Ćwiczenia
Zidentyfikuj wymowę krakowsko‑poznańską lub warszawską. Obok przykładów zapisz KP lub W.
Określ, na jakim terenie używa się poniższych regionalizmów. Obok ciągów wyrazów i wyrażeń wpisz literę K (krakowskie), P (poznańskie) lub W (warszawskie).
Na podstawie przytoczonego fragmentu wypisz czynniki kulturowe mające wpływ na XVI‑wieczny kształt polszczyzny ogólnej.
Historia języka polskiegoMałopolski wpływ w XVI‑wiecznym procesie normalizacji systemu fonologicznego i morfologicznego nie da się zaprzeczyć. Dowodzą go nie tylko poszczególne formacje językowe w postaci już to wyłącznie małopolskiemu podłożu gwarowemu właściwej, już też co najmniej również jemu znanej. Zwłaszcza te ostatnie nie byłyby same przez się przekonywające, ponieważ można je powiązać także z Wielkopolską. Okolicznością, która wzmacnia argumentację faktów językowych, jest wzgląd na ich historyczno‑kulturalną obudowę.
Mam tu na myśli nade wszystko fakt, że właśnie Kraków stał się w XVI w. pierwszorzędnym ośrodkiem wzmożonego polskiego życia umysłowego oraz piśmienniczej i wydawniczej produkcji. Z krakowskich oficyn wychodziła ogromna większość druków różnej treści. W ich adiustacji dążyło się konkurencyjnie do postępu i ujednostajnienia kształtów gramatycznych i ortograficznych.
[...]
Ale te małopolanizmy, których się użyło w starannie przygotowanych drukach krakowskich, zyskiwały przez to samo na powadze, stawały się modne, ustalały się tym łatwiej, że znajdowały mocne oparcie w żywym języku ludności Krakowa. A w kontaktach z ludźmi dworu wawelskiego i z absolwentami Akademii Krakowskiej mogły się rychło i bez osobnych zachodów rozpowszechnić po całej Polsce.
O wpływie językowego środowiska krakowskiego może świadczyć i to, że trafiali się autorzy z Wielkopolski pochodzeniem, którzy wbrew swoim przyzwyczajeniom językowym wprowadzali formacje małopolskie.Źródło: Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, Warszawa 1982, s. 372.
Jak sądzisz, dlaczego należy dbać o zachowanie regionalnych odmian polszczyzny? W jaki sposób można to robić? Swoją odpowiedź zapisz w formie krótkiej wypowiedzi pisemnej.
Czy zgadzasz się z opinią prof. Jerzego Bralczyka?:
„Przez długi czas dla mnie powiedzieć »ty bucu« znaczyło mniej więcej tyle, co »ty bufonie« czy »ty bubku nadęty«. Na szczęście, wytłumaczono mi, że w Krakowie raczej nie powinienem się tak wyrażać. Regionalizmy warto więc poznawać również po to, aby nie narazić się na nieprzyjemność” („Gazeta Krakowska”, 17.09.2010).
Wypowiedz się w formie tekstu argumentacyjnego.
Przeprowadź wywiad z najstarszymi osobami w rodzinie. Zachęć je do wypowiedzi na temat słownictwa charakterystycznego dla regionu, z którego pochodzą. Sporządź słowniczek ciekawych słów i zwrotów.