RejcL7ko9zJ2q
Zdjęcie przedstawia mężczyznę w garniturze, który przemawia do mikrofonu na mównicy. Ma krótkie włosy i pociągłą twarz.

Trudna sztuka przemawiania

John Fitzgerald Kennedy – prezydent Stanów Zjednoczonych
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Znani mówcy: Mahatma GandhiMartin Luther King

Retoryka w czasach współczesnych ma nieco inne cele niż retoryka starożytna. W antycznej Grecji głównym zadaniem retoryki było nauczanie sztuki publicznego wysławiania się. Korzystały z niej głównie osoby, które przygotowywały się do objęcia publicznych urzędów.

Celem retoryki współczesnej jest dotarcie do odbiorcy (słuchacza lub czytelnika) i przekonanie go do wydania oceny (zajęcia postawy) względem prezentowanych treści. Za jej pomocą pisarz, poeta, publicysta komunikuje się z odbiorcami. Umiejętność przemawiania jest więc dzisiaj jedną z części retoryki. Wiek XX i XXI to czas rozwoju kultury politycznej i kultury masowej. Dzięki rozpowszechnionym środkom przekazu komunikaty polityków czy działaczy społecznych docierają do szerokiego grona odbiorców. Retoryka znów wydaje się niezbędna, chociaż nazywamy ją dzisiaj raczej sztuką przemawiania. Wśród mistrzów sztuki przemawiania warto zwrócić uwagę na Mahatmę Gandhiego i Martina Luthera Kinga.

R19V4PL1D66DX1
Mahatma Gandhi
Źródło: domena publiczna.

Mahatma Gandhi (1869‑1948) był hinduskim myślicielem, politykiem i działaczem niepodległościowym. Miał wykształcenie prawnicze. Stał na czele Indyjskiego Kongresu Narodowego, organizacji, której celem była niepodległość Indii. Gandhi uważał, że walka z Anglikami (Indie były w tym czasie brytyjską kolonią) powinna mieć pokojowy charakter. Obywatelskie nieposłuszeństwo, manifestacje i strajki głodowe okazały się skuteczną metodą walki. Gandhi odegrał wielką rolę w negocjacjach z Anglikami w 1947 roku, których efektem było uzyskanie przez Indie niepodległości. Gandhi zginął tragicznie – został zamordowany przez hinduskiego nacjonalistę po podziale Indii na dwa państwa – Indie i Pakistan.

RKKYdwLA4FggN
Nagranie
Polecenie 1

Zapoznaj się z fragmentem przemówienia Mahatmy Gandhiego i wyjaśnij, co jest według niego najskuteczniejszą metodą walki.

RRDDHN375ZGRA
ROt731Van7TWm
(Uzupełnij).
Mahatma Gandhi Moją religią jest brak przemocy

Pośród śmierci, trwa życie. Pośród kłamstw, trwa prawda. Pośród ciemności, trwa światło.

Stąd wnioskuję, że Bóg jest Życiem, Prawdą, Światłem, Miłością i najwyższym Dobrem.

Odkryłem, że życie trwa nawet pośród zniszczeń i dlatego też uważam, że musi istnieć jakieś prawo nadrzędne wobec prawa zniszczenia. Tylko dzięki temu prawu ma rację bytu uporządkowane społeczeństwo, a życie zyskuje sens. Jeśli jest to faktycznie prawo życia, musimy go przestrzegać na co dzień. Gdziekolwiek pojawią się zgrzyty, gdziekolwiek dochodzi do konfrontacji z przeciwnikiem, starajcie się pokonać go miłością. Przez całe swoje życie starałem się być wierny tej zasadzie. Nie oznacza to, że wszystkie moje problemy zostały rozwiązane. Przekonałem się jednak, że prawo miłości miało taką siłę oddziaływania, jakiej nigdy nie miało prawo zniszczenia.

W Indiach mogliśmy się na własne oczy przekonać, jak to prawo działa na prawdziwie dużą skalę. Nie twierdzę zatem, że hasło braku przemocy dotarło do każdego z 300 mln mieszkańców, ale twierdzę, że spotkało się ze znacznie większym odzewem niż jakiekolwiek inne przesłanie, i że stało się to w niezmiernie krótkim czasie. Nie wszyscy realizowaliśmy je w równym stopniu, a w przypadku zdecydowanej większości była to jedynie forma deklaracji. Nawet jednak jeśli tak było, należy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy postęp, jaki dokonał się w tym kraju dzięki idei braku przemocy, nie stanowił swoistego fenomenu. Brak przemocy jest największą siłą, którą ma do dyspozycji ludzkość. Ma większą moc niż najcięższa broń rażenia stworzona przez ludzki umysł.

Zniszczenie nie jest prawem ludzi. Swoboda dysponowania ludzkim życiem polega na tym, że człowiek jest gotów, w razie potrzeby, poświęcić je za brata, nigdy zaś nie oznacza swobody w kwestii pozbawiania życia. Jakiekolwiek morderstwo lub okaleczenie, niezależnie od przyczyn, dla których je popełniono, jest zbrodnią przeciwko ludzkości.

CART1 Źródło: Mahatma Gandhi, Moją religią jest brak przemocy, dostępny w internecie: http://www.przemowienia.pl/inne/przemowienia_slawnych/mahatma_gandhi_-_moja_religia_jest_brak_przemocy__1.html.
RfYMk7BmYjo3r1
Martin Luther King podczas przemówienia w Waszyngtonie
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Martin Luther King urodził się w 1929 roku w Atlancie. Pochodził z rodziny duchownych. Ukończył Morehouse College w Atlancie w 1948. W sierpniu 1963 r. zorganizował, kierowany na Waszyngton, marsz wolności. Uczestniczyło w nim ponad 250 tys. białych i czarnych Amerykanów. Finalnym akordem tej manifestacji było przemówienie Kinga wygłoszone przed Mauzoleum Abrahama Lincolna. King kreślił w nim wizję przyszłości amerykańskiego społeczeństwa, w którym solidaryzm rasowy wyprze wszelkie formy dyskryminacji. W 1964 roku M.L. King otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za swoją dotychczasową działalność. Zginął 4 kwietnia 1968 roku postrzelony przez snajpera. Został zamordowany przez swoich przeciwników politycznych, podobnie jak Mahatma Gandhi.

Profesor Bogdan Szklarski, amerykanista i politolog, o M.L. Kingu: „Powiedzieć, że Martin Luther King był dobrym mówcą to jak rzec, iż Michał Anioł był rzeźbiarzem, a Rembrandt malował obrazy. Sztukę operowania słowami dr King doprowadził niemalże do doskonałości. Emocje, wartości, pragnienia, żale, usprawiedliwienia, a nawet przestrogi, przeplatają się w jego wystąpieniach, czyniąc każde z nich swoistym wezwaniem do refleksji”.

Polecenie 2

Zapoznaj się z fragmentem przemówienia Martina Luthera Kinga i wyjaśnij, jakie są podobieństwa między jego narracją a narracją Mahatmy Gandhiego.

R1X7CV28EUOAN
Martin Luther King Mam marzenie
RLNM1z18JpcUK1
Nagranie dźwiękowe lekcji.

Jestem szczęśliwy mogąc dzielić z wami dzisiaj ten moment, który przejdzie do historii jako największa demonstracja za wolnością w historii naszego kraju. (...)

Mam marzenie, że pewnego dnia, na czerwonych wzgórzach Georgii, synowie byłych niewolników i synowie ich właścicieli będą mogli usiąść razem przy stole braterstwa.

Mam marzenie, że pewnego dnia nawet stan Mississippi, stan upalny od gorąca niesprawiedliwości, upalny od gorąca ucisku będzie przekształcony w oazę wolności i sprawiedliwości.

Mam marzenie, że czwórka moich małych dzieci będzie pewnego dnia żyła w kraju, gdzie nie będą osądzane po kolorze ich skóry ale po istocie ich osobowości. Mam dziś marzenie! Mam marzenie, że pewnego dnia w Alabamie, z jej zajadłymi rasistami, z jej gubernatorem, z którego ust sączą się słowa wprowadzania i anulowania; pewnego dnia właśnie w Alabamie mali czarni chłopcy i czarne dziewczęta będą mogli wziąć się za ręce z małymi białymi chłopcami i białymi dziewczętami jak bracia i siostry. Mam dziś marzenie! Mam marzenie, że pewnego dnia każda dolina będzie wyniesiona, każdy szczyt i góra obniżona, szorstkie miejsca wygładzone, krzywe wyprostowane, a chwała Pana objawiona i wszyscy ludzie to razem zobaczą. To nasza nadzieja. To jest wiara, z którą wrócę na Południe.

Z tą wiarą będziemy mogli wykuć z góry rozpaczy skałę nadziei. Z tą wiarą będziemy zdolni do zmiany brzęczących dysonansów w naszym kraju w piękną symfonię braterstwa. Z tą wiarą będziemy zdolni do wspólnego działania, do wspólnej modlitwy, do wspólnej walki, do pójścia razem do więzienia, do wspólnego stanięcia w obronie wolności, wiedząc, że pewnego dnia będziemy wolni.

I to będzie dzień, to będzie dzień, kiedy dzieci Boga będą mogły śpiewać z nowym znaczeniem słowa – “Moja ziemio, to o tobie; słodka kraino wolności; o tobie śpiewam. Ziemio gdzie mój ojciec umarł, ziemio dumy pielgrzyma; z każdej strony gór, niech zabrzmi wolność”.

Jeśli Ameryka ma być wielkim narodem, to musi stać się prawdą. (...)

CART2 Źródło: Martin Luther King, Mam marzenie, dostępny w internecie: https://pracownik.kul.pl/files/83913/public/pr/martin_luther_king_-_i_have_a_dream.pdf.
Polecenie 3

Po zapoznaniu się z wystąpieniami obu mówców, zwróć uwagę na ładunek emocjonalny przekazu. Co zauważasz? Wyjaśnij, co, oprócz słów, jest ważne podczas przemowy.

R1YfZLcVOp9TT
(Uzupełnij).
Polecenie 4

Wysłuchaj fragmentu przemówienia Johna F. Kennedy’ego i zastanów się, dlaczego słowa „Jestem berlińczykiem” są współcześnie powtarzane z różnymi orzecznikami w momentach zamachów, konfliktów lub innych trudnych wydarzeń dotykających różne kraje na świecie. Zapisz swoje spostrzeżenia.

Zapoznaj się z fragmentem przemówienia Johna F. Kennedy’ego i zastanów się, dlaczego słowa „Jestem berlińczykiem” są współcześnie powtarzane z różnymi orzecznikami w momentach zamachów, konfliktów lub innych trudnych wydarzeń dotykających różne kraje na świecie. Zapisz swoje spostrzeżenia.

RJSRxMO7dtEWa
(Uzupełnij).
R1O4N4TGM9E9V
John F. Kennedy przemawia w Berlinie 26 czerwca 1963 przed ratuszem dzielnicy Schöneberg z okazji 15 rocznicy berlińskiego mostu powietrznego
Źródło: domena publiczna.
RCdAX6EvNyr1y
Nagranie
Rbg0fXZxYu7ia
Źródło: John F. Kennedy, Jestem berlińczykiem.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., dostępny w internecie: https://pracownik.kul.pl/files/83913/public/pr/przemowienie-jfk-w-berlinie-23-czerwca-1963-r.pdf, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 5

Wyobraź sobie sytuację szkolną (np. przejawy przemocy wobec jakiegoś ucznia), w której konieczna wydaje się interwencja uczniów, np. przemowa skierowana do rówieśników. Spróbuj – na podstawie przemówienia J.F. Kennedy'ego – stworzyć własne wystąpienie.

RdVt3jK7pDkcM
(Uzupełnij) (Uzupełnij).

Słownik

adwersarz
adwersarz

(łac. adversarius) – daw. przeciwnik, nieprzyjaciel, człowiek nieprzychylnie usposobiony; człowiek będący przeciwnego zdania

dialektyka
dialektyka

(gr. dialektikḗ, od: diálektos – czyli mowa, dyskusja, oraz od: dialéges‑thai – rozmawiać, dyskutować, argumentować) – nauka wyszukiwania odpowiedniej argumentacji oraz zbijania racji przeciwnika

erystyka
erystyka

(gr. eris – kłótnia) sztuka prowadzenia sporów i wygrywania ich niezależnie od tego, czy stosujący erystykę ma rzeczywiście rację

gramatyka
gramatyka

w starożytności i średniowieczu jedna z nauk wyzwolonych; obejmowała ona naukę podstaw języka (zwł. fleksja i składnia), często na przykładzie utworów literackich

humaniora
humaniora

(łac.) nauki humanistyczne; używana w XVI wieku nazwa na określenie nauk humanistycznych , badających człowieka jako istotę społeczną i jego wytwory, między innymi język, literaturę, sztukę, historię

nieposłuszeństwo obywatelskie
nieposłuszeństwo obywatelskie

sposób postępowania polegający na świadomym i celowym niestosowaniu się do konkretnych przepisów prawa (należących do zasadniczo akceptowanego w całości porządku prawnego), które w przekonaniu obywatela naruszają w sposób rażący istotne normy sprawiedliwości, ograniczają wolność i równość obywateli; obywatele świadomie naruszają przepisy prawa, zdając sobie sprawę, iż ich protest spotka się z reakcją władz; akceptują konsekwencje tego typu działań, jednak nie widzą innego sposobu przekonania władzy o społecznej szkodliwości podjętej przez nią decyzji; moralna siła protestu na zasadach nieposłuszeństwa obywatelskiego tkwi w udowodnieniu, iż władza zdecydowała się na stosowanie przemocy wobec pokojowego protestu obywateli

retoryka
retoryka

(łac. rhetorica) – w starożytności pojęcie to oznaczało m.in. dziedzinę sztuki (umiejętności) polegającą na tworzeniu i wykonywaniu pięknej oraz skutecznej przemowy; współcześnie – umiejętność, sztuka, dobrego wysławiania się, rzetelnego przekonywania w mowie i piśmie

sofiści
sofiści

w starożytnej Grecji wędrowni nauczyciele, który za pieniądze uczyli retoryki, erystyki, polityki itd., a więc przygotowywali do życia publicznego; człowiek świadomie posługujący się fałszywymi przesłankami, usiłujący udowodnić rzeczy nieprawdziwe

trivium
trivium

(łac., trzy drogi) – podstawowe sztuki wyzwolone (czyli niewymagające wysiłku fizycznego), których uczono w starożytności i średniowieczu; obejmowały gramatykę, dialektykę i retorykę

trivium
trivium

(łac., trzy drogi) – podstawowe sztuki wyzwolone (czyli niewymagające wysiłku fizycznego), których uczono w starożytności i średniowieczu; obejmowały gramatykę, dialektykę i retorykę

socjologia
socjologia

(łc. soci(etas) — społeczeństwo + gr. logos — nauka) nauka o społeczeństwie

teologia
teologia

(gr. theos — bóg + logos — słowo, nauka) nauka o Bogu, jego naturze i relacji do świata i ludzi, odrębna dla każdej religii