Ćwiczenia

Zanim zaczniesz uzupełniać ćwiczenia, obejrzyj film dotyczący związków frazeologicznych i innowacji frazeologicznejinnowacja frazeologicznainnowacji frazeologicznej.

RZy8xwG4Jd5i2
Film nawiązujący do treści materiału o związkach frazeologicznych w polszczyźnie.
O związkach frazeologicznych w języku polskim opowiada profesor Jan Miodek, językoznawca
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RZy8xwG4Jd5i2

O związkach frazeologicznych w języku polskim opowiada profesor Jan Miodek, językoznawca
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film nawiązujący do treści materiału o związkach frazeologicznych w polszczyźnie.

RAllFjaEym0Dr
Ćwiczenie 1
Zaznacz prawidłową odpowiedź: Nowofalowcy oczekiwali od twórców moralnej odpowiedzialności. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Według programu Nowej Fali trzeba mówić w sposób zawoalowany i metaforyczny. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zadaniem poezji, według nowofalowców, miało być demaskowanie nowomowy. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Twórcy Nowej Fali krytykowali poezję lingwistyczną. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Najważniejszym narzędziem poetyckim Nowej Fali jest ironia. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Tekst Parę przypuszczeń o poezji jest wierszem programowym Stanisława Barańczaka. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz

Tekst do ćwiczeń

Stanisław Barańczak Pan tu nie stał

Pan tu nie stał, zwracam panu uwagę,
że nigdy nie stał pan za nami
murem, na stanowisku naszym też
pan nie stał, już nie mówiąc, że na naszym czele
nie stał pan nigdy, pan tu nie stał, panie,
nas na to nie stać, żeby pan tu stał
obiema nogami na naszej ziemi, ona stoi
przed panem otworem, a pan co,
stoi pan sobie na uboczu
wspólnego grobu, panie tam jest koniec,
nie stój pan w miejscu, nie stawiaj się pan, stawaj
pan w pąsach na szarym końcu, w końcu
znajdzie się jakieś miejsce i dla pana

pantunie Źródło: Stanisław Barańczak, Pan tu nie stał, [w:] tegoż, Wiersze zebrane, Kraków 2006, s. 267.
R1L646BG76FM3
Ćwiczenie 2
Połącz zwroty z ich synonimami. stać murem Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać za kimś Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać na czele Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać otworem Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać na stanowisku Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać nogami na ziemi Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać z boku Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać na (w) miejscu Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stawiać się Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stawać w pąsach Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić stać na szarym końcu Możliwe odpowiedzi: 1. odstawać, 2. wierzyć, 3. popierać, 4. wspierać, 5. przeciwstawiać się, 6. trzeźwo myśleć, 7. dostępność, 8. nie wychylać się, 9. wstydzić się, 10. nie rozwijać się, 11. przewodzić
1
Ćwiczenie 3

Zaznacz w wierszu Pan tu nie stał wszystkie innowacje frazeologiczneinnowacja frazeologicznainnowacje frazeologiczne. Napisz, które frazeologizmy są podstawą dla innowacji zaproponowanych przez poetę.

R1DEXNTZ8NM5Q
Pan tu nie stał, zwracam panu uwagę, że nigdy nie stał pan za nami murem, na stanowisku naszym też pan nie stał, już nie mówiąc, że na naszym czele nie stał pan nigdy, pan tu nie stał, panie, nas na to nie stać, żeby pan tu stał obiema nogami na naszej ziemi, ona stoi przed panem otworem, a pan co, stoi pan sobie na uboczu wspólnego grobu, panie tam jest koniec, nie stój pan w miejscu, nie stawiaj się pan, stawaj pan w pąsach na szarym końcu, w końcu znajdzie się jakieś miejsce i dla pana
R1EctNEj1bzyV
(Uzupełnij).
RB6U5KG2ZTR4X
Pan tu nie stał, zwracam panu uwagę, że nigdy nie stał pan za nami murem, na stanowisku naszym też pan nie stał, już nie mówiąc, że na naszym czele nie stał pan nigdy, pan tu nie stał, panie, nas na to nie stać, żeby pan tu stał obiema nogami na naszej ziemi, ona stoi przed panem otworem, a pan co, stoi pan sobie na uboczu wspólnego grobu, panie tam jest koniec, nie stój pan w miejscu, nie stawiaj się pan, stawaj pan w pąsach na szarym końcu, w końcu znajdzie się jakieś miejsce i dla pana (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 4

Napisz, jaki zabieg językowy jest osią konstrukcyjną w utworze Stanisława Barańczaka Pan tu nie stał. Wyjaśnij jego funkcję (inną niż funkcja wierszotwórcza).

RaNH2JxNRjRQH
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 5

Scharakteryzuj podmiot liryczny i adresata lirycznego w wierszu Pan tu nie stał.

R1NiPDJW7kYvP
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 6

Opisz kontekst historyczno‑społeczny określony w wierszu Stanisława Barańczaka.

R1Z7Mhbysyfll
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 7

Powiedz, jakie współczesne wyrazy, terminy lub frazy mogłyby znaleźć się w poezji, która stworzona byłaby na tych samych zasadach, co nowofalowa. Uzasadnij, dlaczego mogłyby być tworzywem poetyckim.

R1985aDEuAVj8
(Uzupełnij).
Praca domowa
Podaj cechy języka Nowej Fali w utworze Co dziś rzucili Stanisława Barańczaka. Wypisz cytaty ilustrujące te cechy.
Podaj cechy języka Nowej Fali w utworze Co dziś rzucili Stanisława Barańczaka. Wypisz cytaty ilustrujące te cechy.
Stanisław Barańczak Co dziś rzucili

Co dziś rzucili
w błoto a co na wiatr, kogo tam znów
rzucili na kolana, a kogo błotem
obrzucili, na kogo błoto rzuca
określone światło, a komu
rzuca piaskiem w oczy, komu rzuca
się w oczy to błoto, komu do
gardła się rzuca, a komu najwyżej
na mózg się rzuciło, ale pozwólmy tu sobie
na krótki rzut błota wstecz, wspomnijmy tradycyjną
pieśń nie rzucim
ziemi skąd nasz
brud, przepraszam trud, trud-
no darmo, nie rzucimy i dziś, rzucimy
sie w przepaść błota, w którą może
rzucą dziś wreszcie jakiś
ochłap, przepraszam
towar,
chociaż czy

1 Źródło: Stanisław Barańczak, Co dziś rzucili, [w:] tegoż, Wiersze zebrane, Kraków 2007, s. 265.
Ważne!

Innowacja frazeologiczna może polegać m.in. na: 
1. na zmianie: liczby, strony, aspektu, postaci jednego ze składników, np. *Wszystkie sprawy wyłożył im kawa na ławy (zmieniono liczbę pojedynczą wyrazu ława w zwrocie ktoś wyłożył coś kawa na ławę), *ktoś robi coś pod płaszczem czegoś (zamiast ktoś robi coś pod płaszczykiem czegoś), *ktoś stawia krzyżyk na coś (zamiast ktoś stawia krzyżyk na czymś);
2. na krzyżowaniu dwóch lub więcej związków frazeologicznych, przysłów, np. *pies jest pogrzebany w szczegółach (tu jest pies pogrzebany + diabeł tkwi w szczegółach);
3. na dodaniu do związku frazeologicznego nowego składnika, na przykład *komuś ciężki kamień spada z serca (dodano wyraz ciężki);
4. na uszczuplaniu składu słownikowej postaci frazeologizmu, na przykład *ktoś rzuca kłody (zamiast ktoś rzuca kłody pod nogi);
5. na wymianie jednego ze składników frazeologizmu na inny, na przykład *wilcza przysługa (zamiast niedźwiedzia przysługa).

Na podstawie: Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, red. Ł. i P. Müldner Nieckowscy, Warszawa 2007.

Słownik

innowacja frazeologiczna
innowacja frazeologiczna

celowa lub niecelowa modyfikacja związku frazeologicznego, czyli zmiana stałych połączeń wyrazowych, w celu osiągnięcia określonego efektu, np. zaskoczenia, dowcipu czy uatrakcyjnienia tekstu

Mapa myśli
Manifest Pokolenia '68: My Ewy Lipskiej