Dowiedz się
Tworzywo poetyckie Nowej Fali
W okresie komunizmu, wobec którego poeci Nowej Fali stawiali opór w swojej twórczości, obowiązywała cenzura kontrolująca publikowane treści w taki sposób, by były adekwatne wobec polityki władz.
Choć pisarze Nowej FaliNowej Fali (inaczej Pokolenia '68) nie wypracowali poetyki grupy, można wskazać wspólne cechy ich poezji. Punktem wyjścia dla twórców nurtu była krytyka poprzedników, których oskarżali o uchylanie się od przedstawiania rzeczywistości i skupienie jedynie na estetyceestetyce. Nowofalowcy oczekiwali od twórców moralnej odpowiedzialności za literaturę i rzeczywistość. W praktyce twórczej miało to odzwierciedlenie w postulacie radykalnego mimetyzmumimetyzmu. Należało mówić wprost, czyli z perspektywy społecznej, politycznej i obyczajowej realnościczyli z perspektywy społecznej, politycznej i obyczajowej realności
. Stąd obecność w poezji nowofalowców cytatów z gazet, nazw własnych, dat, nazwisk - dokładne określanie czasu i miejsca sytuacji lirycznej. Jest to też swego rodzaju dowód na zaangażowanie publicystyczne pisarstwa Pokolenia ‘68. W przeciwieństwie do abstrakcyjnego, intelektualnego i estetyzującego podmiotu pokolenia „Współczesności”, podmiot liryczny w poezji nowofalowców osadzony był w konkretnej rzeczywistości. Materiałem poetyckim stał się język społecznej komunikacji, nowomowanowomowa, oficjalny język władz, urzędów. Został on zdemaskowany i ukazany jako absurd, zniewalająca utarta formuła.
Nowa Fala a poezja lingwistyczna
Ważną inspiracją dla poetów Nowej Fali była poezja lingwistycznapoezja lingwistyczna, jednak należy podkreślić zasadniczą różnicę między tymi dwoma nurtami. Dla twórców poezji lingwistycznej najważniejszą inspiracją był język i jego możliwości (frazeologiczne, metaforyczne, informacyjne). Natomiast dla Nowej Fali kluczowym zagadnieniem stała się krytyka języka komunikacji społecznej, który został przeciwstawiony językowi jednostki. Poeci bronili prawa do indywidualizmu, niezależności, uczuć, prawdy.
Poetyka Nowej FaliJęzyk wspólny nie ułatwia poszukiwania wspólnoty międzyludzkiej ani wspólnoty między człowiekiem a światem, ponieważ posługuje się stereotypem. Stanowi więc zagrożenie tak dla jednostki, jak i dla zbiorowości, deformując myślenie oraz jednostkową wrażliwość.
Źródło: Bożena Tokarz, Poetyka Nowej Fali, Katowice 1990, s. 58.
Najważniejszym środkiem stylistycznym wykorzystywanym przez pisarzy Nowej Fali jest ironiaironia, której celem było demaskowanie języka czasopism i gazet, czy tekstów urzędowych (np. ankiety) jako narzędzia propagandypropagandy. Literatura inspirowana nieliterackimi formami komunikacji, odwoływała się do wpływu systemu totalitarnego na społeczeństwo poprzez media.
Parę przypuszczeń na temat poezji współczesnej1.
Powinna być nieufnością.
2.
Powinna być nieufnością, bo tylko to usprawiedliwia dzisiaj jej istnienie. Im szerszy zasięg ma jakiś środek wypowiedzi, tym usilniej stara się odzwyczaić nas od myślenia, wpoić nam te czy inne prawdy absolutne, podporządkować nas określonym systemom wartości, zmusić nas do takich czy innych zachowań. Poezja – jak dobrze wszystkim wiadomo – ma dziś zasięg wąski. Ale w tym może leżeć szansa jej odrodzenia, jej „kapitał zakładowy”, od którego można wyjść. Jest szansa, aby stworzyć z poezji pierwszy przyczółek walki o niezafałszowany obraz świata, w którym żyjemy: właśnie dlatego, że poezja zwraca się nie do biernego odbiorcy rozwalonego przed telewizorem lub przerzucającego stronice gazety, ale do człowieka, który widać pragnie myśleć, skoro w ogóle bierze książkę poetycką do ręki.
[...]
6.
Od tego musi zacząć. Od nieufności, która oczyści drogę temu, czego wszyscy potrzebujemy. Mam na myśli – to nic nowego, zgoda, ale już niemal zapomnieliśmy, na czym nam powinno zależeć – mam na myśli, oczywiście, prawdę.Źródło: Stanisław Barańczak, Parę przypuszczeń na temat poezji współczesnej, [w:] tegoż, Wiersze zebrane, Kraków 2006, s. 497.
Polityka tautologią życiaPolityka tautologią życia
Stanisław Barańczak w jednym z wywiadów mówił o tym, że polityka jest tatutologiątatutologią życia. Oznacza to, że nie ma takiej dziedziny życia, która nie miałaby swojego umocowania w polityce i decyzjach rządu, a tym bardziej są one dotkliwe, gdy rządy są totalitarne. Dlatego tak niepozorne sytuacje, jak kolejki przed sklepami po towary codziennego użytku, okazały się materiałem poetyckim dla twórcy nowofalowego, który w swoich utworach obnażał dramat życia w takim systemie. Tytułowy zwrot „pan tu nie stał”, często słyszany w kolejkach, został wykorzystany i wzbogacony o nowe znaczenia w wierszu Pan tu nie stał. Tekst ten stał się symbolem walki o godność osobistą.
Słownik
(gr. aisthetikos — dotyczący poznania zmysłowego) dział filozofii zajmujący się sztuką, procesem jej tworzenia i odbioru; estetyka zajmuje się również analizą wartości związanych z postrzeganiem zmysłowym
(gr. eironeía – przestawianie, pozorowanie) drwina, złośliwość lub szyderstwo ukryte w wypowiedzi pozornie aprobującej, nadanie wypowiedzi odwrotnego sensu w stosunku do tego, co wynika ze znaczenia użytych słów, na przykład w celu ośmieszenia poglądów czy cech rozmówcy lub pokazania dystansu wobec osób czy zjawisk
(gr. mimesis – naśladowanie) konwencja literacka polegająca na przedstawianiu rzeczywistości pozaliterackiej zgodnie z prawami prawdopodobieństwa i konieczności
grupa poetycka działająca w Polsce pod koniec lat 60. i do połowy lat 70. XX wieku. W związku z faktem, że za przeżycie generacyjne tej formacji uznaje się Marzec 1968, czyli kryzys polityczny, który wiązał się z brutalnie tłumionymi protestami studentów, nazywa się ich niekiedy Pokoleniem 68. Do najważniejszych przedstawicieli pokolenia należeli Stanisław Barańczak, Julian Kornhauser, Adam Zagajewski, Ryszard Krynicki i Ewa Lipska
nazwa języka propagandy totalitarnej. Językoznawcy nazywają tak oficjalny język polityki i mediów okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, czyli PRL‑u (1945–1989)
(łac. poetica + norma = prawidło, wzór, model) zasady obowiązujące w literaturze, określające kanon tematów, sposobów konstruowania fabuły, zasób środków językowych oraz reguł ich użycia; tym mianem określa się także dzieła formułujące te zasady; traktaty tego typu pisano od starożytności po oświecenie; respektowanie norm poetyki jest charakterystyczną cechą postawy autorów reprezentujących nurt klasyczny
(łac. lingua – język) kierunek w poezji, który rozwinął się w Polsce na przełomie lat 50. i 60. XX wieku; poezja poddająca analizie język pozaliteracki, zwłaszcza codzienny, kolokwialny, traktująca język zarówno jako jedyne tworzywo, jak i jeden z ważnych wątków twórczości. Poeci (Miron Białoszewski, Tymoteusz Karpowicz, Zbigniew Bieńkowski, Witold Wirpsza i in.) przyjęli założenie, że głównym celem poezji jest wypróbowywanie możliwości języka (obnażenie jego słabości, a wykorzystanie siły)
(łac. propagare – rozkrzewiać, rozszerzać, rozciągać) – rodzaj perswazji, która służy do zmiany w odbiorcach ich przekonań lub nakłonieniu ich do przyjęcia jakiejś racji bez względu na ich prawdziwość
(gr. – to samo słowo) – błąd leksykalny, polegający na użyciu połączenia wyrazów, które są nośnikami tych samych treści, co powoduje wyrażenie tej samej myśli dwa lub więcej razy