Film edukacyjny

R1SFKGM9R94TL
Jeśli korzystasz z czytnika ekranu NVDA, przełącz go w tryb formularza. Film omawiający teorię aktów mowy oraz funkcje językowe. Czas trwania filmu 9 minut 4 sekundy.

Schemat

Schemat ukazuje elementy konieczne, by zaszła komunikacja między nadawcą a odbiorcą komunikatu oraz funkcje języka nakierowane na poszczególne elementy przedstawionego modelu.

R1VOqnMEeN7oy1
Ilustracja interaktywna przedstawia graf. To schemat komunikacji składający się z sześciu elementów: nadawca, kontakt, kontekst, kod, komunikat, odbiorca. Po lewej stronie element z ludzką głową mówiąca przez megafon. Podpisany jest: Nadawca (funkcja ekspresywna). Pośrodku znajduje się w pionie ciąg czterech elementów. Pierwszy element z rysunkiem dwóch głów, gdzie jedna mówi druga słucha. Podpisane: Kontekst (funkcja informacyjna). Nad środkowym elementem (Kontekst) umieszczono rysunek dwóch ludzkich głów rozmawiających ze sobą. Podpisany: Kontakt (funkcja fatyczna). Pod środkowym elementem (Kontekst) umieszczono dwa kolejne. Są to rysunek z głową mówiącą szyfrem i kartka papieru i piórem. Podpisane są Kod (funkcja metajęzykowa) i Komunikat (funkcja poetycka). Od środkowego elementu (Kontekst) prowadzi w prawo strzałka do elementu Odbiorca. Ukazane jest tu ludzkie ucho. Podpisane: Odbiorca (funkcja impresywna). Opis punktów opisanych na ilustracji. Kontakt: 1. Funkcja fatyczna. By mogła nastąpić jakakolwiek komunikacja, najpierw pomiędzy dwiema osobami musi zaistnieć kontakt. Funkcja fatyczna polega właśnie na nawiązaniu oraz podtrzymaniu kontaktu. 2. Cechy komunikatów pełniących funkcję fatyczną: krótkie komunikaty, najczęściej równoważniki zdań, konstrukcje eliptyczne. 3. Przykłady: Nawiązaniu i podtrzymaniu kontaktu służą np. wykrzyknienia takie jak aha, yhm, wyrażające zainteresowanie rozmową, rozkaźniki takie jak Słuchaj! czy pytania w rodzaju Wiesz co?. Funkcję fatyczną mogą też pełnić wypowiedzi na temat pogody czy wyglądu rozmówcy. Pozornie są to wypowiedzi odnoszące się do kontekstu, często jednak służą rozpoczęciu lub podtrzymaniu konwersacji na całkiem inny temat. Kontekst: 4. Funkcja informacyjna. Funkcja informacyjna polega na przedstawianiu faktów o otaczającej nadawcę i odbiorcę rzeczywistości. Pełnią ją wszystkie komunikaty opisujące świat, rzeczywistość pozajęzykową i okoliczności, które towarzyszą komunikatowi. Sytuują one komunikat w określonym kontekście. Czasem funkcję tę nazywa się też poznawczą (kognitywną). 5. Cechy komunikatów pełniących funkcję informacyjną: słownictwo neutralne, nienacechowane emocjonalnie, brak środków stylistycznych, często – obecność pojęć i terminów, wykorzystanie zdań w trybie oznajmującym, odwoływanie się do konkretnych zjawisk, sytuacji i elementów rzeczywistości, dążenie do prawdziwego opisu rzeczywistości. 6. Przykłady: Komórki zwierzęce nie zawierają chlorofilu. XIV Liceum Ogólnokształcące we Wrocławiu znajduje się przy ulicy Brücknera. Wiatr to poziomy ruch powietrza wywołany różnicą ciśnień. Teraz pada śnieg. Pociąg z Warszawy do Wrocławia ma opóźnienie. Nadawca: 7. Funkcja ekspresywna Funkcja ekspresywna polega na wyrażaniu emocji, opisie stanów fizycznych i psychicznych mówiącego. 8. Cechy komunikatów pełniących funkcję ekspresywną: słownictwo nacechowane emocjonalnie, częste użycie wykrzyknień, wykorzystywanie środków stylistycznych (np. hiperbole, epitety, itp.), wykorzystanie słownictwa oceniającego, liczne równoważniki zdań, anafory, zdania eliptyczne. 9. Przykłady: Ty zawsze musisz o czymś zapomnieć! Tak bardzo za tobą tęskniłem. Nienawidzę brokułów. Daj spokój! Irytuje mnie palenie na przystankach. Kocham Cię! Kod: 10. Funkcja metajęzykowa Funkcja metajęzykowa polega na opisie samego języka. Pełnią ją komunikaty, które mówią o języku - systemie znaków, kodzie, którym się porozumiewamy. Okazuje się, że wszystkie lekcje gramatyki składają się w większości ze zdań, które pełniły właśnie tę funkcję. Jeżeli pytamy o znaczenie jakiegoś wyrazu lub rozmawiamy o języku, to komunikaty pełnią funkcję metajęzykową. Nazywa się ją czasem funkcją metalingwistyczną. 11. Cechy komunikatów pełniących funkcję metajęzykową: słownictwo neutralne, nienacechowane emocjonalnie, brak środków stylistycznych, często - obecność pojęć i terminów, wykorzystanie zdań w trybie oznajmującym, odwoływanie się do rzeczywistości językowej. 12. Przykłady: Co oznacza słowo "symultanicznie"? "Robiąc" to imiesłów przysłówkowy czynny. Czy przez "inteligentny inaczej" rozumie pani "głupi"? W języku polskim istniała kiedyś liczba podwójna. Rzeczownik nie odmienia się przez rodzaje. Odbiorca: 13. Funkcja impresywna Funkcja impresywna polega na wpływaniu na odbiorcę. Niektóre komunikaty mają na celu oddziaływanie na odbiorcę, perswadowanie pewnych treści. Wykorzystywana jest w tym celu funkcja impresywna. Spotykamy się z nią w polityce i reklamie, ale także w życiu codziennym. Obejmuje pytania, rozkazy, nakazy, a także rady czy instrukcje. 14. Cechy komunikatów pełniących funkcję impresywną: Wykorzystanie słownictwa oceniającego, częste użycie trybu rozkazującego oraz zdań oznajmujących z czasownikami normatywnymi (np. należy, trzeba, itp.), wykorzystanie pytań retorycznych, odwoływanie się do sloganów. 15. Funkcja perswazyjna Funkcja perswazyjna jest odmianą funkcji impresywnej. Służy zmianie stanu mentalnego odbiorcy (zgodnie z intencją nadawcy), zaś jej głównym celem jest działanie, do którego nakłaniają wypowiedzi perswazyjne, np. komunikaty propagandowe i reklamowe. 16. Przykłady: Przyjdź tu natychmiast! Mamo, jeszcze tylko pięć minut, proszę! Schudł 10 kg w tydzień! Dietetycy go nienawidzą! Poznaj tajemnicę młodości dzięki naszej maseczce. Komunikat: 17. Funkcja poetycka W niektórych komunikatach ważniejsze niż przekazanie informacji czy wpłynięcie na odbiorcę jest eksponowanie samej formy komunikatu i jego wartości estetycznej. Jak mówi sama nazwa, spotykamy się z tą funkcją w tekstach poetyckich. Polega ona na wyeksponowaniu formy komunikatu. Wiersze mogą również przekazywać stany emocjonalne autora, ale sposób tego przekazu (ukształtowanie formalne tekstu, występowanie licznych środków stylistycznych, rymów itp.) jest powodem, dla którego w takich przypadkach uznaje się funkcję poetycką za najważniejszą. Oprócz wierszy tę funkcję pełnią także gry słowne, rymowanki itp. 18. Cechy komunikatów pełniących funkcję poetycką: poetyzacja języka, wykorzystanie licznych środków artystycznego wyrazu, różnorodne formy gatunkowe, zróżnicowana stylistyka. 19. Przykłady: Chrząszcz brzmi w trzcinie w Szczebrzeszynie. Dzik jest dziki, dzik jest zły. | Dzik ma bardzo ostre kły. Nie dostaniesz ani kropelki. Ania Kropelka Życie jest za ciężkie, żeby przykładać do niego wagę. Jeśli nie grzeszysz, jako mi powiadasz, | Czego się, miła, tak często spowiadasz?
1
Polecenie 1

Poniżej znajduje się schemat komunikacji językowej według Romana Jakobsona. Przeanalizuj podaną sytuację komunikacyjną, a następnie przyporządkuj jej elementy do odpowiednich miejsc na schemacie.

Sytuacja komunikacyjna. Na lekcji języka polskiego nauczycielka mówi: Arkadiuszu, zapisz, proszę, temat lekcji na tablicy.

R1GVJELMJX684
Ilustracja interaktywna przedstawia schemat blokowy prezentujący akt komunikacji językowej. Na osi poziomej zamieszczone są trzy bloki. Od lewej blok pierwszy to Nadawca (i powiązana z nim funkcja emotywna).Od bloku tego prowadzi w prawo strzałka do bloku Komunikat (i przypisanej do niego funkcji poetyckiej). Z kolei od bloku Komunikat prowadzi w prawo strzałka do bloku Odbiorca i przypisanej do niego funkcji konatywnej. Na pionowej osi schematu znajdują się od góry bloki: Kontekst (funkcja poznawcza), Komunikat (funkcja poetycka), Kontakt (funkcja fatyczna) i kod (funkcja metajęzykowa).
Źródło: Englishquare sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1ANRAH1CARK5
Przeanalizuj podaną sytuację komunikacyjną: Na lekcji języka polskiego nauczycielka mówi: Panie Arkadiuszu, proszę zapisać na tablicy temat lekcji. Połącz poszczególne elementy aktu komunikacji z właściwą propozycją. nadawca Możliwe odpowiedzi: 1. język polski, 2. prośba o zapisanie tematu na tablicy, 3. uczeń (Arkadiusz), 4. bezpośredni, na żywo, 5. nauczycielka, 6. lekcja języka polskiego w klasie wyposażonej w tablicę odbiorca Możliwe odpowiedzi: 1. język polski, 2. prośba o zapisanie tematu na tablicy, 3. uczeń (Arkadiusz), 4. bezpośredni, na żywo, 5. nauczycielka, 6. lekcja języka polskiego w klasie wyposażonej w tablicę komunikat Możliwe odpowiedzi: 1. język polski, 2. prośba o zapisanie tematu na tablicy, 3. uczeń (Arkadiusz), 4. bezpośredni, na żywo, 5. nauczycielka, 6. lekcja języka polskiego w klasie wyposażonej w tablicę kontekst Możliwe odpowiedzi: 1. język polski, 2. prośba o zapisanie tematu na tablicy, 3. uczeń (Arkadiusz), 4. bezpośredni, na żywo, 5. nauczycielka, 6. lekcja języka polskiego w klasie wyposażonej w tablicę kontakt Możliwe odpowiedzi: 1. język polski, 2. prośba o zapisanie tematu na tablicy, 3. uczeń (Arkadiusz), 4. bezpośredni, na żywo, 5. nauczycielka, 6. lekcja języka polskiego w klasie wyposażonej w tablicę kod Możliwe odpowiedzi: 1. język polski, 2. prośba o zapisanie tematu na tablicy, 3. uczeń (Arkadiusz), 4. bezpośredni, na żywo, 5. nauczycielka, 6. lekcja języka polskiego w klasie wyposażonej w tablicę
Polecenie 2

Wymyśl własną sytuację komunikacyjną, opisz ją zgodnie z podziałem Jakobsona, a następne przyporządkuj jej części do odpowiednich pól. Podaj funkcje tych sytuacji komunikacyjnych zgodnie z informacjami ze schematu Romana Jacobsona.

Riw6Nkj47yR4U
Opis sytuacji komunikacyjnej (Uzupełnij).
Polecenie 3

Zredaguj dwuzdaniową wypowiedź, która będzie nakierowana zarówno na odbiorcę, jak i na nadawcę komunikatu.

REsuVelUhWH0K
(Uzupełnij).
Polecenie 4

Odpowiedz na pytanie. Jak sądzisz, dlaczego teksty reklamowe często oprócz nadrzędnej funkcji perswazyjnej pełnią również funkcję poetycką? Uzasadnij swoją odpowiedź.

REsuVelUhWH0K
(Uzupełnij).

Mapa myśli

1
ReFlK27RSloRk1
  • Mapa myśli.

  • Elementy należące do kategorii Funkcje języka wg Jacobsona

    • Nazwa kategorii: ekspresywna

    • Nazwa kategorii: impresywna (konatywna)

    • Nazwa kategorii: poznawcza

    • Nazwa kategorii: metajęzykowa

    • Nazwa kategorii: fatyczna

    • Nazwa kategorii: poetycka

    • Nazwa kategorii: magiczna

  • Koniec elementów należących do kategorii Funkcje języka wg Jacobsona

  • Elementy należące do kategorii ekspresywna

    • Nazwa kategorii: przejawia się w wyrażaniu przez nadawcę emocji oraz uczuć za pomocą słów

    • Nazwa kategorii: Przykład: „To było straszne!”

  • Koniec elementów należących do kategorii ekspresywna

  • Elementy należące do kategorii impresywna (konatywna)

    • Nazwa kategorii: polega na wpływaniu na odbiorcę przez nadawcę – rozkazem, groźbą, prośbą, a także prawie niezauważalnie, jak w spotach reklamowych

    • Nazwa kategorii: jej odmiana to funkcja perswazyjna

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Nie powinieneś spotykać się z tą osobą”.

  • Koniec elementów należących do kategorii impresywna (konatywna)

  • Elementy należące do kategorii poznawcza

    • Nazwa kategorii: nazywana też przedstawieniową lub informatywną

    • Nazwa kategorii: polega na przekazywaniu informacji

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Jutro idę do dentysty”.

  • Koniec elementów należących do kategorii poznawcza

  • Elementy należące do kategorii metajęzykowa

    • Nazwa kategorii: polega na mówieniu o języku; wyrazistym przykładem są wszelkie hasła słownikowe, w których cała definicja pełni funkcję metajęzykową w  odniesieniu do definiowanej nazwy

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Onomatopeje to wyrazy, które swoim brzmieniem przypominają dźwięki”.

  • Koniec elementów należących do kategorii metajęzykowa

  • Elementy należące do kategorii fatyczna

    • Nazwa kategorii: to rozmaite wypowiedzi o charakterze small talków, które nie służą niczemu poza podtrzymaniem kontaktu między nadawcą i odbiorcą

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Jak się masz?”

  • Koniec elementów należących do kategorii fatyczna

  • Elementy należące do kategorii poetycka

    • Nazwa kategorii: zorientowana na komunikat, jest domeną najróżniejszych zjawisk, od poezji, przez przysłowia i dowcipy, po slogany wyborcze i  reklamowe

    • Nazwa kategorii: stosowana w każdej sytuacji, kiedy nadawcy zależy na upiększeniu wypowiedzi, uczynieniu jej bądź to przyjemną dla oka i ucha, bądź zaskakującą i zabawną, bądź po prostu chwytliwą i łatwą do zapamiętania

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Z Kasią ci się upiecze”.

  • Koniec elementów należących do kategorii poetycka

  • Elementy należące do kategorii magiczna

    • Nazwa kategorii: polega na tym, że za pomocą słów mówiący stara się kreować otaczającą go rzeczywistość, wpływać na jej kształt

    • Nazwa kategorii: są to modlitwy, zaklęcia, przekleństwa, życzenia i ślubowania

    • Nazwa kategorii: Przykład: „Biorę sobie ciebie za męża”.

  • Koniec elementów należących do kategorii magiczna

Polecenie 5

Zapoznaj się z mapą myśli i podaj te funkcje języka, które pojawiają się najczęściej w codziennym użytkowaniu. Uzasadnij swoją odpowiedź i podaj przykłady.

R8qOiP5m2IonV
(Uzupełnij).
Polecenie 6

Na podstawie mapy myśli wyjaśnij, na czym polega różnica pomiędzy funkcją magiczną a poetycką. Podaj obszary języka, w których najczęściej się owe funkcje pojawiają.

R8qOiP5m2IonV
(Uzupełnij).
R1EAJUNBAMLHD
Ćwiczenie 1
Połącz element aktu komunikacji z właściwą funkcją. nadawca Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja ekspresywna, 2. funkcja poetycka, 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poznawcza, 6. funkcja impresywna (konatywna) odbiorca Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja ekspresywna, 2. funkcja poetycka, 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poznawcza, 6. funkcja impresywna (konatywna) kontekst Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja ekspresywna, 2. funkcja poetycka, 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poznawcza, 6. funkcja impresywna (konatywna) kod Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja ekspresywna, 2. funkcja poetycka, 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poznawcza, 6. funkcja impresywna (konatywna) kontakt Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja ekspresywna, 2. funkcja poetycka, 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poznawcza, 6. funkcja impresywna (konatywna) komunikat Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja ekspresywna, 2. funkcja poetycka, 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poznawcza, 6. funkcja impresywna (konatywna)
RRVVP66TE5Z8F
Ćwiczenie 2
Jaką funkcję pełnią poniższe wypowiedzi? Dopasuj zdania do właściwych funkcji. No tak. Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja poznawcza, 2. funkcja impresywna (konatywna), 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poetycka, 6. funkcja ekspresywna „Kot” to wyraz składający się z trzech fonemów. Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja poznawcza, 2. funkcja impresywna (konatywna), 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poetycka, 6. funkcja ekspresywna Jak mi się nie chce! Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja poznawcza, 2. funkcja impresywna (konatywna), 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poetycka, 6. funkcja ekspresywna Zakaz palenia. Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja poznawcza, 2. funkcja impresywna (konatywna), 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poetycka, 6. funkcja ekspresywna Mądrej głowie dość dwie słowie. Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja poznawcza, 2. funkcja impresywna (konatywna), 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poetycka, 6. funkcja ekspresywna Jutro przelotne opady deszczu w całym kraju. Możliwe odpowiedzi: 1. funkcja poznawcza, 2. funkcja impresywna (konatywna), 3. funkcja metajęzykowa, 4. funkcja fatyczna, 5. funkcja poetycka, 6. funkcja ekspresywna