My z Napoleonem. Nadzieje a rzeczywistość
W 1809 roku Austria, której armia wzmocniła się dzięki reformie i modernizacji, zawiązała wspólnie z Wielką Brytanią, Hiszpanią i Portugalią piątą koalicję antyfrancuską, a następnie wypowiedziała Napoleonowi Bonapartemu wojnę. Liczący 32 tys. żołnierzy korpus austriacki wkroczył w kwietniu 1809 r. do Księstwa Warszawskiego. Po nierozstrzygniętej bitwie pod Raszynem zajął stolicę księstwa i dalej przemieszczał się na północ. Tymczasem wojsko polskie pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego rozpoczęło ofensywę w Galicji, wyzwalając m.in. Lublin i Kraków.
O klęsce Austriaków zdecydowała przegrana z Francuzami bitwa pod Wagram w lipcu 1809 roku. Na mocy podpisanego w październiku między tymi państwami pokoju w Schönbrunn do Księstwa Warszawskiego przyłączono część Galicji z Krakowem.
Opiszesz, w jaki sposób Napoleon wykorzystał do swoich planów politycznych utworzone Księstwo Warszawskie.
Wyjaśnisz, dlaczego Księstwo Warszawskie przestało istnieć.
Podasz powody klęski Austrii w wojnie w 1809 roku.
Ocenisz, czy Napoleon miał szanse na trwałe opanowanie Rosji.
Wojna z Austrią
Sytuacja polityczna w Europie w 1809 roku rozwijała się niekorzystnie dla Francji, której armia napotykała na coraz większe trudności w wojnie z Hiszpanią. Przesunięcie licznych sił francuskich z Europy Centralnej na Półwysep Iberyjski ośmieliło Austrię, która postanowiła zaatakować wojska Napoleona w południowych Niemczech. Mniejsze oddziały skierowano również do Włoch, Tyrolu i Księstwa Warszawskiego. Austriacy liczyli na szybkie zwycięstwo nad Wisłą.
Walki rozpoczęły się równocześnie nad Dunajem oraz w Księstwie Warszawskim, do którego wkroczył 32‑tysięczny korpus austriacki. Dowodzący wojskami polskimi książę Józef Poniatowski dysponował 14 tys. żołnierzy i nie mógł liczyć na wsparcie stacjonujących w Księstwie Francuzów, ponieważ ci ostatni zostali przesunięci na zachód, aby wziąć udział w koncentracji sił cesarskich.
W dniu 19 kwietnia 1809 roku na przedpolach Warszawy doszło do bitwy pod Raszynem, która nie przyniosła rozstrzygnięcia żadnej ze stron. Kilka dni później przeważający liczebnie Austriacy zajęli stolicę, gdzie pozostawili garnizon, a następnie ruszyli w głąb kraju, docierając aż pod Toruń. W tej sytuacji, przeprawiwszy się na prawy brzeg Wisły, siły polskie wkroczyły na Lubelszczyznę (od 1795 r. należącą do Austrii), a 15 lipca 1809 r. opanowały też Kraków. Józef Poniatowski musiał przy tym tak manewrować, aby uniknąć spotkania z rosyjskim korpusem posiłkowym, który rzekomo miał wspierać wojsko Księstwa, faktycznie zaś starał się zagrodzić mu drogę. Zagrożeni Austriacy zostali zmuszeni do opuszczenia Warszawy i w pośpiechu ruszyli na południe.
Wojska habsburskie początkowo odnosiły sukcesy w kampanii na terenie Austrii, lecz przekreśliła je klęska pod Wagram (5‑6 lipca 1809 r.), po której Francuzi wkroczyli do Wiednia i podyktowali warunki traktatu pokojowego w Schönbrunn, zawartego 14 października 1809 roku. Na jego mocy ziemie zajęte przez Habsburgów podczas III rozbioru Rzeczypospolitej, a więc Kielecczyznę, Lubelszczyznę i Kraków, włączono do Księstwa Warszawskiego.
Mapa interaktywna - Księstwo Warszawskie w latach 1807 - 1815
Zapoznaj się z mapą przedstawiającą Księstwo Warszawskie w latach 1807–1815. Odpowiedz na pytania ujęte w treści mapy, zbliżając się do poszczególnych przycisków lub je naciskając.
Rozstrzygnij, które z podanych w tabeli zdań są fałszywe, a które prawdziwe.
Rozstrzygnij, czy miasta Lwów i Tarnopol, opanowane przez wojska polskie postanowieniem pokoju zawartego w Schönbrunn, znalazły się w granicach Księstwa Warszawskiego? Uzasadnij odpowiedź.
Wyprawa moskiewska i upadek Księstwa Warszawskiego
Chcąc zachować inicjatywę strategiczną, Napoleon zdecydował się podjąć w 1812 r. wyprawę na Moskwę. Zmobilizował w tym celu Wielką Armię. Najliczniejsi wśród obcokrajowców byli w niej Polacy, dla których wojenne plany cesarza oznaczały nadzieję na odzyskanie ziem zaboru rosyjskiego i dalszy proces odbudowy państwa. W czerwcu zawiązano Konfederację Generalną Królestwa Polskiego, która miała zapewnić bezpieczeństwo na zajmowanych przez Napoleona wschodnich terenach dawnej Rzeczypospolitej.
Rosyjska strategia polegająca na wciąganiu Francuzów w głąb kraju osłabiła Wielką Armię. Polacy, walczący ramię w ramię z Francuzami, podzielili ich los: w trakcie odwrotu zostali zdziesiątkowani przez atakujących Rosjan, bardzo mroźną pogodę i epidemię tyfusu.
Okupacja Księstwa Warszawskiego
Cesarz Napoleon wrócił do Paryża, by mobilizować kolejne oddziały. Tymczasem postępujące w ślad za resztkami Wielkiej Armii wojska rosyjskie zajęły na początku lutego 1813 r. Warszawę i wkrótce opanowały całe Księstwo Warszawskie. Jego rząd wyjechał do Drezna, by w stolicy Saksonii, dotąd połączonej z Warszawą unią personalną, oczekiwać na propozycje cara Aleksandra I. Ten ostatni za pośrednictwem swego doradcy, księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, obiecywał Polakom utrzymanie niezależności.
Rosyjski imperator podjął kroki w celu zjednania Polaków: urzędników pozostawiono na dawnych stanowiskach, a już w marcu powołano Radę Najwyższą Tymczasową Księstwa Warszawskiego o mieszanym, polsko‑rosyjskim składzie. Znaleźli się w niej m.in. książę Franciszek Ksawery Drucki‑Lubecki, służący wcześniej w armii rosyjskiej, i ostatni naczelnik insurekcji 1794 r. Tomasz Wawrzecki, Radzie patronował zaś Adam Czartoryski. Zapowiedziano też odtworzenie wojska polskiego, czym miał zająć się brat imperatora, wielki książę Konstanty.
Spuścizna Księstwa Warszawskiego
Księstwo Warszawskie, mimo że istniało krótko, pozostawiło po sobie dużą i cenną schedę: dzięki narzuconej przez Napoleona konstytucji postępowi uległy przemiany społeczne, rozwijał się w Warszawie teatr, z kryzysu wyszła prasa, powołane zostały Szkoła Prawa (1808 r.), a z niej Szkoła Prawa i Administracji (1811 r.) oraz Szkoła Lekarska (1809 r.), utworzono Archiwum Główne Krajowe. Najważniejszym jednak dziedzictwem Księstwa Warszawskiego był inny fakt - w 1813 r. nawet dla zwycięzców Napoleona było jasne, iż niemożliwy jest powrót w sprawie polskiej do stanu z 1795 r., kiedy to miał miejsce III rozbiór Polski.
Fryderyk August – zapomniany polski monarcha
Saski król z rodziny Wettynów przez osiem lat (1807‑1815) pełnił funkcję księcia warszawskiego. Z jednej strony miał niewielki wpływ na politykę; na stale rezydował w Saksonii, której był królem. Faktyczne rządy nad Wisłą sprawował w jego imieniu minister sprawiedliwości Feliks Łubieński. Z drugiej jednak strony Fryderyk August umiał sobie zjednać Polaków: podczas inauguracji pierwszego sejmu wystąpił w polskim mundurze i przemawiał po polsku. Popierał plan odrodzenia niepodległej Rzeczpospolitej w granicach sprzed 1772 r. i przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. Udało mu też wyjednać u Napoleona uwolnienie księstwa od spłaty części wierzytelności wynoszących 21 mln franków (tzw. sumy bajońskie). Prowadził odpowiedzialną politykę finansową, spłacał skrupulatnie wszystkie długi księstwa, uszczuplając nawet zasoby prywatnego skarbca, nie pobierał również wynagrodzenia, związanego z pełnioną funkcją.
Fryderyk August bardzo dbał o etykietę, jednak potrafił zachować dystans wobec sztywności zasad. Jak opisywał Julian Ursyn Niemcewicz, gdy w trakcie pewnego wieczoru w obecności polskiej szlachty jedna z dam nieproszona dostawiła krzesło obok małżonki księcia i swobodnie usiadła, Fryderyk August z uśmiechem stwierdził, że w Polsce najwyraźniej przyjęło się wiele form republikańskich. Puścił tym samym tę niezręczność w niepamięć.
Trenuj i ćwicz
Wskaż właściwe dokończenie zdania.
Wskaż właściwe dokończenie zdania.
Wskaż właściwe dokończenie zdania.
Zaznacz, które z podanych stwierdzeń jest prawdziwe, a które fałszywe.
Zapoznaj się z podanym źródłem i wykonaj polecenia.
Każdemu miejscu, w którym stoczono bitwę, przyporządkuj odpowiedni skutek. Wybierz go spośród oznaczonych literami A–D.
B. Wejście wojsk Ks. Józefa Poniatowskiego.
C. Austriacy nie zdobyli miasta
D. Zwycięska bitwa Napoleona. Toruń. Możliwe odpowiedzi: A, B, C, D. Kraków. Możliwe odpowiedzi: A, B, C, D
Uzasadnij prawdziwość poniższego stwierdzenia.
Kolejnym zaś fenomenem tej wojny było przyjęcie przez Księcia Wodza Józefa Poniatowskiego świetnego planu działań wojennych, który, nie dość, że uniemożliwił dla wojsk austriackich rozbicie, początkowo znacznie słabszych Wojsk Polskich, to jeszcze, zaowocował naszym zwycięstwem w tej wojnie.
Cytat za: Gazeta Księstwa Warszawskiego, nr 1, maj 2017, dodatek specjalny do „Naddłubniańskich Pejzaży” Kwartalnika Społeczno-Kulturalnego.
Zapoznaj się z mapą i fragmentem a następnie wykonaj polecenie.
Źródło A:
Źródło B:
Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej, zeszyt 11: Polska sztuka wojenna w latach 1796-1815Zagrożona ze wszystkich stron, musiała przednia straż polska cofnąć się do Raszyna. (…)
Austriacy, ośmieleni tym pierwszym powodzeniem, postanowili uderzyć na Raszyn. Mimo gęstych strzałów piechoty polskiej postępowali grobla i opanowali część wioski; Polacy jednak nie dali się wyprzeć z tej części, która bliższą była ich linii bojowej. (…) Ks. Józef zsiadł był z konia i osobiście zagrzewał do walki kanonierów. Przez cały ciąg bitwy raszyńskiej niejednokrotnie narażał swoje życie; wszyscy oficerowie sztabu generalnego byli ranieni lub też konie pod nimi ubito.
Granaty polskie zapaliły Raszyn, a rozsypana w tyraliery piechota, dzięki niezwykłej waleczności, utrzymała się na powierzonym jej stanowisku. (…) O dziewiątej wieczorem strzały ucichły; Austriacy cofnęli się poza most raszyński, poprzestając na zajęciu grobli i lasu, położonego za wioską. Zatem oprócz Falent Polacy nie utracili ani jednej piędzi, ziemi i utrzymali się na polu bitwy.
Źródło: Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej, zeszyt 11: Polska sztuka wojenna w latach 1796-1815, oprac. M. Krwawicz, G. Zych, Warszawa 1955, s. 115–118.
Uzupełnij zdanie.
Słownik
porozumienie i sojusz militarny utworzony w 1806 r. przez Wielką Brytanię z udziałem Rosji i Prus; rozpadła się po zajęciu przez Napoleona Berlina i zepchnięciu armii rosyjskiej za Niemen
skonfederowany, nadzwyczajny Sejm Księstwa Warszawskiego, który w czerwcu 1812 r. formalnie przekształcił Księstwo Warszawskie w Królestwo Polskie i proklamował przyłączenie do niego „ziem zabranych” (czyli przywrócenie granic sprzed 1772 r.); była odpowiedzią na rozpoczęcie przez Napoleona wojny z Rosją
kolegialny zwierzchni organ administracji, zarządzający Księstwem Warszawskim w imieniu rosyjskiego cara, utworzony w marcu 1813 r. w Warszawie
olbrzymie kwoty, szacowane na 21 mln franków, jakie Księstwo Warszawskie było winne Napoleonowi; nazwa pochodzi od miasta Bajonna (fr. Bayonne) w południowej Francji, gdzie podpisano porozumienie dotyczące przejęcia pruskich wierzytelności