Tajemnice wzgórza Hissarlik: legenda o wojnie trojańskiej
Nihil difficileNihil difficile: Wojna trojańska w legendzie
Wedle mitu
Grecy za przyczynę wojny uznawali porwanie pięknej HelenyHeleny, żony króla SpartySparty MenelaosaMenelaosa, przez trojańskiego królewicza ParysaParysa. W wielkiej wyprawie odwetowej na TrojęTroję wzięła udział koalicja greckich władców, na których czele stanął AgamemnonAgamemnon, król Myken, brat MenelaosaMenelaosa.
Na podstawie rzeźb i malowideł udało się ustalić wymiary greckich piękności z II/I tysiąclecia p.n.e. W biuście miały one 85‑90 cm, w biodrach ok. 100 cm, w talii 70‑80 cm, a to wszystko przy wzroście nieprzekraczającym 155 cm!
A skąd Parys znał Helenę? Odległość między SpartąSpartą a TrojąTroją wynosi w linii prostej około 500 km, ale faktyczna trasa lądowo‑morska w czasach starożytnych była znacznie dłuższa – nawet około 1000–1200 kilometrów, w zależności od wybranej drogi i sposobu podróży.
Oczywiście wszystkiemu winni byli bogowie.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym, a dowiesz się, jak doszło do pierwszego spotkania tej pary.
Historia Parysa i Heleny zaczęła się od wesela PeleusaPeleusa i TetydyTetydy.
Kiedy tak wesoło ucztowano, zjawił się nagle gość niepożądany: Eris, bogini niezgody. Zeus, znając jej swarliwy charakter, nie kazał jej posyłać zaproszenia. Przyszła, aby się zemścić. Rzuciła na stół biesiadny złote jabłko z napisem: “Dla najpiękniejszej”. Pomiędzy boginiami zakotłowało. Najgłośniej krzyczały Hera, Atena i Afrodyta. Każda chciała mieć jabłko dla siebie. Powstało takie piekło, że Zeus musiał się wmieszać. Gdy się uciszyło, zapowiedział, że sędzią sporu czyni młodego pasterza, Parysa: której ów przyzna złote jabłko, ta je mieć będzie.
Niełatwe zadanie Parysa utrudniały jeszcze obietnice, które składały mu żądne zwycięstwa boginie. Hera obiecała mu władzę, Atena - mądrość, a Afrodyta - najcudniejszą kobietę na świecie, czyli Helenę. Parys bez wahania oddał złote jabłko Afrodycie.
Źródło: Jan Parandowski, Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Wydawnictwo Puls 1992 r., s. 199.
Wkrótce po tym odkryto prawdziwe, królewskie pochodzenie Parysa. Młody książę niezwłocznie udał się do Sparty, by odebrać swoją nagrodę:
Na dworze lacedemońskim podejmowano gościa serdecznie. Wszyscy byli mu radzi, a król Menelaos nie mógł odżałować, że ważne sprawy zmusiły go do wyjazdu. Żegnając się z Parysem prosił, aby jego dom uważał za własny i gościł w nim tak długo, dopóki on sam nie powróci. Tymczasem królewicz trojański jeszcze tej nocy porwał mu żonę, Helenę, i dojechał z nią do Troi. W całej Grecji zawrzało na wieść o tym, jak zamorski barbarzyńca podeptał święte prawo gościnności. Postanowiono wojnę. Naczelne dowództwo objął Agamemnon, król Argos i Myken, brat Menelaosa.
Źródło: Jan Parandowski, Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Wydawnictwo Puls 1992 r., s. 201.
Zapoznaj się z prezentacją, w której został przedstawiony przebieg wojny trojańskiej, a następnie wykonaj zadania.
Dalsze losy uratowanych Trojan z Eneaszem na czele poznasz w module Literatura rzymska w rozdziale Z płonącej Troi drogi prowadzą do Rzymu, czyli o mitycznych początkach wiecznego miasta. „Eneida” Wergiliusza.
Tę opowieść o ludzkich i boskich namiętnościach podawano w starożytnej Grecji z pokolenia na pokolenie, choć najsłynniejszy przekaz, dotyczący kilkudziesięciu ostatnich dni wojny, pozostawił nam HomerHomer.
Uważany jest on za ojca europejskiej epikiepiki. Był on wędrownym śpiewakiem (aojdąaojdą) oraz recytatorem, który chodząc od dworu do dworu umilał czas ich mieszkańcom śpiewając, czy recytując przy dźwiękach liryliry.
Bohaterowie wojny trojańskiej, AgamemnonAgamemnon, AchillesAchilles, OdyseuszOdyseusz, HektorHektor, PriamPriam, zostali unieśmiertelnieni mocą słowa. Choć polegli w boju, żyją na kartach Iliady, najsłynniejszego z eposów. Legendy o ich wielkich czynach krążyły w przekazie ustnym od XII wieku p.n.e.
Informacje o Homerze i jego eposach znajdziesz w module Literatura grecka, w rozdziale zatytułowanym Śladami Homera: Iliada i Odyseja.
Wojna trojańska zakończyła się upadkiem Troi. Helena była pełna obaw, jak przyjmie ją porzucony wcześniej mąż. Wiedziony złością Menelaos zamierzał zabić wiarołomną żonę, kiedy jednak spojrzał na nią, nóż wypadł mu z ręki i zabrał ją do obozu.
„Dopóki żył Menelaos, Helena była bezpieczna u jego boku jako potężna królowa Sparty. Po śmierci męża znalazła się na łasce krewnych i poddanych, którzy nigdy nie wybaczyli jej nieszczęść, jakie sprowadziła na ojczyznę. Została wygnana ze Sparty. Udała się na wyspę Rodos, do swojej przyjaciółki Polykso. Sądziła, że znajdzie u niej schronienie na resztę życia. Kobieta jednak straciła w wojnie trojańskiej ukochanego męża i postanowiła się zemścić na Helenie. Przebrała trzy niewolnice za straszliwe Erynie - prastare bóstwa, które ścigają winnych przelanej krwi, doprowadzając swoje ofiary do szaleństwa. Odziane na czarno, z pochodniami w dłoniach, służące Polykso zaskoczyły Helenę w trakcie kąpieli. Bezbronna, samotna i dręczona wyrzutami sumienia, najpiękniejsza kobieta świata powiesiła się na drzewie.”
źródło: Katarzyna Marciniak, Mitologia grecka i rzymska. Spotkania ponad czasem, Warszawa 2018, s. 259 -261
Zapoznaj się z łacińskim tekstem traktującym o wojnie trojańskiej.
DeDe bellobello TroianoTroiano.
CausaCausa bellībellī TroianīTroianī HelenaHelena, pulchrapulchra feminafemina GraecaGraeca eraterat. SpartaeSpartae habitabathabitabat ubiubi maritummaritum habebathabebat. AlexanderAlexander, regulusregulus Troianus Spartam venitvenit etet Helenam videbatvidebat. StatimStatim eameam amabatamabat et clamclam secumsecum TroiamTroiam rapiebatrapiebat. Maritus Helenae iratusiratus erat. HicHic multosmultos virosviros exex totatota GraeciaGraecia Troiam ducebatducebat et bellum longumlongum cumcum TroianisTroianis gerebatgerebat, namnam Helenam referrereferre cupiebatcupiebat. PostPost multosmultos annosannos UlissesUlisses, vir Graecus, equumequum ligneumligneum aedificabataedificabat. GraeciGraeci donodono gaudebantgaudebant et inin oppidumoppidum ducebant. Viri armatiarmati inin uteroutero equi obscurabanturobscurabantur et noctenocte incendioincendio Troiam delebantdelebant. ItaIta Troia aa Graecis vincebaturvincebatur et Helena a marito suosuo recuperabaturrecuperabatur.
Tłumaczenie
O wojnie trojańskiej
Przyczyną wojny trojańskiej była Helena, piękna kobieta. Mieszkała w Sparcie, gdzie miała męża. Aleksander, królewicz trojański, przybył do Sparty i zobaczył Helenę. Natychmiast ją pokochał i potajemnie uprowadził ze sobą do Troi. Mąż Heleny zdenerwował się. Poprowadził do Troi licznych mężczyzn z całej Grecji i prowadził długą wojnę z Trojanami, ponieważ chciał odebrać Helenę. Po wielu latach Ulises, mąż grecki, zbudował drewnianego konia. Grecy ucieszyli się z daru i wciągnęli (go) do miasta. W brzuchu konia ukrywali się uzbrojeni mężowie, którzy nocą zniszczyli Troję pożarem. W ten sposób Troja przez Greków została zwyciężona, a Helena odzyskana przez swojego męża.
Indeks górny Tekst i tłumaczenie: autorka podręcznika. Indeks górny koniecTekst i tłumaczenie: autorka podręcznika.
I trochę historii...
Homer, przedstawiając w Iliadzie przebieg wojny trojańskiej, korzystał z mitów. W starożytności nie podawano w wątpliwość zawartych w nich faktów, jednak z czasem pojawiły się głosy wyrażające sceptycyzm.
Wojna trojańska. Mit i historiaW wieku XVIII i pierwszej połowie XIX, ścierały się ze sobą dwa poglądy. Jedni uczeni utrzymywali, że owa Troja Homerowa jest po prostu tworem fantazji poetyckiej i nie należy traktować zbyt poważnie i ściśle danych topograficznych zawartych w epopei. Inni natomiast, przyznając pewną wiarygodność opisom i wskazówkom Iliady, uważali, że odpowiadają one okolicy położonej nieco w górze biegu Skamandra, a zwanej po turecku Bunarbaszi. [...] W lecie roku 1868 przybył w te okolice Henryk Schliemann; [...] zaczął systematycznie badać wszelkie wyniosłości po obu stronach rzeki Skamander. Posuwał się stale w dół jej biegu, ku Hellespontowi. Żadne jednak poszukiwania nie dały pomyślnych rezultatów, póki nie stanął na wzgórzu Hissarlik. Tutaj zgadzało się wszystko [...].
Źródło: Aleksander Krawczuk, Wojna trojańska. Mit i historia, Warszawa 1985, s. 147–149.
Zapoznaj sie z krótkim filmem dotyczącym historii Troi i wykonaj zadania.
Słownik łacińsko‑polski
przez (kogo? co?)
budować
kochać, pokochać
rok
uzbrojony
wojna
przyczyna, powód
potajemnie
z (kim? czym?)
pragnąć, chcieć
o (kim? czym?)
niszczyć
dar, podarunek, prezent
sprowadzić, poprowadzić
i
koń
z (kogo? czego?)
kobieta
cieszyć się
nosić, wykonywać; bellum gerere - prowadzić wojnę
Grecja
Grek
grecki
mieć
mieszkać
Helena; imię żeńskie
ten, ta, to
w
do
pożar
zagniewany, zdenerwowany
ten, ta, to
tak, w ten sposób
drewniany
długi
żona
mąż, małżonek
liczny
ponieważ, gdyż
nic trudnego
nocą
ukryć
miasto
po
piękny
porwać, uprowadzić
odzyskać
odzyskać, przyprowadzić na powrót
książę
ze sobą
Sparta
natychmiast
być
swój
cały
Troja
Trojanin
trojański
gdzie
Ulises, Odys
brzuch, wnętrze
przybyć
widzieć, zobaczyć
zwyciężać, zwyciężyć
mąż, mężczyzna
Słownik pojęć
w mitologii greckiej syn Peleusa i Tetydy; jeden z największych wojowników w wojnie trojańskiej. Jego jedynym śmiertelnym miejscem była pięta, za którą trzymała go matka kąpiąc w rzece Styks, aby dać mu nieśmiertelność. Zginął podczas wojny ugodzony w piętę strzałą Filokteta.
w mitologii greckiej starszy brat Menelaosa; król Argolidy, krainy, w której najważniejszymi miastami były Argos, Mykeny i Tiryns
grecka bogini miłości, piękna i pożądania, a także płodności i urodzaju; jej rzymskim odpowiednikiem była Wenus
zobacz: Parys
w starożytnej Grecji śpiewak odwiedzający dwory arystokratów, gdzie, przy akompaniamencie liry, wykonywał tworzone przez siebie pieśni, opiewające czyny bogów, herosów i bohaterów
w mitologii greckiej syn Zeusa i Latony, bliźniaczy brat Artemidy; bóg światła, muzyki, poezji, sztuki, wróżb; razem z muzami zamieszkiwał pasmo górskie Parnas
w mitologii greckiej córka Zeusa i Latony, bliźniacza siostra Apollina; bogini lasów i łowów; jej rzymskim odpowiednikiem była Diana
w mitologii greckiej bogini mądrości, strategii wojennej, rzemiosła i opiekunka miast, zwłaszcza Aten; jej rzymskim odpowiednikiem była Minerwa
mitologiczny bohater wojny trojańskiej; syn Anchizesa i bogini Wenus (Afrodyty); uratował się z pożogi trojańskiej z garstką przyjaciół, ojcem i synem Julusem. Jego tułaczkę opisuje poemat Wergiliusza pt. Eneida.
jeden z trzech podstawowych rodzajów literackich, obok liryki i dramatu, który skupia się na opowiadaniu historii i prezentowaniu wydarzeń w sposób narracyjny
mitologiczne groźne, karzące boginie zemsty; były córkami Nocy i Gai; składano im w ofierze czarne owce, miód i kwiaty. Ich rzymskimi odpowiednikami były Furie
w mitologii greckiej król Tessalii, doskonały łucznik, spadkobierca łuku Heraklesa, strzałą z którego doprowadził do śmierci Achillesa podczas wojny trojańskiej
syn króla Troi Priama i królowej Hekuby, brat Parysa; najdzielniejszy wojownik trojański; zginął w pojedynku z Achillesem
według mitologii najpiękniejsza kobieta na świecie; córka Zeusa i Ledy, bliźniacza siostra Klitajmestry oraz Kastora i Polluksa. Jej mężem był Menelaos, król Sparty, którego brat Agamemnon poślubił siostrę Heleny – Klitajmestrę. Helena zdradziła męża z królewiczem trojańskim – Parysem, co doprowadziło do dziesięcioletniej wojny między Partą a Troją
w mitologii greckiej królowa bogów, bogini małżeństwa, rodziny i płodności, siostra i żona Zeusa; mitologii rzymskiej jej odpowiednikiem była Junona
żyjący w VIII w. p.n.e. grecki pieśniarz wędrowny, epik, śpiewak i recytator; uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta. Do jego dzieł zalicza się eposy: Iliadę i Odyseję.
mityczna córka mykeńskiego króla Agamemnona i królowej Klitajmestry, złożona w ofierze przez ojca bogini Artemidzie, w celu uzyskania pomyślnych wiatrów dla okrętów wyruszających pod Troję. Mit ten został opisany przez greckiego tragika Eurypidesa w dwóch wersjach. Pierwsza mówi o krwawej ofierze, druga zaś o poświęceniu Ifigenii jako kapłanki bogini Artemidzie.
znany od czasów starożytnych instrument muzyczny strunowy, z grupy chordofonów.
według mitologii brat Agamemnona, król Sparty, mąż Heleny
mitologiczny król greckiej wyspy Itaka, walczący w wojnie trojańskiej; mąż Penelopy, ociec Telemacha. Doprowadził do upadku Troi będąc pomysłodawcą drewnianego konia‑pułapki. Jego dziesięcioletnią tułaczkę podczas powrotu po wojnie do Itaki opiewał Homer w Odysei.
według mitologii królewicz trojański, syn króla Troi Priama i jego żony Hekuby. Był rozjemcą w sporze bogiń ubiegających się o miano najpiękniejszej; w nagrodę za przyznanie pierwszeństwa Afrodycie otrzymał najpiękniejszą ziemiankę - Helenę, żonę króla Sparty. Porwanie Heleny przez Parysa stało się przyczyną dziesięcioletniej wojny między Spartą a Troją.
postać z mitologii greckiej, najbliższy przyjaciel i kuzyn Achillesa. Gdy Achilles wycofał się z walki Patroklos założył jego zbroję. Syn króla Troi - Hektor, myśląc, że ma do czynienia z Achillesem, zabił go. Śmierć ta doprowadziła do zemsty Achillesa, który z kolei zabił Hektora w pojedynku. Losy Patroklosa są ważnym elementem fabuły „Iliady” Homera.
w mitologii greckiej król Ftyi, miasta w Tessalii, uczestnik wyprawy Argonautów, ojciec Achillesa.
postać z mitologii greckiej, jedna z nimf Okeanid, królowa wyspy Rodos. Znana przede wszystkim z legendy o wojnie trojańskiej: ponieważ jej mąż zginął w wojnie w zemście doprowadziła do śmierci Heleny, która szukała u niej schronienia.
według mitologii ostatni król Troi; mąż Hekuby, ojciec kilkunaściorga dzieci, m.in. Parysa i Hektora
miasto‑państwo starożytnej Grecji, położone w południowo‑wschodniej części półwyspu Peloponez. Miasto zostało założone w IX w. p.n.e. Państwo nazywało się właściwie Lacedemon, a Sparta była jego stolicą.
w mitologii greckiej nereida, boginka morska niezwykłej piękności. Gdy ubiegali się o jej względy Zeus i Posejdon, Temida odkryła im, że Tetyda ma urodzić syna potężniejszego od swego ojca. W związku z tym wydano ją za mąż za tesalskiego władcę Peleusa. Tetyda była matką Achillesa.
starożytne miasto położone na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej nad rzeką Skamander. Współcześnie stanowisko archeologiczne w Turcji, na wzgórzu Hissarlik.
