R132UD4BVU3K6
Fotografia przedstawia kamienną ścianę, na której znajdują się łacińskie inskrypcje. Wyrazy są napisane dużymi drukowanymi literami. Czcionki są czarne.

Funkcje składniowe rzeczownika w języku łacińskim

Marmurowa tablica przedstawiająca napisy w języku łacińskim. 
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

In initio repetitioin initio repetitioIn initio repetitio: To już wiesz.

Zarówno język łaciński, jak i język polski należą do rodziny języków indoeuropejskich, co sprawia, że można w nich dostrzec wiele podobieństw, zwłaszcza w zakresie gramatyki i fleksji.

bg‑gray2

Historię języka łacińskiego i jego rozwój na przestrzeni wieków poznasz w module: Krótka historia języka o długiej tradycji.

Składnia łacińska i polska mają wiele podobieństw, np. funkcje składniowe w deklinacji określa końcówka rzeczownika, inne części mowy, jak przymiotnik, zaimek czy czasownik, muszą się zgadzać z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku, zaś o funkcji rzeczownika w zdaniu decyduje forma przypadka.

bg‑gray2

Szerzej o rzeczownikach łacińskich i ich deklinacjach przeczytasz w module: Części mowy: rzeczownik.

Jest też wiele różnic i po to właśnie powstał ten moduł. Bo przecież, gdyby te dwa języki miały identyczna składnię, nie byłoby o czym pisać!

W niniejszym module zostało omówionych pięć takich składni, które w języku polskim albo nie występują wcale, albo w stanie szczątkowym (np. w staropolszczyźnie). Zanim zaczniesz je poznawać, przypomnij sobie, co już wiesz o łacińskich rzeczownikach.

R1LFLLDPXFX7S
Ćwiczenie 1
Dla jakiego rodzaju obowiązuje zasada deklinacyjna, według której Nominativus, Accusativus i Vocativus obu liczb są takie same? Możliwe odpowiedzi: 1. męskiego, 2. żeńskiego, 3. nijakiego
RFZHK7XXGM88S
Ćwiczenie 2
Połącz w pary rzeczowniki z odpowiadającymi im przymiotnikami. turris Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā animālibus Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā mentae Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā faciēs Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā hippopotame Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā genu Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā pulte Możliwe odpowiedzi: 1. dextrum, 2. viridī, 3. similēs, 4. vīvis, 5. alta, 6. niger, 7. iūcundā
R1QC3KXFC93RP
Ćwiczenie 3
Uzupełnij zdanie wybierając jedną z podanych odpowiedzi. Ablativus singularis rzeczownika anas, anatis f., to … Możliwe odpowiedzi: 1. anate, 2. anati, 3. anatem
Popiersie portretowe Arystotelesa; kopia zaginionej rzeźby z brązu wykonanej przez Lizypa, I/ II w. n.e.), Luwr, Paryż, Francja
Źródło: Wikimedia Commons: Sting Eric Gaba, licencja: CC BY-SA 2.5.
bg‑gray2

Informacje na temat filozofii starożytnej znajdziesz w modułach: Filozofia grecka oraz Greckie i rzymskie szkoły filozoficzne.

R16VVAQELKTDS
Ćwiczenie 4
Uzupełnij zdanie wybierając jedną z podanych odpowiedzi. Accusativus singularis rzeczownika facies, faciei f., to … Możliwe odpowiedzi: 1. facies, 2. facium, 3. faciem
Rzymski legionista
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., Dariusz Bufnal, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2

Więcej informacji o starożytnych sposobach walczenia znajdziesz w module Wspólna historia w rozdziale zatytułowanym: Armia rzymska i armia grecka.

bg‑gold
Nauczysz się
  • dokonywać analizy gramatycznej następujących funkcji składniowych występujących w języku łacińskim: orzeczenie imienne, accusativus duplex i nominativus duplex, dativus possessivus oraz ablativus temporis;

  • wykonywać różnorodne ćwiczenia z wykorzystaniem w. w. funkcji składniowych rzeczownika;

  • tłumaczyć zdania zawierające w.w. funkcje składniowe.

Słownik łacińsko‑polski

dies, -ei m,f
dies, -ei m,f

dzień

genu, -us n
genu, -us n

kolano

in initio repetitio
in initio repetitio

na początek powtórzenie; odwołanie się do posiadanej wiedzy

menta,-ae f
menta,-ae f

mięta

miles, -itis m
miles, -itis m

żołnierz

philosophus, -i m
philosophus, -i m

filozof