Dowiedz się

Epoka romantyzmu

Romantyzm jest epoką w dziejach literatury i kultury, której nazwa wywodzi się od przymiotnika romanticus ‒ niezwykły. Wcześniej terminem romantyczny określano malownicze krajobrazy i budowle, a także utwory nawiązujące do średniowiecznych romansów rycerskich. W okresie tym zerwano z racjonalistycznym sposobem myślenia. Twórcy epoki wykreowali nowy zestaw tematów i motywów, do którego odwołania można znaleźć również we współczesności.

RD6GXSCLU1AD71

Mapa myśli

Elementy należące do kategorii Romantyzm

·         Nazwa kategorii: irracjonalizm

·         Nazwa kategorii: zerwanie z racjonalnością

·         Nazwa kategorii: miłość romantyczna

·         Nazwa kategorii: indywidualizm

·         Nazwa kategorii: młodość

·         Nazwa kategorii: natura

·         Nazwa kategorii: lud

·         Nazwa kategorii: folklor

·         Nazwa kategorii: fascynacja średniowieczem

·         Nazwa kategorii: orientalizm

·         Nazwa kategorii: naród

Koniec elementów należących do kategorii Romantyzm

Elementy należące do kategorii irracjonalizm

·         Nazwa kategorii: zjawy

·         Nazwa kategorii: duchy

·         Nazwa kategorii: upiory

·         Nazwa kategorii: twory wyobraźni poetyckiej

Koniec elementów należących do kategorii irracjonalizm

Elementy należące do kategorii zerwanie z racjonalnością

·         Nazwa kategorii: duchowość

·         Nazwa kategorii: intuicja

·         Nazwa kategorii: wiara w zjawiska paranormalne

·         Nazwa kategorii: baśnie

·         Nazwa kategorii: mity

Koniec elementów należących do kategorii zerwanie z racjonalnością

Elementy należące do kategorii miłość romantyczna

·         Nazwa kategorii: nieszczęśliwa

·         Nazwa kategorii: namiętna

·         Nazwa kategorii: pełna emocji

·         Nazwa kategorii: gwałtowna

·         Nazwa kategorii: siła wymykająca się regułom

Koniec elementów należących do kategorii miłość romantyczna

Elementy należące do kategorii indywidualizm

·         Nazwa kategorii: kult jednostki

·         Nazwa kategorii: poeta jako przywódca narodu

·         Nazwa kategorii: poeta jako głosiciel prawd objawionych

Koniec elementów należących do kategorii indywidualizm

Elementy należące do kategorii młodość

·         Nazwa kategorii: bunt

·         Nazwa kategorii: emocjonalność

·         Nazwa kategorii: bezkompromisowość

·         Nazwa kategorii: entuzjazm

Koniec elementów należących do kategorii młodość

Elementy należące do kategorii natura

·         Nazwa kategorii: źródło twórczych inspiracji

·         Nazwa kategorii: kontakt z naturą

·         Nazwa kategorii: tajemniczość natury

·         Nazwa kategorii: byt żywy

·         Nazwa kategorii: żywioł obdarzony duszą

Koniec elementów należących do kategorii natura

Elementy należące do kategorii lud

·         Nazwa kategorii: wierzenia ludowe

·         Nazwa kategorii: moralność ludowa

·         Koniec elementów należących do kategorii lud

Elementy należące do kategorii folklor

·         Nazwa kategorii: język ludowy

·         Nazwa kategorii: inspiracje ludowe

·         Nazwa kategorii: źródło motywów

·         Nazwa kategorii: podania ludowe

Koniec elementów należących do kategorii folklor

Elementy należące do kategorii fascynacja średniowieczem

·         Nazwa kategorii: tajemniczość

·         Nazwa kategorii: „czarny” romantyzm

·         Nazwa kategorii: gotycyzm

·         Nazwa kategorii: śmierć

·         Nazwa kategorii: romanse rycerskie

·         Nazwa kategorii: przygody rycerskie

·         Nazwa kategorii: melancholia związana z ruinami

Koniec elementów należących do kategorii fascynacja średniowieczem

Elementy należące do kategorii orientalizm

Nazwa kategorii: przestrzeń orientalna

Nazwa kategorii: ucieczka przed światem

Nazwa kategorii: Arab i Kozak

Koniec elementów należących do kategorii orientalizm

Elementy należące do kategorii naród

·         Nazwa kategorii: tożsamość narodowa

·         Nazwa kategorii: jedność kultury

·         Nazwa kategorii: świadomość historyczna

·         Nazwa kategorii: język

·         Nazwa kategorii: mity

·         Nazwa kategorii: patriotyzm

·         Nazwa kategorii: obyczaje

·         Nazwa kategorii: wspólnota połączona religią

·         Nazwa kategorii: wspólnota połączona wartościami

Koniec elementów należących do kategorii naród

Elementy należące do kategorii zjawy

Nazwa kategorii: irracjonalizm

Koniec elementów należących do kategorii zjawy

Elementy należące do kategorii duchy

Nazwa kategorii: irracjonalizm

Koniec elementów należących do kategorii duchy

Elementy należące do kategorii upiory

Nazwa kategorii: irracjonalizm

Koniec elementów należących do kategorii upiory

Elementy należące do kategorii twory wyobraźni poetyckiej

Nazwa kategorii: irracjonalizm

Koniec elementów należących do kategorii twory wyobraźni poetyckiej

Elementy należące do kategorii duchowość

Nazwa kategorii: zerwanie z racjonalnością

Koniec elementów należących do kategorii duchowość

Elementy należące do kategorii intuicja

Nazwa kategorii: zerwanie z racjonalnością

Koniec elementów należących do kategorii intuicja

Elementy należące do kategorii wiara w zjawiska paranormalne

Nazwa kategorii: zerwanie z racjonalnością

Koniec elementów należących do kategorii wiara w zjawiska paranormalne

Elementy należące do kategorii baśnie

Nazwa kategorii: zerwanie z racjonalnością

Koniec elementów należących do kategorii baśnie

Elementy należące do kategorii mity

Nazwa kategorii: zerwanie z racjonalnością

Koniec elementów należących do kategorii mity

Elementy należące do kategorii nieszczęśliwa

Nazwa kategorii: miłość romantyczna

Koniec elementów należących do kategorii nieszczęśliwa

Elementy należące do kategorii namiętna

Nazwa kategorii: miłość romantyczna

Koniec elementów należących do kategorii namiętna

Elementy należące do kategorii pełna emocji

Nazwa kategorii: miłość romantyczna

Koniec elementów należących do kategorii pełna emocji

Elementy należące do kategorii gwałtowna

Nazwa kategorii: miłość romantyczna

Koniec elementów należących do kategorii gwałtowna

Elementy należące do kategorii siła wymykająca się regułom

Nazwa kategorii: miłość romantyczna

Koniec elementów należących do kategorii siła wymykająca się regułom

Elementy należące do kategorii kult jednostki

Nazwa kategorii: indywidualizm

Koniec elementów należących do kategorii kult jednostki

Elementy należące do kategorii poeta jako przywódca narodu

Nazwa kategorii: indywidualizm

Koniec elementów należących do kategorii poeta jako przywódca narodu

Elementy należące do kategorii poeta jako głosiciel prawd objawionych

Nazwa kategorii: indywidualizm

Koniec elementów należących do kategorii poeta jako głosiciel prawd objawionych

Elementy należące do kategorii bunt

Nazwa kategorii: młodość

Koniec elementów należących do kategorii bunt

Elementy należące do kategorii emocjonalność

Nazwa kategorii: młodość

Koniec elementów należących do kategorii emocjonalność

Elementy należące do kategorii bezkompromisowość

Nazwa kategorii: młodość

Koniec elementów należących do kategorii bezkompromisowość

Elementy należące do kategorii entuzjazm

Nazwa kategorii: młodość

Koniec elementów należących do kategorii entuzjazm

Elementy należące do kategorii źródło twórczych inspiracji

Nazwa kategorii: natura

Koniec elementów należących do kategorii źródło twórczych inspiracji

Elementy należące do kategorii kontakt z naturą

Nazwa kategorii: natura

Koniec elementów należących do kategorii kontakt z naturą

Elementy należące do kategorii tajemniczość natury

Nazwa kategorii: natura

Koniec elementów należących do kategorii tajemniczość natury

Elementy należące do kategorii byt żywy

Nazwa kategorii: natura

Koniec elementów należących do kategorii byt żywy

Elementy należące do kategorii żywioł obdarzony duszą

Nazwa kategorii: natura

Koniec elementów należących do kategorii żywioł obdarzony duszą

Elementy należące do kategorii wierzenia ludowe

Nazwa kategorii: lud

Koniec elementów należących do kategorii wierzenia ludowe

Elementy należące do kategorii moralność ludowa

Nazwa kategorii: lud

Koniec elementów należących do kategorii moralność ludowa

Elementy należące do kategorii język ludowy

Nazwa kategorii: folklor

Koniec elementów należących do kategorii język ludowy

Elementy należące do kategorii inspiracje ludowe

Nazwa kategorii: folklor

Koniec elementów należących do kategorii inspiracje ludowe

Elementy należące do kategorii źródło motywów

Nazwa kategorii: folklor

Koniec elementów należących do kategorii źródło motywów

Elementy należące do kategorii podania ludowe

·         Nazwa kategorii: folklor

·         Nazwa kategorii: źródło wiedzy o świecie

·         Nazwa kategorii: duchowość

·         Nazwa kategorii: wizje

Koniec elementów należących do kategorii podania ludowe

Koniec elementów należących do kategorii melancholia związana z ruinami

Elementy należące do kategorii przestrzeń orientalna

·         Nazwa kategorii: pustynia

·         Nazwa kategorii: step

Koniec elementów należących do kategorii przestrzeń orientalna

Elementy należące do kategorii Arab i Kozak

·         Nazwa kategorii: buntowniczość

·         Nazwa kategorii: spontaniczność

·         Nazwa kategorii: wrażliwość

·         Nazwa kategorii: duma

Koniec elementów należących do kategorii Arab i Kozak

Jacek Lyszczyna Romantycy – nasi współcześni (fragmenty)

Niewątpliwie czynnikiem sprzyjającym żywej recepcjirecepcjarecepcji literatury romantycznej wydaje się pewne podobieństwo epoki, w której ona wyrastała, i czasów dzisiejszych. Rzecz w tym, iż romantyzm narodził się jako odpowiedź na wyzwanie niesione przez historię, która gwałtownie wtargnęła w życie społeczeństwa Europy schyłku XVIII i początków XIX wieku. Począwszy od rewolucji francuskiej, poprzez epokę napoleońską, aż po czasy ogarniających cały kontynent w okresie Wiosny Ludów ruchów wolnościowych i narodowowyzwoleńczych, człowiek ówczesny stawał wobec świata nie tylko zmieniającego się w niespotykanym przedtem tempie, ale i nieprzewidywalnego w dalszym biegu jego przemian. Nietrudno dostrzec analogię do naszych czasów, na których niezatarte piętno odbiły najpierw dwa przeciwstawne nurty totalitaryzmu, aby wreszcie obłędnym eksperymentom prowadzonym na człowieku i społeczeństwie kres położyła w 1989 r. Jesień Ludów w Europie Środkowej i Wschodniej.
Ale analogia ta ma przecież także swoje głębsze, filozoficzne podstawy. Romantyzm wyrastał z konfrontacji człowieka ze światem, który wbrew optymistycznym, lecz złudnym nadziejom epoki oświecenia okazywał się wyzbyty racjonalnych podstaw, nie dawał się sprowadzić do szeregu formuł mających wyjaśnić całą jego istotę. Światopogląd romantyzmu stanowił wyrazistą manifestację przekonania, iż – w odróżnieniu od oświeceniowych ambicji poznania raz na zawsze niepodważalnych prawd, które złożyć się miały na monumentalny gmach ludzkiej wiedzy, pełnej i skończonej – nasza wiedza będzie zawsze tylko fragmentaryczna i niepełna, a sam proces poznawania nigdy się nie skończy. Z przekonania tego wynikała konieczność przyjęcia postawy otwartej wobec świata, nieskrępowanej dogmatycznym myśleniem, zamykającym się w kręgu uznanych naukowych prawd i gotowych recept.

tekst1 Źródło: Jacek Lyszczyna, Romantycy – nasi współcześni (fragmenty), [w:] tegoż, Historia, natura, egzystencja. W poszukiwaniu romantycznego uniwersum, Katowice 2011, s. 21–22.
R14U6M2EV31E2
Obraz przedstawia urwisko otoczone górami i rzeką Conway. Pogoda jest pochmurna, na niebie są burzowe chmury. Na skraju skały stoi starszy, siwy mężczyzna. To ostatni bard, który przeżył rzeź dokonaną przez króla Edwarda Pierwszego. Mężczyzna przeklina angielskich najeźdźców. Na drugim planie pojawiają się ciała bardów i krąg druidzkich kamieni wzorowany na Stonehenge.
Thomas Jones, Bard , 1774
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1MDTVHNJ8FLO
Obraz przedstawia scenę rodzajową. Są tu licznie zgromadzeni żołnierze walczący o wolność Francji. Ich postacie zajmują prawą część obrazu, lewa część obrazu ukazuje postacie zdające się być duchami czy też bogami. Są tu zarówno sędziwi mężczyźni, jak i piękne, młode, półnagie kobiety wyciągające ręce w kierunku żołnierzy. Nad wszystkimi unosi się ogromny orzeł i latająca kobieta w długiej szacie.
Anne‑Louis Girodet de Roussy‑Trioson, Apoteoza francuskich bohaterów ginących podczas walki za ojczyznę, ok. 1801
Źródło: pl.wikipedia.org, domena publiczna.
R1HTZ5UOQZDA4
Obraz przedstawia epizod z rewolucji w Brukseli w 1830 roku. Na Wielkim Placu znajduje się stojący na barykadzie lud. Są tu licznie zgromadzeni mężczyźni, jak i kobiety, a nawet niemowlęta. W rękach rewolucjonistów jest broń. W centralnej części obrazu są kobieta i mężczyzna rozpaczający nad ciałem zabitego młodego mężczyzny. Przedstawione jest poruszenie tłumu związane ze śmiercią młodego człowieka.
Gustaf Wappers, Grand Place w Brukseli w 1830 roku, 1835
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1346EC1MDRUK
Obraz przedstawia scenę walki dwóch mężczyzn na koniach. Jeden z mężczyzn jedzie na białym koniu, drugi na karym. Mężczyźni walczą ze sobą wręcz. Unosi się nad nimi pył. W tle są także inni walczący.
Eugène Delacroix, Zderzenie jeźdźców mauretańskich, 1843–1844
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R12AG23SVG752
Obraz przedstawia dwie młode kobiety w długich, zwiewnych sukniach. Kobiety wchodzą na wzgórze. Trzymają się za ręce. Patrzą sobie w oczy.
Louis Janmot, W górach – obraz z cyklu Poemat duszy, 1854
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Polecenia

1
R12LQMKM3S8QR1
Prezentacja.
RRZGOE5CRF9EJ
(Uzupełnij).
RSESO4Z2D24L4
Autor przywołuje Wielką Rewolucję Francuską i Wiosnę Ludów jako wydarzenie historyczne. Odszukaj w dostępnych ci źródłach informacje o tych wydarzeniach i przedstaw je w interesującej formie. Wyjaśnij, jaki jest, według ciebie, cel tego przywołania. (Uzupełnij). Podaj przykłady wydarzeń historycznych z wcześniejszych epok, które stały się przyczyną zmian mentalności ludzi oraz przemian kulturowych. Wyjaśnij, na czym one polegały. (Uzupełnij). Podaj, które z wydarzeń historycznych dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku uznajesz za ważne dla zmian świadomości ludzi współczesnych. Uzasadnij swoją opinię. (Uzupełnij). Autor mówi, że Romantyzm wyrastał z konfrontacji człowieka ze światem. Przypomnij utwory literackie i dzieła malarskie, które dotyczyły tej konfrontacji. Odpowiedz na pytanie: Na czym ona polegała? (Uzupełnij). Przywołaj utwory literatury romantycznej, które można uznać za manifesty romantycznego światopoglądu. Odpowiedz na pytanie: Czym on się charakteryzuje? (Uzupełnij). Odpowiedz na pytanie: Na czym współcześnie może polegać postawa otwarta wobec świata, o której pisze autor eseju? Zgromadź przykłady uzasadniające twoje zdanie. (Uzupełnij).

Dialog z romantyzmem

Dialog z epoką romantyzmu podejmuje między innymi Witold Gombrowicz w powieści Trans‑Atlantyk. Jej bohaterem i narratorem jest młody człowiek, który nazywa się jak autor, czyli Witold Gombrowicz. Przypłynął statkiem „Chrobry” do Buenos Aires pod koniec sierpnia 1939 roku, kiedy gazety informowały o wojnie grożącej Polsce. W związku z tym kapitan decyduje, że statek natychmiast ruszy w drogę powrotną do Europy. Gombrowicz postanawia jednak pozostać w Argentynie. Ponieważ nie ma pieniędzy i nie wie, jak sobie radzić w obcym kraju, zwraca się o pomoc do przebywających tam Polaków. Udaje się między innymi do niejakiego pana Cieciszowskiego, którego zna jeszcze z Polski.

Polecenia

RVRJOOCAJOKN81
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R7Z3NOO9AVP1K
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk

Ujrzawszy mnie zawołał: – Kogo widzę! I ściska, siadać prosi, stołków przystawia, a w czym by pożyteczny mógł być, zapytuje. Prawdziwej, a ciężkiej Bluźnierczej przyczyny zostania mego jemu wyjawić nie mogłem, bo, Rodakiem będąc, mógł mnie wydać. Powiadam więc tylko, że siak, owak, widząc, że od kraju odcięty jestem, z wielkim Bólem, żalem moim tu zostać postanowiłem, zamiast do Anglii lub do Szkocji na tułaczkę płynąć. Z równą mnie odpowiedział ostrożnością, że już to pewnie w tej potrzebie Matki naszej serce poczciwe Syna każdego do niej, do niej ptakiem się wyrywa, ale, powiada, trudna Rada, rozumiem Boleść twoję, ale przecie przez ocean nie przeskoczysz, więc tyż postanowienie twoje pochwalam albo nie pochwalam, i dobrześ zrobił, żeś się tu został, choć może niedobrze. Tak mówi, a palcami młynka kręci. Widząc tedy, że on tak temi palcami kręci, kręci, pomyślałem „co ty tak kręcisz, to może i ja ci pokręcę” i tyż jemu młynka zakręciłem, a zarazem mówię:
– Tak pan mniemasz?
– Nie jestem ja na tyle szalonym, żebym w Dzisiejszych Czasach co mniemał albo i nie mniemał. Ale gdyś tu się został, to idźże zaraz do Poselstwa, albo nie idź, i tam się zamelduj, albo nie zamelduj, bo jeśli się zameldujesz lub nie zameldujesz, na znaczną przykrość możesz być narażonym, lub nie narażonym.
– Tak sądzisz pan?
– Sądzę, albo i nie sądzę. Róbże co sam uważasz (tu palcami kręci), albo nie uważasz (i palcami kręci), bo już głowa twoja w tym (znów palcami kręci), żeby cię co Złego nie spotkało, albo i spotkało (i znów kręci).
Dopieroż ja jemu zakręciłem i mówię: – Taka rada twoja? Kręci, kręci, aż tu do mnie przyskakuje: – Nieszczęsny człowieku, a toż ty lepiej Zgiń, Przepadnij i cicho sza, a do nich nie chodź, bo jak się do ciebie przyczepią, to się nie odczepią! Słuchaj rady mojej, lepiej ty z obcemi, z cudzoziemcami się trzymaj, w cudzoziemcach zgiń, rozpłyń się, a niechże ciebie Bóg broni od Poselstwa, a tyż od Rodaków, bo Źli, Niedobrzy, skaranie boże, tylko ciebie gryźć będą i tak cię zagryzą! Dopieroż powiadam: – Tak uważasz? Na to wykrzyknął: – A niechże cię ręka Boska broni, żebyś ty Poselstwa albo Rodaków tutaj będących unikał, bo jak ich unikać będziesz, to gryźć ciebie będą, a tak cię zagryzą! Palcami kręci, kręci, ja tyż kręcę, a już od tego kręcenia mnie się w głowie zakręciło, ale przecie coś począć trzeba, bo pusta sakiewka, więc w te słowa ozwałem się: – Nie wiem czybym jakiego zajęcia nie dostał, żeby to przynajmniej pierwsze miesiące przetrzymać... Gdzie by tu co znaleźć? W ramiona mnie złapał: – Nie bój się, zaraz co uradzimy, już ja ciebie z Rodakami poznam, to ci dopomogą lub nie dopomogą! Tu zasobnych naszych kupców, przemysłowców, finansistów nie brak, a już ciebie jako wkręcę, wkręcę... lub nie wkręcę... I palcami kręci.

2 Źródło: Witold Gombrowicz, Trans-Atlantyk, Kraków 1996.

Słownik

dramat romantyczny
dramat romantyczny

dramat powstały w okresie romantyzmu, charakteryzujący się swobodną konstrukcją akcji, łączeniem pierwiastków fantastycznych z historycznymi oraz komicznych z tragicznymi

recepcja
recepcja

(łac. receptio – odbiór) przyjmowanie lub przyswajanie kogoś lub czegoś, na przykład utworu literackiego lub twórczości danego pisarza w kolejnych epokach

stereotyp
stereotyp

(gr. stereo – stężały, twardy; typos – wzorzec, odcisk) utrwalony w powszechnej świadomości pogląd na jakiś temat; wyobrażenie o człowieku, grupie społecznej lub narodzie oparte na niepełnych lub nieprawdziwych faktach

Wprowadzenie do tematu
Film