Ornament jako wspólny język sztuki baroku

Jedną z najważniejszych cech estetyki baroku było zamiłowanie do ornamentu, czyli bogatego zdobienia formy, które pojawiało się w niemal wszystkich dziedzinach sztuki. W malarstwie ornamentem były rozbudowane detale architektoniczne, dekoracyjne draperie, girlandy kwiatów i owoców oraz postacie puttów, czyli nagich dzieci o anielskich rysach, często pojawiających się w kompozycjach religijnych i mitologicznych. Artyści chętnie stosowali także iluzjonistyczne malarstwo sufitowe, zwane quadraturą, które dzięki perspektywie tworzyło wrażenie otwartej przestrzeni i potęgowało teatralność wnętrza. W rzeźbie barokowej ornamenty widoczne były w dynamicznych układach postaci, falujących szatach, bogato zdobionych ołtarzach oraz licznych motywach roślinnych i anielskich. W architekturze szczególną rolę odgrywały stiuki, złocenia, kartusze, woluty, spiralne kolumny oraz asymetryczne ornamenty roślinne, a wnętrza kościołów często wypełniała dekoracja o niezwykle teatralnym charakterze. W późnym baroku i rokoku popularny stał się ornament rocaille, inspirowany kształtem muszli i falujących form roślinnych. Zamiłowanie do ornamentu obecne było także w literaturze baroku, gdzie przejawiało się w kunsztownej metaforyce, konceptyzmie, hiperbolach, antytezach oraz rozbudowanej symbolice. Twórcy chętnie stosowali zaskakujące porównania i paradoksy, aby wzbudzić zdumienie czytelnika i podkreślić intelektualny charakter utworu. Ornament w sztuce baroku nie był więc jedynie dekoracją, lecz ważnym środkiem ekspresji, który potęgował emocjonalny i teatralny charakter dzieł tej epoki.

Iluzja przestrzeni – malarstwo iluzjonistyczne w sztuce baroku w Polsce

Barokowa sztuka dążyła do wywołania silnych emocji i zachwytu poprzez bogactwo form, ruch oraz iluzję przestrzeni. Jednym z najciekawszych przejawów tej estetyki było malarstwo iluzjonistyczne, które – podobnie jak ornamenty w muzyce baroku – wzbogacało dzieło sztuki i potęgowało jego ekspresję, łącząc architekturę, malarstwo i symbolikę religijną w jedną, teatralną całość.

Na przełomie XVII i XVIII wieku we wnętrzach kościelnych szczególną rolę ogrywało ścienne i sklepienne malarstwo iluzjonistyczne. Najwybitniejszymi jego przedstawicielami byli nadworni malarze króla Jana III Sobieskiego. Od 1674 roku  działał w Polsce protegowany hetmana litewskiego, Michała Kazimierza Paca, włoski artysta Michał Anioł Palloni, przedstawiciel stylu florenckiego. Jako malarz królewski był od roku 1684 zatrudniony do dekoracji Wilanowa. Na uwagę natomiast  zasługują jego malowidła w kaplicy św. Karola Boromeusza w Łowiczu, tworzące sceny z życia świętego, na które składały się motywy architektury, drzewa, obłoki, postacie ludzkie i anielskie.

Źródło: http://muzeumlowicz.pl/sztuka-baroku-w-polsce/