R1ebDHsJuv3i71
Ilustracja przestawia ludzi siedzących przy strole. Ubrani są zgodnie z epoką, w długie szaty. Każdy z nich trzyma jakiś instrument. Twarze wyglądają jak zasłuchane w muzykę.

Instrumentarium baroku

bg‑yellow

Dla ciekawskich

R1ebDHsJuv3i71
Ilustracja przestawia ludzi siedzących przy strole. Ubrani są zgodnie z epoką, w długie szaty. Każdy z nich trzyma jakiś instrument. Twarze wyglądają jak zasłuchane w muzykę.

Instrumentarium baroku

Jeżeli zainteresował Cię temat barokowych instrumentów, to warto spojrzeć na niego szerzej i poszukać powiązań z innymi dziedzinami wiedzy.

  • Historia i sztuka – przyjrzyj się barokowym obrazom Rubensa czy rzeźbom Berniniego. Zauważ, że podobnie jak instrumentarium baroku, dzieła te miały olśniewać bogactwem form i wywoływać emocje. Spróbuj porównać: czy zdobienia na instrumencie mogą działać na słuchacza tak, jak złocone ramy obrazów na widza?

  • Fizyka i akustyka – naturalna trąbka barokowa wydobywała dźwięki z szeregu alikwotów. Poszukaj, czym są fale stojące i rezonans – to wytłumaczy, dlaczego trębacz mógł zagrać tylko określone wysokości. Zastanów się, czy rozumienie fizyki mogło pomóc muzykom baroku przekraczać ograniczenia instrumentów.

  • Literatura – poeci barokowi, jak Jan Andrzej Morsztyn, tworzyli teksty pełne kontrastów, ozdobników i konceptów. Porównaj to z muzyką barokową, np. koncertem grosso – czy widzisz podobieństwo w grze przeciwieństw: solista kontra orkiestra, ciemne i jasne barwy, proste i ozdobne frazy?

  • Film – obejrzyj fragment filmu Farinelli: ostatni kastrat (1994) i zwróć uwagę na brzmienie barokowego instrumentarium. Albo przypomnij sobie Amadeusza (1984), gdzie ukazano instrumenty historyczne w akcji. Pomyśl, czy obraz filmowy może pomóc Ci lepiej wyobrazić sobie realia epoki niż samo czytanie podręcznika.

  • Technologia i rzemiosło – w baroku działały rodziny lutników Amati, Stradivari czy Guarneri. Ich instrumenty do dziś są badane z użyciem tomografii komputerowej i analiz chemicznych drewna. Może warto zastanowić się, dlaczego – mimo nowoczesnych technologii – nikt nie potrafi odtworzyć brzmienia Stradivariego?

  • Religia i filozofia – większość organów barokowych powstawała z myślą o liturgii. Zapytaj sam siebie: czy tak monumentalny instrument miał służyć tylko muzyce, czy też budowaniu poczucia sacrum? Jak dźwięk setek piszczałek wpływał na wiernych?

bg‑yellow

Biblioteka muzyczna

RBfXgdcdzMFSV
Ilustracja interaktywna przedstawia violę. Instrumenty w kolorze brązowym leżą na szarym tle. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Viola d’amore wyróżniała się pięknym brzmieniem i dużymi możliwościami wirtuozowskimi, dlatego realizowała partie solistyczne.
Andrew Plumb (fot.), Viola d'amore w gablocie, muzeum w Monachium, wikimedia.org, CC BY 2.0
R18CH2HWX7uRo11
Ilustracja interaktywna przedstawia ludzi stojących na scenie. Od lewej strony, starszy mężczyzna w jasnej koszuli i spodniach, dwie kobiety z instrumentami i po prawej stronie grubszy młody mężczyzna ubrany na czarno. Postaci są uśmiechnięte i mają przyjazny wyraz twarzy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Viola da Gamba realizowała partie solowe, była wykorzystywana w muzyce kameralnej oraz realizowały linię basową w postaci basso continuo.
Źródło: Scott Mason (fot.), Jack Ashworth, Tina Chancey, Lisa Terry, Phillip Serna (z Viola da gamba) na sali koncertowej Uniwersytetu Delaware, Newark, Stany Zjednoczone, northcountrypublicradio.org, CC BY 3.0.
RiTnNwAZIepKM
Ilustracja interaktywna przedstawia: Altówka (po lewej) oraz skrzypce (po prawej). Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: dźwięk altówki. Kompozycja cechuje się tajemniczym charakterem.
Altówka (po lewej) oraz skrzypce (po prawej), online-skills, CC BY 3.0; Dźwięk altówki, wikimedia.org, CC BY 2.5 (dźwięk).
R1EgakgbGUEWG
Ilustracja interaktywna przedstawia: Muzyk grający na wiolonczeli. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: dźwięk wiolonczeli. Kompozycja cechuje się tajemniczym charakterem.
Muzyk grający na wiolonczeli, online-skills, CC BY 3.0 (ilustracja); Dźwięk wiolonczeli, wikimedia.org, CC BY 3.0.
R1OH1NRDYbALg
Ilustracja interaktywna przedstawia: Muzyk grający na skrzypcach kieszonkowych (surdynkach). Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: dźwięk skrzypiec kieszonkowych.
Muzyk grający na skrzypcach kieszonkowych (surdynkach), targowiskoinstrumentow.pl, CC BY 3.0 (ilustracja); Dźwięk skrzypiec kieszonkowych, youtube/Orchestra of the Age of Enlightenment, CC BY 3.0.
RITmYtng0J65m1
Ilustracja interaktywna przedstawia: Fot. nieznany, Michel Cardin z teorbanem. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Szczególnie popularnym instrumentem wśród rodziny lutni był teorban. Ponadto warto zapamiętać, że w baroku, a w szczególności we Włoszech, uznaniem cieszyły się zespoły złożone z rozmaitych odmian mandolin.
Źródło: Fot. nieznany, Michel Cardin z teorbanem, 2010, michelcardin.com, CC BY 3.0.
RuII2gjKMuGx0
Ilustracja interaktywna przedstawia: Mussklprozz (fot.), Różnej wielkości flety proste, wikimedia.org. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Jan Sebastian Bach, dźwięk fletu prostego na przykładzie „II Suity orkiestrowej h‑moll”. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Mussklprozz (fot.), Różnej wielkości flety proste, wikimedia.org, CC BY 3.0 (ilustracja); Jan Sebastian Bach, dźwięk fletu prostego na przykładzie „II Suity orkiestrowej h-moll” BWV 1067, Menuet, Badinerie (fragment), youtube/molcanyi, CC BY 3.0 (dźwięk).
RiDVP8986OTNp
Ilustracja interaktywna przedstawia: Aviad2001 (fot.), Boaz Berney, rekonstrukcja fletu barokowego na podstawie fletu Thomasa Lota z 1740 roku. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Partita a‑moll BWV 1013, Allemnade (fragment), autorstwa Jana Sebastiana Bacha.
Źródło: Aviad2001 (fot.), Boaz Berney, rekonstrukcja fletu barokowego na podstawie fletu Thomasa Lota z 1740 roku, wikimedia.org, CC BY 3.0 (ilustracja); Jan Sebastian Bach, „Partita a-moll” BWV 1013, Allemnade (fragment), youtube/Voices of Music, CC BY 3.0.
RRWoPoVJoYf2j1
Ilustracja interaktywna przedstawia: Laboratoire (fot.), Łukasz Rafiński w czasie gry na trąbce barokowej. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Trąbki barokowe były znacznie dłuższe, niż w czasach dzisiejszych. Z grupy trąbek wykształcił się puzon, który pełnił ważną rolę w operach – na ogół brzmienie puzonów wiązało się ze scenami grozy.
Laboratoire (fot.), Łukasz Rafiński w czasie gry na trąbce barokowej, wikimedia.org, CC BY 3.0.
RbpJEmOVmaQIF1
Ilustracja interaktywna przedstawia: Klawesyn produkcji Jeana Paula Rouaud'a, 1707. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Klawesyn – instrument będący fundamentem zespołu orkiestrowego. Klawesyny różniły się między sobą między innymi liczbą klawiatur – niektóre były wyposażone w jedną klawiaturę, a inne – w dwie. Barwa klawesynu była jasna, intensywna. Niestety, czas wybrzmiewania dźwięku był na tyle krótki, że rozróżnienie rytmiczne było praktycznie niemożliwe. Co więcej – niemożliwe było także uzyskanie jakichkolwiek zmian dynamicznych, dlatego pogłębianie ekspresji osiągano poprzez wprowadzanie kontrastów tempa. Za odmianę klawesynu uznaje się szpinet – instrument o mniejszych rozmiarach, posiadający jedną klawiaturę. Il suita a moll, autorstwa Louisa Couperina. Utwór wykonuje Karolina Danek.
Klawesyn produkcji Jeana Paula Rouaud'a, 1707, wikimedia.org, domena publiczna.
R16olYxKN69nz
Na ilustracji interaktywnej portret Jana Sebastiana Bacha. Kompozytor na tym wizerunku to mężczyzna w średnim wieku, mocnej budowy ciała, z dość surowym wyrazem twarzy i przenikliwym spojrzeniem. Na głowie ma białą perukę z kręconymi włosami, sięgającymi do ramion. Ubrany jest w białą koszulę i ciemny surdut. W prawej ręce trzyma kartkę z zapisanymi nutami. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetli się napis: Passacaglia i fuga c‑moll BWV 582 autorstwa Jana Sebastiana Bacha. Wykonawca: Organista z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy oraz pojawi się możliwość odtworzenia nagrania. Utwór zaczyna się poważną melodią graną w dolnym rejestrze (na klawiaturze nożnej). Później melodii w niskim rejestrze, która się powtarza, towarzyszą akordy zagrane na manuale. Muzyka jest coraz bardziej energiczna, a partie grane na manualne wydają się coraz trudniejsze technicznie. Utwór po 2 minutach i 25 sekundach zostaje wyciszony.