Człowiek – koncepcje i aspekty
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Rysunki. O zachowaniu młodej osoby
Tekst. O jednej z reguł wywierania wpływu na zachowania ludzi
Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktykaPodobnie jak inne narzędzia wpływu[,] reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […].
Źródło: R.Cialdini , Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, wydanie Sopot 2016, s. 161,259.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
O jednej z postaw społecznych
[…] Główne założenia, zasady i procedury […][A]dekwatne, otwarte i uczciwe wyrażanie siebie, które odnosi się do wypowiadania i demonstrowania swoich uczuć (pozytywnych i negatywnych), przekonań (dotyczących siebie samego i innych ludzi), poglądów oraz potrzeb, pragnień i życzeń, w sposób bezpośredni, uczciwy, spójny oraz w miarę możliwości pełny. [P]oszanowanie dóbr drugiego człowieka jest warunkiem koniecznym [takiej postawy] i oznacza respektowanie praw, przekonań, uczuć, potrzeb innych ludzi […]. [W]iąże się z umiejętnością [wyznaczania granic psychologicznych, ale i respektowania granic wyznaczonych przez innych].
Źródło: R. Poprawa, […] Główne założenia, zasady i procedury […], Wrocław 2017, s. 2–3, 6.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6
Różne ujęcia naukowe stereotypów
Koncepcja 1. [Stereotypy to] rozpowszechnione w danej grupie przekonania na temat tego, jakie są inne grupy. […] [S]ą przekazywane w transmisji międzypokoleniowej rodzinnej, a także za pośrednictwem innych tradycyjnych instytucji (szkoła, kościoły) oraz ostatnio przez media.
Koncepcja 2. [Stereotyp] to reprezentacja, schemat poznawczy grupy społecznej i jej członków w umyśle jednostki. […] Geneza stereotypów jest związana z mechanizmami zniekształcającego przetwarzania informacji, którym jednostki podlegają w podobny sposób.
Koncepcja 3. [Stereotyp to błąd] polegający na przypisywaniu grupom i kategoriom społecznym osobowych cech psychologicznych, które właściwe są do opisu, oceny lub interpretacji jednostek, a nie [–] grup. Cechy te należą do repertuaru języka potocznego, często będąc silnie oceniającymi.
Źródło: P. Boski, Kulturowe ramy zachowań społecznych. Podręcznik psychologii międzykulturowej, Warszawa 2009, s. 492–493.
Z trzech przedstawionych koncepcji stereotypu wybierz te, przy których zastosowaniu nie można uznać za stereotyp poniższej wypowiedzi. W każdym przypadku odpowiedź uzasadnij.
„Wiem, jakie są Czeszki. Mam szczęście znać kilka. [Czeszki] są piękne, wysokie i nieziemsko zgrabne”.
Źródło: dostępny w internecie: forum.gazeta.pl.
Materiał źródłowy do zadań 7 i 8
O problemie społecznym
Polacy a lęk przed odłączeniem – raport z badańJesteśmy przebodźcowani, przeinformowani, z jednoczesnym poczuciem „niebycia na bieżąco”, „niedoinformowania”, „niebywania”. Odnosimy wrażenie, że omija nas wszystko to, co dobre, ciekawe, wartościowe i ważne. Wypolerowane życie innych, pokazywane w mediach społecznościowych, staje się więc naszym niedościgłym i niespełnionym marzeniem. Jeśli w dużym uproszczeniu – rzeczywiście tak jest, to kto wie…? Być może cierpimy na FOMO (akronim dla Fear of Missing Out, które proponujemy tu odczytywać jako „strach przed odłączeniem”)?
Źródło: FOMO, Polacy a lęk przed odłączeniem – raport z badań, Warszawa 2018, s. 2.
Rysunek satyryczny Andrzeja Mleczki
