Dobro wspólne
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Tabela 1. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ na sprawy kraju? (w %)
Termin badania: | IV 2005 | II 2018 | IV 2021 |
|---|---|---|---|
Badani w wieku 18–24 lata | |||
Tak. | 32 | 50 | 42 |
Nie. | 62 | 46 | 50 |
Ogół badanych | |||
Tak. | 24 | 38 | 32 |
Nie. | 73 | 57 | 61 |
Tabela 2. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ na sprawy swojego miasta lub swojej gminy? (w %)
Termin badania: | IV 2005 | II 2018 | IV 2021 |
|---|---|---|---|
Badani w wieku 18–24 lata | |||
Tak. | 57 | 76 | 58 |
Nie. | 41 | 20 | 38 |
Ogół badanych | |||
Tak. | 49 | 59 | 50 |
Nie. | 48 | 37 | 44 |
Źródło: Młodzi Polacy a poczucie wpływu na sprawy publiczne i zaangażowanie w protesty, „Komunikat z Badań CBOS”, 2021, s. 2–4.
Rozstrzygnij, czy trafna jest opinia: Młodzi ludzie – na tle ogółu społeczeństwa polskiego – mają mniejsze poczucie wpływu na sprawy lokalne i sprawy kraju. Odpowiedź uzasadnij, przytaczając dane z obu tabel dotyczące 2021 roku.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
O identyfikacji grupowej i konflikcie międzygrupowym
Niepodległość nieparlamentarnaJim Sandirius z Uniwersytetu Harvarda prowadził z zespołem badania nad preferowaną dystrybucją zasobów w warunkach konfliktu międzygrupowego. Okazało się, że przy rozdzieleniu np. pieniędzy między grupę własną i obcą osobom badanym zależało nie tylko na tym, aby ich grupa otrzymała jak najwięcej. Istotna była też jak największa różnica w stanie posiadania „swoich” i „obcych”. […] Pozytywne odczucia wobec grupy własnej wcale nie muszą wiązać się z niechęcią wobec grup obcych. Poczucie, że szkoda innych jest korzyścią dla nas, wiąże się ściśle z kolektywnym narcyzmem. To taki rodzaj identyfikacji z grupą własną, w którym uważamy, że nasza grupa jest najlepsza, a jednocześnie niedoceniana przez innych. Poszukując na próżno potwierdzenia własnej wielkości w świecie zewnętrznym, widzimy wrogów i konkurentów we wszystkich, którzy odmawiają uwielbienia naszej grupie. […] [Innym rodzajem identyfikacji] jest natomiast „identyfikacja bezpieczna”, obejmująca pozytywny stosunek do grupy własnej, połączony ze zdolnością do autokrytyki. Osoby identyfikujące się z grupą własną w sposób bezpieczny nie odbierają płynącej z zewnątrz informacji zwrotnej jako zagrożenia, ale przetwarzają ją w celu usprawnienia działania swojej grupy.
Źródło: P. Górska, M. Napiórkowski, Niepodległość nieparlamentarna, „Tygodnik Powszechny” nr 46, s. 14–15.
Na podstawie tekstu uzasadnij, że człowiek w życiu społecznym realizuje potrzebę porównań społecznych.
Sformułuj korzyści, jakie każda z identyfikacji wskazanych w tekście może przynosić grupie własnej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5,6 i 7
Tekst 1. Najczęściej stosowane pozycje w pomiarze jednej z orientacji
Kulturowe ramy zachowań społecznych. Podręcznik psychologii międzykulturowejOyserman i jej współpracownicy […] zauważają, że [w tej orientacji pozytywnie wartościowane] jest poczucie zobowiązania, powinności i poświęcenia się wobec grupy własnej. [Towarzyszą im często m.in.: traktowanie bliskich jako integralnej części własnej osoby, radość z bycia częścią grupy, troska o harmonię grupową, preferencje dla pracy grupowej oraz poczucie szacunku związane z hierarchią i statusem].
Źródło: P.Boski, Kulturowe ramy zachowań społecznych. Podręcznik psychologii międzykulturowej, Warszawa 2009, s. 205,207.
Tekst 2. O głównym wymiarze psychologicznym kultury polskiej
Kulturowe ramy zachowań społecznych. Podręcznik psychologii międzykulturowejHumanizm stanowi [w świetle badań psychokulturowych] ważny dla jednostek obszar wartości i celów życiowych. […] Kultura polska jest spolaryzowana na [odbieraną jako pozytywna] część humanistyczną oraz na negatywnie widziany świat materializmu. [Ten drugi] dotyczy odrzucanego [realnego] kształtu życia, podczas gdy własne ja i ideał kulturowy pozostają w obrębie wartości humanistycznych. […] Humanizm jest […] jednoznaczny z podmiotowością zorientowaną na cele prospołeczne.
Źródło: P.Boski, Kulturowe ramy zachowań społecznych. Podręcznik psychologii międzykulturowej, Warszawa 2009, s. 386,391.
Fragment wywiadu z Dorotą Masłowską
Zjazd do zajezdni– To oczywiste, że ostatnie 20 lat to wielkie zmiany […] w Polsce. Bardzo dużo miejsca w ludzkich dążeniach zajęły pieniądze, przedmioty, technologie, komfort. Różne atrybuty statusu, pięcie się po materialnych drabinach. […] Zaniedbane są całe sfery życia prywatnego i społecznego. […] Przyjaciele są zjawiskiem efemerycznym i nierzadko częścią układu zawodowo‑towarzyskiego, z którymi wiążą cię jakieś koneksje, korzyści, koniunktury.
Źródło: Zjazd do zajezdni, „Tygodnik Powszechny”, 2018, nr 18–19, s. 104.
Sformułuj argument do tezy: Opinie na temat społeczeństwa polskiego wyrażone w wywiadzie nie są sprzeczne z wnioskami z badań psychokulturowych nad tym społeczeństwem przedstawionymi w tekście 2.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 8
O jednej z postaw społecznych
Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych[Postawę tego typu definiuje się jako powodującą zmiany zachowania w wyniku wpływu grupowego, ale także jako] postępowanie zgodne z obowiązującymi normami, wartościami, poglądami. […] Nie uzyskalibyśmy w miarę pełnego obrazu [tej postawy] […], gdybyśmy poprzestali na twierdzeniu, że jest on[a] następstwem nacisku grupowego, jakiemu ulegamy. […] [Postawa taka może być powodowana nie tylko uleganiem, ale także identyfikacją i internalizacją.] Uleganie wyraża się chęcią uzyskania nagrody bądź uniknięcia kary. […] Identyfikacja oznacza utożsamianie się jednej osoby z poglądami, przekonaniami czy postawami innych osób lub grup społecznych. […] Internalizacja oznacza proces stopniowego uznawania pochodzących z zewnątrz poglądów, norm i wartości za własne.
Źródło: Na podstawie:, Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. W. Jakubowski, K.A. Wojtaszczyk Warszawa 2007, s. 115,137–138.