Społeczności i wspólnoty
To co już powinieneś wiedzieć a być może nie pamiętasz
Zamieszczone poniżej ćwiczenia i informacje pozwolą Ci przypomnieć sobie wiadomości i umiejętności, które powinieneś posiadać po ukończeniu szkoły podstawowej.
Rodzina to najstarsza grupa społeczna. Występuje we wszystkich etapach rozwoju społeczeństwa. W węższym znaczeniu rodzinę tworzą rodzice oraz ich dzieci (rodzina mała), a w szerszym znaczeniu (rodzina duża) to także krewni rodziców.
Zamieszczona poniżej interaktywna ilustracja przypomni Ci różne modele rodziny, które mogą funkcjonować we współczesnym świecie.
• ludzie samotni – osoby prowadzące jednoosobowe gospodarstwa domowe, Na zdjęciu mężczyzna stojący tyłem. Ubrany jest w bluzę z kapturem, luźne spodnie i wysokie buty. Stoi nad brzegiem jeziora. tafla wody odbija różowe i ciemnoniebieskie światło zachodzącego słońca.
• samotni rodzice – matka lub ojciec samotnie wychowujący dzieci, Na zdjęciu znajduje się młoda kobieta i mały chłopiec którzy zwrócenie się do siebie twarzami, dotykają się czołami. Kobieta ma długie, pofarbowane na rudy kolor włosy. chłopiec ma blond włosy. Oboje ubrani są białe koszule.
• rodziny nomadyczne (małżeństwo na odległość), Na zdjęciu znajduje się młody mężczyzna przy dużym oknie. Mężczyzna ma włosy zaczesane do tyłu, krótki zarost. Ubrany jest w białą koszulę i czarne spodnie. opiera się prawym łokciem o parapet, a w dłoni trzyma telefon. Coś na nim pisze lub wybiera numer.
• LAT (living apart together) – partnerzy utrzymują intymne stosunki, lecz nie mieszkają razem,
• DINK (double income, no kids) – dobrze zarabiający małżonkowie zajęci swoją karierą zawodową, którzy nie chcą posiadać potomstwa. Na zdjęciu znajduje się kobieta i mężczyzna. mężczyzna ubrany jest w garnitur, a kobieta w białą suknię z koronkami, przez szyję przewieszoną ma białą chustę. Para obejmuje się nawzajem jedną ręką, a w drugiej trzyma zapalone zimne ognie. Są uśmiechnięci, szczęśliwi. W tle widać inne osoby trzymające zapalone zimne ognie. • rodzina patchworkowa – związek dwóch rozwodników, którzy posiadają swoje dzieci, a także dzieci z poprzedniego małżeństwa.{audio} Ilustracja przedstawia schematycznie, w postaci ciemnych zarysów postaci, kilka osób: kobiety z kilkuletnim chłopcem trzymanym za rękę, kobietę z małym dzieckiem otrzymanym na ręku, oraz kobietę z dwojgiem dzieci trzymanym za ręce. U dołu ilustracji, pod nogami tych postaci znajdują się flagi różnych państw. W tle europejski wieniec z gwiazd i zarys mapy Europy. 2. Modele rodziny w oparciu o formalność lub nieformalność związku:
• rodziny oparte o małżeństwa formalne (zarejestrowane lub zgłoszone zgodnie z obowiązującym prawem), na przykład cywilne lub kościelne, Na zdjęciu znajduje się para młoda podczas uroczystości zaślubin w kościele prawosławnym. mężczyzna ubrany jest w garnitur, a kobieta w białą suknię. oboje trzymają przed sobą zapaloną świeczkę. obok panny młodej stoi kobieta trzymająca w dłoni serwetkę, na której coś się znajduje. przed młodymi stoi plecami do nich duchowny, przed sobą ma na stojaku księgę. w tle za młodymi stoją w rządku inne osoby - młode dziewczyny z chustami na głowach oraz młodzi mężczyźni.
• rodziny oparte o małżeństwa nieformalne {audio} (wyłącznie w oparciu o umowę partnerską), np. konkubinat (kohabitacja)., 3. Modele rodziny ekonomiczne:
• tradycyjny – pracuje jedynie mąż, zarabiając wystarczająco na zaspokojenie potrzeb rodziny, natomiast żona zajmuje się prowadzeniem domu, wychowywaniem dzieci itp., występuje na przykład w kręgach muzułmańskich i żydowskich,
• odwrócony – pracuje jedynie żona, zarabiając wystarczająco na zaspokojenie potrzeb rodziny, natomiast mąż zajmuje się prowadzeniem domu, wychowywaniem dzieci itp., często występuje w krajach kultury zachodniej,
• mieszany – zarówno mąż, jak i żona pracują zawodowo, mąż poświęca więcej czasu na pracę zawodową, a żona oprócz pracy zawodowej zajmuje się prowadzeniem domu, wychowywaniem dzieci itp., występuje często w krajach kultury zachodniej,
• partnerski – zarówno mąż, jak i żona mniej więcej tyle samo czasu przeznaczają na pracę zawodową, oboje w równym stopniu zajmują się domem i dziećmi, występuje często w krajach kultury zachodniej. Według badań CBOS z 2012 roku, 28% Polaków żyje w partnerskim modelu rodziny, 26% w mieszanym, 20% w tradycyjnym, a 3% w odwróconym. Pozostałe osoby są w innej sytuacji. {audio}, 4. Modele rodziny w oparciu o płeć partnerów:
• rodziny oparte o związki heteroseksualne (osób różnej płci), Na ilustracji znajduje się symbol przedstawiający mężczyznę i symbol przedstawiający kobietę. Trzymają się za ręce.
• rodziny oparte o związki homoseksualne (osób tej samej płci), które w wielu państwach nie są akceptowane prawnie ani religijnie. {audio} Na ilustracji znajdują się dwa symbole przedstawiający mężczyzn. Trzymają się za ręce. Na ilustracji znajdują się dwa symbole przedstawiające kobiety. Trzymają się za ręce. 5. Modele rodziny w oparciu o liczbę pokoleń prowadzących jedno gospodarstwo domowe:
• jednopokoleniowa (małżeństwo bez dzieci), występująca często w państwach wysoko rozwiniętych, Na zdjęciu znajduje się kobieta i mężczyzna. mężczyzna ubrany jest w garnitur, a kobieta w białą suknię z koronkami, przez szyję przewieszoną ma białą chustę. Para obejmuje się nawzajem jedną ręką, a w drugiej trzyma zapalone zimne ognie. Są uśmiechnięci, szczęśliwi. W tle widać inne osoby trzymające zapalone zimne ognie.
• dwupokoleniowa (małżeństwo z dziećmi), występująca często w państwach wysoko rozwiniętych, Na zdjęciu znajduje się młoda kobieta i młody mężczyzna oraz niemowlę. Kobieta i mężczyzna całują noworodka w głowę - kobieta od lewej strony, mężczyzna od prawej. Niemowlę uśmiecha się.
• wielopokoleniowa (rodzice i dzieci mieszkający na przykład z dziadkami), charakterystyczna dla wielu krajów azjatyckich (np. Tajlandii), Bliskiego Wschodu, Europy Wschodniej, Europy Południowej i Ameryki Łacińskiej. {audio} Zdjęcie znajduje się młoda kobieta i młody mężczyzna, trzymający w ramionach troje małych dzieci, w tym jednego noworodka. Po lewej od tej grupki siedzi starszy mężczyzna, a po prawej starsza kobieta. Wszyscy uśmiechają się. 6. Modele rodziny w oparciu o wielkość małżeństwa:
• rodziny oparte o monogamię (związek dwóch osób), Na ilustracji znajduje się symbol przedstawiający mężczyznę i symbol przedstawiający kobietę. Trzymają się za ręce.
• rodziny oparte o poligamię (związek jednej osoby z kilkoma osobami), w tym poligynię (jeden mężczyzna i wiele kobiet) i poliandrię (jedna kobieta i wielu mężczyzn). Ilustracja przedstawia czarną sylwetkę mężczyzny i dwóch kobiet. Poligynia jest rozpowszechniona w krajach arabskich, niektórych rejonach Afryki Centralnej, a także na niektórych wyspach Oceanii. opis alternatywny Poliandria występuje współcześnie w Tybecie, południowych Indiach i Polinezji.
Ponadto w niektórych krajach spotyka się małżeństwa grupowe (komuny), w których związki małżeńskie przeplatają się między wszystkimi członkami grupy. {audio}, 7. Modele rodziny w oparciu o liczbę dzieci:
• rodziny bezdzietne (2+0) – występują czasem w niektórych krajach wysoko rozwiniętych, a zamiast posiadania dzieci bardzo często pary kupują (lub adoptują ze schroniska) psa lub kota, Na zdjęciu znajduje się rudo‑biały kot, który siedzi pomiędzy nogami kobiety a nogami mężczyzny.
• rodziny jednodzietne i z dwojgiem dzieci (2+1 i 2+2) – występują powszechnie w krajach wysoko rozwiniętych, krajach dawnego bloku wschodniego i niektórych krajach średnio rozwiniętych, Na zdjęciu znajduje się małe, roczne dziecko w białej sukience, młody mężczyzna w koszuli w biało‑niebieskie paski, młoda kobieta z długimi brązowymi włosami, w białej sukni. Cała trójka przytula się do siebie, uśmiechają się.
•rodziny wielodzietne (w Polsce z co najmniej trójką dzieci) – występują powszechnie w krajach słabo rozwiniętych i niektórych krajach średnio rozwiniętych (m.in. w muzułmańskich, hinduistycznych), a także w Izraelu. {audio} Na zdjęciu czarnoskóra kobieta odziana kolorową chustę, z chustą na głowie siedzi przy dużej metalowej misce, w której znajduje się potrawa. po prawej stoją w rządku dzieci kropka Każde trzyma miskę z kaszą kropka kobieta nakłada pierwszemu dziecku potrawę z metalowej miski do miski z kaszą. z tyłu obok drzwi siedzi czarnoskóry mężczyzna w czerwonej koszulce i niebieskich dżinsach. 8. Modele rodziny w oparciu o ilość cech wspólnych współmałżonków:
• rodziny oparte o małżeństwa homogeniczne (takie, których współmałżonkowie mają pewne wspólne cechy, np. narodowość, rasa status społeczny itd),
• rodziny oparte o małżeństwa heterogeniczne (takie, które nie mają powyższych cech wspólnych). {audio} Na zdjęciu na ośnieżonych schodach dużego budynku o ścianie czerwonej z białymi zdobieniami stoi kobieta w sukni ślubnej, trzymająca wiązankę kwiatów, oraz mężczyzna w garniturze, w czarnym płaszczu. Młodzi całują się. W państwach wyznaniowych (głównie muzułmańskich) zabrania się związków osób o różnym wyznaniu., 9. Modele rodziny w oparciu o pochodzenie małżonków:
• rodziny oparte o małżeństwa egzogamiczne (poza własną grupą, np. etniczną, językową itd.), zakazane są w różnych kulturach, {audio} Na zdjęciu kobieta i mężczyzna w średnim wieku. Kobieta ma białą skórę, a mężczyzna czarną, jednak ma rysy hinduskie. Para opiera się głowami o siebie, uśmiechają się.
• rodziny oparte o małżeństwa endogamiczne (w obrębie tej samej grupy etnicznej, językowej itd.). Na zdjęciu znajduje się młoda kobieta i młody mężczyzna kropka ubranie są w tradycyjne stroje ślubne z południowo‑wschodniej Azji.
Grafiki pod numerami:
1. CC 0, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/, dostępny w internecie: pxfuel.com
1. CC 0, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/, dostępny w internecie: pxhere.com
1. Pexels License, https://www.pexels.com/photo-license/, dostępny w internecie: pexels.com
1. M. Kapychka, CC BY-SA 4.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org
1. Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: pixabay.com
2. CC 0, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/, dostępny w internecie: pxfuel.com
5. M. Kapychka, CC BY-SA 4.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org
5. Pexels License, https://www.pexels.com/photo-license/, dostępny w internecie: pexels.com
5. P. Scoville, CC BY 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, dostępny w internecie: flickr.com
7. CC 0, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/, dostępny w internecie: pxhere.com
7. CC 0, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/, dostępny w internecie: publicdomainpictures.net
7. khym54, CC BY 2.0, https://creativecommons.org/licenses/by/2.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org
8. CC 0, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/, dostępny w internecie: pxfuel.com
9. Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępne w internecie: pixabay.com
9. T. Singh, CC BY 2.0, https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, dostępny w internecie: flickr.com.
Rodzice i osoby starsze w rodzinie pełnią szereg funkcji, które przybliży Ci nakręcony na ten temat film.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1Shi0YjtxHQO
Naród jest jedną z najważniejszych wspólnot, w których kształtowana jest nasza społeczna tożsamość. Wychowujemy się w określonej kulturze i tradycji, mamy świadomość własnej historii i odrębności. Polska wspólnota narodowa wielokrotnie udowodniła, że potrafi chronić tworzone przez wieki dziedzictwo narodowe. Nawet w sytuacji utraty państwa – zaborów i okupacji - potrafiła skutecznie rozwijać więzi, kształtować kulturę, chronić język ojczysty i pamięć przodków. My jesteśmy jej spadkobiercami. Przekazane dobra i wartości powinniśmy zachować dla przyszłych pokoleń.
Julian Tuwim o byciu PolakiemByć Polakiem (...) To jest jak oddech. Jestem Polakiem, ponieważ to w Polsce się urodziłem, wychowałem i uczyłem. Ponieważ w Polsce byłem szczęśliwy i nieszczęśliwy (...) nade wszystko, Polakiem – ponieważ chcę nim być.
Źródło: Julian Tuwim o byciu Polakiem, dostępny w internecie: http://doklasy.pl/tuwim-na-stulecie/, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Po przeczytaniu wypowiedzi Juliana Tuwima wyjaśnij, co dla autora znaczyło bycie Polakiem.
Każdy naród ma swoje specyficzne czynniki narodowotwórcze, które przyczyniły się do jego powstania. Na zamieszczonej poniżej ilustracji interaktywnej możesz się z nimi zapoznać.
Narodowości nie należy utożsamiać z obywatelstwem. Naród to wspólnota oparta na poczuciu tożsamości, a obywatelstwo to więź prawna łącząca jednostkę z państwem. Z obywatelstwa wynikają określone prawa i obowiązki. Obywatelstwo tego samego państwa mogą posiadać osoby o odmiennej tożsamości narodowej.
Przeczytaj poniższe tezy, następnie wybierz tę z którą się zgadzasz. Dopisz argumenty potwierdzające wybraną przez ciebie tezę.
Teza I
Państwo powinno ułatwiać nabycie obywatelstwa przez osoby, które przyczyniają się do rozwoju polskiego sportu, sztuki, gospodarki lub nauki.
Teza II
Obywatelstwo polskie powinno być przyznawane wyłącznie osobom, które odczuwają silny związek emocjonalny z państwem polskim.
Mniejszość narodowa to grupa obywateli polskich, która jest mniej liczna niż pozostali obywatele, odróżnia się od nich językiem, kulturą lub tradycją, ponadto ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej, utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie, a jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat. Mniejszość etniczna musi spełnić identyczne warunki, ale w odróżnieniu od mniejszości narodowej nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
Talmud, Menory, Dekalog nad drzwiami synagogi i Gwiazda Dawida stanowią elementy kultury jednej z mniejszości narodowych. Podaj jak nazywa się ta mniejszość.
Zamieszczona poniżej interaktywna mapa pozwoli Ci ustalić w jakich częściach naszego kraju, żyją przedstawiciele poszczególnych mniejszości narodowych i etnicznych. Będziesz mógł także przypomnieć sobie dodatkowe informacje na ich temat.
Mapa interaktywna pt. Mapa Polski przedstawiająca rozmieszczenie mniejszości narodowych i etnicznych. Mapa Polski przedstawiająca rozmieszczenie mniejszości narodowych i etnicznych. Na mapie zaznaczono mniejszości narodowe: Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy, Żydzi. Na mapie zaznaczono mniejszości etniczne: Karaimi, Romowie, Łemkowie, Tatarzy. Mapa składa się z warstwy bazowej i 15 warstw dodatkowych. Opis warstwy bazowej: Mapa przedstawia podział Polski na województwa: zachodnio‑pomorskie, pomorskie, warmińsko‑mazurskie, lubuskie, wielkopolskie, kujawsko‑pomorskie, mazowieckie, podlaskie, dolnośląskie, opolskie, łódzkie, świętokrzyskie, lubelskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie. Warstwy dodatkowe: ● Warstwa 1 - Mniejszości narodowe. Na mapie zaznaczone zostały mniejszości narodowe: Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy, Żydzi. ● Warstwa 2 - Mniejszości narodowe: Białorusini. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości białoruskiej. Na warstwie 2 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Białorusini. Podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań narodowość białoruską zadeklarowało 43.880 obywateli polskich. Największe skupiska obywateli polskich narodowości białoruskiej znajdują się w południowo‑wschodnich powiatach województwa podlaskiego (powiat hajnowski, bielski, siemiatycki, białostocki). W województwie podlaskim mieszka 38.358 osób narodowości białoruskiej (dane wedle Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 r.). Główne skupiska osób używających w kontaktach domowych języka białoruskiego znajdują się w południowo‑wschodnich gminach województwa podlaskiego. Na terenie województwa podlaskiego w wielu placówkach oświatowych język białoruski nauczany jest jako dodatkowy język mniejszości. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Białorusi. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 1:2, składający się z dwóch poziomych pasów – czerwonego, stanowiącego 2/3 szerokości flagi, na górze i zielonego o szerokości 1/3 szerokości flagi na dole. Przy drzewcu mieści się pionowy pas o szerokości 1/9 długości flagi, na którym widnieje czerwony ornament ludowy na białym tle. ► Punkt 2 - Białorusini. W województwie mazowieckim mieszka 1 576 osób narodowości białoruskiej (dane wedle Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 r.) Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Białorusi. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 1:2, składający się z dwóch poziomych pasów – czerwonego, stanowiącego 2/3 szerokości flagi, na górze i zielonego o szerokości 1/3 szerokości flagi na dole. Przy drzewcu mieści się pionowy pas o szerokości 1/9 długości flagi, na którym widnieje czerwony ornament ludowy na białym tle. ► Punkt 3 - Białorusini. W województwie warmińsko‑mazurskim mieszka 600 osób narodowości białoruskiej (dane wedle Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 r.) Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Białorusi. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 1:2, składający się z dwóch poziomych pasów – czerwonego, stanowiącego 2/3 szerokości flagi, na górze i zielonego o szerokości 1/3 szerokości flagi na dole. Przy drzewcu mieści się pionowy pas o szerokości 1/9 długości flagi, na którym widnieje czerwony ornament ludowy na białym tle. ● Warstwa 3 - Mniejszości narodowe: Czesi. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości czeskiej. Na warstwie 3 znajdują się 4 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Czesi. Czesi to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 2.833 obywateli polskich. Tradycyjne skupisko mniejszości czeskiej znajduje się w okolicach miejscowości Zelów (woj. łódzkie). Pierwsza migracja czeska na tereny Polski miała miejsce w połowie XVI wieku i związana była z prześladowaniami religijnymi Braci Czeskich. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Czech. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:2 podzielonym na dwa równe poziome pasy: biały i czerwony, z dodanym od strony drzewca niebieskim trójkątem sięgającym do połowy długości flagi. ► Punkt 2 - Czesi. Liczebność mniejszości czeskiej w województwie śląskim wynosi 580 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Czech. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:2 podzielonym na dwa równe poziome pasy: biały i czerwony, z dodanym od strony drzewca niebieskim trójkątem sięgającym do połowy długości flagi. ► Punkt 3 - Czesi. Liczebność mniejszości czeskiej w województwie mazowieckim wynosi 453 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Czech. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:2 podzielonym na dwa równe poziome pasy: biały i czerwony, z dodanym od strony drzewca niebieskim trójkątem sięgającym do połowy długości flagi. ► Punkt 4 - Czesi. Liczebność mniejszości czeskiej w województwie dolnośląskim wynosi 396 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Czech. Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:2 podzielonym na dwa równe poziome pasy: biały i czerwony, z dodanym od strony drzewca niebieskim trójkątem sięgającym do połowy długości flagi. ● Warstwa 4 - Mniejszości narodowe: Litwini. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości litewskiej. Na warstwie 4 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Litwini. Narodowość litewską podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 7374 obywateli polskich. W województwie podlaskim zamieszkuje 4.867 osób tej narodowości. Największe skupisko osób znajduje się na terenie powiatu sejneńskiego. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Litwy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: żółty, zielony i czerwony. ► Punkt 2 - Litwini. Liczebność mniejszości litewskiej w województwie mazowieckim wynosi 446 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Litwy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: żółty, zielony i czerwony. ► Punkt 3 - Litwini. Liczebność mniejszości litewskiej w województwie warmińsko‑mazurskim wynosi 380 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Litwy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: żółty, zielony i czerwony. ● Warstwa 5 - Mniejszości narodowe: Niemcy. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości niemieckiej. Na warstwie 5 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Niemcy. Niemcy to najliczniejsza mniejszość narodowa zamieszkująca Polskę. Podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań narodowość niemiecką zadeklarowało 144 238 obywateli polskich. W województwie opolskim mieszka78 157 osób tej narodowości. Największe skupiska obywateli polskich narodowości niemieckiej znajdują się w centralnych i wschodnich powiatach województwa opolskiego: strzeleckim, opolskim, krapkowickim, oleskim, prudnickim, kędzierzyńsko‑kozielskim, kluczborskim, opolskim‑miejskim. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Niemiec Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:5, podzielony na trzy poziome pasy jednakowej wielkości: czarny, czerwony i złoty. ► Punkt 2 - Niemcy. Liczebność mniejszości niemieckiej w województwie śląskim wynosi 34 799 osób. Największe skupiska znajdują się w powiecie: raciborskim, gliwickim i lublinieckim. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Niemiec Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:5, podzielony na trzy poziome pasy jednakowej wielkości: czarny, czerwony i złoty. ► Punkt 3 - Niemcy. Liczebność mniejszości niemieckiej w województwie warmińsko‑mazurskim wynosi 4 645 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Niemiec Zdjęcie przedstawia prostokąt o proporcjach 3:5, podzielony na trzy poziome pasy jednakowej wielkości: czarny, czerwony i złoty. ● Warstwa 6 - Mniejszości narodowe: Ormianie. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości ormiańskiej. Na warstwie 6 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Ormianie. Ormianie to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 1.684 obywateli polskich. Liczebność mniejszości ormiańskiej w województwie mazowieckim wyniosła 403 osoby. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Armenii. Zdjęcie przedstawia prostokąt składający się z trzech horyzontalnie ułożonych pasów – czerwonego, błękitnego i pomarańczowego. ► Punkt 2 - Ormianie. Liczebność mniejszości ormiańskiej w województwie śląskim wyniosła 167 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Armenii. Zdjęcie przedstawia prostokąt składający się z trzech horyzontalnie ułożonych pasów – czerwonego, błękitnego i pomarańczowego. ► Punkt 3 - Ormianie. Liczebność mniejszości ormiańskiej w województwie małopolskim wyniosła 155 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Armenii. Zdjęcie przedstawia prostokąt składający się z trzech horyzontalnie ułożonych pasów – czerwonego, błękitnego i pomarańczowego. ● Warstwa 7 - Mniejszości narodowe: Rosjanie. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości rosyjskiej. Na warstwie 7 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Rosjanie. Rosjanie to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 8.796 obywateli polskich. Województwo mazowieckie zamieszkuje 1 950 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Rosji. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: biały, niebieski, czerwony. ► Punkt 2 - Rosjanie. Liczebność mniejszości rosyjskiej w województwie dolnośląskim wyniosła 861 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Rosji. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: biały, niebieski, czerwony. ► Punkt 3 - Rosjanie. Liczebność mniejszości rosyjskiej w województwie śląskim wyniosła 829 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Rosji. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: biały, niebieski, czerwony. ● Warstwa 8 - Mniejszości narodowe: Słowacy . Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości słowackiej. Na warstwie 8 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Słowacy. Słowacy to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 2.740 obywateli polskich. W województwie małopolskim – 1.428 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Słowacji. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: biały, niebieski i czerwony. Z lewej strony flagi znajduje się herb Słowacji. Herb w polu czerwonym ma srebrny krzyż lotaryński na błękitnym trójwzgórzu. ► Punkt 2 - Słowacy. Liczebność mniejszości słowackiej w województwie śląskim wyniosła 264 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Słowacji. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: biały, niebieski i czerwony. Z lewej strony flagi znajduje się herb Słowacji. Herb w polu czerwonym ma srebrny krzyż lotaryński na błękitnym trójwzgórzu. ► Punkt 3 - Słowacy. Liczebność mniejszości słowackiej w województwie mazowieckim wyniosła 258 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Słowacji. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na trzy poziome pasy: biały, niebieski i czerwony. Z lewej strony flagi znajduje się herb Słowacji. Herb w polu czerwonym ma srebrny krzyż lotaryński na błękitnym trójwzgórzu. ● Warstwa 9 - Mniejszości narodowe: Ukraińcy. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości ukraińskiej. Na warstwie 9 znajduje się 5 punktów z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Ukraińcy. Ukraińcy to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 38 797 obywateli polskich. W tym: w województwie warmińsko‑mazurskim – 13 037 osób. Liczebność mniejszości ukraińskiej w województwie zachodniopomorskim wyniosła 4 482 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Ukrainy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i żółty. ► Punkt 2 - Ukraińcy. Ukraińcy Liczebność mniejszości ukraińskiej w województwie zachodniopomorskim wyniosła 4 482 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Ukrainy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i żółty. ► Punkt 3 - Ukraińcy. Liczebność mniejszości ukraińskiej w województwie pomorskim wyniosła 3 932 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Ukrainy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i żółty. ► Punkt 4 - Ukraińcy. Części Ukraińców udało się uniknąć przesiedlenia z rodzimych terenów, a części pozwolono na powrót po 1956 r. Stąd też skupiska mniejszości ukraińskiej w województwie podkarpackim. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Ukrainy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i żółty. ► Punkt 5 - Ukraińcy. Części Ukraińców udało się uniknąć przesiedlenia z rodzimych terenów, a części pozwolono na powrót po 1956 r. Stąd też skupiska mniejszości ukraińskiej w województwie małopolskim. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Ukrainy. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i żółty. ● Warstwa 10 - Mniejszości narodowe: Żydzi. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości żydowskiej. Na warstwie 10 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Żydzi. Żydzi to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 7 353 obywateli polskich, w tym: w województwie mazowieckim – 2.690 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Izraela. Zdjęcie przedstawia biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. Flaga Izraela Zdjęcie przedstawia biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. ► Punkt 2 - Żydzi. Żydzi mieszkają w rozproszeniu, przede wszystkim w dużych miastach. Liczebność mniejszości żydowskiej w województwie dolnośląskim wyniosła 880 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Izraela. Zdjęcie przedstawia biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. Flaga Izraela Zdjęcie przedstawia biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. ► Punkt 3 - Żydzi. Żydzi mieszkają w rozproszeniu, przede wszystkim w dużych miastach. Liczebność mniejszości żydowskiej w województwie małopolskim wyniosła 745 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Izraela. Zdjęcie przedstawia biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. Flaga Izraela Zdjęcie przedstawia biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. ● Warstwa 11 - Mniejszości etniczne. Na mapie zaznaczone zostały mniejszości etniczne: Karaimi. ● Warstwa 12 - Mniejszości etniczne: Karaimi. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości karaimskiej. Na warstwie 12 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Karaimi. Podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań narodowość karaimską zadeklarowało 313 obywateli polskich, W tym w województwie mazowieckim – 98 osób. Zamieszkują przede wszystkim w Warszawie. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Karaimi krymscy w tradycyjnych strojach (XIX‑wieczna rycina) Rycina przedstawia sześciu mężczyzn. Mężczyźni stoją w grupie. Jeden z nich stoi bokiem, inny stoi tyłem. Ubrani są w długą do kostek koszulę, przepasaną pasem. Na to założoną mają drugą koszulę, swym wyglądem nawiązuje do płaszcza. Na głowie mają okrągłą, niewysoką czapkę z baraniej wełny. W oddali widać zabudowania oraz wiatrak. ► Punkt 2 - Karaimi. Liczebność Karaimów w województwie łódzkim wyniosła 46 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Karaimi krymscy w tradycyjnych strojach (XIX‑wieczna rycina) Rycina przedstawia sześciu mężczyzn. Mężczyźni stoją w grupie. Jeden z nich stoi bokiem, inny stoi tyłem. Ubrani są w długą do kostek koszulę, przepasaną pasem. Na to założoną mają drugą koszulę, swym wyglądem nawiązuje do płaszcza. Na głowie mają okrągłą, niewysoką czapkę z baraniej wełny. W oddali widać zabudowania oraz wiatrak. ► Punkt 3 - Karaimi. Liczebność Karaimów w województwie dolnośląskim wyniosła 46 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Karaimi krymscy w tradycyjnych strojach (XIX‑wieczna rycina) Rycina przedstawia sześciu mężczyzn. Mężczyźni stoją w grupie. Jeden z nich stoi bokiem, inny stoi tyłem. Ubrani są w długą do kostek koszulę, przepasaną pasem. Na to założoną mają drugą koszulę, swym wyglądem nawiązuje do płaszcza. Na głowie mają okrągłą, niewysoką czapkę z baraniej wełny. W oddali widać zabudowania oraz wiatrak. ● Warstwa 13 - Mniejszości etniczne: Łemkowie. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości łemkowskiej. Na warstwie 13 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Łemkowie. Łemkowie to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 9 641 obywateli polskich. W tym: w województwie dolnośląskim – 4 735 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Dwie tablice z nazwą w językach polskim i łemkowskim przed wjazdem do miejscowości Bielanka. Zdjęcie przedstawia dwie prostokątne tablice. Obie są koloru zielonego, otoczone białą, cienką linią. Na pierwszej widnieje napisany białym kolorem napis Bielanka. Na drugiej tablicy, jest napisany białym kolorem napis w języku łemkowskim: Biljanka. ► Punkt 2 - Łemkowie. Liczebność Łemków w województwie małopolskim wyniosła 2 186 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Dwie tablice z nazwą w językach polskim i łemkowskim przed wjazdem do miejscowości Bielanka. Zdjęcie przedstawia dwie prostokątne tablice. Obie są koloru zielonego, otoczone białą, cienką linią. Na pierwszej widnieje napisany białym kolorem napis Bielanka. Na drugiej tablicy, jest napisany białym kolorem napis w języku łemkowskim: Biljanka. ► Punkt 3 - Łemkowie. Liczebność Łemków w województwie lubuskim wyniosła 1 413 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Dwie tablice z nazwą w językach polskim i łemkowskim przed wjazdem do miejscowości Bielanka. Zdjęcie przedstawia dwie prostokątne tablice. Obie są koloru zielonego, otoczone białą, cienką linią. Na pierwszej widnieje napisany białym kolorem napis Bielanka. Na drugiej tablicy, jest napisany białym kolorem napis w języku łemkowskim: Biljanka. ● Warstwa 14 - Mniejszości etniczne: Romowie. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości romskiej. Na warstwie 14 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Romowie. Romowie to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 16 725 obywateli polskich. W tym w województwie dolnośląskim – 2 028 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Romów, uznana jest przez wiele międzynarodowych organizacji (np. ONZ) oficjalny symbol narodowy Romów. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i zielony. Na środku widoczne jest czerwone koło, czyli <span lang='hi'> Dharmachakra</span>. Koło w środku ma szesnaście otworów, wyglądem przypominających kształt łzy, które nie są wypełnione kolorem czerwonym. ► Punkt 2 - Romowie. Liczebność Romów w województwie małopolskim wyniosła 1 735 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Romów, uznana jest przez wiele międzynarodowych organizacji (np. ONZ) oficjalny symbol narodowy Romów. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i zielony. Na środku widoczne jest czerwone koło, czyli <span lang='hi'> Dharmachakra</span>. Koło w środku ma szesnaście otworów, wyglądem przypominających kształt łzy, które nie są wypełnione kolorem czerwonym. ► Punkt 3 - Romowie. Liczebność Romów w województwie śląskim wyniosła 1 733 osób. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Romów, uznana jest przez wiele międzynarodowych organizacji (np. ONZ) oficjalny symbol narodowy Romów. Zdjęcie przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy: niebieski i zielony. Na środku widoczne jest czerwone koło, czyli <span lang='hi'> Dharmachakra</span>. Koło w środku ma szesnaście otworów, wyglądem przypominających kształt łzy, które nie są wypełnione kolorem czerwonym. ● Warstwa 15 - Mniejszości etniczne: Tatarzy. Mapa przedstawia podział Polski na województwa i rozmieszczenie mniejszości tatarskiej. Na warstwie 15 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Tatarzy. Tatarzy to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 1.828 obywateli polskich. W województwie podlaskim zamieszkuje 539 osób. Tatarzy zamieszkują rdzenne kolonie tatarskie na Białostocczyźnie (Bohoniki i Kruszyniany) oraz miasta: Białystok, Sokółkę, Dąbrowę Białostocką. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Tatarów krymskich. Zdjęcie przedstawia niebieski prostokąt z żółtym herbem Tatarów krymskich umiejscowionym w lewym górnym rogu. Herb ma jedną pionową linię. Do niej dołączone są trzy linie pionowe. Linie od lewej i prawej strony są tej samej długości i są krótsze od linii środkowej. Linia od lewej strony, u swej podstawy ma dołączoną, krótką linię pionową, po lewej stronie. Linia środkowa u swej podstawy ma linię poziomą, tej samej długości po lewej i prawej stronie. Linia po prawej stronie, ma do podstawy dołączoną linię poziomą skierowana w prawą stronę. ► Punkt 2 - Tatarzy. Liczebność Tatarów w województwie mazowieckim wyniosła 332 osoby. Zamieszkują głównie Warszawę. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Tatarów krymskich. Zdjęcie przedstawia niebieski prostokąt z żółtym herbem Tatarów krymskich umiejscowionym w lewym górnym rogu. Herb ma jedną pionową linię. Do niej dołączone są trzy linie pionowe. Linie od lewej i prawej strony są tej samej długości i są krótsze od linii środkowej. Linia od lewej strony, u swej podstawy ma dołączoną, krótką linię pionową, po lewej stronie. Linia środkowa u swej podstawy ma linię poziomą, tej samej długości po lewej i prawej stronie. Linia po prawej stronie, ma do podstawy dołączoną linię poziomą skierowana w prawą stronę. ► Punkt 3 - Tatarzy. Liczebność Tatarów w województwie pomorskim wyniosła 175 osoby. Zamieszkują głównie Gdańsk. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Flaga Tatarów krymskich. Zdjęcie przedstawia niebieski prostokąt z żółtym herbem Tatarów krymskich umiejscowionym w lewym górnym rogu. Herb ma jedną pionową linię. Do niej dołączone są trzy linie pionowe. Linie od lewej i prawej strony są tej samej długości i są krótsze od linii środkowej. Linia od lewej strony, u swej podstawy ma dołączoną, krótką linię pionową, po lewej stronie. Linia środkowa u swej podstawy ma linię poziomą, tej samej długości po lewej i prawej stronie. Linia po prawej stronie, ma do podstawy dołączoną linię poziomą skierowana w prawą stronę.
Istnieją różne poglądy na temat pochodzenia państwa, jego charakteru i funkcji. W historii ludzkości państwo było jedną z najważniejszych form organizujących życie społeczeństwa. Losy poszczególnych państw są efektem skuteczności i jakości pełnienia funkcji wewnętrznej i zewnętrznej. Współczesny świat znajduje się w dynamicznej fazie przekształceń. Coraz częściej pojawiają się głosy ekspertów mówiące, że w warunkach rosnącej roli ponadnarodowych instytucji (takich jak np. Unia Europejska, pakty militarne, instytucje finansowe) znana nam dotychczas forma państwa ulegnie dalszym, daleko idącym zmianom.
Klasyczna, trójelementowa definicja państwa według Georga Jellinka, powszechnie akceptowana przez politologów, stwierdza, że państwo to korporacja osiadłego ludu, wyposażona w bezpośrednią władzę zwierzchnią
. Na zamieszczonej poniżej interaktywnej ilustracji możesz zapoznać się z innymi definicjami państwa.
Więcej informacji na temat funkcji państwa przypomni Ci zamieszczony poniżej film.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RhBBlaVfWEEy5
Nagranie filmowe opowiadające o funkcjach państw demokratycznych.
Jeżeli potrzebujesz przypomnieć sobie więcej informacji i przećwiczyć opanowane w szkole podstawowej umiejętność zajrzyj do odpowiedniego modułu naszego e‑podręcznika dedykowanego dla szkoły podstawowej:
Rodzina - szczególny rodzaj grupy społecznej
Wspólnoty narodowe/etniczne i państwowe, czyli więcej o tożsamości człowieka