Wirtualny spacer. Znajdujemy się przed synagogą w Dąbrowie Tarnowskiej. Jest to jedna z największych zachowanych bożnic w Małopolsce. Dziś znajduje się tu Ośrodek Spotkania Kultur. Pierwsza część spaceru wirtualnego przedstawia jasny, dwupiętrowy budynek. Pomiędzy dwiema wieżami rozpościerają się arkady z wysokimi kolumnami. Na wieżach są okna, wieńczą je płaskorzeźby. Ściany za arkadami są pomarańczowe, widoczne są okna oraz otwarte drzwi wejściowe. Środkową część budynku wieńczy dwuspadowy dach. Przed budynkiem znajduje się wybrukowany plac. W okolicy znajduje się niewysoka miejska zabudowa. W tej części wirtualnego spaceru znajdują się następujące elementy. 1. Ośrodek Spotkania Kultur. Ośrodek Spotkania Kultur działa w odnowionej synagodze od 2012 r. Jest to miejsce dialogu międzykulturowego, uczące postaw tolerancji i otwartości przez działania kulturalne. Ośrodek realizuje program edukacyjny „Dwie kultury – dwie religie – dwa narody – jeden człowiek”, którego celami są m.in. ochrona i promocja dziedzictwa kulturowego oraz propagowanie kultury żydowskiej. Zdjęcie przedstawia narożną część budynku z pierwszej części spaceru wirtualnego. Po środku zdjęcia jest wieża z oknami zwieńczona płaskorzeźbami. Po lewej są arkady, a po prawej płaskie kolumny i wysokie okna we wnękach. Źródło: Budynek dawnej synagogi, Lucy67, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0 PL. 2. Historia synagogi. Synagogę, uznawaną za perłę architektury chasydów w Polsce, wybudowano w drugiej połowie dziewiętnastego wieku. Stała się ona świadkiem i ofiarą dwudziestowiecznej historii – uległa zniszczeniu w trakcie obu wojen światowych, a po ostatniej znajdował się w niej magazyn. W dwudziestym pierwszym wieku została gruntownie odnowiona. Zdjęcie przedstawia ten sam budynek, co na poprzednim zdjęciu, ale przed remontem. Jest zniszczony z odpadającym tynkiem oraz wybitymi oknami. Część arkad porastają pnącza. Źródło: Budynek synagogi w 2006 r., Agnieszka Widacka‑Bisaga, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 2.5. 3. Bryła budynku. Jednonawową synagogę wybudowano z czerwonej cegły z użyciem kamienia. Budynek wzniesiony jest na planie prostokąta w stylu eklektyczno‑klasycystycznym z licznymi elementami mauretańsko‑orientalnymi. Zdjęcie przedstawia gałęzie z liśćmi, za którymi znajduje się ten sam budynek, co na poprzednich zdjęciach. Źródło: Budynek dawnej synagogi, Lucy67, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0 PL. 4. Fasada. Fasadę budynku zdobią dwie wieże nieznacznie przewyższające połacie dachu. U ich szczytu znajdują się płaskorzeźby przedstawiające biblijne zwierzęta. Na szczycie bożnicy umieszczono dekorację w kształcie tablic Dekalogu. Zdjęcie przedstawia fasadę tego samego budynku, co na poprzednich zdjęciach. Źródło: Synagoga po pracach konserwatorskich, Wesley1957, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0 PL. Druga część spaceru wirtualnego przedstawia wnętrze budynku przedstawionego w pierwszej części spaceru. Pomieszczenie jest duże i wysokie. Na trzech z czterech ścian znajdują się wysokie okna, przez które wpada światło. Podłoga jest wyłożona ciemną, kamienną posadzką. Ściany są jasne, w wielu miejscach znajdują się na nich freski, które przedstawiają różnorodne budynki, przedmioty oraz tablice z napisami po hebrajsku. W niższych częściach znajdują się gabloty wystawowe z eksponatami oraz plansze z infografikami. Na jednej ze ścian za szybą rozwieszone są zwoje Tory, czyli świętej księgi judaizmu. Na górnej połowie ściany naprzeciwko znajduje się drewniana ścianka z niedużymi oknami. Po środku pomieszczenia stoi drewniany pulpit z menorami, który otoczony jest płotkiem. Obok niego na podłodze jest przeszklona wnęka otoczona barierkami. Sufit pomieszczenia jest bogato zdobiony, znajdują się na nim roślinne ornamenty oraz freski przedstawiające różne zwierzęta, krajobrazy i rośliny, a także otwartą księgę. W tej części wirtualnego spaceru znajdują się następujące elementy. 1. Historia Żydów w Dąbrowie Tarnowskiej. Historia Żydów w Dąbrowie Tarnowskiej sięga końca szesnastego wieku. Wiemy, że od 1697 r. funkcjonowała w mieście drewniana synagoga, a od 1702 r. istniała samodzielna gmina żydowska. Żydzi trudnili się handlem, rzemiosłem, produkcją wódki, piwa, miodów pitnych oraz prowadzeniem karczm. Na przestrzeni lat liczba Żydów w mieście rosła, jednak uboga społeczność żyła w izolacji, kultywując własne tradycje; miała też swoje instytucje społeczno‑kulturalne, m.in. cheder i jesziwę. Kres żydowskiej społeczności przyniosła II wojna światowa – wielu jej przedstawicieli zostało zamordowanych w obozie śmierci w Bełżcu. Po wojnie do miasta wróciło ok. 50–150 Żydów, jednak większość z nich wyjechała do większych miast i za granicę. Zdjęcie przedstawia chorągiewkę, na której znajduje się scenka z udziałem dzieci. Trzech chłopczyków w jarmułkach i dwie dziewczynki stoją nad rozłożoną na stole Torą. Za nimi na ścianie są freski z podpisami po hebrajsku. Nad chorągiewką jest kartka z napisem. Chorągiewka Simchat Tora — używana przez dzieci w procesji dookoła synagogi podczas Święta Tory (Simchat Tora), pełni podobną funkcję do Lulaw w czasie Święta Sukkot (procesja). Pod spodem jest tłumaczenie tego tekstu na język angielski. Źródło: Chorągiewka używana przez dzieci podczas procesji w Święto Tory, M. Jałoszyńska MIK, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 2.0. 2. Wydarzenia w Ośrodku Spotkania Kultur. W Ośrodku Spotkań Kultur organizowane są różnorodne wydarzenia kulturalne. Odbywają się tu koncerty zarówno artystów regionalnych, jak i muzyki klezmerskiej, spektakle teatralne, noce muzeów, spotkania z autorami, zajęcia dydaktyczne, szkolenia, wystawy, a także coroczny festiwal Spotkania Kultur. Zdjęcie przedstawia grupę ludzi, nad którą unosi się wielobarwny proszek. Źródło: Holi – święto kolorów w Ośrodku Spotkania Kultur, 7 sierpnia 2021 r., fot. Paulina Białas, facebook.com, tylko do użytku edukacyjnego. 3. Wystawy. W dawnej sali modlitw prezentowana jest stała ekspozycja opowiadająca o koegzystencji kultur i religii. Można obejrzeć tematyczne gabloty z eksponatami dotyczącymi historii regionu. Dostępne są tu również multimedialne kioski, prezentujące filmy dokumentalne o chasydach, oraz pokazy zdjęć z architekturą sakralną żydowską i chrześcijańską, dworską i ludową. Częścią OSK jest Muzeum Powiśla Dąbrowskiego, które w ramach swoich wystaw eksponuje przedmioty będące przykładami kultury materialnej wsi tego regionu (np. przedmioty użytku codziennego, zabytki sztuki ludowej Zalipia), a także pamiątki z dziejów miasta i okolicy. Zdjęcie przedstawia chatę z czerwoną dachówką i białymi, drewnianymi ścianami, na których namalowane są kolorowe kwiaty. Drzwi i okna pomalowane są na niebiesko. Przed chatą jest trawnik, wokół rosną drzewa. Źródło: Malowany dom z Zalipia, którego kopia znajduje się w muzeum, myself (Piotrus), pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0. 4. Elementy domu modlitwy. O sakralnym charakterze miejsca przypomina wyposażenie domu modlitwy należącego do ostatniego religijnego Żyda Dąbrowy Tarnowskiej – Samuela Rotha. Ze sztibla przy ul. Daszyńskiego przeniesiono do synagogi m.in. aron ha‑kodesz, bimę, pięcioramienne świeczniki, tefiliny itp. Zdjęcie przedstawia przeszkloną wnękę w podłodze, którą otaczają barierki. We wnęce znajdują się drewniane deski oraz lampka. Źródło: Przeszklona wnęka ołtarzowa zachowana w miejscu bimy, z której odczytywano Torę, Andrzej Otrębski, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0. 5. Zabytkowa Tora. Przedwojenna, ręcznie pisana na pergaminie Tora, czyli święta księga judaizmu. Na przełomie 1941 i 1942 r. została ukryta w klasztorze redemptorystów w Tuchowie. W 2010 r. wróciła do Dąbrowy Tarnowskiej, gdzie po pracach konserwatorskich znalazła się w stałej ekspozycji Ośrodka Spotkania Kultur. Zdjęcie przedstawia świątynię o jasnej elewacji i dwuspadowym dachu. Na dachu oraz po lewej stronie są pokryte patyną kopuły z krzyżami. Na pierwszym planie jest bezlistne drzewo, drewniany krzyż oraz murowane ogrodzenie. Źródło: Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny należąca do klasztoru, w którym Tora przetrwała wojnę, Andrzej Otrębski, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 4.0. 6. Babiniec. Oryginalnie było to miejsce spotkań modlitewnych żydowskich kobiet. Dziś na pierwszym piętrze babińca można zobaczyć portret zbiorowy kobiet dąbrowskich XX w. Na drugim piętrze zaaranżowano salon mieszczański, znajdują się tu również eksponaty ze zbiorów Muzeum Powiśla Dąbrowskiego i księgozbioru Samuela Rotha. Zdjęcie przedstawia drewnianą ściankę z małymi oknami i barierkami. Zza okien wyglądają dwie osoby. Nad ścianką jest zaokrąglony sufit z freskami. Źródło: Babiniec, Andrzej Otrębski, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0. 7. Polichromie. We wnętrzu synagogi zachowały się bogate polichromie przedstawiające cykl zodiakalny oraz pejzaże Izraela. Według przekazów autorami malowideł byli prawdopodobnie włoscy artyści, bracia Fenichel z Mielca lub malarze z Buska. Zdjęcie przedstawia dwa owalne malowidła, które otaczają roślinne ornamenty. Na tym po lewej znajduje się lew oraz palmy. Na tym po prawej jest kosz z kwiatami, kwieciste pole i ścieżka. Na obydwu są napisy po hebrajsku. Źródło: Polichromie na suficie, Kroton, pl.wikipedia.org, CC BY‑SA 3.0 PL.