3. Społeczeństwa zbieracko‑łowieckie, nomadyczne i rolnicze
5. Modele socjalizacji
R1LTe4ia59DQu
Zdjęcie przedstawia dolną część konstrukcji wieży Eiffla. Pod szerokim lukiem między podstawami wieży przebiega ulica, którą spacerują setki ludzi.
Zdjęcie przedstawia dolną część konstrukcji wieży Eiffla. Pod szerokim lukiem między podstawami wieży przebiega ulica, którą spacerują setki ludzi.
Społeczeństwa i socjalizacja
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Społeczeństwa przemysłowe i poprzemysłowe
Twoje cele
Przeanalizujesz cechy społeczeństwa przemysłowego i poprzemysłowego
Wskażesz różnice między społeczeństwem przemysłowym i poprzemysłowym.
Wskażesz przykłady społeczeństw współczesnych.
bg‑gray2
Społeczeństwa dawne i dzisiejsze różnią się od siebie pod wieloma względami. Coś, co dzisiaj jest postrzegane jako minimum socjalne czy nawet egzystencjalne, dawniej było oznaką luksusu.
Społeczeństwo przemysłowe (industrialne)
Społeczeństwa nowoczesne(przemysłowe, industrialnespołeczeństwo industrialne (przemysłowe)industrialne) zamieszkują przede wszystkim miasta i są mocno zróżnicowane wewnętrznie. Występuje w nich skomplikowany podział pracy. Negowana jest dotychczasowa hierarchia społeczna. Gospodarka tych społeczeństw opiera się na nowych technologiach, a technologie informacyjno‑komunikacyjne zapewniają jego członkom nie tylko możliwość pracy na odległość czy porozumiewania się, ale także rozrywkę. Doświadczenie zdobywane z wiekiem jest w nich mniej ważne niż umiejętności posiadane przez młode pokolenie.
R1WnXNDPPfN4g
Ćwiczenie 1
Zaznacz wszystkie te cechy i zjawiska, które nie są wyznacznikami pojawienia się społeczeństwa nowoczesnego. Możliwe odpowiedzi: 1. Pojawienie się elit społecznych, 2. powstanie miast, 3. znaczący wzrost nierówności społecznych, 4. zastosowanie narzędzi w rolnictwie, 5. masowe zastosowanie nauki i techniki w przemyśle, 6. koncentracja siły roboczej w centrach miejskich
Społeczeństwo poprzemysłowe (postindustrialne)
Społeczeństwa ponowoczesne, czasem zamiennie określane jako społeczeństwa poprzemysłowe czy społeczeństwa postindustrialnespołeczeństwo postindustrialne (poprzemysłowe)społeczeństwa postindustrialne, to kolejny etap rozwoju społeczeństw. Charakteryzują się one powątpiewaniem w postęp, konsumpcjonizmem, indywidualizmem, powstaniem nowych form życia społecznego (m. in. w sieci), jednocześnie globalizacją i coraz większym znaczeniem społeczności lokalnych. W społeczeństwie tym jest coraz bardziej widoczne rozwarstwienie społeczne oraz zróżnicowanie kulturowe przy jednoczesnym wzroście korzystania z kultury masowej.
R1OE0xtrm8UxM
Zdjęcie przedstawia trzy ciemnoskóre kobiety w ubraniach roboczych pracujące przy robotach drogowych. Kobiety mają na głowach kaski, poza tym ubrane są w kamizelki odblaskowe, spodnie, wysokie buty.
Kobiety w Tajlandii pracujące podczas remontu drogi
Źródło: domena publiczna.
Społeczeństwo przemysłowe a poprzemysłowe
kategorie
Społeczeństwo przemysłowe
Społeczeństwo poprzemysłowe
społeczeństwo
duża ruchliwość społeczna; duże nierówności społeczne; wyludnianie się wsi na rzecz miast
duża ruchliwość społeczna; ogromna rola wykształcenia; rozwój dużych aglomeracji miejskich
rozwój przemysłu i technologii związanych z produkcją (energia elektryczna, silniki do maszyn, maszyny); większość pracowników zatrudniona w przemyśle
produkcja dóbr niematerialnych (usługi, a obecnie informacja); przewaga zatrudnienia w sektorze usług, szczególnie wykwalifikowanych specjalistów
Rx4hTr37MG8Z1
Ćwiczenie 2
Dokończ zdanie. Największy wpływ na modernizację społeczeństw miały procesy zachodzące w następujących dziedzinach: Możliwe odpowiedzi: 1. technologii, rolnictwie, przemyśle, układach ekologicznych., 2. technologii, religii, rolnictwie, przemyśle., 3. przemyśle, wartościach rodzinnych, rolnictwie., 4. technologii, rozwarstwieniu społecznym, układach ekologicznych.
1
Ćwiczenie 3
Sformułuj zależność między udziałem osób zatrudnionych w usługach a poziomem rozwoju społeczno‑gospodarczego.
Rv3C85LfbbDCw
(Uzupełnij).
Pamiętaj, że formułując zależności, należy posługiwać się zwrotami typu: wraz ze wzrostem/ spadkiem… lub im… tym… itp.
Odpowiedzi przykładowe:
Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego rośnie udział usług w strukturze zatrudnienia.
Im wyższy poziom rozwoju gospodarczego, tym większy odsetek ludności danego kraju pracuje w usługach.
Kraje o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego odznaczają się wysokimi odsetkami ludności utrzymującej się z usług, a kraje o niskim poziomie rozwoju gospodarczego – niższymi.
Wskaźnik zatrudnienia ludności w usługach jest wprost proporcjonalny do poziomu rozwoju danego kraju, obszaru.
RAZTRJnyk1HZP
Ćwiczenie 4
Pogrupuj określenia charakteryzujące sytuację jednostki w społeczeństwie tak, by pasowały do odpowiedniego typu społeczeństwa. społeczeństwa przemysłowe Możliwe odpowiedzi: 1. struktura zawodowa zdominowana przez usługi, 2. stabilizacja społeczna, 3. trwałe wzorce dróg życiowych, 4. natłok informacji, 5. niepewność panująca w młodym pokoleniu, dotycząca przyszłego losu w dorosłym życiu, 6. zakorzenienie jednostki w strukturach społecznych społeczeństwa postprzemysłowe Możliwe odpowiedzi: 1. struktura zawodowa zdominowana przez usługi, 2. stabilizacja społeczna, 3. trwałe wzorce dróg życiowych, 4. natłok informacji, 5. niepewność panująca w młodym pokoleniu, dotycząca przyszłego losu w dorosłym życiu, 6. zakorzenienie jednostki w strukturach społecznych
Pogrupuj określenia charakteryzujące sytuację jednostki w społeczeństwie tak, by pasowały do odpowiedniego typu społeczeństwa. społeczeństwa przemysłowe Możliwe odpowiedzi: 1. struktura zawodowa zdominowana przez usługi, 2. stabilizacja społeczna, 3. trwałe wzorce dróg życiowych, 4. natłok informacji, 5. niepewność panująca w młodym pokoleniu, dotycząca przyszłego losu w dorosłym życiu, 6. zakorzenienie jednostki w strukturach społecznych społeczeństwa postprzemysłowe Możliwe odpowiedzi: 1. struktura zawodowa zdominowana przez usługi, 2. stabilizacja społeczna, 3. trwałe wzorce dróg życiowych, 4. natłok informacji, 5. niepewność panująca w młodym pokoleniu, dotycząca przyszłego losu w dorosłym życiu, 6. zakorzenienie jednostki w strukturach społecznych
Współczesne społeczeństwo
Analiza filmu zamieszczonego poniżej umożliwi wam zapoznanie się z cechami takich współczesnych społeczeństw jak otwarte, postindustrialne, masowe, konsumpcyjne i informacyjne.
R1S7q6n5KNC7h
Film nawiązujący do treści materiału Cechy społeczeństw współczesnych.
Film nawiązujący do treści materiału Cechy społeczeństw współczesnych.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film nawiązujący do treści materiału Cechy społeczeństw współczesnych.
R1KOf31R2lETl
Ćwiczenie 5
Zaznacz, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Społeczeństwo otwarte to społeczeństwo stosujące liberalną politykę migracyjną. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Automatyzacja i robotyzacja to wskaźniki tego, że społeczeństwo wchodzi w fazę industrialną. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Przejście społeczeństwa z fazy industrialnej w postindustrialną przejawia się tylko w sferze technologii, a nie struktury społecznej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dominacja kryteriów pragmatycznych i technokratycznych przy zaniku racji ideologicznych czy etycznych to jedna z cech społeczeństwa postindustrialnego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W społeczeństwach masowych konsekwencją indywidualizacji i atomizacji społecznej jest kurczenie się sfery stosunków osobowych. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Społeczeństwo informacyjne bywa przez socjologów nazywane społeczeństwem ryzyka. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Zaznacz, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Społeczeństwo otwarte to społeczeństwo stosujące liberalną politykę migracyjną. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Automatyzacja i robotyzacja to wskaźniki tego, że społeczeństwo wchodzi w fazę industrialną. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Przejście społeczeństwa z fazy industrialnej w postindustrialną przejawia się tylko w sferze technologii, a nie struktury społecznej. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dominacja kryteriów pragmatycznych i technokratycznych przy zaniku racji ideologicznych czy etycznych to jedna z cech społeczeństwa postindustrialnego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W społeczeństwach masowych konsekwencją indywidualizacji i atomizacji społecznej jest kurczenie się sfery stosunków osobowych. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Społeczeństwo informacyjne bywa przez socjologów nazywane społeczeństwem ryzyka. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 6
Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj ćwiczenie.
1
Anthony GiddensNowoczesność i tożsamość
Nowoczesny rozwój techniki i ekspertyzy umożliwiają lepszą kontrolę warunków pogodowych, a skuteczniejsza kontrola środowiska naturalnego pozwala przezwyciężyć lub zminimalizować oddziaływanie czynników naturalnych. Jednakże pod wieloma względami środowisko człowieka jest bardziej nieobliczalne niż „dawna natura”, bo nie możemy być pewni, jak nowy porządek naturalny będzie się zachowywał.
CART6 Źródło: Anthony Giddens, Nowoczesność i tożsamość, Warszawa 2001, s. 189.
R1JuIrAi7sRfB
Na podstawie fragmentu tekstu Anthony'ego Giddensa uzasadnij tezę tożsamości społeczeństwa informacyjnego i społeczeństwa ryzyka. (Uzupełnij).
Zastanów się nad konsekwencjami nadmiaru informacji, których nie można przetworzyć i zinterpretować, oraz ich wpływu na stosunek człowieka do rzeczywistości.
Twoje uzasadnienie jest prawidłowe, jeśli:
wskazujesz na negatywne konsekwencje wynikające ze zwiększenia ilości informacji docierających do człowieka żyjącego we współczesnym świecie, liczby kanałów, jakimi te informacje docierają, oraz szybkości, z jaką się to dzieje;
dostrzegasz wśród tych konsekwencji zagubienie człowieka i jego przeświadczenie, że życie we współczesnym społeczeństwie jest obarczone większym ryzykiem niż życie ludzi w społeczeństwach dawnych.
Podsumowanie
Od końca XVIII w. coraz większego znaczenia nabierał przemysł, który stał się podstawowym źródłem utrzymania dużego odsetka ludności. Społeczeństwo takie jest nazywane społeczeństwem industrialnym (przemysłowym). W wyniku postępu naukowo‑technicznego i automatyzacji produkcji od połowy XX w. coraz większą rolę zaczęły odgrywać usługi. Zwiększał się ich odsetek w strukturze zatrudnienia (zmniejszając tym samym znaczenie pozostałych sektorów gospodarki). Społeczeństwo, w którym najważniejszą rolę odgrywa działalność usługowa, nazywa się postindustrialnym (poprzemysłowym).
RDOaUEJpGrHZQ
Ćwiczenie 7
Połącz wymienione cechy społeczeństw z klasycznymi typami społeczeństw. społeczeństwo ponowoczesne Możliwe odpowiedzi: 1. Wiejski charakter większości społeczeństwa., 2. Powstaje społeczeństwo globalne., 3. Jednostka znajduje się w ogólnoświatowej sieci., 4. Rozwój usług jako głównego źródła dochodu narodowego., 5. Człowiek jest przede wszystkim cząstką zbiorowości: plemiennej, etnicznej, narodowej., 6. Malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, postępująca industrializacja. społeczeństwo tradycyjne Możliwe odpowiedzi: 1. Wiejski charakter większości społeczeństwa., 2. Powstaje społeczeństwo globalne., 3. Jednostka znajduje się w ogólnoświatowej sieci., 4. Rozwój usług jako głównego źródła dochodu narodowego., 5. Człowiek jest przede wszystkim cząstką zbiorowości: plemiennej, etnicznej, narodowej., 6. Malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, postępująca industrializacja. społeczeństwo przemysłowe Możliwe odpowiedzi: 1. Wiejski charakter większości społeczeństwa., 2. Powstaje społeczeństwo globalne., 3. Jednostka znajduje się w ogólnoświatowej sieci., 4. Rozwój usług jako głównego źródła dochodu narodowego., 5. Człowiek jest przede wszystkim cząstką zbiorowości: plemiennej, etnicznej, narodowej., 6. Malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, postępująca industrializacja.
Połącz wymienione cechy społeczeństw z klasycznymi typami społeczeństw. społeczeństwo ponowoczesne Możliwe odpowiedzi: 1. Wiejski charakter większości społeczeństwa., 2. Powstaje społeczeństwo globalne., 3. Jednostka znajduje się w ogólnoświatowej sieci., 4. Rozwój usług jako głównego źródła dochodu narodowego., 5. Człowiek jest przede wszystkim cząstką zbiorowości: plemiennej, etnicznej, narodowej., 6. Malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, postępująca industrializacja. społeczeństwo tradycyjne Możliwe odpowiedzi: 1. Wiejski charakter większości społeczeństwa., 2. Powstaje społeczeństwo globalne., 3. Jednostka znajduje się w ogólnoświatowej sieci., 4. Rozwój usług jako głównego źródła dochodu narodowego., 5. Człowiek jest przede wszystkim cząstką zbiorowości: plemiennej, etnicznej, narodowej., 6. Malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, postępująca industrializacja. społeczeństwo przemysłowe Możliwe odpowiedzi: 1. Wiejski charakter większości społeczeństwa., 2. Powstaje społeczeństwo globalne., 3. Jednostka znajduje się w ogólnoświatowej sieci., 4. Rozwój usług jako głównego źródła dochodu narodowego., 5. Człowiek jest przede wszystkim cząstką zbiorowości: plemiennej, etnicznej, narodowej., 6. Malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, postępująca industrializacja.
1
Ćwiczenie 8
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
1
Ernest GellnerNarody i nacjonalizm
W wyższych warstwach społeczeństwa agrarnego z oczywistą korzyścią podkreśla się, uwydatnia i wyolbrzymia wszelkie cechy diakrytyczne, różnicujące, podatne na monopolizację. Zaznacza się silna tendencja do separowania języka liturgii od języka pospólstwa: jak gdyby sama umiejętność czytania i pisania nie tworzyła dostatecznej bariery dla laików, jak gdyby trzeba było pogłębiać tę przepaść nie tylko utrwalając liturgię w tajemniczych znakach, ale czyniąc ją w dodatku nie zrozumiałą w postaci mówionej.
Poziome rozwarstwienia kulturowe nęcą uprzywilejowanych i rządzących, bo służą ich interesom; nietrudno też je przeprowadzić. Wskutek względnej stabilności społeczeństw agrarnych ustanawianie i utrwalanie podziału populacji na odizolowane stany, kasty czy millety przebiega bez szczególnych napięć. Wręcz przeciwnie, uzewnętrzniając, absolutyzując i podkreślając nierówności umacnia się je i czyni znośnymi dzięki klimatowi, który sugeruje, że są nieuchronne, odwieczne i zupełnie naturalne. To, co leży w samej naturze rzeczy, nie zagraża nam osobiście i daje się znieść psychicznie.
CART7 Źródło: Ernest Gellner, Narody i nacjonalizm, tłum. Teresa Hołówka, Warszawa 1991, s. 21.
RZ2twKphrmd4W
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie)
Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na dwa ostatnie zdania tekstu i zastanów się, czy warunki, o których jest w nich mowa, utrzymały się w społeczeństwie przemysłowym.
Rozstrzygnięcie: nie. Uzasadnienie: Przekształcenie społeczeństwa agrarnego w społeczeństwo przemysłowe doprowadziło do powstania warunków mniej sprzyjających poziomym rozwarstwieniom kulturowym. Industrializacja przyczyniła się bowiem do szybkich zmian i do społecznej mobilności, co z kolei utrudniło przedstawianie określonych podziałów w społeczeństwie jako nieuchronnych i naturalnych.
Słownik
hipostaza
hipostaza
(z gr. hypóstasis – to, co pod spodem, podstawa); w ujęciu filozoficznym: uprzedmiotowienie lub usamodzielniony atrybut Boga; w ujęciu potocznym: nadawanie cech realności abstrakcyjnym bytom, stanom rzeczy, cechom, zdarzeniom
makdonaldyzacja kultury
makdonaldyzacja kultury
zjawisko opisane przez George’a Ritzera polegające na tym, że współczesna kultura korzysta z zasad opracowanych w sieciach fast food (orientacja na zysk, efektywność, przewidywalność, możliwość manipulacji)
społeczeństwo
społeczeństwo
w socjologii społeczeństwem najczęściej nazywa się dużą zbiorowość społeczną, w skład której wchodzą wielostopniowe struktury i która zamieszkuje pewne terytorium, posiada własną kulturę, tożsamość oraz sieć stosunków społecznych
społeczeństwo industrialne (przemysłowe)
społeczeństwo industrialne (przemysłowe)
społeczeństwo utrzymujące się głównie z przemysłu
społeczeństwo postindustrialne (poprzemysłowe)
społeczeństwo postindustrialne (poprzemysłowe)
społeczeństwo z dominującą rolę usług w strukturze zatrudnienia
