Społeczeństwa i socjalizacja
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1, 2 i 3
EHDI – dochód rozporządzalny (netto) w przeliczeniu na członka gospodarstwa domowego.
[Na wykresie 2. wzięto pod uwagę klasyfikację EGP, w której kluczowymi] czynnikami decydującymi o przynależności klasowej jednostek są umiejętności związane z wykonywanym zawodem oraz stanowisko zajmowane w strukturze organizacyjnej […]. [W najwyższej kategorii mamy] profesjonalistów wyższego szczebla. Kolejne [kategorie] charakteryzują się coraz mniejszym poziomem wiedzy specjalistycznej, niższą pozycją organizacyjną oraz mniejszym poziomem skomplikowania wykonywanych prac.
Źródło: P. Kukołowicz, Klasa średnia w Polsce. Czy istnieje polski self-made man?, Warszawa 2019, s. 11–14.
Odnosząc się do obu wykresów, sformułuj kontrargument do tezy: Wykonywany zawód oraz uzyskiwany dochód jednakowo określają przynależność klasową danej jednostki.
Sformułuj argumenty do tezy: Przedstawicieli inteligencji można zaliczyć do każdej z klas społecznych przedstawionych na obu wykresach.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 4 i 5
O socjalizacji
Socjalizacja w kontekście nowoczesnego społeczeństwaSocjalizacja wtórna, następująca w poszczególnych sektorach rzeczywistości społecznej i wdrażająca jednostkę do pełnienia określonych ról społecznych, zostaje niejako nadbudowana nad efektami socjalizacji pierwotnej. Jest oczywiście, teoretycznie rzecz biorąc, możliwe, że za pomocą socjalizacji wtórnej zostaną w znaczącym stopniu zmodyfikowane wzory zachowań, wartości i normy nabyte w toku socjalizacji pierwotnej, ale w rzeczywistości zakres i skuteczność oddziaływania instytucji zajmujących się socjalizacją wtórną [są ograniczone].
Źródło: A. Zduniak, Socjalizacja w kontekście nowoczesnego społeczeństwa, „Zeszyty Naukowe KUL” 2013, s. 50.
Zestaw rysunków
Rysunek 1.
Rysunek 2.
Do każdej podanej nazwy typu socjalizacji przyporządkuj numer rysunku ilustrującego przykład tego typu socjalizacji. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do elementów wybranego rysunku.
Uzasadnij, że rysunek 2. ilustruje socjalizację wtórną – typ socjalizacji, którego dotyczy tekst.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 6 i 7
Rodzaje społeczeństw
Opis 1.: [Jest] zwykle przeciwstawiane […] „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten […] zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw [(od grup zbieracko‑łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy)] i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem […], albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych.
Opis 2.: [Termin ten] odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, [urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania].
Opis 3.: [Społeczeństwa, w których grupy] przenoszą się z miejsca na miejsce […], przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. [Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko‑łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe].
Źródło: Słownik socjologii i nauk społecznych, red. G. Marshall, M. Tabin, Warszawa 2006, s. 212, 230, 349.
Do każdego z podanych opisów przyporządkuj nazwę właściwego typu społeczeństwa. Odpowiedzi wybierz spośród: industrialne, nomadyczne, tradycyjne, zbieracko‑łowieckie.
Przedstaw trzy cechy odróżniające typ społeczeństwa z opisu 2. od społeczeństwa poprzemysłowego.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 8 i 9
O społeczeństwie Tuaregów
Nie wiadomo, skąd pochodzą, jak i dlaczego pojawili się na pustyni. Legenda tuareska opowiada, że siłą sprawczą, która zjednoczyła dawno temu tuareskie rody, była kobieta – Tin Honan. Arabowie nazywają ich Tuaregami, sami mówią o sobie Kel Tamasheq – mówiący językiem tamaszek lub po prostu wolni ludzie. Bo właśnie wolność i niezależność ukochali sobie najbardziej. Dlatego ich królestwo sięga tam, gdzie kończą się piaski pustyni i pastwiska sahelu. Nic sobie nie robią z granic Libii, Algierii, Mali czy Nigru – od ponad tysiąca lat przemierzają Saharę. Największe znaczenie ma dla nich rodzina, a także stada wielbłądów i kóz. Gdyby nie wielbłądy, rozrzucona po Saharze społeczność Tuaregów nie miałaby szansy funkcjonować, dlatego zwierzęta te cieszą się szczególnym szacunkiem i są nie tylko środkiem transportu, ale także prezentem na rodzinnych uroczystościach, ślubach i pogrzebach. Rodziny tworzą klany – taousit, dowodzone przez amrara, natomiast te klany – konfederacje klanów, dowodzone przez amenokala. W XIV wieku przeszli na islam. Kobiety mają bardzo wysoki status społeczny, a mężczyźni zasłaniają twarz.
Źródło: dostępny w internecie: www.fotografwpodrozy.pl, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Uzasadnij, że społeczeństwo przedstawione w tekście to społeczeństwo nomadyczne.
Sformułuj – w każdej z podanych kwestii – argument na rzecz tezy: Typowo patriarchalny charakter społeczeństwa opisanego w tekście jest dyskusyjny.