Kapitał społeczny

Kapitał społeczny i zaufanie

Pojęcie kapitału społecznego jest powszechnie używane w socjologii i innych naukach społecznych. Jak wiele innych, jest to pojęcie wieloznaczne. Zanim zaczęto się nim posługiwać na gruncie nauk społecznych, socjologowie szukali odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki powodują, że ludzie współpracują ze sobą, i jaki rodzaj współdziałania podtrzymuje istniejący ład społeczny. Teoretycy kapitału społecznego widzieli ten problem inaczej. Interesowało ich to, w jaki sposób jednostki i grupy społeczne, konstruując sieć powiązań z innymi aktorami społecznymi, pomnażają swoje zasoby pozwalające im zająć określone miejsce w strukturach społecznych, politycznych i ekonomicznych społeczeństwa. Poza tym wspólnym podejściem do problemu wiele ich różniło w zakresie samego definiowania kapitału. Dla jednych jest to dobro indywidualne (prywatne), dla innych społeczne (publiczne).

Kapitał społeczny: mój czy nasz, dobry czy zły?

RHAH91FOXKA371

Ilustracja przedstawia młodego mężczyznę w garniturze. Siedzi on na tle ściany na której znajdują się dwa obrazy, spogląda do przodu.

Swoistej odpowiedzi udzielił Pierre Bourdieu. Jego zdaniem jednostki różnią się od siebie habitusamihabitushabitusami determinowanymi warunkami ich społecznej egzystencji. Habitusy to wykształcone przekonania, dyspozycje trwale organizujące praktykę społeczną jednostek (efekt uspołecznienia jednostek). Sytuacje społeczne, w jakich znajduje się podmiot, są rodzajem gry toczonej między uczestnikami życia społecznego w polu. PolepolePole jest rozumiane jako sieć obiektywnych relacji między pozycjami. Przedmiotem rywalizacji jest miejsce w strukturze tak zdefiniowanego pola, możliwość włączania lub wykluczania z pola podmiotów i ustalanie reguł gry toczonej w polu. Przykładem może być pole muzyki popowej tworzone przez kompozytorów, wykonawców, krytyków muzycznych oraz producentów i nadawców. W tak rozumianym polu ustalana jest pozycja twórców, wykonawców i innych uczestników. Wypracowywane są kryteria oceny artystycznych wytworów. Rywalizacja między podmiotami jest możliwa dzięki posiadanym przez nie zasobom, które w toku gry mogą być uruchamiane jako kapitały. Przez kapitał społeczny Bourdieu rozumiał:

Kapitał społeczny definiuje zatem zasoby indywidualne, ale są one powiązane z innymi zasobami. Biorą udział zaspokajaniu potrzeb jednostek, ale ten proces ma charakter społeczny: jednostki konfrontują się w nim ze sobą nawzajem.

RXN5R6HPVGCU81

Ilustracja przedstawia mężczyznę w starszym wieku. Siedzi on przy stole podpierając głowę dłonią. Ubrany jest w koszulę i krawat. Ma pogodną, zamyśloną twarz, duże oczy, duże brwi, łysinę. Mężczyzna spogląda do przodu.

Coleman twierdził, że jednostki nie mają wpływu na wielkość i jakość kapitału społecznego. Nie jest on bowiem dobrem prywatnym, jak u Bourdieu, a dobrem publicznym, które może być wykorzystane, spożytkowane przez jednostkę w jej aktywności w różnych wymiarach życia społecznego. Formami kapitału społecznego są: zobowiązania; oczekiwania; potencjał informacyjny; normy i sankcje.

Najpełniej formy te ujawniają się w strukturach społecznych o gęstej sieci relacji między uczestnikami (np. w rodzinie, społeczności lokalnej o wspólnotowym charakterze). Jeśli grupy podzielają wspólny system wartości, norm i reguł działania, a od ich przestrzegania zależy status grupy we wspólnocie, to tym bardziej skłonne są do kooperacji, wspólnego działania z innymi grupami funkcjonującymi w tej wspólnocie.

R1AGFZFCJTRMX1

Ilustracja przedstawia mężczyznę w średnim wieku w czasie wykładu. Mężczyzna stoi koło katedry, przed nim znajdują się rzędy krzeseł dla studentów. W drugim rzędzie siedzi studentka zwrócona twarzą do przodu do wykładowcy.

Putnam twierdził, że kapitał społeczny jest wytworem wspólnoty politycznej. Tworzący ją obywatele, którzy wyróżniają się cnotami takimi jak: solidarność, zaufanie, tolerancja, poszanowanie dobra wspólnego, dzięki zaangażowaniu potrafią formułować i osiągać wspólne cele. Zdaniem Putnama możliwe i konieczne jest uzgadnianie indywidualnych interesów z celami wspólnoty politycznej. Dzięki temu cele indywidualne nie stoją w sprzeczności z dobrem ogółu. Podstawowymi składowymi kapitału społecznego są zaufanie i normy wzajemności.

Kapitał społeczny: dwa komponenty i trzy typy

Niezależnie od konkretnych podejść teoretycznych można wyróżnić dwa główne komponenty kapitału społecznego.

Na podstawie koncepcji Roberta Putnama (uzupełnionej przez Michaela Woolcocka) można wyróżnić trzy typy kapitału społecznego:

1

Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z ilustracją i wykonaj zadanie.

RSRzuYzNaiRm7

Ilustracja przedstawia zdjęcie kontur sylwetek trzech mężczyzn w kapeluszach z karabinami na tle miasta.

RH9qjhMfrfYFa

Podaj nazwę typu kapitału społecznego łączącego mężczyzn widocznych na zdjęciu. Scharakteryzuj go. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, jakiego typu więzi można spodziewać się w takiej grupie. Jaki jest charakter interesów przez nią reprezentowanych?

Pokaż odpowiedź

Jest to kapitał spajający w wersji negatywnej (tzw. brudny kapitał). Grupy przestępcze spojone są silnymi więzami osobistymi i wykorzystują swój kapitał społeczny, realizując interesy niezgodne z interesami innych zbiorowości, narażając je na szkody (dlatego jest to tzw. brudny kapitał).

Pomiar kapitału społecznego

Kapitałem społecznym interesują się obecnie zarówno naukowcy, jak i praktycy. Wszystkie jego koncepcje odwołują się do wspólnych korzeni teoretycznych wypracowanych przez socjologów, ale nie ma jednego standardu pomiarowego. Sposób rozumienia kapitału społecznego ujawnia się w tym, jak badacze i instytucje mierzą jego poziom w społeczeństwie.

Sposoby są zróżnicowane: od prostych (bazujących na kilku pytaniach) do bardzo złożonych (kilkadziesiąt pytań i skomplikowana statystyka).

LICZBA OSÓB: …

1. Zdecydowanie można ufać innym ludziom.

2. Raczej można ufać innym ludziom.

3. W kontaktach z ludźmi należy zachować ostrożność.

4. Raczej nie można ufać innym ludziom.

5. Zdecydowanie nie można ufać innym ludziom.

Podsumowanie

Kapitał społeczny to zasób jednostki osiągnięty dzięki trwałym relacjom z innymi jednostkami lub grupami, znajomościom i wzajemnym uznaniu; cecha organizacji społeczeństwa: odnosi się do takich cech organizacji społeczeństwa, jak zaufanie, normy i powiązania, które mogą zwiększyć sprawność społeczeństwa, ułatwiając skoordynowane działania. Według Bourdieu jest zasobem jednostki osiągniętym dzięki trwałym relacjom z innymi jednostkami lub grupami, znajomościom i wzajemnym uznaniu. Według Putnama jest cechą organizacji społeczeństwa: odnosi się do takich cech organizacji społeczeństwa, jak zaufanie, normy i powiązania, które mogą zwiększyć sprawność społeczeństwa, ułatwiając skoordynowane działania. Kapitał społeczny w tym ujęciu nie jest dobrem prywatnym, ale publicznym; Według Colemana jest specyficznym zasobem jednostek, tkwiącym w relacjach pomiędzy podmiotami, dzięki któremu możliwe jest osiągnięcie celów jednostkowych i grupowych.

Słownik