Sposoby adaptacji klas społecznych do zmiany społeczno‑gospodarczej w Polsce

Zmiana społeczna

Cztery zasadnicze czynniki będące źródłami zmiany społecznej:

Wpływ transformacji ustrojowej na zmiany społeczno‑gospodarcze w Polsce

Transformacja ustrojowatransformacja ustrojowaTransformacja ustrojowa polskiego państwa zapoczątkowana w 1989 r. to proces niezwykle złożony. Z politycznego punktu widzenia dotyczyła ona przejścia od systemu komunistycznego o cechach totalitarnych i autorytarnych do demokracji. Pod względem ekonomicznym transformacja polegała na odejściu od gospodarki centralnie planowanejgospodarka centralnie planowanagospodarki centralnie planowanej w kierunku wolnego rynkugospodarka wolnorynkowawolnego rynku. Przemiany w obu tych obszarach rodziły wiele trudności natury prawnej i organizacyjnej, a oprócz oczywistych korzyści, niosły ze sobą również określone koszty. Dokonanie koniecznych zmian polegało jednak przede wszystkim na dostosowaniu obowiązującego prawa i zmianie struktury własności, co osiągnąć można było stosunkowo szybko, choć nie bez pewnych przeszkód.

R1IpBJ33uPNCk

Zdjęcie przedstawia okrągły, drewniany stół. Wokół niego siedzą ludzie. Na środku stoi bukiet kwiatów. Wokół stołu stoją dziennikarze wraz z kamerami.

Najtrudniejszym obszarem transformacji ustrojowej były przemiany w obszarze społecznym – odejście od biernego, podporządkowanego władzy społeczeństwa homo sovieticushomo sovieticushomo sovieticus i budowanie niezbędnego dla poprawnego funkcjonowania systemu demokratycznego społeczeństwa obywatelskiego. Takie przejście wymagało zmiany mentalności polskiego społeczeństwa, a tę zmienia się niezwykle trudno i powoli.

Konsekwencje transformacji ustrojowej

Podczas gdy większość polskiego społeczeństwa oczekiwała pod koniec lat 80. głębokiej przebudowy politycznego ustroju państwa, niewielu spodziewało się, jak poważnych trudności nastręczy podźwignięcie z głębokiego kryzysu polskiej gospodarki przy jednoczesnym wprowadzaniu zasad wolnorynkowych. Wkrótce jednak Polacy boleśnie odczuli skutki koniecznych reform. Ceny towarów wzrosły kilkakrotnie, gwałtownie obniżył się więc poziom życia obywateli. Szybko rosło natomiast bezrobocie na skutek upadku licznych nierentownych państwowych przedsiębiorstw i państwowych gospodarstw rolnych. Degradacja społeczna stała się zjawiskiem powszechnym.

1

Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z grafiką i wykonaj ćwiczenie.

Zapoznaj się z opisem grafiki i wykonaj ćwiczenie.

RLqFub54GlEWl

Grafika przedstawia komiks, składający się z dwóch ilustracji. Na pierwszej ilustracji dwóch mężczyzn stoi przed sklepową ladą. Zastanawiają się, co wziąć. Na ladzie leżą ryby oraz stoją wędki. Stoi także tabliczka z napisem: Ryba albo wędka. Wybierz sam. Na drugiej ilustracji ci sami mężczyźni idą w lesie. Jeden z nich trzyma wędkę, a drugi trzyma rybę.

R1InmjsijHdf5

Wyjaśnij, w jaki sposób przedstawiona na ilustracji alternatywa może odnosić się do dylematu, przed jakim stanęli polityczni decydenci po 1989 r. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Rozważ, co w odniesieniu do celów, jakie chciały osiągać polskie władze po transformacji ustrojowej, symbolizują przedstawione na ilustracji wędka i ryba.

Pokaż odpowiedź

Wędka symbolizuje wolnorynkowe reformy, dzięki którym w przyszłości mogły się zwiększyć szanse Polaków na osiąganie korzyści ze wzrostu gospodarczego, zaś ryba symbolizuje bezpieczeństwo socjalne, które trzeba było poświęcić, by przeprowadzenie wolnorynkowych reform było możliwe.

Wobec głębokiej przebudowy systemu politycznego i gospodarczego w wyniku transformacji ustrojowej 1989 r. polskie społeczeństwo stanęło przed koniecznością adaptacji do nowych warunków, czyli procesu stopniowego dostosowywania się do funkcjonowania w zmienionej rzeczywistości. Proces takiej adaptacji obejmował konieczność zmiany postaw, przyjęcia nowych sposobów działania i wzorców zachowań, przeorganizowania stylu życia całej zbiorowości. Zamieszczony poniżej audiobook przybliży Ci w jaki sposób nasi rodacy radzili sobie z nową sytuacją.

Adaptacja do zmiany

Klasy społeczne dawnego ustroju różnie radziły sobie z adaptacją. Członkowie nomenklatury partyjnej w dużej mierze wykorzystali swoją wciąż uprzywilejowaną pozycję i skorzystali na procesie prywatyzacjiprywatyzacjaprywatyzacji polskiej gospodarki i wprowadzeniu swobody działalności gospodarczej. Zgromadzone w poprzednim systemie zasoby pozwoliły im dokonać inwestycji w duże, wciąż prosperujące przedsiębiorstwa. W efekcie wielu z nich, oddając władzę polityczną, uzyskało ogromne wpływy o charakterze ekonomicznym. Transformacja stała się również szansą dla polskiej inteligencji – w warunkach gospodarki rynkowej i silnego napływu zagranicznych inwestycji wzrósł popyt na specjalistów i wykwalifikowanych pracowników, którym można było powierzyć stanowiska kierownicze. Obie te warstwy doświadczały w przeważającej części awansu społecznego.

R3WFZmV5V8Jlj1

Zdjęcie przedstawia tłum ludzi na bazarze.

Tymczasem sytuacja hołubionej w poprzednim systemie klasy robotniczo‑chłopskiej drastycznie się pogorszyła. Część z przedstawicieli tej klasy umiała wykorzystać szanse, jakie powstały dzięki transformacji ustrojowej. Mniej lub bardziej zmuszeni do poszukiwania alternatywnych źródeł dochodu podejmowali działalność w drobnym handlu i małej przedsiębiorczości, często z dużym sukcesem. Nie wszyscy jednak równie dobrze radzili sobie z nową rzeczywistością – niektórzy emigrowali za pracą na Zachód Europy, inni imali się tymczasowych nisko dochodowych zajęć umożliwiających jedynie przetrwanie, jak zbieranie złomu czy leśnych owoców.

Poważną przeszkodą w dostosowaniu się do nowych warunków dla takich osób był fakt, że większość swego życia spędzili w systemie, który wręcz wymógł na nich bierność, wykształcił pewną bezradność, wyręczał w wielu życiowych kwestiach, by uzależnić obywatela od państwa. Teraz to doświadczenie mściło się na wielu członkach społeczeństwa, reprezentujących typ tzw. homo sovieticus, człowieka sowieckiego, żyjącego z dnia na dzień, biernego i podporządkowanego władzy. Ludzie tacy nie potrafili wykazać potrzebnej w potransformacyjnej rzeczywistości inicjatywy czy przedsiębiorczości. Zamiast tego najczęściej przyjmowali postawę roszczeniową wobec władz państwowych i pozostałej części społeczeństwa, oczekując, że jak dawniej zapewnią mu stałe źródło dochodu i skromną, ale stabilną egzystencję. Osoby takie często stawały się ofiarami wykluczenia społecznegowykluczenie społeczne, marginalizacjawykluczenia społecznego, ponieważ warunki kapitalistycznej gospodarki i wymagającego aktywności społeczeństwa obywatelskiego doprowadzały do ich marginalizacji.

Podsumowanie

Od 1989 r. minęło już ponad trzydzieści lat, w nowej rzeczywistości zdążyło urodzić się, wychować i osiągnąć dorosłość już całe pokolenie. W tym czasie wielu członków naszego społeczeństwa doskonale odnalazło się w nowej rzeczywistości. Są jednak i tacy, którzy wciąż zmagają się z codziennością funkcjonowania w demokratycznym państwie. Dotyczy to także ludzi młodych, którzy komunizmu nie pamiętają w ogóle, a swoiste niedostosowanie do nowych warunków „dziedziczą” po wychowujących ich rodzicach.

Słownik