Różnice społeczne
Uwarunkowania pionowej i poziomej ruchliwości społecznej
Zdefiniujesz pojęcie ruchliwości społecznej.
Przeanalizujesz rodzaje zjawiska ruchliwości społecznej.
Ocenisz znaczenie zjawiska ruchliwości społecznej.
W bajce biedak został królem, a Kopciuszek poślubił księcia. Myślisz, że to tylko bajka? Może i tak, ale w ludzkim życiu zdarzają się tego typu awanse społeczne. Przykładem może być ślub aktorki Grace Kelly z księciem Monako lub Meghan Markle i księcia Harry'ego. Ostatnia para doświadczyła spadku w drabinie społecznej, rezygnując ze swej pozycji w brytyjskiej rodzinie królewskiej i przeprowadzając się do Stanów Zjednoczonych.
Ruchliwość społeczna
Ruchliwość społeczna to przemieszczanie się jednostek albo całych grup w strukturze społecznej. Dzieje się to zarówno w ramach istniejącej struktury społeczeństwa, jak i z powodu jej zmian.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1MuFptUsKNwq
Film nawiązujący do treści materiału Po szczeblach drabiny społecznej.
Czynniki warunkujące ruchliwość społeczną
Czynniki, które decydują o ruchliwości społecznej można podzielić na indywidualne i strukturalne.
Czynniki indywidualne
Czynnikom indywidualnym przyjrzeli się w swoich badaniach Peter Blau i Otis Dudley Duncan, którzy stworzyli model osiągania statusu. Można go przedstawić następująco:
Badacze ci skoncentrowali się na dwóch czynnikach: wykształceniu i zawodzie:
Wykształcenie pozwala zdobyć jednostkom wiedzę, umiejętności, postawy czy kontakty, które są niezbędne w otrzymaniu i utrzymaniu pracy odpowiadającej ich statusowi społecznemu i karierze, która powiązana jest z pionową ruchliwością społeczną.
Zawód związany jest z zarobkami, szansą na awans i kontaktami przydatnymi w karierze, a czasem także z miejscem zamieszkania. Wpływa także na sposób spędzania czasu wolnego, zainteresowania i wartości wyznawane przez jednostkę.
Wśród innych czynników dostrzegli także znaczenie takich determinantów, jak:
Płeć – szanse na awans społeczny kobiet są mniejsze niż mężczyzn, pomimo że obecnie sporo mówi się o niedyskryminowaniu z powodu płci. Nadal jednak, w wielu krajach, pełniąc te same funkcje kobiety zarabiają mniej niż mężczyźni. Trudniej jest im też awansować w pracy i zająć wysokie menedżerskie stanowiska.
Klasa społeczna – im wyższa klasa społeczna rodziców, tym bardziej prawdopodobne, że ich dzieci będą miały tę samą lub wyższą. Wynika to z faktu, że rodzice przekazują dzieciom nie tylko majątek, ale i poziom wykształcenia, wartości i postawy.
Rasa i pochodzenie etniczne – członkowie niektórych grup etnicznych czy o odmiennym kolorze skóry często w historii nie byli dopuszczani do pewnych zawodów czy awansu w ich ramach. Choć w drugiej połowie XX w. i XXI w. ulega to zmianie, to jednak nadal widać różnice w pozycji społecznej. Przykładem może być fakt, że w USA pierwszym niebiałym prezydentem był dopiero Barack Obama (2009–2017).
Czynniki indywidualne dla danej osoby – należą do nich: wygląd, umiejętności interpersonalne, zdrowie, inteligencja. Mogą one pomóc lub zaszkodzić ruchliwości społecznej.
Czynniki strukturalne
Są to czynniki niezależne od jednostek, a wynikające z:
Koniunktury gospodarczej – cykl koniunkturalny wpływa na zmiany społeczne, np. przy wzroście gospodarczym powstają pozycje o wyższym statusie i zwiększa się ruchliwość społeczna, przy recesji dostrzec można spadek pozycji społecznej wielu osób.
Postępu technologicznego – innowacje mogą podwyższyć prestiż związany z danym zawodem. Przykładem może tu być zawód informatyka w dobie rewolucji przemysłowej 4.0, który cieszy się coraz większym prestiżem wynikającym z rosnących zarobków.
Zjawisk społecznych – przykładem może być wyżej wymieniona dyskryminacja, która utrudnia całym grupom awans społeczny. Innym przykładem mogą być migracje, które zmieniają pozycję społeczną migrantów. Przykładowo: rzemieślnik nie znający języka kraju, do którego się udaje, może pracować poniżej swoich kwalifikacji, notując spadek społeczny, a osoba bez kwalifikacji, ale znająca dany język, może awansować społecznie, obejmując np. stanowisko tłumacza.
Przeanalizuj dane na wykresie i wykonaj zadanie.
Oprac. na podst.: CBOS, Prestiż zawodów, Komunikat z badań BS/164/2013, Warszawa, listopad 2013, cbos.pl [online, dostęp 01.06.2020 r.].
Ruchliwość społeczna jest zjawiskiem naturalnym we współczesnych społeczeństwach. Według Henryka Domańskiego ma ona wpływ na:
Stwórz mapę myśli, która pozwoli zebrać wszystkie potencjalne czynniki wzmacniające bariery awansu społecznego, jakie stoją przed jednostkami. Czynniki te pogrupuj w stworzone wcześniej kategorie ogólne.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Wystarczy kilka wypowiedzianych słów, aby stwierdzić, jaką pozycję zajmuje jednostka w społeczeństwie. Osoby o wyższym statusie socjoekonomicznym są chętniej przyjmowane do pracy – czytamy na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences”.
Naukowcy z Uniwersytetu Yale (USA) wykazali, że to nie predyspozycje, doświadczenie czy obycie mogą decydować o zatrudnieniu kandydata na stanowisku kierowniczym, lecz status socjoekonomiczny, który podlega ocenie w ciągu kilku pierwszych sekund rozmowy.
„Nasze badanie pokazuje, że nawet podczas najkrótszych interakcji sposób mówienia kształtuje sposób, w jaki jesteśmy postrzegani, włączając w to ocenę kompetencji i przydatności do pracy” – mówi Michael Kraus, jeden z badaczy.
„Chociaż większość rekruterów zaprzeczyłaby, że bierze pod uwagę klasę społeczną kandydata, w rzeczywistości pozycja socjoekonomiczna aplikanta lub jego rodziców jest oceniana w ciągu kilku pierwszych sekund rozmowy. Okoliczność ta ogranicza mobilność ekonomiczną i utrwala nierówności” – dodaje.
Źródło: ooo/ ekr, Status społeczny można ocenić po kilku słowach, 31.10.2019, dostępny w internecie: naukawpolsce.pap.pl [dostęp 25.09.2020].
Rodzaje ruchliwości społecznej
Zamieszczona poniżej animacji przybliży Ci najważniejsze informacje dotyczące rodzajów ruchliwości społecznej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R17IfZOmQmmWg
Film nawiązujący do treści materiału Windy, schody, taśmociągi... O ruchliwości społecznej.
Kasjer bankowy, który zmienia zawód i staje się agentem ubezpieczeniowym, notuje… Możliwe odpowiedzi: 1. poziomą ruchliwość społeczną., 2. pionową ruchliwość społeczną., 3. cyrkulacyjną ruchliwość społeczną., 4. międzypokoleniową ruchliwość społeczną.
Kierowca, którego ojciec był lekarzem, wykazuje… Możliwe odpowiedzi: 1. pionową ruchliwość społeczną., 2. poziomą ruchliwość społeczną., 3. wewnątrzpokoleniową ruchliwość społeczną., 4. międzypokoleniową ruchliwość społeczną.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Wikipedia: Daniel WestlingW związku z jego zaręczynami z Wiktorią, szwedzkie Archiwa Królewskie opublikowały informacje o przodkach Daniela Westlinga. Większość z nich stanowili rolnicy w prowincji Hälsingland. Jego dziadek Anders Westling (1900‑1980) otrzymał nazwisko Westling po matce. W czerwcu 2010 genealog Björn Engström opublikował listę przodków Westlinga już od XIV w. i wykazał, że Westling wywodzi się z niektórych średniowiecznych rodów w rejonie kopalni w Falun, m.in. Svinhufvud.
(…)
24 lutego 2009 Daniel Westling i księżniczka Wiktoria otrzymali oficjalne zezwolenie na zaręczyny od króla Szwecji Karola XVI Gustawa i rządu Szwecji. Takie zezwolenie jest konieczne, zgodnie z warunkami szwedzkiej ustawy o sukcesji.
Źródło: Wikipedia: Daniel Westling, dostępny w internecie: pl.wikipedia.org [dostęp 25.09.2020].
Podsumowanie
Idea postępu społecznego zakłada, że przedstawiciele pokoleń następujących nie tylko żyją w lepszych warunkach niż ich rodzice, ale i – w szczególności – dzieci osiągają wyższą pozycję społeczną (między innymi zawodową lub materialną) niż ich rodzice. Gdyby przyjąć to twierdzenie za regułę, to należałoby oczywiście opatrzyć ją zastrzeżeniem: nie w każdym czasie historycznym i nie w każdym społeczeństwie. Ponadto, poszczególne społeczeństwa różni dynamika tego procesu.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Polska Rzeczywiście LudowaDo domków biedoty wprowadziła się jeszcze większa biedota.
– Dzisiaj, na 100‑lecie niepodległości, będziemy pod pewnym przymusem pokazywać, jaka piękna była II Rzeczpospolita. Wszystkich zwolenników takich tez odsyłam do Pamiętników chłopów z 1935 r., które pokazują, jak zacofany był to kraj w sensie społecznym. Bohaterowie opisują swoje warunki życia. To wstrząsająca lektura, zwłaszcza dla ludzi młodych, dla których obecny świat jest czymś, co było zawsze.
Takie wsie, z takimi warunkami życia, z przeludnieniem, były na początku Polski Ludowej.
– Są badania z lat 50. Instytutu Budownictwa Mieszkaniowego. Oni badali nowe osiedla, które zaczęły wtedy powstawać w Mielcu, Stalowej Woli, Nowej Hucie. Są tam opisy hoteli robotniczych w Nowej Hucie… Że w jednej sali jest kilkadziesiąt osób, są dwie umywalki z zimną wodą. A potem pytano tych ludzi, jak oni to oceniają. Odpowiedź brzmiała: bardzo dobrze! W porównaniu z tym, co mieli u siebie na wsi, to, co nam się wydaje koszmarnymi warunkami życia, dla nich koszmarne nie było. Dla nich to był awans. I dlatego tak trudno nam dziś zrozumieć lata 50. Nie mamy tamtych doświadczeń.
Nie wiemy, jak w 14 osób można było żyć w dwuizbowej, drewnianej chałupie z glinianą polepą.
– Wielu chłopców, którzy z tych wsi spod Krakowa czy Rzeszowa szli przede wszystkim do Nowej Huty, wychodziło właśnie z takich warunków życia, gdzie w jednej chałupie nie wystarczało miejsc do spania. Spali w stodole, w komórce… I to są tego typu warunki, przeniesione z II Rzeczypospolitej. Oczywiście wieś wielkopolska była inna, ale mówimy o pewnej średniej.
Źródło: Robert Walenciak, Polska Rzeczywiście Ludowa, 16.07.2018, dostępny w internecie: tygodnikprzeglad.pl [dostęp 25.09.2020].
Słownik
inaczej wertykalna; jest związana z istnieniem warstw społecznych i polega na awansie społecznym, czyli przechodzeniu z niższych pozycji na wyższe, lub degradacji społecznej, czyli spadku z wyższych na niższe
inaczej horyzontalna; obejmuje migracje, czyli procesy geograficznego przemieszczania się ludności oraz procesy przechodzenia do innej grupy społecznej bez zmiany pozycji
przemieszczanie się jednostek albo całych grup w strukturze społecznej; dzieje się to zarówno w ramach istniejącej struktury społeczeństwa, jak i z powodu zmian tej struktury