Nierówności na świecie – stan w 2019 r.

Najnowszy raport Oxfam [2019 – dop. red.] zatytułowano Dobro publiczne lub bogactwo prywatne. Ten tytuł doskonale obrazuje proces, jakiemu globalnie się poddajemy.

Co pokazuje raport? To, że świat coraz bardziej się dzieli. Dystans między bogactwem a ubóstwem, między tymi, którzy mają możliwości i tymi, którzy są ich pozbawieni, wciąż narasta.

• Świat należy nadal do mężczyzn. Większość najbogatszych ludzi na świecie to mężczyźni. Kobiety zarabiają 23% mniej niż mężczyźni; na skalę globalną mężczyźni posiadają także 50% większy majątek niż kobiety.

• Globalnie model funkcjonowania społeczeństw opiera się na nieodpłatnej pracy kobiet. Gdyby policzyć wszystkie godziny spędzone przez kobiety na zakupach, opiece, prowadzeniu gospodarstwa, noszeniu wody etc. i gdyby zlecić wykonanie tej pracy jednej komercyjnej firmie, firma taka miałaby zarobki 43 razy większe niż Apple.

• Światowi miliarderzy zwiększyli majątki o 900 miliardów dolarów w ubiegłym roku. W tym samym czasie 3,4 miliarda ludzi ledwo uniknęło skrajnego ubóstwa i żyje za mniej niż 5,5 dolara dziennie. Dysproporcje między najbiedniejszymi a najbogatszymi rosną bardzo szybko.

• Globalne tempo zmniejszania się obszaru skrajnego ubóstwa spowolniło o połowę; w Afryce subsaharyjskiej skala skrajnego ubóstwa wzrasta.

• Co najmniej połowa z 7,6 miliarda ludzi na całym świecie nie otrzymuje niezbędnej opieki zdrowotnej. Co roku 100 milionów ludzi popada w skrajne ubóstwo, a 800 milionów osób doświadcza poważnych trudności finansowych z powodu opłacania opieki zdrowotnej. Ta liczba rośnie.

• W 2015 r. 262 miliony dzieci w wieku podstawowym i średnim nadal pozostawało poza szkołą.

• W szkole podstawowej ponad połowa uczniów nie osiąga nawet podstawowej biegłości w czytaniu.

• 844 milionom ludzi wciąż brakuje stałego dostępu do wody pitnej.

• Zaledwie cztery centy z każdego dolara wpływów z podatków pobieranych na całym świecie pochodziły z podatków od majątku, takich jak spadki lub nieruchomości (dane za rok 2015). Przyczynia się to do tego, że osoby bardzo zamożne płacą procentowo mniejsze podatki niż osoby najbiedniejsze. Tego rodzaju podatki zostały zredukowane lub wyeliminowane w wielu bogatych krajach; w krajach rozwijających się niemal się ich nie stosuje.

• Bogaci w coraz mniejszym stopniu utrzymują biednych. Stawki podatkowe dla zamożnych osób i korporacji również obniżyły się przez ostatnie dekady w sposób spektakularny. Na przykład najwyższa stawka podatku dochodowego od osób fizycznych w bogatych krajach spadła z 62 procent (1970 r.) do zaledwie 38 procent (2013 r.). Średnia stopa podatkowa w biednych krajach wynosi zaledwie 28 procent.

• W niektórych państwach, na przykład w Brazylii, najbiedniejsze 10 procent społeczeństwa przekazuje większą część swoich dochodów na podatki (w tym poprzez podatek VAT) niż najbogatsze 10 procent.

CART17 Źródło: Nierówności na świecie – stan w 2019 r., 4.02.2019, dostępny w internecie: igo.org.pl [dostęp 1.04.2020].

Sławomir Kalinowski Przejawy wykluczenia społecznego

Wykluczenie społeczne często utożsamiane jest z ubóstwem, biedą, deprywacją potrzeb czy też pauperyzacją. Jednak pomiędzy tymi zjawiskami nie można postawić znaku równości, mimo że w dużym stopniu się pokrywają, zwłaszcza na płaszczyźnie ekonomicznej. Nie trudno zauważyć, że osoby ubogie nie muszą być wykluczone, i na odwrót – osoby wykluczone nie zawsze pozbawione są odpowiednich środków do zaspokojenia potrzeb, a ich wykluczenie ma często pozaekonomiczny charakter. Mimo to współwystępowanie tych zjawisk jest znaczne, co przejawia się w silnym mechanizmie sprzężeń zwrotnych. Najprościej jest traktować wykluczenie społeczne jako zespół elementów życia codziennego związanych z sytuacją ekonomiczną oraz społeczną, w której osoby nie są w stanie realizować swoich potrzeb, w wyniku czego ich uczestnictwo w życiu zawodowym oraz usługach kulturalnych, oświatowych, zdrowotnych, a także związanych z czasem wolnym jest poważnie ograniczone. Wykluczenie powoduje znaczne utrudnienie, a niekiedy wręcz uniemożliwienie jednostce pełnienie ról społecznych zgodnie z prawem, korzystanie z dóbr publicznych i infrastruktury społecznej, gromadzenie dóbr oraz zdobywanie dochodów. W przyjętej 13 czerwca 2003 r. ustawie o zatrudnieniu socjalnym przyjmuje się, że wykluczenie jest sytuacją życiową, w której gospodarstwa domowe nie są w stanie realizować potrzeb, co prowadzi do ich ubóstwa, a w efekcie pozbawienia możliwości uczestnictwa w życiu codziennym.

Za moment wykluczenia można przyjąć sytuację akceptacji pomocy, co jest równoznaczne z uznaniem własnej deklasacji. W tym sensie osoba staje się biedna, gdy otrzymuje wsparcie, a nie wtedy, gdy odczuwa niedostatek. Jednak myślenie takie może być mylące, bo następuje w nim przestawienie skutku i przyczyny. Wynika z niego, że najpierw następuje pomoc, a dopiero później ubóstwo. Modyfikując to podejście, można dodać, że osoba uboga staje się wówczas faktycznie ubogą, gdy akceptuje pomoc jako jedyne rozwiązanie własnej sytuacji życiowej, i jednocześnie nie widzi innej możliwości zaspokojenia własnych potrzeb. Idąc nieco dalej, można stwierdzić, że osobą wykluczoną zostaje się wówczas, gdy brakuje dodatkowo możliwości i umiejętności ubiegania się o jakąkolwiek pomoc.

CART16 Źródło: Sławomir Kalinowski, Przejawy wykluczenia społecznego, 17.07.2010, dostępny w internecie: liberte.pl [dostęp 4.02.2020].