Migracje i kwestia demograficzna w Polsce i we współczesnym świecie.
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Tekst. O szkolnictwie polskim na Białorusi
Choć przez pierwsze lata [polskie szkolnictwo] rozwijało się względnie spokojnie, od 2005 r. polskie szkoły znajdują się pod nieustanną presją ze strony władz […]. Cel tej polityki jest niezmienny: rusyfikacja (rzadziej [–] białorutenizacja) młodego pokolenia białoruskich Polaków. Wrogie działania prowadzono również w okresach odwilży politycznej w stosunkach dwustronnych (z ostatnim w latach 2016–2020 włącznie) […]. Najbardziej dotkliwe uderzenie w sieć polskiego szkolnictwa nastąpiło jednak w marcu [2021 r.], co należy postrzegać zarówno w szerszym kontekście – jako część fali represji wobec społeczeństwa obywatelskiego po wyborach prezydenckich [z sierpnia 2020 r.], jak i [w] węższym – jako kolejny cios w polską mniejszość. Przejawem tego jest aresztowanie kierownictwa Związku Polaków na Białorusi (ZPB) oraz dyrektorki jednej z polskich szkół społecznych w Brześciu. Jednocześnie prokuratura podjęła szereg kontroli w innych placówkach polskich […] oraz [w] komercyjnych szkołach uczących języka polskiego.
Źródło: dostępny w internecie: K. Kłysiński, Rugowanie polskości. Łukaszenka wobec polskiego szkolnictwa na Białorusi, osw.waw.pl, Komentarze OSW”, 22.04.2021.
Fotografia. Akcja społeczna w Warszawie
Źródło: dostępny w internecie: koncertbialorus.pgenarodowy.pl.
Sformułuj argumenty do tezy: Akcja przedstawiona na fotografii nie była wywołana działaniami wobec polskiej mniejszości opisanymi w tekście.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
O jednym z procesów społecznych
Proces […] polega na wzroście [udziału] osób w starszym wieku […] w ogólnej liczbie ludności przy jednoczesnym spadku liczby i udziału dzieci i młodzieży w [tej] liczbie […].
Źródło: dostępny w internecie: orka.sejm.gov.pl.
Tabela. Ludność Polski według grup wieku w wybranych latach
rok | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
wartość w: | tysiącach | tysiącach | tysiącach | tysiącach | procentach | procentach | procentach | procentach | |
Ludność ogółem | 38073 | 38254 | 38530 | 38265 | 100 | 100 | 100 | 100 | |
w wieku przedprodukcyjnym | 11286 | 9333 | 7243 | 6954 | 29,6 | 24,4 | 18,8 | 18,2 | |
w wieku produkcyjnym | 21898 | 23261 | 24831 | 22771 | 57,5 | 60,8 | 64,4 | 59,5 | |
w wieku poprodukcyjnym | 4889 | 5660 | 6456 | 8540 | 12,9 | 14,8 | 16,8 | 22,3 | |
Źródło: dostępny w internecie: stat.gov.pl.
Uzasadnij, że informacje z tabeli potwierdzają zachodzenie w Polsce procesu opisanego w tekście. W odpowiedzi podaj nazwę tego procesu oraz przytocz właściwe dane liczbowe.
Wymień dwa działania, które władze Rzeczypospolitej Polskiej podjęły w drugiej dekadzie XXI wieku w celu zahamowania procesu opisanego w tekście.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6
Tabela. Charakterystyka ludności w Polsce według wskazań GUS (2010–2017)
Wyszczególnienie | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
ludność w wieku: | dane w % | |||||||
przedprodukcyjnym (0–17 lat) | 18,8 | 18,5 | 18,3 | 18,2 | 18,0 | 18,0 | 17,9 | 18,0 |
produkcyjnym (18–59/64 lata) | 64,4 | 64,2 | 63,9 | 63,4 | 63,0 | 62,4 | 61,9 | 61,2 |
poprodukcyjnym (60/65 lat i więcej) | 16,8 | 17,3 | 17,8 | 18,4 | 19,0 | 19,6 | 20,2 | 20,8 |
Przyrost naturalny | dane w tys. | |||||||
34,8 | 12,9 | 1,5 | -17,7 | -1,3 | -25,6 | -5,8 | -0,9 | |
Migracje zagraniczne na pobyt stały | dane w tys. | |||||||
imigracja | 15,2 | 15,5 | 14,6 | 12,2 | 12,3 | - | 13,5 | 13,3 |
emigracja | 17,4 | 19,9 | 21,2 | 32,1 | 28,1 | - | 12,0 | 11,9 |
saldo | -2,1 | -4,3 | -6,6 | -19,9 | -15,8 | - | 1,5 | 1,4 |
Źródło: dostępny w internecie: stat.gov.pl.
Sformułuj zalety zjawisk przedstawionych w ostatniej części tabeli we wskazanych kategoriach.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 7 i 8
O współczesnym społeczeństwie polskim
Ile wsi we wsi[...] [W]brew światowym tendencjom, które są opisywane przez pojęcie urbanizacji oznaczającej wielką wędrówkę ze wsi do miast, Polacy rozpoczęli XXI w. na opak: ruszając na wieś. W chwili obecnej na terenach wiejskich mieszka 40% mieszkańców Polski i jeśli nie nastąpią jakieś gwałtowne zmiany, trend ten będzie utrzymywać się i w połowie stulecia na wsi mieszkać będzie blisko 45% z niespełna 34 mln żyjących wtedy w kraju Polaków.
Źródło: E. Bendyk, Ile wsi we wsi, wydanie nr 43, „Polityka” 2017.
Podaj nazwę typu ruchliwości społecznej, którego dotyczy tekst.
Uzasadnij, że proces, którego dotyczy tekst, nie oznacza zasilenia sektora rolnego gospodarki.