11. Globalne tendencje demograficzne - Migracje i kwestia demograficzna w Polsce i we współczesnym świecie.

R1PS7sZnPdgh7

Globalne tendencje demograficzne

Twoje cele

Poznasz, na czym polega proces starzenia się społeczeństwa.
Scharakteryzujesz tendencje demograficzne w krajach wysoko rozwiniętych i rozwijających się.

bg‑gray2

Liczba ludności na świecie stale rośnie. Tempo wzrostu zależy od różnicy między poziomem urodzeń i zgonów, a ta wynika głównie z poziomu rozwoju. Ponieważ najwyższy przyrost naturalny jest przeważnie w państwach rozwijających się i wielu najbiedniejszych, to one zdecydują o przyszłości demograficznej świata.

Procesy demograficzne

Fazy przejścia demograficznego to teoria zakładająca, że państwa świata w toku swojego rozwoju przechodzą przez szereg faz, każda z faz tego modelu charakteryzuje się innymi wartościami zgonów i urodzeń.

accordion

Faza I10

Faza I to społeczeństwo pierwotne z niskim stopniem rozwoju cywilizacyjnego. Przyrost naturalny jest niewielki mimo wysokiego wskaźnika urodzeń, gdyż występuje równie wysoki wskaźnik zgonów. W takiej fazie rozwoju znajdują się niektóre ludy Afryki.

Faza II40

Faza II charakteryzuje społeczeństwa przedindustrialne. Przyrost naturalny gwałtownie wzrasta poprzez utrzymujący się wysoki wskaźnik urodzeń i spadający wskaźnik zgonów. Liczba zgonów maleje poprzez poprawę warunków życia i rozwój medycyny. W fazie II rośnie również średnia długość życia i występuje eksplozja demograficzna. Obecnie w tej fazie znajdują się najbiedniejsze społeczeństwa Afryki.

Faza III40

Faza III to okres rewolucji przemysłowej, cechuje społeczeństwa industrialne. Przyrost naturalny jest dość wysoki lecz wpływają na niego malejąca dzietność kobiet i spadek współczynnika urodzeń. W tej fazie wciąż maleje liczba zgonów. W fazie też kończy się również eksplozja demograficzna rozpoczęta w fazie II. Obecnie znajdują się w niej niektóre państwa Azji i Afryki Północnej.

Faza IV40

Faza IV występuje na skutek rewolucji technologicznej i rozwoju społeczeństwa postindustrialnego. W fazie tej spada dzietność kobiet, maleje wskaźnik urodzeń i spada wskaźnik zgonów. Przyrost naturalny zbliża się do 0. Tak jak w poprzednich fazach wydłuża się średnia długość życia. Obecnie w fazie tej znajdują się niektóre społeczeństwa Europy Zachodniej oraz Azji.

Faza V40

Faza V cechuje dojrzałe społeczeństwa współczesne. Dzietność kobiet jest najniższa, przyrost naturalny wciąż spada i przyjmuje wartości ujemne. Współczynnik urodzeń przez niską dzietność jest na niskim poziomie, a współczynnik zgonów nieznacznie wzrasta przez rozwój chorób cywilizacyjnych. Wydłuża się średnia długość życia. Pojawia się implozja demograficzna czyli kurczenie się społeczeństw. Obecnie w tej fazie znajdują się wysoko rozwinięte kraje Europy, Azji, Ameryki Północnej.

R1d7mGywT0dUA1

Na ilustracji widoczny jest wykres. Na osi pionowej z lewej strony wartości od zera do czterdziestu podpisane są jako liczba urodzeń i zgonów na tysiąc mieszkańców w ciągu roku. Na osi poziomej wykres podzielony na pięć równych pasów. Na górze podpisanych jest pięć faz. Wykres przedstawia zmiany współczynnika urodzeń i zgonów. Faza pierwsza – liczba urodzeń i zgonów jest wysoka, przyrost naturalny jest bardzo mały. Faza druga – zmniejszenie liczby zgonów, przy zachowanej dużej liczbie urodzeń - przyrost naturalny szybko rośnie Faza trzecia – gwałtownie spada współczynnik urodzeń, tempo spadku współczynnika zgonów bardzo się zmniejsza, na początku tej fazy przyrost naturalny jest duży i maleje wraz z dążeniem do kolejnej fazy. Faza czwarta – liczba zgonów jest niewielka. Faza piąta – przyrost zmniejsza się do liczby zgonów, a pod koniec fazy liczba zgonów przewyższa urodzenia. Przyrost naturalny jest ujemny. Jest to regres demograficzny. — Fazy przejścia demograficznego
Źródło: Educational Materials (PHS) (http://commons.wikimedia.org), Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY-SA 3.0.

RRK2FH6LZ1E8T

Ćwiczenie 1

Piramida płci i wieku ludności

Graficznym zobrazowaniem struktury płci i wieku społeczeństwa jest piramida ludności. Na osi pionowej przedstawia się poszczególne roczniki lub grupy wiekowe, a na osi poziomej – liczbę ludności (w formie bezwzględnej lub jej udziały procentowe). Lewa strona wykresu przedstawia z reguły strukturę wieku mężczyzn, a prawa – kobiet. Bardzo często innymi kolorami zaznacza się także nadwyżkę liczby kobiet nad liczbą mężczyzn lub nadwyżkę liczb mężczyzn nad liczbą kobiet w poszczególnych rocznikach (lub grupach wiekowych). Każda piramida składa się z:

podstawy, która obrazuje strukturę płci i wieku roczników najmłodszych,
wierzchołka, który obrazuje strukturę płci i wieku roczników najstarszych,
boków (ramion), które mogą być wklęsłe, wypukłe lub przyjmować inne nieregularne kształty.

Wyróżnia się trzy typy demograficzne społeczeństw: progresywne (młode), stacjonarne (dojrzałe, zastojowe) oraz regresywne (stare). Każdy z nich charakteryzuje się innymi proporcjami grup wiekowych.

R1Km5fxUVF9nI1

Pierwszy typ to społeczeństwo progresywne (młode). Kształt piramidy ludności zbliżony jest do trójkąta równoramiennego, najczęściej wklęsłego i nieznacznie wypukłego po bokach. Odniesienie do modelu przejścia demograficznego. Piramida w tym kształcie charakterystyczna jest dla społeczeństw znajdujących się w pierwszej lub drugiej fazie przejścia demograficznego. W pierwszym przypadku ramiona trójkąta są bardzo wklęsłe, w drugim zaś – mniej. Charakterystyka demograficzna społeczeństwa. Szeroka podstawa piramidy jest wynikiem wysokiego współczynnika urodzeń i dużego udziału dzieci i młodzieży w społeczeństwie (zazwyczaj ponad 35% ogółu ludności), wąski wierzchołek związany jest z niewielkim udziałem osób starszych w społeczeństwie (najczęściej poniżej 15%), dosyć wysokim, lecz szybko zmniejszającym się współczynnikiem zgonów i małą średnią długością trwania życia, dominacja dzieci i młodzieży oraz mały udział osób starszych w ogóle populacji, niski udział ludności w wieku produkcyjnym (zwykle poniżej 50%), wysoka wartość współczynnika przyrostu naturalnego, wysoka wartość współczynnika dzietności, wysoki poziom umieralności dzieci. Przykłady państw. Kraje najsłabiej rozwinięte w Afryce, np. Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Czad, Etiopia, Gabon, Niger, Nigeria, Malawi, Mali, Republika Środkowoafrykańska, Senegal, Somalia, Uganda, Zambia, niektóre słabo rozwinięte kraje Azji, np. Afganistan, Jemen. Drugi typ to społeczeństwo stacjonarne (zastojowe, dojrzałe). Kształt piramidy ludności zbliżony jest do dzwonu, bardziej lub mniej rozchylonego na dole. Odniesienie do modelu przejścia demograficznego. Piramida w tym kształcie charakterystyczna jest dla społeczeństw znajdujących się w trzeciej lub czwartej fazie przejścia demograficznego. W pierwszym przypadku dzwon ten jest lekko rozchylony na dole, w drugim zaś – silnie. Charakterystyka demograficzna społeczeństwa. Zwężająca się podstawa piramidy jest wynikiem zmniejszającego się współczynnika urodzeń oraz coraz mniejszego udziału dzieci i młodzieży w społeczeństwie (zazwyczaj do 25% ogółu ludności); kolejne roczniki dzieci i młodzieży są do siebie zbliżone pod względem liczebności, poszerzający się wierzchołek związany jest ze wzrastającym udziałem osób starszych w społeczeństwie (najczęściej powyżej 15%) oraz zwiększającą się średnią długością trwania życia, liczebność poszczególnych grup wiekowych jest na zbliżonym poziomie, z przewagą osób w wieku produkcyjnym, zmniejszająca się wartość współczynnika przyrostu naturalnego, zmniejszająca się wartość współczynnika dzietności, coraz mniejszy poziom umieralności dzieci Przykłady państw. Niektóre kraje Afryki, np. Botswana, Gambia, Ghana, Mauritanie (Mauretania), Kenya, Cameroon (Kamerun), Tanzania, South Africa (RPA), Zimbabwe; wiele krajów azjatyckich, np. Bangladesh, Bhutan Filipiny, Indie, Irak, Izrael, Jordania, Kambodża, Laos, Pakistan, Turcja, Tajlandia, Sri Lanka, większość krajów Ameryki Łacińskiej, np. Belize, Boliwia, Brazylia, Chile, Gwatemala, Honduras, Haiti, wiele państw Oceanii, np. Papua‑Nowa Gwinea, większość imigracyjnych krajów Europy, np. Francja, Islandia, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania, niektóre państwa powstałe po rozpadzie Jugosławii, np. Czarnogóra, Serbia, USA i Kanada. Trzeci typ społeczeństwa to regresywne (stare). Kształt piramidy ludności zbliżony jest do dzwonu zwężającego się w dolnej części. Odniesienie do modelu przejścia demograficznego. Piramida w tym kształcie charakterystyczna jest dla społeczeństw znajdujących się w piątej fazie przejścia demograficznego. W związku z tym, że w wielu społeczeństwach znajdujących się w tej fazie swoje piętno odcisnęła II wojna światowa, często piramidy te składają się z wyżów i niżów demograficznych (kilka wklęsłych i wypukłych odcinków). Charakterystyka demograficzna społeczeństwa. Wąska podstawa piramidy jest wynikiem niskiego współczynnika urodzeń i małego udziału dzieci i młodzieży w społeczeństwie (zazwyczaj około 15% ogółu ludności lub mniej), szeroki wierzchołek związany jest z dużym udziałem osób starszych w społeczeństwie (najczęściej ponad 20%) oraz dużą średnią długością trwania życia, dominacja osób w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym w ogóle populacji, niska dodatnia, a nierzadko ujemna wartość współczynnika przyrostu naturalnego, niska wartość współczynnika dzietności, nieznaczny poziom umieralności dzieci. Przykłady państw.Wiele wysoko rozwiniętych krajów Europy Zachodniej i Południowej, np. Niemcy, Holandia, Włochy, Portugalia, Grecja, kraje byłego bloku wschodniego, np. Polska, Czechy, Rosja, Ukraina, Węgry, Rumunia, niektóre wysoko rozwinięte kraje azjatyckie, np. Chiny, Japonia i Korea Południowa.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/
Opracowanie własne na podstawie danych: https://www.populationpyramid.net/.

RS3RDUP3U8GT5

Ćwiczenie 2

RPJ8GNV2AO835

Ćwiczenie 3

Ćwiczenie 4

Naszkicuj piramidę ludności dla państwa słabo rozwiniętego i wskaż jej charakterystyczne cechy.

RySqJjRXVCFdq

Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 4

Opisz piramidę ludności dla państwa słabo rozwiniętego, skup się na jej charakterystycznych cechach.

RH6LRHV1XOADX

Tendencje demograficzne - starzenie się społeczeństw

Odsetek osób starszych na świecie (powyżej 65. roku życia) jest stosunkowo niewielki, ale w ostatnich kilkunastu latach wyraźnie się zwiększył. Należy pamiętać, że państwa świata są bardzo zróżnicowane – w jednych proces starzenia się społeczeństwa jest już bardzo zaawansowany, w innych jeszcze się nie rozpoczął. W 2000 roku odsetek osób w wieku przynajmniej 65 lat wyniósł 6,89%, w 2017 natomiast już 8,70%.

R1HVTtMGERhi1

Wykres przedstawia odsetek ludności świata powyżej 65. roku życia w latach 1950-2050. Na wykresie jest jedna krzywa. Wartości rosną od 5 procent w 1950 roku do 16 procent w 2050 roku. — Właściwie cały świat stoi przed wyzwaniami starzenia się populacji i problem ten nie dotyczy już tylko państw wysoko rozwiniętych (a więc prawie wszystkich krajów Europy), ale i rozwijających się. Z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że do 2050 roku w państwach rozwijających się – czyli o niskich i średnich dochodach – będzie mieszkało 80% wszystkich seniorów. Generalnie, liczba osób 65+ w skali globu podwoi się – z 703 mln w 2019 roku (9% populacji) do ok. 1,5 mld w 2050 roku (16%), a więc co szósty mieszkaniec Ziemi będzie wliczany do tej kategorii wiekowej. Co ciekawe, ludzi starszych będzie więcej niż dzieci do lat pięciu.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o. na podstawie Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Europejczycy żyją coraz dłużej, zdrowiej i są bardziej aktywni. Po raz pierwszy w historii powszechna jest sytuacja, w której żyją jednocześnie przedstawiciele czterech pokoleń: dzieci, rodzice, dziadkowie i pradziadkowie. Europa jest i prawdopodobnie pozostanie w perspektywie kilku najbliższych dekad kontynentem o najsilniej zaawansowanej starości demograficznej. Udział osób w wieku powyżej 65 roku życia w 2019 roku wyniósł 19% (w 1970 r. wartość ta przekroczyła 10%, a w 2005 r. – 15%). W Polsce wskaźnik ten wynosił nieco ponad 15%. Według raportu UNDESA z 2019 roku będzie następował stały wzrost udziału osób starszych – w 2030 roku 23%, a w 2060 roku 30% mieszkańców Europy będą stanowiły osoby powyżej 65 roku życia (w tym także w Polsce).

Tabela 1. Odsetek osób w wieku powyżej 65. roku życia w państwach europejskich w latach 2000–2017 (dane: Eurostat, *Population change – Demographic balance and crude rates at national level*)
państwo	2000	2005	2010	2015	2017	zmiana w latach 2000‑2017
Austria	15,42	15,95	17,64	18,45	18,53	3,11
Belgia	16,75	17,23	17,16	18,07	18,46	1,71
Białoruś	bd	bd	bd	14,23	14,68	bd
Bułgaria	16,17	17,40	18,17	20,00	20,73	4,55
Chorwacja	bd	17,33	17,84	18,82	19,60	bd
Cypr	11,22	12,05	12,54	14,61	15,56	4,35
Czechy	13,80	14,06	15,29	17,84	18,80	5,00
Dania	14,83	15,01	16,31	18,57	19,05	4,22
Estonia	14,86	16,57	17,43	18,76	19,34	4,48
Finlandia	14,84	15,87	17,01	19,95	20,90	6,06
Francja	15,81	16,31	16,61	18,41	19,19	3,38
Grecja	17,34	18,28	18,98	20,90	21,54	4,20
Hiszpania	16,53	16,56	16,80	18,50	18,96	2,43
Holandia	13,57	14,04	15,31	17,80	18,50	4,93
Irlandia	11,22	11,10	11,22	12,93	13,51	2,29
Islandia	11,61	11,81	12,01	13,71	14,43	2,82
Litwa	13,74	15,83	17,34	18,73	19,32	5,58
Luksemburg	14,28	14,08	13,95	14,18	14,24	-0,03
Łotwa	14,83	16,64	18,12	19,39	19,89	5,06
Malta	12,10	13,30	14,92	18,15	18,81	6,70
Niemcy	16,25	18,63	20,66	21,05	21,22	4,97
Norwegia	15,25	14,71	14,88	16,15	16,64	1,39
Polska	12,14	13,15	13,57	15,42	16,55	4,41
Portugalia	16,03	17,18	18,26	20,29	21,11	5,08
Rosja	12,44	13,82	13,09	13,49	14,18	1,74
Rumunia	13,19	14,15	16,14	16,99	17,79	4,61
Słowacja	11,40	11,68	12,44	13,96	14,99	3,59
Słowenia	13,85	15,34	16,53	17,91	18,90	5,04
Szwajcaria	15,27	15,84	16,81	17,79	18,09	2,82
Szwecja	17,29	17,25	18,10	19,62	19,78	2,48
Ukraina	bd	bd	15,66	15,61	16,19	bd
Węgry	14,98	15,62	16,61	17,90	18,66	3,68
Wielka Brytania	15,81	15,92	16,27	17,74	18,07	2,27
Włochy	18,11	19,52	20,43	21,74	22,33	4,22

Współcześnie zachodzi tzw. podwójne starzenie się ludności, przejawiające się wzrostem w ramach populacji seniorów zbiorowości osób bardzo starych (sędziwych). Niezależnie od tego, czy przyjmiemy granicę wieku 75, 80, czy 85 lat, widoczny jest wzrost udziału tej grupy w społeczeństwach. W Europie lat 50. XX wieku osoby w wieku powyżej 80 roku życia stanowiły 1% populacji, natomiast w 2019 roku ponad 5% mieszkańców. W następnych latach będzie następował wzrost udziału osób sędziwych wśród seniorów.

Tabela 2. Odsetek osób w wieku powyżej 65. roku życia w państwach pozaeuropejskich w latach 2000–2017 (dane: Eurostat, *Population change - Demographic balance and crude rates at national level*)
państwo	2000	2005	2010	2015	2017	zmiana w latach 2000‑2017
Arabia Saudyjska	3,00	2,97	2,98	3,05	3,30	0,29
Argentyna	9,91	10,11	10,40	10,93	11,20	1,29
Australia	12,34	12,89	13,45	14,98	15,50	3,16
Bangladesz	3,83	4,26	4,69	5,04	5,10	1,27
Brazylia	5,07	5,91	6,73	7,96	8,55	3,49
Chile	7,47	8,20	9,24	10,42	11,09	3,61
Chiny	6,91	7,69	8,40	9,68	10,64	3,73
Egipt	4,91	4,88	4,77	5,06	5,16	0,25
Filipiny	3,26	3,48	4,14	4,57	4,80	1,55
Indie	4,40	4,77	5,11	5,64	5,99	1,59
Indonezja	4,71	4,79	4,85	5,10	5,32	0,61
Iran	4,20	4,92	4,93	5,03	5,44	1,24
Izrael	10,01	10,02	10,45	11,22	11,73	1,72
Japonia	16,98	19,65	22,50	26,02	27,05	10,06
Kanada	12,57	13,12	14,19	16,15	16,98	4,41
Kolumbia	4,74	5,18	5,86	7,04	7,65	2,90
Korea Południowa	7,18	8,86	10,71	12,97	13,91	6,73
Malezja	3,91	4,40	4,94	5,86	6,29	2,38
Meksyk	5,04	5,38	5,90	6,48	6,86	1,81
Nigeria	2,82	2,74	2,74	2,74	2,75	-0,06
Nowa Zelandia	11,82	12,06	13,05	14,65	15,32	3,51
Pakistan	4,09	4,25	4,42	4,48	4,49	0,41
Peru	4,88	5,67	6,20	6,83	7,15	2,27
Południowa Afryka	4,02	4,34	4,68	5,08	5,34	1,32
Rosja	12,44	13,82	13,09	13,49	14,18	1,74
Singapur	7,35	8,23	9,02	11,69	12,92	5,58
Stany Zjednoczone	12,32	12,29	12,97	14,64	15,41	3,09
Tajlandia	6,54	7,76	8,91	10,56	11,37	4,84
Turcja	5,35	6,70	7,01	7,97	8,33	2,98
Wenezuela	4,34	4,88	5,50	6,26	6,61	2,27
Wietnam	6,42	6,58	6,55	6,74	7,15	0,73
Zjednoczone Emiraty Arabskie	1,10	0,92	0,75	1,02	1,14	0,05

Ćwiczenie 5

Poniższy wykres przedstawia odsetek osób w wieku powyżej 65 lat w populacjach wybranych państw w okresie 2000‑2017. Na podstawie wykresu określ, które twierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe.

Zapoznaj się z wykresem przedstawiającym odsetek osób w wieku powyżej 65 lat w populacjach wybranych państw w okresie 2000‑2017. Na podstawie wykresu określ, które twierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe.

RGomqQJ8kI5c6

Krzywe na wykresie prezentują odsetek osób powyżej 65 lat w populacjach wybranych państw w okresie 2000–2017. Krzywe dotyczą Rosji, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Finlandii i Polski. We wszystkich krajach w latach od 2000 do 2017 wzrosła liczba osób powyżej 65. roku życia. W Rosji od około 12,5 procent do prawie 15 procent. W Polsce od 12,5 procent do 16,5 procent. W Finlandii od 15 procent do 21 procent. W Wielkiej Brytanii od 16 procent do 18 procent. W Hiszpanii od 17 procent do 19,5 procent. — Odsetek osób powyżej 65 lat w populacjach wybranych państw w okresie 2000–2017
Źródło: BDL GUS, dostępny w internecie: https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start.

RcrDlNYC3F15e

Ćwiczenie 6

Państwa we wschodniej, południowo‑wschodniej i centralnej Europie – w tym Polska – należą do „kurczących się” demograficznie obszarów, a więc takich, gdzie występuje depopulacja. Bułgaria traci obywateli w szybszym tempie niż którykolwiek inny kraj europejski. W latach 2000‑2019 liczba mieszkańców zmalała z 7,9 do 7,0 mln. Nazwij proces demograficzny, który głównie wpływa na depopulację Bułgarii. Następnie podaj jeden czynnik ekonomiczny i jeden czynnik polityczny, który nasila ten proces.

Rah8y4TWRg307

Tendencje demograficzne - zróżnicowanie wzrostu populacji

Analitycy przewidują ciągły wzrost populacji na świecie. Jedna z prognoz demografów mówi o 8 miliardach 472 milionach ludzi w 2025 oraz 10 miliardach w 2050 roku. Dodatkowym problem jest fakt nierównomiernego przyrostu ludności. W 1945 roku w Europie żyło 537 mln osób, co stanowiło około 22% ludności Ziemi. W 2021 roku ta liczba wynosiła ponad 746 mln, ale jej udział w liczbie ludności świata obniżył się do 9,5%. Było to spowodowane tym, że liczba mieszkańców Europy wzrastała wolniej niż w przypadku innych kontynentów. Intensywnie rosła do lat 90. XX wieku, a w następnych latach wzrost ten uległ spowolnieniu. Obniżał się także przyrost naturalny. W 1950 roku współczynnik przyrostu naturalnego wynosił około 10‰, potem systematycznie się obniżał, a od 1993 roku zaczął przyjmować wartości ujemne, z niewielką przerwą w latach 2008–2014, kiedy oscylował około zera. Najniższe wartości współczynnik ten osiągnął w latach 2020–2021 (poniżej -3‰), na co między innymi wpłynęła zwiększona liczba zgonów w czasie pandemii COVID‑19.

RQ8XRZL1AQP1T1

Liczba ludności świata w latach 1945–2021 (w mln)

Źródło: dostępny w internecie: https://ourworldindata.org/grapher/rate-of-natural-population-increase-un?country=OWID_WRL~POL~Europe, domena publiczna.

R1PK4AC6H4CMA1

Liczba ludności Europy w latach 1945–2021 (w mln)

Źródło: dostępny w internecie: https://ourworldindata.org/grapher/rate-of-natural-population-increase-un?country=OWID_WRL~POL~Europe, domena publiczna.

RImKVC65L3RYJ

Wykres liniowy prezentujący współczynnik przyrostu naturalnego w Europie i na świecie w latach 1950–2021 w promilach. Zieloną linią oznaczono dane dla Europy, zielono‑niebieską dla świata. Na osi poziomej wyróżnione lata, co dekadę od tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego roku. Na osi pionowej wartości w promilach, co dwa, od minus czterech do dwudziestu dwóch. Dane dla Europy: rok 1950 około 10 promili; rok 1960 około 10 promili; rok 1970 około 7 promili; rok 1980 około 4 promile; rok 1990 około 2 promile; rok 2000 około minus dwa promile; rok 2010 około zera promili; rok 2020 około minus trzy promile; rok 2021 około minus cztery promile. Dane dla świata: rok 1950 około siedemnaście promili; rok 1960 około 16 promili; rok 1970 około 20 promili; rok 1980 około 18 promili; rok 1990 około 18 promili; rok 2000 około 13 promili; rok 2010 około 13 promili; rok 2020 około minus trzy promile; rok 2021 około minus cztery promile. — Współczynnik przyrostu naturalnego w Europie i na świecie w latach 1950–2021 (w ‰)
Źródło: *https://ourworldindata.org/grapher/rate-of-natural-population-increase-un?country=OWID_WRL~POL~Europe*, licencja: CC BY-SA 3.0.

Wskaźnik dzietności w krajach najuboższych wynosi 5,8, natomiast w krajach rozwiniętych – 1,7. Tendencja ta będzie się pogłębiać. W 2050 roku udział Europy w populacji światowej spadnie według przewidywań do 7,2%, Ameryki Północnej – do 4,8%, Azji – do 57,5%, natomiast w przypadku Afryki wzrośnie do 21,3%. Skutkiem nierównomiernego przyrostu naturalnego będzie kolejna wielka wędrówka ludów. Jest prawdopodobne, że zjawisku temu towarzyszyć będą wojny, podobnie jak na przełomie starożytności i średniowiecza.

R1ErL6qfIRkPQ1

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., oprac. na podstawie danych z https://population.un.org/wpp/, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 7

Wskaż poprawne zakończenie zdania.

Liczba ludności świata od 1945 roku

RVsqUOtw8GqJe

Źródło: Gromar sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 8

Przeanalizuj poniższy wykres i wskaż, w którym z państw współczynnik przyrostu naturalnego w latach 1950–2021 spadł o największą wartość.

RMc4Yc88c9fyy

Wykres liniowy. Zmiany współczynnika przyrostu naturalnego w wybranych krajach Europy w latach 1950–2021 w promilach. Przedstawiono dane dla Francji, Niemiec, Polski, Słowacji i Europy. Na osi poziomej wyróżnione lata, co dekadę od tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego roku. Na osi pionowej wartości współczynnika w promilach, co pięć, od minus pięciu do dwudziestu. Wartości dla Niemiec: rok 1950 około 5 promili; rok 1960 około 5 promili; rok 1970 około 1 promil; rok 1980 około minus półtora promila; rok 1990 około zera promili; rok 2000 około minus 1 promil; rok 2010 około minus dwa i pół promila; rok 2020 około minus dwa i pół promila; rok 2021 około minus trzy i pół promila. Dane dla Francji: rok 1950 około siedem i pół promila; rok 1960 około sześć promili; rok 1970 około 6 promili; rok 1980 około 5 promili; rok 1990 około 4 promile; rok 2000 około 4 promile; rok 2010 około 4 promile; rok 2020 około 0 promili; rok 2021 około pół promila. Dane dla Polski: rok 1950 około 19 promili; rok 1960 około 15 promili; rok 1970 około osiem i pół promila; rok 1980 około dziewięć i pół promila; rok 1990 około 4 promile; rok 2000 około 0 promili; rok 2010 około 1 promil; rok 2020 około minus dwa i pół promila; rok 2021 około minus 3 promile. Dane dla Słowacji: rok 1950 około siedemnaście i pół promila; rok 1960 około 14 promili; rok 1970 około 12 promili; rok 1980 około 9 promili; rok 1990 około 5 promili; rok 2000 około 0 promili; rok 2010 około 1 promil; rok 2020 około minus 1 promil; rok 2021 około minus 3 promile. Dane dla Europy: rok 1950 około 10 promili; rok 1960 około 10 promili; rok 1970 około 6 promili; rok 1980 około 4 promile; rok 1990 około dwa i pół promila; rok 2000 około minus dwa promile; rok 2010 około 0 promili; rok 2020 około minus trzy promile; rok 2021 około minus cztery promile. — Zmiany współczynnika przyrostu naturalnego w wybranych krajach Europy w latach 1950–2021 (w ‰)
Źródło: dostępny w internecie: https://ourworldindata.org/grapher/rate-of-natural-population-increase-un?country=OWID_WRL~POL~Europe, licencja: CC BY-SA 3.0.

REnlqNB9AeI47

Źródło: Gromar sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 9

Zapoznaj się z mapą, a następnie wykonaj ćwiczenie.

R7GKO6p5PmzOG

Prognoza zmiany liczby ludności w latach 2016–2050 (w procentach), oprac. na post. Rządowa Rada Ludnościowa, Sytuacja demograficzna Polski jako wyzwanie dla polityki społecznej i gospodarczej, Warszawa 2018, str. 63.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

R1Dt9wLl5UegE

Podsumowanie

W dzisiejszych czasach coraz częściej słychać, że społeczeństwa się starzeją. Wydaje się to normalne, bo przecież każdy człowiek się starzeje. Warto przy tym zauważyć, że generalnie ludzie żyją coraz dłużej. W krajach wysoko rozwiniętych - dzięki postępowi medycyny i farmacji - ludzie dożywają kilkudziesięciu lat i nie umierają na choroby, z którymi kraje słabo rozwinięte nie potrafią sobie jeszcze poradzić. Z drugiej strony należy zwrócić uwagę na fakt, że w krajach wysoko rozwiniętych maleje dzietność a w państwach rozwijających się w dalszym ciągu zauważalny jest wysoki wskaźnik dzietności kobiet.

Symulacja 1

Poniższa symulacja prezentuje piramidę wieku i płci dla Polski w 2020 r. Pozyskaj najnowsze dane dotyczące stanu ludności z portalu Banku Danych Lokalnych i sporządź piramidę wieku i płci dla swojego regionu.

ReCb5RKhK0UPe

Słownik

niż demograficzny

okres, w którym urodziło się procentowo mniej dzieci niż w innych latach; też: dzieci urodzone w tym okresie (sjp.pwn.pl)

piramida wieku i płci

wykres prezentujący liczbę lub udział procentowy kobiet i mężczyzn w danej grupie ludności w danym roku z uwzględnieniem wieku osób

podstawa piramidy ludności

dolna część piramidy ludności charakteryzująca strukturę roczników najmłodszych

wierzchołek piramidy ludności

górna część piramidy ludności charakteryzująca strukturę roczników najstarszych

wyż demograficzny

okres, w którym urodziło się procentowo więcej dzieci niż w innych latach; też: dzieci urodzone w tym okresie (sjp.pwn.pl)

RBDXVP1NULM81

kkkk

RyvBYShHL1m6E

10. Rola wzrostu demograficznego dla perspektyw rozwojowych kraju

12. Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu