Panowanie Jana III Sobieskiego. Polityka profrancuska
RALY6RC0eNp0j
Ilustracja przedstawia mężczyznę w średnim wieku, jadącego na koniu. Mężczyzna ma siwe włosy zaczesane do tyłu, odsłaniające wysokie czoło, pociągłą twarz i długie wąsy. Ubrany jst w płaszcz z szerokim, wykładanym kołnierzem z futra. W prawym ręku trzyma szablę, a w lewym uzdę końską. Koń ma ozdobne ogłowie, które przystrojone jest miedzy uszami zwierzęcia piórami. W tle, za jeźdźcem, skapani w tumanach kurzu bądź w obłokach jadą żołnierze ze sztandarami.
Ilustracja przedstawia mężczyznę w średnim wieku, jadącego na koniu. Mężczyzna ma siwe włosy zaczesane do tyłu, odsłaniające wysokie czoło, pociągłą twarz i długie wąsy. Ubrany jst w płaszcz z szerokim, wykładanym kołnierzem z futra. W prawym ręku trzyma szablę, a w lewym uzdę końską. Koń ma ozdobne ogłowie, które przystrojone jest miedzy uszami zwierzęcia piórami. W tle, za jeźdźcem, skapani w tumanach kurzu bądź w obłokach jadą żołnierze ze sztandarami.
Zmierzch świetności Rzeczypospolitej
Romeyn de Hooghe, Gloryfikacja Jana Sobieskiego na tle bitwy chocimskiej, 1674 r.
Źródło: Cyfrowe Muzeum Narodowe, domena publiczna.
Konflikt z Turcją. Elekcja Jana III Sobieskiego
Przeforsowany przez szlachtę na polu elekcyjnym w 1668 r. wybór „króla Piasta” – Michała Korybuta Wiśniowieckiego – był hołdem pamięci jego ojca, księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, powszechnie zwanego Jaremą. Pokrzyżowało to plany magnackiemu stronnictwu profrancuskiemu, na czele z hetmanem koronnym Janem Sobieskim. Pięcioletnie panowanie nowego króla upłynęło w cieniu grożących wojną domową wewnętrznych zatargów. Ich apogeum przypadło na 1672 rok.
RQ3mUWCVdmlNF1
Linia chronologiczna przedstawia najważniejsze wydarzenia z historii Polski i świata. Są to kolejno: 1648‑1668 – rządy Jana Kazimierza w Polsce; 1669 – wybranie Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla Polski; 1672 – pokój w Buczaczu; 1673 – śmierć króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego; 11 XI 1673 – bitwa pod Chocimiem; 1674 – wybranie Jana III Sobieskiego na króla Rzeczypospolitej; 2 II 1676 – oficjalna koronacja Jana III Sobieskiego w Krakowie na Wawelu; 1696 – śmierć Jana III Sobieskiego.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Opiszesz przebieg walk między Rzeczpospolitą i Turcją.
Scharakteryzujesz rolę Jana Sobieskiego w konflikcie polsko‑tureckim i jego politykę.
Wyjaśnisz, dlaczego Jan Sobieski zyskał miano „lwa Lechistanu”.
Upokorzenie Rzeczypospolitej i geniusz wojenny Sobieskiego
Zapoznaj się z animacją przedstawiającą bitwę pod Chocimiem w 1673 roku, a następnie wykonaj kolejne polecenia.
Napisz, na czym polegało upokorzenie Rzeczypospolitej w 1672 roku.
RDBQveXF3SJd3
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na działania polskiej dyplomacji w czasie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
Największym upokorzeniem w 1672 roku było podpisanie traktatu w Buczaczu, który sprowadzał Rzeczpospolita do roli państwa wasalnego Turcji.
Polecenie 2
Wymień, co przyczyniło się do klęski Osmanów pod Chocimiem w 1673 roku.
RN78LRJNUDE63
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na relację dotyczącą bitwy.
Stronie polskiej sprzyjała pogoda przed bitwą (deszcz i chłód) oraz szarża husarii polskiej, która odparła atak jazdy tureckiej. A ostateczny upadek armii tureckiej został spowodowany zawaleniem się mostu, po którym Turcy mogli wcześniej ewakuować się z bitwy.
Polecenie 3
Wyjaśnij związek pomiędzy zwycięstwem chocimskim a elekcją Jana Sobieskiego oraz przydomek, jakim został obdarzony polski hetman.
RXhUPWNJ97vZk
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na efekt propagandowy bitwy wśród komentatorów z Europy Zachodniej, wśród szlachty, a także wśród Turków.
Przykładowa odpowiedź:
Zwycięstwo chocimskie było bardzo wysoko oceniane na zachodzie Europy, gdzie zaczęto określać Sobieskiego obrońcą chrześcijaństwa. Turcy byli pełni podziwu dla polskiego wodza nazywając go Lwem Lechistanu. Szlachta polska doceniła geniusz wojenny hetmana, co pozwoliło Janowi Sobieskiemu przekonać ich do swojej kandydatury na króla Polski i wygrać elekcję w 1674 roku
Wybór Jana Sobieskiego na króla
Dokładnie w przeddzień bitwy pod Chocimiem, 10 listopada 1673 r., zmarł we Lwowie z powodu zatrucia żołądkowego król Michał Korybut Wiśniowiecki. Jego czteroletnie panowanie oceniane jest krytycznie. W powszechnej opinii wybrany został jedynie ze względu na pamięć ojca, księcia Jeremiego, który odegrał ważną rolę w tłumieniu powstania Chmielnickiego. O Michale Korybucie Wiśniowieckim jeden z historyków napisał, że „mówił ośmioma językami, ale w żadnym z nich nie miał nic ciekawego do powiedzenia”.
Szykowała się kolejna elekcja. Głównymi kandydatami byli najpierw książę Ludwik Burbon, zwany Wielkim Kondeuszem, oraz młody książę neuburski Jan Wilhelm Wittelsbach, obaj popierani przez króla francuskiego Ludwika XIV, a także Karol V Leopold Lotaryński - austriacki marszałek polny, namiestnik Niderlandów austriackich, popierany przez stronnictwo habsburskie.
R53IyomxT5WYJ
Na ilustracji widnieje Karol Piąty Leopold Lotaryński – książę Lotaryngii w latach 1675–1690. Ukazany jako mężczyzna o przejrzystym spojrzeniu, jasnej karnacji, haczykowatym nosie. Ma kręcone jasne włosy, prawdopodobnie perukę. Pod szyją ma związaną białą chustę. Ubrany w zbroję ze zdobieniami.
Karol V Leopold Lotaryński – książę Lotaryngii w latach 1675–1690; jego żoną była austriacka arcyksiężniczka Eleonora Maria Józefa Habsburżanka, wcześniej żona króla Polski Mikołaja Korybuta Wiśniowieckiego. Dwukrotny kandydat do tronu polskiego w latach 1669 i 1674. Dowodził oddziałami niemieckimi przybyłymi na odsiecz Wiednia w 1863 r. oraz centrum wojsk sprzymierzonych w drugiej bitwie pod Parkanami, która przypieczętowała strategiczne zwycięstwo nad Turkami.
Źródło: The Fitzwilliam Museum, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Sam Sobieski początkowo nie zamierzał kandydować, choć z drugiej strony publicznie powtarzał znamienne słowa, że nowy król nie powinien nie ulegać obcym interesom, a jednocześnie być biegłym w sztuce wojennej. Jego kandydaturę paradoksalnie „podrzucili” wrodzy mu Pacowie z Litwy, którzy domagali się przyjęcia uchwały sejmowej wykluczającej z wyborów „Piasta”. Według dyplomatów francuskich Jan Sobieski długo się wahał między kandydaturą własną a Kondeuszem. Przekonać go do kandydowania miała ukochana żona Maria Kazimiera (Marysieńka).
Sejmiki szlacheckie odbyły się w marcu 1673 r., zaś sejm Rzeczpospolitej zebrał się 20 kwietnia 1674 roku. Elekcja rozpoczęła się w sobotę 19 maja 1674 r. mimo oporu części posłów litewskich. Kolejnego dnia, w niedzielę, zaprzestano procedury wyboru, aby szlachta mogła wziąć udział w mszach i prowadzić zakulisowe rozmowy. W poniedziałek biskup wileński Mikołaj Pac zadeklarował, że Litwa zgodzi się na „Piasta”. Królem zdecydowaną większością wybrano Jana Sobieskiego.
Wobec bardzo trudnej sytuacji Rzeczpospolitej w momencie objęcia tronu Jan III Sobieski na pewien czas zrezygnował z oficjalnej koronacji, którą przeprowadzono dopiero w 1676 roku. Doraźnie za najpilniejsze zadanie uznał zawarcie pokoju z Turcją, odzyskanie ważnego strategicznie Kamieńca Podolskiego (mimo zwycięstwa pod Chocimiem pozostawał on w obcych rękach) i przerwanie pasma wojen na południowych granicach państwa. W tym celu wznowił działania wojenne na froncie tureckim, zdobywając niemal całe Podole i blokując Kamieniec (twierdza została ostatecznie odzyskana w 1699 r., już za panowania Augusta II Mocnego).
Rozejm w Żurawnie
W 1674 r. do wojny przeciwko Turcji przystąpiła Rosja, co umożliwiło Rzeczpospolitej działania mające na celu odzyskanie południowo‑wschodnich kresów. Od jesieni 1674 r. do wiosny 1675 r. Polacy wyparli Tatarów z całej prawobrzeżnej Ukrainy. Turcja odpowiedziała na to kolejną ofensywą swych wojsk, które w czerwcu 1675 r. przekroczyły Dniestr. Polacy bronili się, w zamku w Zbarażu załoga odparła przy pomocy 30 dział dwa szturmy wojsk tureckich. Niestety, uległa po ataku chłopów, którym wcześniej udzielono schronienia. Ci ostatni liczyli na ugodę z Turkami, których wpuścili na zamek pod warunkiem oszczędzenia życia. Turcy nie dotrzymali obietnicy i wszystkich chłopów zabili.
R1P1fkP07h8Ip
Ilustracja przedstawia dziewiętnastowieczny obraz Józefa Brandta, „Walka o sztandar turecki”, przedstawiający scenę z wojny polsko‑tureckiej 1672‑76. Są na nim walczący mężczyźni, w pełnym pędzie jadący konno. Mają miecze, włócznie, tarcze. Powiewają chorągwie i flagi. Niektórzy upadli za ziemię.
XIX‑wieczny obraz Józefa Brandta Walka o sztandar turecki, przedstawiający scenę z wojny polsko‑tureckiej z lat 1672‑1676. Wskaż polskich i tureckich żołnierzy.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Na Podolu i Wołyniu pojawiły się oddziały tatarskie. Podeszły też pod Lwów – Tatarzy liczyli, że dzięki przewadze liczebnej zneutralizują gromadzące się tam siły polskie. Doszło do bitwy pod Lesienicami (zwanej też bitwą pod Lwowem lub bitwą na trakcie gliniańskim). Jan III Sobieski, dysponując 6 tys. żołnierzy wobec 10 tys. Tatarów, postanowił użyć triku. Obozujący nad rzeką Pełtwią najeźdźcy zaskoczeni zostali odgłosami kawalerii, gotowej do natarcia zza wzgórz – w rzeczywistości była to czeladź obozowa z kopiami. Gdy w końcu uderzyło na nich 2 tys. huzarów, stłoczeni w dolinie i sparaliżowani myślą o nagłym ataku potężnej kawalerii Tatarzy zostali pobici.
Nie powiódł się też marsz obcych wojsk na Stanisławów – Tatarzy zostali zatrzymani w potyczce pod Wojniłowem, po czym doszło do bitwy pod Żurawnem. Polacy pod dowództwem Jana III Sobieskiego znowu wykazali się sprytem. Otoczeni w obozie, zabrali z zamku stary moździerz i granaty, po czym rozpoczęli ostrzał. Mocno zaniepokoiło to nacierających wspólnie Turków i Tatarów, gdyż wystrzałów z moździerzy wcześniej nie słyszeli; nabrali zatem przekonania, że do polskiego obozu dotarła odsiecz. Ostatecznie wobec poniesionych przez Turków znacznych strat własnych i twardej obrony przystąpili oni do negocjacji. Ich efektem był rozejm w Żurawnie, który dla Rzeczpospolitej oznaczał odzyskanie części ziem utraconych cztery lata wcześniej, w tym Ukrainy i Podola. Turcja zrezygnowała też z żądań finansowych, czyli haraczu zwanego eufemistycznie „podarunkiem”.
Traktat w Jaworowie z Francją
Polski król doprowadził do podpisania w 1675 r. sojuszu polsko‑francuskiego w Jaworowie. Francja zainteresowana była przerwaniem wojny między swymi sprzymierzeńcami, czyli Rzeczpospolitą i imperium osmańskim. Sama walczyła bowiem w tym czasie na zachodzie z koalicją cesarstwa, Brandenburgii i habsburskiej Hiszpanii.
W latach 1676–1679 Rzeczpospolita prowadziła więc politykę antybrandenburską, której celem było odzyskanie Prus Książęcych (król zamierzał tam osadzić na tronie rodzinę Sobieskich). W kontekście europejskim był to element powstałej z inicjatywy Francji antyhabsburskiej osi, sięgającej od Sztokholmu przez Warszawę do Konstantynopola.
Trenuj i ćwicz
1
Ćwiczenie 1
Zapoznaj się z ilustracją i wykonaj polecenie.
RtbD4poIUohrA
Ilustracja przedstawia twierdzę w Kamieńcu Podolskim. Jest to kamienny zamek z trzema strzelistymi wieżami i kilkoma mniejszymi. Ma grube mury, otoczony jest skałami oraz roślinnością. Prowadzi do niego droga nad przepaścią, samochody jadą nad nią jeden za drugim.
Zamek w Kamieńcu Podolskim
Źródło: Grzegorz Gołębiowski, licencja: CC BY-SA 4.0.
RonRoBpKOxkoo
Podaj, na terenie którego kraju znajduje się obecnie Kamieniec. (Uzupełnij).
RjVsmy7pbLRmf
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Przypomnij sobie, gdzie leży Podole. Na terenie którego państwa sąsiadującego z Polską znajduje się ta kraina? Z kim w XVII w. sąsiadowała Rzeczpospolita?
Kamieniec obecnie znajduje się na terytorium Ukrainy w obwodzie chmielnickim.
Kamieniec Podolski odgrywał niezwykle ważne znaczenie dla Rzeczpospolitej, przede wszystkim militarne. Położony był w strategicznym miejscu – na trasie najazdów tatarskich, a jednocześnie w sąsiedztwie Mołdawii, którą kontrolowała Turcja. Kamieniecka twierdza znajdowała się na styku wpływów zarówno tureckich, jak i kozackich, zapewniała ochronę południowych terenów Rzeczpospolitej, a jednocześnie była bramą do dalszych ziem litewskich i polskich. Dzięki swojemu położeniu (w zakolu rzeki Smotrycz, której brzegi tworzą głęboki jar umożliwiający dostęp do miasta tylko z jednej strony) fortyfikacje w Kamieńcu pozwalały na skuteczną obronę przed nieprzyjacielem i związanie jego sił na dłuższy czas. Z drugiej strony zdobycie przez wrogie wojska zamku i miasta otwierało im drogę w głąb Rzeczpospolitej i miało wielkie znaczenie polityczne oraz propagandowe.
1
Ćwiczenie 2
Zapoznaj się z fragmentem listu Jana III Sobieskiego do Marysieńki, streszczającego traktat z Turcją, i rozstrzygnij, czy przedstawiona poniżej mapa ukazuje zakres terytorialny Rzeczypospolitej po jego podpisaniu. Uzasadnij swoją odpowiedź.
1
Dziś znowu zaczęliśmy pertraktować z sobą i nie jesteśmy dalej od siebie. Armistice [rozejm - przyp. autor] przed wieczorem stanęło. Widzę, że szczerze korzystają w przyjaźni naszej i pokoju sobie życzą, mając dobrą o nas estymę [zdanie - przyp. autor]. I taki zwykł bywać najlepszy pokój i traktat, gdy się jeden z drugim wprzód dobrze spróbują. Ostatnia była próba bombami i granatami, które do nas rzucali, ważne po osiemdziesiąt i więcej funtów; ale za łaską bożą, cale nam nic nie szkodziły.
Les principaux points du traite są te: wrócenie jasyru, którzy pobrali w tej kampanii; oddanie zastawy lwowskiej i pomorzańskiej; [...] zabronienie zagonów tatarskich w ziemię naszą; Ukrainy wielką nam część ustępują i gdziekolwiek prezydia są tylko nasze ; o ostatek życzą, aby posłać posła do Porty , który , przyrzekają, że nam wszystko sprawi czegokolwiek potrzebować będziemy [...].
CART1Cytat za: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, cz. I, oprac. S. Ochmann, K. Matwijowski, Wrocław 1980, s. 381.
RR8ELC9SETFME
Mapa ukazująca Rzeczpospolitą Obojga Narodów jako lenno Imperium Osmańskiego 1672‑1676. Korona Polski i Wielkie Księstwo Litewskie: Inflanty Polskie, Połockie, Witebskie, Mścisławskie, Kijowskie, Wołyńskie, Ruskie, Krakowskie, Sandomierskie, Sieradzkie, Kaliskie, Poznańskie, Inowrocławskie, Mazowieckie, Podlaskie, Pomorskie, Płockie, Brzesko‑litewskie, Nowogródzkie. Lenna i ziemie zależne: Lipawa, Kurlandia, Lębork, Bytów. Brandenburgia: Królewiec, Prusy Książęce, Jansbork, Stettin.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ry9pZMNr9Dhkv
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę, jakie ziemie nie znajdują się w granicach Rzeczypospolitej Odszukaj na mapie Ukrainę, zastanów się, jaki był status Podola.
Nie, ponieważ przytoczony fragment tekstu dotyczy traktatu w Żurawnie, na mocy którego Rzeczpospolita odzyskała część Ukrainy, mapa zaś przedstawia stan na rok 1672, po podpisaniu pokoju w Buczaczu, na mocy którego Rzeczpospolita utraciła Podole i część woj. kijowskiego.
Ćwiczenie 3
Przyjrzyj się wizerunkom króla Jana III Sobieskiego (1629−1696, lata panowania: 1674−1696) i połącz źródła A, B, C, D, E, F, G, H z odpowiednimi opisami.
R1DdoVVIzFdxh
Ilustracja
Ilustracja A
Źródło: Muzeum Okręgowe w Tarnowie, domena publiczna.
R1CNYvanuNpGZ
Ilustracja
Ilustracja B
Źródło: Cyfrowe Muzeum Narodowe, domena publiczna.
R1L6ZlOkTLfg9
Ilustracja
Ilustracja C
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1WfTQsoYx3a2
Ilustracja
Ilustracja D
Źródło: Cyfrowe Muzeum Narodowe, domena publiczna.
R1YjNKISfo2Tw
Ilustracja
Ilustracja E
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RC8cISQHdeC59
Ilustracja
Ilustracja F
Źródło: Cyfrowe Muzeum Narodowe, domena publiczna.
R18fktxxJQwua
Ilustracja
Ilustracja G
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1aXP0QM8N0Ds
Ilustracja
Ilustracja H
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1Id0j3QU7WGP
Ilustracja A Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja B Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja C Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja D Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja E Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja F Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja G Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja H Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej
Ilustracja A Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja B Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja C Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja D Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja E Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja F Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja G Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej Ilustracja H Możliwe odpowiedzi: 1. Jan III Sobieski w stroju rzymskiego wodza, z wieńcem laurowym na głowie, 2. Jan III Sobieski na miniaturze, 3. Jan III Sobieski kilka lat przed śmiercią, 4. Jan III Sobieski ze wstęgą Orderu św. Ducha, gobelin, 5. Jan Sobieski pod Chocimiem 1673, 6. Jan III Sobieski z rodziną, 7. Hetman Jan Sobieski, 8. Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej
Ćwiczenie 3
RoPZwjD4QEaUZ1
1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 18.10.1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 10.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 21.05.1674 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.10.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 02.02.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.06.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 17.10.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego
1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 18.10.1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 10.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 21.05.1674 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.10.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 02.02.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.06.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 17.10.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego
R1KyEGrXzCl49
Ćwiczenie 4
Przyporządkuj wydarzenia do władcy, za którego panowania miały one miejsce. Jan II Kazimierz Waza Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Michał Korybut Wiśniowiecki Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Jan III Sobieski Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie
Przyporządkuj wydarzenia do władcy, za którego panowania miały one miejsce. Jan II Kazimierz Waza Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Michał Korybut Wiśniowiecki Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Jan III Sobieski Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie
11
Ćwiczenie 5
Wskaż dwie przyczyny niepowodzenia bałtyckiej polityki króla Jana III Sobieskiego.
W kwietniu 1672 r. armia francuska przeszła Ren i zaatakowała terytorium Zjednoczonych Prowincji. […] Anglia wypowiedziała się przeciw Francji, wystąpili przeciw niej liczni książęta niemieccy (Związek Reński poszedł w rozsypkę), wznowiony został sojusz cesarza z Hiszpanią. Wypadło stawić czoło niemal połowie Europy; […] Francuzom sprzyjała dwuznaczna postawa Anglii, nie popierającej Holendrów zbyt energicznie, a także angażująca cesarza Leopolda groźba turecka. […] Habsburgom zależało oczywiście na podtrzymaniu wojny polsko‑tureckiej, natomiast Francuzi pragnęli wynegocjować korzystny dla Polski pokój z Turcją, by polskie wojsko mogło się zaangażować przeciw wrogom Francji (Austrii lub Brandenburgii). W tym duchu zawarty został tajny sojusz Sobieskiego z Francją w Jaworowie (1675). Jednakże antytureckie nastroje szlachty polskiej związały Janowi III ręce i uniemożliwiły zwrot w polityce Rzeczypospolitej, obiecujący pozyskanie terenów nadodrzańskich. […] W latach 1678 i 1679 wojnę Francji ze Zjednoczonymi Prowincjami i ich sojusznikami zakończyły traktaty pokojowe w Nijmegen, Saint‑Germain i Fontainebleau.
CART2Cytat za: Jan Baszkiewicz, Historia Francji, Wrocław 1999, 250−251.
RvsP35pf3W585
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Jedną z przyczyn były uwarunkowania wewnętrzne − sytuacja w Rzeczypospolitej, ważną rolę odegrał także kontekst międzynarodowy.
Szlachcie polskiej zależało na kontynuowaniu wojny z Turcją (bardziej liczyła na odzyskanie południowo‑wschodnich ziem z rąk tureckich niż utraconych na rzecz Brandenburgii Prus Książęcych), a bałtycka polityka Jana III Sobieskiego wiązała się z zawarciem sojuszu z Francją i jej pośrednictwem w rokowaniach pokojowych między Rzecząpospolitą a Turcją. Drugim powodem niepowodzenia kierunku obranego przez króla było wygaśnięcie konfliktu francusko‑holenderskiego pod koniec lat 70. XVII w.
11
Ćwiczenie 6
Przyjrzyj się ilustracji i porównaj ją z rysunkiem z poprzedniego ćwiczenia.
R1SICoCESn1hN
Ilustracja
Romeyn de Hooghe, Adriaan Schoonenbeek, Wjazd tryumfalny Jana III Sobieskiego na koronację do Krakowa, zwany też Apoteozą Jana III Sobieskiego, 1675 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R17TmmP2zhHKP
Wyjaśnij związek między dwoma przedstawieniami. (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na to, kto narysował obie ilustracje, kiedy powstały oraz jaka jest ich wymowa.
Obie ilustracje powstały przy udziale tego samego artysty. Romeyn de Hooghe jest autorem Gloryfikacji Jana Sobieskiego na tle bitwy chocimskiej, a także współautorem, obok Adriaana Schoonenbeeka, Wjazdu tryumfalnego Jana III Sobieskiego na koronację do Krakowa, zwanego też Apoteozą Jana III Sobieskiego. Ryciny powstały jedna po drugiej: najpierw, w 1674 r., Gloryfikacja…, a następnie, w 1675 r., Wjazd tryumfalny…. Warto zauważyć, że Wjazd tryumfalny… powstał przed faktyczną koronacją, która miała miejsce 2 lutego 1676 r. Obie ilustracje łączy przesłanie: Sobieski przedstawiony jest jako wielki wódz i pogromca Turków, godny polskiej korony obrońca chrześcijaństwa. Słowem, autorzy przedstawiają Jana III Sobieskiego w bardzo dobrym świetle, gloryfikują jego dokonania.
Ćwiczenie 6
R1ek0rIKgke4Q
Wskaż prawidłowe odpowiedzi. Kto jest autorem Wjazdu tryumfalnego Jana III Sobieskiego na koronację do Krakowa, zwanego też Apoteozą Jana III Sobieskiego? Możliwe odpowiedzi: 1. Adriaan Schoonenbeek, 2.
Słownik
absolutyzm
absolutyzm
(łac. absolutus - zupełny, bezwzględny), forma rządów, w której cała władza spoczywa w rękach monarchy, będącego źródłem prawa i stojącego ponad nim
stronnictwo habsburskie
stronnictwo habsburskie
nieformalna grupa popierająca podczas elekcji kandydatów z austriackiej dynastii Habsburgów na tron króla Polski; w 1674 r. przeciwna stronnictwu profrancuskiemu
prawobrzeżna Ukraina
prawobrzeżna Ukraina
historyczna kraina położona na prawym (zachodnim) brzegu Dniepru
