Ilustracja przedstawia mężczyznę w zbroi, na którą narzucona jest - zapięta na prawym ramieniu - czerwona peleryna. Mężczyzna ma drugi podbródek, długie wąsy oraz wieniec laurowy na głowie.
Ilustracja przedstawia mężczyznę w zbroi, na którą narzucona jest - zapięta na prawym ramieniu - czerwona peleryna. Mężczyzna ma drugi podbródek, długie wąsy oraz wieniec laurowy na głowie.
Zmierzch świetności Rzeczypospolitej
Portret Jana III Sobieskiego, 1673–1677 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Panowanie Jana III Sobieskiego. Polityka profrancuska
Król Jan III Sobieski to ostatni polski monarcha, za rządów którego Rzeczpospolita była liczącym się w światowej polityce mocarstwem. Jego dwudziestodwuletnie rządy były czasem stabilizacji, po licznych wcześniejszych wojnach: powstaniu Chmielnickiego, konflikcie polsko‑rosyjskim i potopie szwedzkim. Uchodził za wybitnego dowódcę wojskowego i był popularny wśród szlachty. Błyskotliwe zwycięstwa, odniesione w wojnie z Imperium Osmańskim, umocniły jego pozycję polityczną.
RNML653UHX2Z71
Linia chronologiczna obejmuje następujące wydarzenia: 1648‑1654 powstanie Chmielnickiego. 1655‑1660 potop szwedzki. 13 lipca 1666 bitwa pod Mątwami. 1673 śmierć króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. 1674 rok wybranie Jana Trzeciego Sobieskiego na króla Rzeczypospolitej. 2 lutego 1676 rok oficjalna koronacja Jana trzeciego Sobieskiego w Krakowie na Wawelu. 12 września 1683 roku bitwa pod Wiedniem. 1696 rok śmierć Jana Trzeciego Sobieskiego. 1699 rok podpisanie pokoju między Ligą Świętą a Turcją. 1697 rok wybranie na króla Rzeczypospolitej Augusta Drugiego Mocnego.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Opiszesz, jak wyglądała droga Jana Sobieskiego na polski tron.
Scharakteryzujesz problemy, z jakimi borykał się Jan III Sobieski na początku swoich rządów.
Ocenisz, czy Polakom opłacało się spieszyć na ratunek oblężonemu przez Turków Wiedniowi.
Wyjaśnisz, dlaczego „francuska” polityka Jana Sobieskiego nie przyniosła spodziewanych rezultatów.
Lew Lechistanu u steru państwa
Wobec wielkich militarnych sukcesów hetmana wielkiego koronnego, wynik kolejnej elekcji przyjęto bez zdziwienia. Po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego (z powodu zatrucia żołądkowego), szlachta na sejmie elekcyjnym, jedynie przy sprzeciwie części posłów litewskich, wybrała 21 maja 1674 r. na króla Jana Sobieskiego.
Koronacja odbyła się dopiero w 1676 r. Sobieski odłożył ją na później w obliczu trudnej sytuacji państwa. Za najpilniejsze zadanie nowy król uznał zawarcie rozejmu z Turcją, odzyskanie Kamieńca Podolskiego i przywrócenie pokoju na południowych granicach państwa. W tym celu w 1674 r. wznowił on działania wojenne na froncie tureckim. Do wiosny 1675 r. Polakom udało się opanować całą prawobrzeżną Ukrainę i zablokować Kamieniec Podolski (ostatecznie twierdza została odzyskana w 1699 r., już za panowania Augusta II Mocnego). W 1675 r. zatrzymali najazd Turków pod Lwowem i obronili Trembowlę. Kiedy w sierpniu 1676 r. Turcy i Tatarzy wkroczyli na Pokucie (południowo‑zachodnia Ukraina), wojska Sobieskiego wyszły im naprzeciw. W dniu 24 września starły się z Tatarami pod Wojniłowem i Dołhą, a następnie cofnęły się pod Żurawno, gdzie Polacy założyli warowny obóz. Po zaciętych walkach trwających prawie trzy tygodnie, dnia 14 października 1676 r., doszło do zawieszenia broni. W dniu 17 października zawarto rozejm przyznający Rzeczypospolitej część utraconych traktatem w Buczaczu (z 1672 r.) ziem Podola i Ukrainy. Imperium Osmańskie zrezygnowało też z corocznego haraczu.
Sobieski chciał zapewnić Polsce silną pozycję międzynarodową, co wiązało się z inkorporacją lub złączeniem unią personalną z Prusami Książęcymi (tzw. polityka bałtycka). W tym celu potrzebna była współpraca ze Szwecją i Francją. Dnia 11 czerwca 1675 r. król zawarł tajny traktat w Jaworowie, który dotyczył przystąpienia Rzeczypospolitej do wojny z Brandenburgią, połączoną unią personalną z Prusami Książęcymi. Miało to przynieść korzyści obu stronom, gdyż Francja walczyła z armią Brandenburgii nad Renem (w ramach zmagań z koalicją hiszpańsko‑austriacko‑lotaryńską).
Aby rozpocząć wojnę na północnym‑zachodzie, należało zabezpieczyć granice południowe, a Turcy nie rezygnowali z ataków. Pokój z Rzeczpospolitą, potwierdzający postanowienia rozejmu w Żurawnie, sułtan Mehmed IV podpisał dopiero na początku kwietnia 1678 r. Turcja zwróciła Białą Cerkiew, zrezygnowała z haraczu, oddała brańców i zobowiązała się do poskromienia tatarskich i kozackich wypadów. Sobieski nie zlikwidował jednak zagrożenia tureckiego, czego efektem było prowadzenie niekorzystnej dla Polski polityki zbliżenia z Rosją.
Przez kolejnych 7 lat Polska nie prowadziła wojen. W tym czasie w kraju narastała opozycja przeciwko królowi, opłacana złotem przez Austrię i Brandenburgię. W Małopolsce uknuto nawet spisek detronizacyjny, by obalić Jana III Sobieskiego, a tron przekazać niemieckiemu księciu Karolowi Lotaryńskiemu, ożenionemu z wdową po królu Michale Korybucie Wiśniowieckim.
Król miał coraz więcej powodów do zmartwień. Polityka bałtycka Sobieskiego okazała się porażką. Przyczyną niepowodzenia była przede wszystkim postawa Francji, która mimo wcześniej zawartych traktatów zmieniła swoje cele polityczne. Kraj ten, wycieńczony wojną z koalicją hiszpańsko‑austriacko‑lotaryńską (brała w niej również udział Brandenburgia) zawierał układy pokojowe i polski sojusznik nie był już Francuzom potrzebny. Skutkiem tego było stopniowe ochładzanie relacji polsko‑francuskich, a w ostateczności zerwanie sojuszu, a nawet stosunków dyplomatycznych.
Dnia 31 marca 1683 r., po ponad miesiącu pertraktacji, Rzeczpospolita zawarła sojusz wojskowy z cesarzem rzymskim Leopoldem I Habsburgiem przeciwko Turcji (ówczesnej sojuszniczce Francji). Sobieski obawiał się, że Turcy szykujący się do rozpoczęcia wielkiej wojny zaatakują Rzeczpospolitą z terenu Podola, uderzając m.in. na Lwów i Kraków. Zarządził więc fortyfikację kraju i zaciąg do wojska. Stało się inaczej. Turcja najechała Austrię i wkrótce otoczyła Wiedeń.
Nie czekając na posiłki litewskie, Sobieski z wojskiem koronnym pomaszerował w błyskawicznym tempie, przemierzając 400 km w 8 dni, na odsiecz stolicy austriackiej. Pod jego dowództwem 12 września 1683 r. rozegrała się wielka bitwa pod Wiedniem, która zakończyła się pogromem muzułmańskich Turków. Zginęło ich 15 tys., a chrześcijan zaledwie 3 tys.
RA1N1F1CEXPLS
Ilustracja przedstawia mężczyznę w złotym stroju i czerwonej pelerynie na białym koniu. Mężczyzna unosi prawą rękę. Na głowie ma hełm z piórami. Jego koń ukazany jest w biegu. Ma uniesione przednie nogi. Za mężczyzną znajdują się żołnierze na koniach. Jeden z żołnierzy stoi i trzyma sztandar.
Oswobodzenie Wiednia przez Jana Sobieskiego, obraz Marcello Bacciarelliego. Bitwa pod Wiedniem, która uchroniła Europę przed tureckim najazdem, była największym triumfem Sobieskiego. Po tym wydarzeniu Osmanie nadali polskiemu królowi przydomek "Lew Lechistanu", a papież Innocenty XI w 1684 r. uhonorował go tytułem "fidei defensor" (obrońcy wiary). Jaki sztandar trzyma żołnierz stojący za Sobieskim?
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Papież Innocenty XI ustanowił z tej okazji na dzień 12 września święto imienia Maryi, które obchodzone jest do czasów współczesnych. W dniu 9 października, w marszu przez Węgry za cofającymi się Turkami, Sobieski odniósł jeszcze jedno znaczące zwycięstwo pod Parkanami, gdzie nieprzyjaciel stracił 10 tys. ludzi, a w grudniu wraz z całym swym wojskiem wrócił do Krakowa.
Rok po bitwie pod Wiedniem, w 1684 r., Austria, Wenecja i papieski Rzym zawiązały przeciwko muzułmańskiej Turcji Ligę Świętą. W jej skład weszła także Rzeczpospolita. Kolejne wyprawy Sobieskiego, organizowane w latach 1684‑1691, m.in. na Podole, Mołdawię i Wołoszczyznę, nie przyniosły jednak istotnych sukcesów militarnych. Powód? Krajowe intrygi, m.in. te prowadzone przez Sapiehów, układających się z elektorem brandenburskim Fryderykiem III. Sobieski – pomny bolesnych doświadczeń wojny domowej – potraktował jednak spiskowców łagodnie.
Sobieski, skupiony na wojnach z Turcją, nie zdołał wprowadzić reform ustrojowych, zdobyć terenów nadbałtyckich ani zabezpieczyć tronu dla swego najstarszego syna Jakuba. Królowi zależało na sukcesach militarnych, dlatego w 1686 r. zorganizował wielką wyprawę mołdawską, licząc m.in. na zniszczenie Tatarów budziackich i odzyskanie Kamieńca Podolskiego. W Mołdawii jednak nie uzyskał trwałych zdobyczy terytorialnych. W tym samym roku, 6 maja 1668 r., zabiegając o poparcie Rosji w wojnie z Turkami, zawarł w Moskwie niekorzystny traktat pokojowy (tzw. traktat Grzymułtowskiego), w którym potwierdzone zostały warunki rozejmu z Andruszowa sprzed 20 lat, co oznaczało rezygnację ze Smoleńska i wschodniej Ukrainy z Kijowem. Rosjanie zapewnili też sobie opiekę nad wyznawcami prawosławia, co w przyszłości stało się pretekstem do ingerencji w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej.
W latach 1685–1686 Sobieski, współpracując z Austrią i Wenecją, szukał nowych sprzymierzeńców w walce z imperium osmańskim. Król próbował stworzyć koalicję antyturecką z Persją, Chanatem Krymskim, a nawet z Abisynią . Inicjatywa zakończyła się niepowodzeniem, m.in. dlatego, że została zablokowana przez dyplomację francuską. Polski król również stał się celem francuskich manipulacji – Francuzi obiecywali mu korzyści pod warunkiem zerwania z dotychczasowymi sprzymierzeńcami. Sobieski był zmuszony lawirować pomiędzy Austrią i Francją oraz Szwecją, co ostatecznie odbiło się na jego koncepcji polityki bałtyckiej.
Mecenas sztuki
Jan III Sobieski był nie tylko zdolnym dowódcą, ale również mecenasem sztuki. W czasach swojego panowania roztoczył opiekę nad wybitnymi artystami, m.in. nad: architektami –Tylmanem z Gameren i Augustynem Loccim, rzeźbiarzem – Andreasem Schlüterem, malarzami – Danielem Schultzem i Jerzym Eleuterem Szymonowiczem Siemiginowskim, humanistami – Wespazjanem Kochowskim, Joachimem Pastoriusem, Wojciechem Stanisławem Chrościńskim, Janem Schultzem‑Szuleckim czy matematykami i astronomami – Janem Heweliuszem, Adamem Adamandym Kochańskim. Król odwiedzał też obserwatorium Gdańskiego Heweliusza. Doceniał jego zasługi dla nauki, dlatego zapewnił astronomowi dożywotnią pensję i zwolnił jego browar z podatków, za co ten odwdzięczył mu się, nazywając nowo odkryty gwiazdozbiór „Tarczą Sobieskiego”. Gdy Heweliusz, dzięki m.in. wsparciu króla, opublikował Atlas ciał niebieskich (łac. Prodromus astronomiae cum catalogo fixarum et firmamentum Sobiescianum) – najdokładniejszy wówczas katalog gwiazd, zawierający 1564 pozycji, zadedykował go Sobieskiemu.
Król zgromadził też dużą bibliotekę, wybudował pałac w Wilanowie, ufundował kościół kapucynów przy ul. Miodowej w Warszawie (jako votum za wiktorię wiedeńską, tam spoczywa jego serce), kościół św. Kazimierza na Nowym Mieście w Warszawie, kaplicę królewską w Gdańsku i przebudował jedną z kamienic na rynku we Lwowie.
Dla zainteresowanych
Wilanów - rezydencja królewska Jana III Sobieskiego
Zapoznaj się ze spacerem prezentującym Muzeum Pałac w Wilanowie i wykonaj polecenia.
ROFQCA4XX791H1
Dziś udamy się do pałacu w Wilanowie. Stanowi on jeden z najwspanialszych przykładów architektury barokowej nie tylko na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, ale też w całej Europie. Pałac został wzniesiony w latach 1681‑1696 dla króla Jana III Sobieskiego oraz jego małżonki Marii Kazimiery d'Arquien, zgodnie z projektem włoskiego architekta Augustyna Wincentego Locciego. Pałac ten od czasów swego powstania zachował względnie niezmienioną formę artystyczną. Dziś stanowi on miejsce wielu wydarzeń kulturalnych oraz siedzibę Muzeum poświęconego osobie króla, jego rodziny oraz czasom, w których żył. Na zdjęciu znajduje się dworek o zdobionych żółto‑białych ścianach. Ma n liczne okna, a na jego dachu znajdują się rzeźby. Przed dworkiem znajduje się plac oraz park. W górnej części elewacji ponad belkowaniem znajduje się poziomy pas dekoracji, składający się prostokątnych tarcz, które oddzielają od siebie pionowe elementy dekoracyjne. Tarcze te wypełnione są płaskorzeźbami wykonanymi przez Stefana Szwanera z zespołem sztukatorów. Przedstawiały one tryumfy króla Jana III Sobieskiego. Płaskorzeźbą nazywano kompozycję rzeźbiarską, charakteryzującą się niepełnym wydobyciem rzeźbionych postaci z tła. Płaskorzeźby zazwyczaj stanowiły element dekoracji architektonicznej. W sztuce barokowej często też wchodziły w skład fryzów, którym to mianem określano każdy poziomy pas dekoracji na elewacji. Na zdjęciu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca dwóch mężczyzn i kobietę. Jeden z nich, młodzieniec siedzi na paczkach. Na głowie ma czapeczkę ze skrzydełkami i jest niechlujnie okryty powiewającą szatą. Ma założoną nogę na nogę. Obok paczek leży berło z zawiniętymi wężami. Po prawej stronie stoi mężczyzna z brodą ubrany w szaty. Obaj spoglądają na siebie. Po lewej stronie stoi kobieta ubrana w suknię. Ma krótkie włosy, a w lewej ręce trzyma gałązkę. Pilastry obok półkolumn organizowały bryłę pałacu w sposób pionowy. Miały one kształt płaskiego filara, w niewielkim stopniu wystającego z lica muru. Ten element architektoniczny również był stosowany w architekturze antycznej, ale znacznie rzadziej i to głównie rzymskiej. Pilastry pełniły funkcję zarówno konstrukcyjną, jak również dekoracyjną, stanowiąc pionowy akcent bryły lub obramienie okien, ewentualnie drzwi. Podobnie jak półkolumny pilastry również składały się z głowicy (w pałacu wilanowskim podobnie jak półkolumny były one w porządku korynckim), gładkiego trzonu oraz bazy z cokołem. Na zdjęciu znajduje się ozdobna kamienna kolumna ze zdobionym zakończeniem w postacie roślinnego wzoru. W cofniętej części centralnej budowli, gdzie znajdowało się wejście dominującym elementem architektonicznym były półkolumny. Od kolumny odróżniał je fakt, że tylko częściowo (najczęściej w połowie lub w ⅔ swojej grubości) wystawały one z lica murów, a pozostałą częścią były wtopione w mury. Półkolumny popularne były w architekturze antycznej, w szczególności w architekturze starożytnego Rzymu. Jak typowa kolumna składały się one z trzech elementów: kapitelu, trzonu i bazy. Kapitel inaczej głowica był elementem wieńczącym półkolumnę, najczęściej był szerszy, co zapewniało stabilność konstrukcji oraz podtrzymywał od góry belkowanie. W baroku powrócono do klasycznych porządków greckich, stosując najczęściej - jak to właśnie miało miejsce w przypadku pałacu w Wilanowie – porządek koryncki. Kapitele przy wejściu otrzymały kształt koszyka uformowanego z dwóch rzędów, rozchylonych na zewnątrz liści akantu, z czterema pojedynczymi wolutami w środku. Drugim elementem konstrukcyjnym półkolumny był trzon, który w tym przypadku miał powierzchnię gładką. Stał on zaś na podstawie zwanej bazą, ta zaś na wyższym cokole. Na zdjęciu znajdują się dwie wysokie kamienne kolumny. Ustawione są przed wejściem do budynku. W wyniku zainicjowanej przez króla Jana Sobieskiego przebudowy pałac wilanowski otrzymał kształt podmiejskiej barokowej rezydencji, nawiązującej do popularnego w XVII w. we Francji typu entre cour et jardin (w tłumaczeniu termin ten oznacza: między dziedzińcem a ogrodem). Zgodnie w tym budynek główny pałacu znajdował się na osi głównej pomiędzy dziedzińcem honorowym znajdującym się przed fasadą budynku a ogrodami rozciągającymi się z tyłu. Po śmierci króla pałac wilanowski przechodził w ręce kolejnych właścicieli, m.in. Elżbiety Sieniawskiej, Potockich, którzy wprowadzali pewne zmiany w architekturze budowli, nie naruszając jednak jego zasadniczego kształtu. Na przykład Sieniawska dobudowała dwa boczne skrzydła. Kolorowy rysunek przedstawia dworek z lotu ptaka. Jest to kompleks kilku piętrowych budynków przed którymi znajduje się plac, a wokół nich park. Przed placem znajduje się cos w rodzaju cyrku wokół którego zgromadzeni są ludzie. Górną część elewacji pałacu stanowiła attyka. Był to element architektoniczny pozostający w zastosowaniu od czasów starożytnych, w późniejszych czasach stał się popularny dopiero ok. XVI w. w okresie renesansu. Celem stosowania attyki było zakrycie dachu i ozdobne wykończenie elewacji. Attyki przybierały różne formy: mogły być pełne, ażurowe, balustradowe, uskokowe itd. W pałacu wilanowskim attyka w części centralnej fasady ma kształt ażurowej balustrady, w częściach bocznych pełnych płaszczyzn, Nad attyką po prawej stronie znajdują się posągi bogów rzymskich: Jowisza, Apollina oraz Marsa, symbolizujących potęgę, sprawiedliwość i waleczność. Po lewej zaś stronie umieszczono rzeźby Wenery, Junony i Cerery, personifikujących piękno, płodność i wierność. Rzeźby te stanowią wspaniałe uzupełnienie architektury pałacu. Cechują się pełnością form i dynamiką ujęcia. W dalszej częściach skrzydeł pałacowych attykę wieńczyły barokowe wazy. Na zdjęciu znajduje się jasna ściana budynku pokryta oknami oraz ich imitacją wraz z wgłębieniami. Na szycie ściany znajdują się wystające pionowo elementy imitujące kolejne piętro budynku. Fasada pałacu była wyższa w porównaniu z resztą elewacji. Nad belkowaniem wznosiła się jeszcze jedna kondygnacja. Tworzył ją rząd trzech okien. Środkowe było zamknięte półkoliście, dwa boczne zaś ujęte w pary pilastrów i zdobione w górnej części trójkątnymi naczółkami. U podnóża otworów okiennych umieszczono łaciński napis: Quod vetus urbs coluit, nunc nova villa tenet – Co posiadało stare miasto, teraz posiada nowe. Sentencja ta wyraźnie odwoływała się do idei Wilanowa jako miejsca, nawiązującego do starożytnego Rzymu. Nad oknem środkowym zaś umieszczono złote słońce oświetlające swoimi promieniami znajdujące się po obu stronach tarcze herbowe Sobieskich (herb Janina). Cała ta aranżacja miała służyć głoszeniu chwały rodziny króla Jana III jako słońca na firmamencie Rzeczypospolitej. Na zdjęciu znajduje się kamienny kilkupiętrowy pałac z licznymi oknami. Jego ściany są pokryte kolumnami, płaskorzeźbami oraz licznymi zdobieniami. Na szczycie pałacu nad częścią wejściową, znajduje się coś w rodzaju szarej kopuły, na której znajduje się maszt, z którego powiewa flaga. Przed pałacem znajduje się plac, po którym chodzą turyści. Po dwóch stronach cofniętej części centralnej pałacu wilanowskiego znajdowały się ryzality. Ryzalit to popularny w architekturze europejskiej od czasów renesansu występ z lica murów, przechodzący przez całą wysokość budynku od dachu do fundamentów. Ryzalit najczęściej nie odróżniał się stylistycznie od pozostałych części budynku, stanowiąc jego organiczną część. Nie pełnił on funkcji konstrukcyjnych, raczej ozdobne, urozmaicając elewację oraz zwiększając powierzchnię wewnętrznych pomieszczeń. Na zdjęciu znajduje się kamienny pałac z licznymi oknami i stromym ciemnym dachu. Do jego wejścia prowadzą dwupoziomowe schody. Przed pałacem znajduje się park. Na elewacji po obu stronach znajdowały się motywy łuków triumfalnych. Ten rodzaj budowli znany był i szczególnie rozpowszechniony w architekturze starożytnego Rzymu. Łuki triumfalne przybierały formę monumentalnych i wolno stojących bram. Wznoszone one były dla upamiętnienia pełnych chwały czynów – głównie zwycięstw militarnych – wodzów rzymskich. Przejście zaś przez niego stanowiło najważniejszy element odbywanych pochodów triumfalnych. W pałacu wilanowskim łuk znajdujący się po prawej stronie (w galerii południowej) ukazywał wielkość i sławę króla Jana III Sobieskiego jako zwycięskiego wodza. W części środkowej znajdowała się płaskorzeźba z przedstawieniem triumfu władcy. Król został ujęty, gdy jedzie rydwanem, a nad jego głową wieniec laurowy (symbol zwycięstwa w starożytnym Rzymie) podtrzymywała wznosząca się w powietrzu Victoria, rzymska bogini zwycięstwa. Całości kompozycji dopełniał znajdujący się powyżej medalion z Herkulesem. Na zdjęciu wykonanym w nocy znajduje się kamienny łuk triumfalny otoczony metalową barierką. Jest on pokryty płaskorzeźbami oraz napisami po łacinie. W oddali znajduje się ulica, drzewa oraz współczesne zabudowania. Na narożach galerii południowej i północnej znajdują się wieże. Mają one postać dwukondygnacyjnego budynku o wysokości porównywalnej z fasadą. Nakryte zostały miedzianymi hełmami. Na nich umieszczono atletów podtrzymujących glob. Sens ideologiczny tego rodzaju przedstawienia polegał na tym, że król ponosił wielki trud władzy i obronił Europę przed ekspansją świata islamu. Hełmy w architekturze barokowej stanowiły nieodłączny element kompozycyjny większości budowli. Miały one też szczególnie ozdobne kształty (baniaste, cebulaste itd.). Na zdjęciu znajduje się metalowe zwieńczenie wieży. Znajduje się w nim miejsce dla jednej osoby.
Dziś udamy się do pałacu w Wilanowie. Stanowi on jeden z najwspanialszych przykładów architektury barokowej nie tylko na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, ale też w całej Europie. Pałac został wzniesiony w latach 1681‑1696 dla króla Jana III Sobieskiego oraz jego małżonki Marii Kazimiery d'Arquien, zgodnie z projektem włoskiego architekta Augustyna Wincentego Locciego. Pałac ten od czasów swego powstania zachował względnie niezmienioną formę artystyczną. Dziś stanowi on miejsce wielu wydarzeń kulturalnych oraz siedzibę Muzeum poświęconego osobie króla, jego rodziny oraz czasom, w których żył. Na zdjęciu znajduje się dworek o zdobionych żółto‑białych ścianach. Ma n liczne okna, a na jego dachu znajdują się rzeźby. Przed dworkiem znajduje się plac oraz park. W górnej części elewacji ponad belkowaniem znajduje się poziomy pas dekoracji, składający się prostokątnych tarcz, które oddzielają od siebie pionowe elementy dekoracyjne. Tarcze te wypełnione są płaskorzeźbami wykonanymi przez Stefana Szwanera z zespołem sztukatorów. Przedstawiały one tryumfy króla Jana III Sobieskiego. Płaskorzeźbą nazywano kompozycję rzeźbiarską, charakteryzującą się niepełnym wydobyciem rzeźbionych postaci z tła. Płaskorzeźby zazwyczaj stanowiły element dekoracji architektonicznej. W sztuce barokowej często też wchodziły w skład fryzów, którym to mianem określano każdy poziomy pas dekoracji na elewacji. Na zdjęciu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca dwóch mężczyzn i kobietę. Jeden z nich, młodzieniec siedzi na paczkach. Na głowie ma czapeczkę ze skrzydełkami i jest niechlujnie okryty powiewającą szatą. Ma założoną nogę na nogę. Obok paczek leży berło z zawiniętymi wężami. Po prawej stronie stoi mężczyzna z brodą ubrany w szaty. Obaj spoglądają na siebie. Po lewej stronie stoi kobieta ubrana w suknię. Ma krótkie włosy, a w lewej ręce trzyma gałązkę. Pilastry obok półkolumn organizowały bryłę pałacu w sposób pionowy. Miały one kształt płaskiego filara, w niewielkim stopniu wystającego z lica muru. Ten element architektoniczny również był stosowany w architekturze antycznej, ale znacznie rzadziej i to głównie rzymskiej. Pilastry pełniły funkcję zarówno konstrukcyjną, jak również dekoracyjną, stanowiąc pionowy akcent bryły lub obramienie okien, ewentualnie drzwi. Podobnie jak półkolumny pilastry również składały się z głowicy (w pałacu wilanowskim podobnie jak półkolumny były one w porządku korynckim), gładkiego trzonu oraz bazy z cokołem. Na zdjęciu znajduje się ozdobna kamienna kolumna ze zdobionym zakończeniem w postacie roślinnego wzoru. W cofniętej części centralnej budowli, gdzie znajdowało się wejście dominującym elementem architektonicznym były półkolumny. Od kolumny odróżniał je fakt, że tylko częściowo (najczęściej w połowie lub w ⅔ swojej grubości) wystawały one z lica murów, a pozostałą częścią były wtopione w mury. Półkolumny popularne były w architekturze antycznej, w szczególności w architekturze starożytnego Rzymu. Jak typowa kolumna składały się one z trzech elementów: kapitelu, trzonu i bazy. Kapitel inaczej głowica był elementem wieńczącym półkolumnę, najczęściej był szerszy, co zapewniało stabilność konstrukcji oraz podtrzymywał od góry belkowanie. W baroku powrócono do klasycznych porządków greckich, stosując najczęściej - jak to właśnie miało miejsce w przypadku pałacu w Wilanowie – porządek koryncki. Kapitele przy wejściu otrzymały kształt koszyka uformowanego z dwóch rzędów, rozchylonych na zewnątrz liści akantu, z czterema pojedynczymi wolutami w środku. Drugim elementem konstrukcyjnym półkolumny był trzon, który w tym przypadku miał powierzchnię gładką. Stał on zaś na podstawie zwanej bazą, ta zaś na wyższym cokole. Na zdjęciu znajdują się dwie wysokie kamienne kolumny. Ustawione są przed wejściem do budynku. W wyniku zainicjowanej przez króla Jana Sobieskiego przebudowy pałac wilanowski otrzymał kształt podmiejskiej barokowej rezydencji, nawiązującej do popularnego w XVII w. we Francji typu entre cour et jardin (w tłumaczeniu termin ten oznacza: między dziedzińcem a ogrodem). Zgodnie w tym budynek główny pałacu znajdował się na osi głównej pomiędzy dziedzińcem honorowym znajdującym się przed fasadą budynku a ogrodami rozciągającymi się z tyłu. Po śmierci króla pałac wilanowski przechodził w ręce kolejnych właścicieli, m.in. Elżbiety Sieniawskiej, Potockich, którzy wprowadzali pewne zmiany w architekturze budowli, nie naruszając jednak jego zasadniczego kształtu. Na przykład Sieniawska dobudowała dwa boczne skrzydła. Kolorowy rysunek przedstawia dworek z lotu ptaka. Jest to kompleks kilku piętrowych budynków przed którymi znajduje się plac, a wokół nich park. Przed placem znajduje się cos w rodzaju cyrku wokół którego zgromadzeni są ludzie. Górną część elewacji pałacu stanowiła attyka. Był to element architektoniczny pozostający w zastosowaniu od czasów starożytnych, w późniejszych czasach stał się popularny dopiero ok. XVI w. w okresie renesansu. Celem stosowania attyki było zakrycie dachu i ozdobne wykończenie elewacji. Attyki przybierały różne formy: mogły być pełne, ażurowe, balustradowe, uskokowe itd. W pałacu wilanowskim attyka w części centralnej fasady ma kształt ażurowej balustrady, w częściach bocznych pełnych płaszczyzn, Nad attyką po prawej stronie znajdują się posągi bogów rzymskich: Jowisza, Apollina oraz Marsa, symbolizujących potęgę, sprawiedliwość i waleczność. Po lewej zaś stronie umieszczono rzeźby Wenery, Junony i Cerery, personifikujących piękno, płodność i wierność. Rzeźby te stanowią wspaniałe uzupełnienie architektury pałacu. Cechują się pełnością form i dynamiką ujęcia. W dalszej częściach skrzydeł pałacowych attykę wieńczyły barokowe wazy. Na zdjęciu znajduje się jasna ściana budynku pokryta oknami oraz ich imitacją wraz z wgłębieniami. Na szycie ściany znajdują się wystające pionowo elementy imitujące kolejne piętro budynku. Fasada pałacu była wyższa w porównaniu z resztą elewacji. Nad belkowaniem wznosiła się jeszcze jedna kondygnacja. Tworzył ją rząd trzech okien. Środkowe było zamknięte półkoliście, dwa boczne zaś ujęte w pary pilastrów i zdobione w górnej części trójkątnymi naczółkami. U podnóża otworów okiennych umieszczono łaciński napis: Quod vetus urbs coluit, nunc nova villa tenet – Co posiadało stare miasto, teraz posiada nowe. Sentencja ta wyraźnie odwoływała się do idei Wilanowa jako miejsca, nawiązującego do starożytnego Rzymu. Nad oknem środkowym zaś umieszczono złote słońce oświetlające swoimi promieniami znajdujące się po obu stronach tarcze herbowe Sobieskich (herb Janina). Cała ta aranżacja miała służyć głoszeniu chwały rodziny króla Jana III jako słońca na firmamencie Rzeczypospolitej. Na zdjęciu znajduje się kamienny kilkupiętrowy pałac z licznymi oknami. Jego ściany są pokryte kolumnami, płaskorzeźbami oraz licznymi zdobieniami. Na szczycie pałacu nad częścią wejściową, znajduje się coś w rodzaju szarej kopuły, na której znajduje się maszt, z którego powiewa flaga. Przed pałacem znajduje się plac, po którym chodzą turyści. Po dwóch stronach cofniętej części centralnej pałacu wilanowskiego znajdowały się ryzality. Ryzalit to popularny w architekturze europejskiej od czasów renesansu występ z lica murów, przechodzący przez całą wysokość budynku od dachu do fundamentów. Ryzalit najczęściej nie odróżniał się stylistycznie od pozostałych części budynku, stanowiąc jego organiczną część. Nie pełnił on funkcji konstrukcyjnych, raczej ozdobne, urozmaicając elewację oraz zwiększając powierzchnię wewnętrznych pomieszczeń. Na zdjęciu znajduje się kamienny pałac z licznymi oknami i stromym ciemnym dachu. Do jego wejścia prowadzą dwupoziomowe schody. Przed pałacem znajduje się park. Na elewacji po obu stronach znajdowały się motywy łuków triumfalnych. Ten rodzaj budowli znany był i szczególnie rozpowszechniony w architekturze starożytnego Rzymu. Łuki triumfalne przybierały formę monumentalnych i wolno stojących bram. Wznoszone one były dla upamiętnienia pełnych chwały czynów – głównie zwycięstw militarnych – wodzów rzymskich. Przejście zaś przez niego stanowiło najważniejszy element odbywanych pochodów triumfalnych. W pałacu wilanowskim łuk znajdujący się po prawej stronie (w galerii południowej) ukazywał wielkość i sławę króla Jana III Sobieskiego jako zwycięskiego wodza. W części środkowej znajdowała się płaskorzeźba z przedstawieniem triumfu władcy. Król został ujęty, gdy jedzie rydwanem, a nad jego głową wieniec laurowy (symbol zwycięstwa w starożytnym Rzymie) podtrzymywała wznosząca się w powietrzu Victoria, rzymska bogini zwycięstwa. Całości kompozycji dopełniał znajdujący się powyżej medalion z Herkulesem. Na zdjęciu wykonanym w nocy znajduje się kamienny łuk triumfalny otoczony metalową barierką. Jest on pokryty płaskorzeźbami oraz napisami po łacinie. W oddali znajduje się ulica, drzewa oraz współczesne zabudowania. Na narożach galerii południowej i północnej znajdują się wieże. Mają one postać dwukondygnacyjnego budynku o wysokości porównywalnej z fasadą. Nakryte zostały miedzianymi hełmami. Na nich umieszczono atletów podtrzymujących glob. Sens ideologiczny tego rodzaju przedstawienia polegał na tym, że król ponosił wielki trud władzy i obronił Europę przed ekspansją świata islamu. Hełmy w architekturze barokowej stanowiły nieodłączny element kompozycyjny większości budowli. Miały one też szczególnie ozdobne kształty (baniaste, cebulaste itd.). Na zdjęciu znajduje się metalowe zwieńczenie wieży. Znajduje się w nim miejsce dla jednej osoby.
Polecenie 1
Wymień elementy, które wskazują na to, że pałac w Wilanowie był rezydencją królewską. Odpowiedź uzasadnij.
RIAsS9azUSdC9
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się, co stanowi o siedzibie królewskiej.
Propozycja odpowiedzi:
Akceptujemy każdą wypowiedź pisemną podkreślającą elementy architektury barokowej, która uwydatniała przepych władców na wzór francuski.
Polecenie 2
Wyobraź sobie, że jesteś historykiem sztuki. Przygotuj opis pałacu w Wilanowie, który znajdzie się w albumie dotyczącym polskiego baroku. Wyjaśnij, dlaczego obiekt ten jest doskonałym przykładem polskiej architektury barokowej.
RB0WCQTRv10sD
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Puść wodze fantazji osadzając ją w realiach barokowych.
Akceptujemy każdy wytwór wyobraźni,, o ile będzie prezentował możliwie najdokładniejszy opis pałacu ,stworzony na podstawie wirtualnej wizualizacji.
Trenuj i ćwicz
1
Ćwiczenie 1
Zapoznaj się z fragmentem Wizerunków królów i książąt polskich autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego, a następnie określ stosunek króla Jana III Sobieskiego do kwestii wymienionych poniżej.
Zapoznaj się z fragmentem Wizerunków królów i książąt polskich autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego, a następnie określ stosunek króla Jana III Sobieskiego do kwestii wymienionych poniżej.
Zapoznaj się z fragmentem Wizerunków królów i książąt polskich autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego, a następnie określ stosunek króla Jana III Sobieskiego do kwestii wymienionych poniżej.
Przeczytaj fragment Wizerunków królów i książąt polskich autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego, a następnie określ stosunek króla Jana III Sobieskiego do kwestii wymienionych w tabeli.
1
Józef KraszewskiWizerunki królów i książąt polskich
Piękna, poważna, acz nieco spowszedniałego typu fizyognomia Jana III, jakąśmy nawykli widywać na powszechnie znanych wizerunkach jego — daleką jest od zupełnego wyrażenia, czem ten człowiek był w istocie. Krew, temperament, wychowanie, sfery, wśród których się obracał w ciągu życia, uczyniły go daleko wielostronniejszą, wyrazistszą, i trudniejszą do scharakteryzowania postacią, niż ta, pospolita, w jakiej go nam wystawiają. Wszystko tu wejść musi w rachubę, co się na utworzenie tej postaci składało: polska, szlachecko‑pańska krew stara, krew rolników i rycerzy, dygnitarzy i gospodarzy, wychowanie domowe, narodowe, religijne, karne, potem europejskie, wielostronnie, na wszelkie życia ewenta przygotowujące. Tradycye domowe nie zacierają się późniejszemi wrażeniami; ogłada europejsko‑francuzka pokrywa je tylko jakby świetną, przejrzystą warstwą. Zżycie się i zaznajomienie z tem, co cywilizacya ówczesna miała najwykwintniejszego, nie psuje gruntu człowieka. Szlachcic polski miał to zawsze do siebie, że się łatwo z francuzkim obyczajem i mową bratał. Tak i Sobieski; ale silna podstawa surowego domowego wychowania została nienaruszoną. Przyswojenie sobie języków obcych zawsze człowieka wielostronniejszym czyni. Sobieski umiał ich kilka, i to doskonale. Francuzkim i łacińskim władał jak własnym. Podczas wiedeńskiej wyprawy on jeden nie miał żadnej trudności w porozumiewaniu się z obcymi, równie ze szpiegiem tureckim, jak z księciem saskim, który oprócz własnego języka, żadnego innego nie rozumiał. W tych kołach, w których się obracał za panowania Jana Kazimierza i elekcyi Wiśniowieckiego, język i obyczaj francuzki był panującym. Czytano romanse, i zapożyczone z nich imiona nadawano sobie w wykwintnem towarzystwie, zepsutem już, lekkomyślnem, naśladującem obyczaje stolicy nad Sekwaną, która ton całej Europie dawała. Sobieski jednak — a ma to swe wielkie znaczenie — ten sam Sobieski, którego Marysieńka upewnia, że doskonale pisze po francuzku, — sukni eleganckiej Francuzów nie wdziewa, zachowuje polską twarz wąsatą i strój starodawny; nie wyrzeka się własnego kraju, chociaż ten swoją rubasznością i szorstkim obyczajem braci szlachty jaskrawo odbija od wydelikacenia i wykwintów francuzkich.
CART7 Źródło: Józef Kraszewski, Wizerunki królów i książąt polskich, Warszawa 1888, s. 7–8.
Przeczytaj dokładnie tekst Józefa Ignacego Kraszewskiego. Zastanów się, jaki portret władcy kreśli, opisując jego podejście do edukacji, podróży czy obcych mód.
język francuski Król Jan III Sobieski doskonale znał język francuski, jednak nie ulegał modom i podpowiedziom żony - pozostawał wierny polskiej mowie.
edukacja Król był doskonale wykształcony, zwiedził wiele europejskich państw, znał języki obce. Edukacja nie zepsuła go, wziął z niej to, co cenne, odrzucił wszystko, co zbędne.
podróże zagraniczne Jan III Sobieski podróżował i zwiedzał kraje europejskie, jednak najlepiej czuł się w kraju swoich przodków. Podróże miały dla niego wartość edukacyjną.
moda francuska Król obracał się w kręgach hołdujących modzie francuskiej, a jego żona pochodziła z Francji, jednak wychowanie i szacunek dla polskich obyczajów sprawiły, że nie uległ obcym wpływom. Swoje umiłowanie tradycji manifestował poprzez szlachecki strój i charakterystyczne uczesanie.
Rgkh5DxfR1Vm0
Ćwiczenie 2
Wskaż zabiegi wykorzystane przez Józefa Ignacego Kraszewskiego w celu idealizacji postaci Jana III Sobieskiego: Możliwe odpowiedzi: 1. hiperbolizowanie zasług i pozytywnych cech władcy, umniejszanie wad i błędów, 2. zastosowanie kontrastu pozwalającego ukazywać władcę na tle osób powszechnie pogardzanych, krytykowanych, 3. zastosowanie litot w przypadku mówienia o wadach króla, 4. odwoływanie się do kariery wojskowej i politycznej władcy, 5. zastosowanie znacznej liczby słów oraz sformułowań nacechowanych emocjonalnie
1
Ćwiczenie 3
Zapoznaj się z poniższym tekstem i na jego podstawie wykonaj kolejne polecenia.
1
Najjaśniejszy Król Polski, podawszy do wiadomości J.K. Arcychrześcijańskiej Mości [...] pobudki, dla których widzi się zmuszonym uwolnić z rąk elektora brandenburskiego Prusy Książęce, dawne lenno Polskie, którego niezależność lennik ten sobie przywłaszczył za panowania zmarłego króla Kazimierza, gdy władca ten był w stanie wojny ze Szwecją i Moskwą; gdy zaś J.K. Arcychrześcijańska Mość również ma powody do skargi na postępowanie wymienionego tu elektora brandenburskiego, a zarazem została powiadomiona o potrzebie pomocy, jakiej oczekuje Król i Pan w wykonaniu [...] swego zamiaru tak potrzebnego dla ustalenia pokoju w Polsce, [...] przesłał natychmiast [...] swemu ambasadorowi pełnomocnictwo do zorganizowania i przyrzeczenia w jego imieniu temuż Królowi - odnośnie przedsięwzięcia przyłączenia Prus Książęcych - natychmiastowej pomocy i gwarancji niżej wymienionej, skoro tenże będzie w możności to przedsięwzięcie przeprowadzić. Tak więc wymieniony pan ambasador, mocą władzy udzielonej przez J.K. Arcychrześcijańską Mość, obiecuje [...] wypłacić temuż Królowi w ciągu jednego roku od dnia rozpoczęcia akcji kwotę dwustu tysięcy talarów dobrej monety. [Obiecuje również] dalej wypłacać [...] taki sam zasiłek [...], jak długo trwać będzie wojna z elektorem brandenburskim.
CART8Cytat za: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, op. S. Ochmann i K. Matwijowski, cz.1, Wrocław 1980, s. 377-379.
R18RMSCZjKDXn
Wskaż właściwą datę powstania cytowanego dokumentu. Możliwe odpowiedzi: 1. 1672, 2. 1675, 3. 1676, 4. 1684
RU4di6lVufLqr
Osoba określana w źródle jako “J.K. Arcychrześcijańska Mość” to: Możliwe odpowiedzi: 1. Ludwik XIV, król Francji., 2. Jan III Sobieski., 3. Leopold I, cesarz., 4. elektor brandenburski.
RuiknNzdOx4KT
Cytowany tekst to fragment... Możliwe odpowiedzi: 1. traktatu w Buczaczu., 2. traktatu w Jaworowie., 3. traktatu w Żurawnie., 4. przymierza zwanego Ligą Świętą.
R660nbh4c93j8
(Uzupełnij).
Ustal strony traktatu oraz przypomnij sobie, przeciwko komu był skierowany.
Traktat w Jaworowie zawarł Jan III z Ludwikiem XIV, który, jako władca Francji, nazywany był królem „arcychrześcijańskim”. Z tekstu wynika, że przymierze skierowane zostało przeciwko Brandenburgii. Przyszłą wojnę Polski z elektorem rzeczywiście miał wspomagać finansowo Ludwik XIV.
Ćwiczenie 4
Zapoznaj się z tekstami źródłowymi, a następnie dokończ zdania.
Źródło A
1
Fragment listu Jana III Sobieskiego do żony, Marysieńki
Oznajmiłem przed wczorem Wci sercu memu, żeśmy zaczęli znowu traktować; teraz oznajmuję, że już kończymy traktat. [...] Ukrainy większą nam wracają część [...]. O Podole, [...] nie miał pasza pozwolenia traktować [...]. Jasyr pobrany wszystek wracają. Tatarowie żadnych zagonów puszczać nie mają. [...] Ostatek opowie Krogulecki ustnie, czemu się tu przypatrzył, że dłuższa ulica nasza ogrodu jaworowskiego, niżeli pole albo miejsce między naszymi a ich wałem i obozem.
CART9 Źródło: Fragment listu Jana III Sobieskiego do żony, Marysieńki. Cytat za: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, op. S. Ochmann i K. Matwijowski, cz.1, Wrocław 1980, s. 381-382.
Źródło B
1
Fragment tekstu przymierza
Przymierze pod opieką papieża trwać ma aż do stałego i chwalebnego pokoju.
[...]
Jedna strona bez drugiej pokoju zawrzeć nie może.
[...]
Cesarz utrzymywać będzie w Węgrzech 60 000 wojska, król polski w Polsce 40 000.
[...]
Kiedy wojska działać zaczną, starać się będzie każde ze swej strony czynić na nieprzyjacielu zdobycze w Węgrzech, na Podolu i Ukrainie.
Cesarz daje Polakom 200 000 talarów, aby prędzej przygotowali się do wojny.
CART10 Źródło: Fragment tekstu przymierza. Cytat za: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, op. S. Ochmann i K. Matwijowski, cz.1, Wrocław 1980, s. 383.
Źródło C
1
Fragment traktatu
W obliczu tej pomocy, którą J.K. Arcychrześcijańska Mość ofiarowała i przyrzekła [...] Królowi Panu, tenże Król i Pan chcąc wykazać swoją wdzięczność [...], zobowiązuje się ze swej strony niniejszym traktatem do wykonania następujących artykułów:
do otwartego wypowiedzenia wojny elektorowi brandenburskiemu, skoro tylko zawrze pokój z Portą i do nie zawierania z nim pokoju bez zgody J.K. Arcychrześcijańskiej Mości,
do zezwolenia i popierania w całym swym państwie na pobór i wyjście wojsk do służby J.K. Arcychrześcijańskiej Mości i nie zezwolić na to żadnemu z jej wrogów, czy to bezpośrednio czy pośrednio.
CART11 Źródło: Fragment traktatu. Cytat za: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, op. S. Ochmann i K. Matwijowski, cz.1, Wrocław 1980, s. 380.
Źródło D
1
Fragment przymierza
1. Przymierze zaczepne między cesarzem, Polską i Rzplitą trwać będzie aż do ukończenia wojny [...].
2. Protektorem i gwarantem onego jest papież i jego następcy.
[...]
6. Cesarz wchodząc do tego przymierza, jako król czeski, węgierski i austriacki arcyksiążę, obowiązuje do niego te królestwa i dziedziczne państwa. Podobnież król polski z Koroną i W. Księstwem Litewskim, Rzplita [tj. Rzeczpospolita] wenecka ze wszystkimi swymi posiadłościami do niego przystępują.
[...]
8. Cesarz i król polski obiecują działać na lądzie potężnymi wojskami, Rzplita wenecka liczną flotą na morzu tudzież wojskiem w Dalmacji, o ile ich siły dozwolą aż do zawarcia chwalebnego z pomocą Bożą pokoju.
CART12 Źródło: Fragment przymierza. Cytat za: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, op. S. Ochmann i K. Matwijowski, cz.1, Wrocław 1980, s. 384.
Re7xZqyU7Jm9h
Dokończ zdania: 1. Porozumienie, którego skutkiem była wyprawa wiedeńska Jana III, oznaczone zostało literą Tu uzupełnij. 2. O układzie, który przekreślał haniebne dla Polski porozumienia buczackie, mowa w źródle Tu uzupełnij. 3. O wrogich zamierzeniach Jana III Sobieskiego wobec byłych lenników Rzeczypospolitej informuje tekst Tu uzupełnij. 4. Koalicja, która przyczyniła się do odzyskania przez Polskę Podola, powstała w wyniku porozumienia oznaczonego literą Tu uzupełnij. 5. Porozumień, które weszły w życie, dotyczą źródła Tu uzupełnij, Tu uzupełnij i Tu uzupełnij. 6. Tajny charakter miał układ, którego dotyczy źródło Tu uzupełnij. 7. Przeciwko Turcji skierowane były porozumienia, których dotyczą źródła Tu uzupełnij i Tu uzupełnij.
Dokończ zdania: 1. Porozumienie, którego skutkiem była wyprawa wiedeńska Jana III, oznaczone zostało literą Tu uzupełnij. 2. O układzie, który przekreślał haniebne dla Polski porozumienia buczackie, mowa w źródle Tu uzupełnij. 3. O wrogich zamierzeniach Jana III Sobieskiego wobec byłych lenników Rzeczypospolitej informuje tekst Tu uzupełnij. 4. Koalicja, która przyczyniła się do odzyskania przez Polskę Podola, powstała w wyniku porozumienia oznaczonego literą Tu uzupełnij. 5. Porozumień, które weszły w życie, dotyczą źródła Tu uzupełnij, Tu uzupełnij i Tu uzupełnij. 6. Tajny charakter miał układ, którego dotyczy źródło Tu uzupełnij. 7. Przeciwko Turcji skierowane były porozumienia, których dotyczą źródła Tu uzupełnij i Tu uzupełnij.
Ćwiczenie 5
Na podstawie poniższego tekstu, opisz sarmacki styl życia Jana Sobieskiego.
List Jana III Sobieskiego do królowej Marii Kazimiery
W namiotach wezyrskich, 13 września 1683. Jedyna duszy i serca pociecho, najśliczniejsza i najukochańsza Marysieńko! Bóg i Pan nasz na wieki błogosławiony dał zwycięstwo i sławę narodowi naszemu, o jakiej wieki przeszłe nigdy nie słyszały. Działa wszystkie, obóz wszystek, dostatki nieoszacowane dostały się w ręce nasze. Nieprzyjaciel ucieka w konfuzji [zawstydzony]. Wielbłądy, muły, bydło, owce dostały się w ręce nasze. Prochów samych amunicji nieprzyjaciel porzucił więcej niżeli za milion złotych. Wezyr tak szybko uciekał, że ledwie na jednym koniu i w jednej sukni. Ja zająłem wszystkie jego rzeczy, w tym namiot tak wielki, jak Warszawa albo Lwów. Mam wszystkie jego znaki, chorągiew, którą dał mu cesarz turecki i konia z drogim siodłem. Na polu leży złotych szabel pełno i innych wojennych rynsztunków po wojsku, które uciekło. Liczę, że samych namiotów na polu Turcy zostawili sto tysięcy. A co za delicje miał wezyr przy swoim namiocie, opisać niepodobna. Miał łaźnię, miał ogródek i fontanny, króliki, koty, a nawet papugę i strusia. Wszystko to dostało się w nasze ręce.
CART13 Źródło: List Jana III Sobieskiego do królowej Marii Kazimiery, [w:] Jan Sobieski, Listy do Marysieńki, red. L. Kukulski, Warszawa, s. 522.
RZ82eYHEaVWhq
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
Przeanalizuj definicję sarmatyzmu oraz Sarmaty. Wskaż charakterystyczne zachowania dla sarmackiego stylu życia i zanalizuj możliwości realizacji tego stylu życia.
Jan Sobieski lubił życie wiejskie, przebywanie na łonie natury oraz wojaczkę. Czas wolny spędzał na polowaniach lub spacerach. Odznaczał się otwartością i gościnnością. Lubił biesiadować i prowadzić konwersacje na tematy teologiczne i filozoficzne. Nie stronił od zakrapianych imprez w gronie przyjaciół, gdyż cenił sobie więzi towarzyskie.
RoPZwjD4QEaUZ1
Ćwiczenie 6
1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 18.10.1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 10.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 21.05.1674 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.10.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 02.02.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.06.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 17.10.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego
1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 18.10.1672 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 10.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.11.1673 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 21.05.1674 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.10.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 02.02.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 11.06.1675 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego 17.10.1676 Możliwe odpowiedzi: 1. rozejm w Żurawnie, 2. wybuch wojny polsko‑tureckiej, 3. oblężenie Trembowli, 4. bitwa pod Chocimiem, 5. elekcja Jana III Sobieskiego, 6. traktat w Jaworowie, 7. śmierć Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 8. pokój w Buczaczu, nieratyfikowany przez polski sejm, 9. koronacja Jana III Sobieskiego
R1KyEGrXzCl49
Ćwiczenie 7
Przyporządkuj wydarzenia do władcy, za którego panowania miały one miejsce. Jan II Kazimierz Waza Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Michał Korybut Wiśniowiecki Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Jan III Sobieski Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie
Przyporządkuj wydarzenia do władcy, za którego panowania miały one miejsce. Jan II Kazimierz Waza Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Michał Korybut Wiśniowiecki Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie Jan III Sobieski Możliwe odpowiedzi: 1. Traktat w Buczaczu, 2. Powstanie Chmielnickiego, 3. Rozejm w Andruszowie, 4. Rozejm z Turkami w Żurawnie, 5. Potop szwedzki, 6. Zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, 7. Traktat w Jaworowie, 8. Zajęcie Podola przez Turcję, 9. Traktaty welawsko‑bydgoskie
1
Ćwiczenie 8
Przeciągnij podpisy do odpowiednich elementów na ilustracji.
ReQ5wwZ06jlog
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Romeyn de Hooghe, Gloryfikacja Jana Sobieskiego na tle bitwy chocimskiej, 1674 r.
Źródło: Cyfrowe Muzeum Narodowe, domena publiczna.
R1ZhYuIvIejDH
Uzupełnij opis ilustracji. W centrum ilustracji 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski został przedstawiony na wspiętym rumaku. W prawej ręce trzyma szablę, ubrany jest w żupan i 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. Pod tylnymi kopytami konia leży pokonany 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. W tle ukazano atak wojsk Rzeczypospolitej na obóz turecki. Na wzniesieniu widać 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. Z obłoków wyłaniają się postaci alegoryczne. Z lewej strony hetmana unosi się personifikacja 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. Jest to kobieta w zbroi, w prawej ręce trzyma kopię zakończoną krucyfiksem oraz 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski (symbol wolności), a w lewej odciętą głowę Turka. Do kopii przymocowany jest proporzec z tarczą herbową Sobieskich. Obok Romy, po jej lewej stronie, ukazano 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski – postać w nimbie z węża zjadającego własny ogon (symbol wieczności). Chwała koronuje wyłaniającą się z obłoków Polonię. Z prawej strony Romy 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski spychają w otchłań przerażonych Turków, co można rozumieć jako współczesną 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski − walkę chrześcijan z muzułmanami, zmierzającą do ich całkowitego unicestwienia. Z prawej strony Sobieskiego z chmur wyłaniają się dwa 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski trzymające w rękach proporzec z herbem Janina w wieńcu laurowym.
Uzupełnij opis ilustracji. W centrum ilustracji 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski został przedstawiony na wspiętym rumaku. W prawej ręce trzyma szablę, ubrany jest w żupan i 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. Pod tylnymi kopytami konia leży pokonany 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. W tle ukazano atak wojsk Rzeczypospolitej na obóz turecki. Na wzniesieniu widać 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. Z obłoków wyłaniają się postaci alegoryczne. Z lewej strony hetmana unosi się personifikacja 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski. Jest to kobieta w zbroi, w prawej ręce trzyma kopię zakończoną krucyfiksem oraz 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski (symbol wolności), a w lewej odciętą głowę Turka. Do kopii przymocowany jest proporzec z tarczą herbową Sobieskich. Obok Romy, po jej lewej stronie, ukazano 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski – postać w nimbie z węża zjadającego własny ogon (symbol wieczności). Chwała koronuje wyłaniającą się z obłoków Polonię. Z prawej strony Romy 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski spychają w otchłań przerażonych Turków, co można rozumieć jako współczesną 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski − walkę chrześcijan z muzułmanami, zmierzającą do ich całkowitego unicestwienia. Z prawej strony Sobieskiego z chmur wyłaniają się dwa 1. twierdzę chocimską, 2. Szwed, 3. Wieczną Chwałę, 4. Geniusze Sławy, 5. kontusz, 6. Bellona z Herkulesem, 7. hetman Jan Sobieski, 8. Świętego Rzymu, 9. Turek, 10. czapką frygijską, 11. gigantomachię, 12. delię, 13. Jan III Sobieski trzymające w rękach proporzec z herbem Janina w wieńcu laurowym.
Źródło: Na podstawie opisu umieszczonego na stronie Muzeum Narodowego w Warszawie.
Ćwiczenie 8
R9IC6hHfx7mJJ
Uzupełnij luki w tekście. Jan III Sobieski miał ambitne plany i dążył do tego, aby Rzeczpospolita ponownie zaczęła 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie na arenie międzynarodowej. W tym celu musiał szukać 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie i 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie z jednym z rywalizujących ze sobą w Europie obozów – 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie lub 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie. W odróżnieniu od swoich poprzedników postawił na sojusz z Francją i w 1675 r. podpisał z nią traktat 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie. Był on skierowany przeciwko 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie − zobowiązywał Sobieskiego do rozpoczęcia z nią wojny. 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie deklarowała ze swojej strony wsparcie finansowe i zobowiązywała się poprzeć Rzeczpospolitą w jej staraniach o zwrot Prus Książęcych, utraconych na mocy traktatów welawsko‑bydgoskich (1657).
Uzupełnij luki w tekście. Jan III Sobieski miał ambitne plany i dążył do tego, aby Rzeczpospolita ponownie zaczęła 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie na arenie międzynarodowej. W tym celu musiał szukać 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie i 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie z jednym z rywalizujących ze sobą w Europie obozów – 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie lub 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie. W odróżnieniu od swoich poprzedników postawił na sojusz z Francją i w 1675 r. podpisał z nią traktat 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie. Był on skierowany przeciwko 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie − zobowiązywał Sobieskiego do rozpoczęcia z nią wojny. 1. porozumienia, 2. Francja, 3. burbońskim, 4. habsburskim, 5. odgrywać ważną rolę, 6. możliwości współpracy, 7. Brandenburgii, 8. w Jaworowie deklarowała ze swojej strony wsparcie finansowe i zobowiązywała się poprzeć Rzeczpospolitą w jej staraniach o zwrot Prus Książęcych, utraconych na mocy traktatów welawsko‑bydgoskich (1657).
Słownik
Liga Święta
Liga Święta
antyturecka koalicja państw, zawiązana z inicjatywy papieża Innocentego XI; w jej skład wchodziły: cesarstwo niemieckie, Rzeczpospolita, Wenecja i papiestwo, w 1686 r. dołączyła do niej Rosja; długoletnia wojna z Turcją zakończyła się klęską sułtana i częściowym rozbiorem imperium osmańskiego (pokój w Karłowicach z 26 stycznia 1699 r.)
polityka bałtycka
polityka bałtycka
polityka, którą król Jan III Sobieski realizował w pierwszych latach swojego panowania; jej celem było odzyskanie Prus Książęcych, utraconych przez Rzeczpospolitą na rzecz Brandenburgii na mocy traktatów welawsko‑bydgoskich w 1657 roku