Drugi front w Europie. Kapitulacja III Rzeszy

W połowie maja 1943 r. w Afryce skapitulowały wojska państw osi. Wkrótce też, 25 maja, zakończyła się trzecia konferencja waszyngtońska, podczas której Frank D. Roosevelt i Winston Churchill omówili m.in. plany inwazji na Włochy i ustalili przybliżoną datę lądowania w Normandii. Nareszcie pojawiła się realna szansa na przełamanie niemieckiej ofensywy. W lipcu 1943 r. wojska alianckie wylądowały na Sycylii, a we wrześniu na Półwyspie Apenińskim. W sierpniu 1943 r. na konferencji w Quebecu w Kanadzie przedstawiciele Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii – prezydent Franklin Delano Roosevelt i premier Winston Churchill – ostatecznie zadecydowali o otwarciu drugiego frontu w Europie. Miało to nastąpić poprzez desant sił sprzymierzonych we Francji. Operacji tej nadano kryptonim „Overlord”, a stworzenie drugiego frontu przyczyniło się do przyspieszenia klęski III Rzeszy.

Choć alianci zgadzali się co do konieczności lądowania we Francji, to jednak w 1943 r. wojska sprzymierzonych nie były jeszcze gotowe do działania w tak dużej skali, dlatego zaakceptowano plan inwazji na Sycylię. Stamtąd alianckie oddziały miały przedostać się na kontynentalną część Włoch, czyli Półwysep Apeniński, i ruszyć w stronę Rzymu. Tak też się stało: w lipcu 1943 r. wojska alianckie wylądowały na wyspie i szybko ją opanowały.

Lądowanie we Włoszech

Choć alianci zgadzali się co do konieczności lądowania we Francji, to jednak w 1943 r. wojska sprzymierzonych nie były jeszcze gotowe do działania w tak dużej skali, dlatego zaakceptowano plan inwazji na Sycylię. Stamtąd alianckie oddziały miały przedostać się na kontynentalną część Włoch, czyli Półwysep Apeniński, i ruszyć w stronę Rzymu. Tak też się stało: w lipcu 1943 r. wojska alianckie wylądowały na wyspie i szybko ją opanowały.

R1RTYvVt4aEZu

Mapa przedstawia ofensywę aliancką we Włoszech. Zielonymi strzałkami oznaczono kierunki ataku wojsk alianckich. Wojska alianckie kierują się od południa od strony morskiej w kierunku północnym. Wśród wojsk są US 7 i brytyjska ósemka. Od strony morza oznaczono dwa kierunki ataku z datą 22 stycznia 1944 i 9 września 1943. Czerwoną linią przerywaną oznaczono linie frontu w danym dniu. Linia frontu 13 czerwca 1943 przebiegła na morzy na południu Włoch. Linia frontu 18 sierpnia 1943 i 2 września 1943 przebiegała na morzu i na terenie południowych Włoch przez miasto Reggio di Calabira. Front 28 września 1943 znajdował się w środkowej części Włoch i przebiegał w okolicy miasta Neapol. Front przesunął się nieco dalej na północ 8 października 1943. Ponownie front przesunął się nieco dalej na północ i 15 stycznia 1944 roku przebiegał w okolicy miejscowości Monte Cassino. 17 czerwca 1944 i 4 sierpnia 1944 front przesunął się dalej na północ za Rzym i przebiegał w okolicy miejscowości Florencja i Ancona. Front 14 stycznia 1945 przebiegał dalej w okolicy Bolonii. W maju 1945 front przebiegał na północy Włoch za miejscowościami Turyn, Mediolan i Wenecja. Niebieską linią oznaczono główne linie obrony niemieckiej. Pierwsza taka linia podpisana jako linia Gustawa przebiegała przez Monte Cassino. Druga linia podpisana jako linia Gotów przebiegała w okolicy miejscowości Florencja i Ancona. Polską flagą oznaczono walki Drugiego Korpusu generała Andersa. Odbyły się pod Monte Cassino, Anconą i Bolonią.

Inwazja na Sycylię, a następnie wylądowanie aliantów we wrześniu 1943 r. na Półwyspie Apenińskim uświadomiły Włochom, że ich armia nie jest w stanie przeciwstawić się siłom sprzymierzonym, nie mają też co liczyć na skuteczną pomoc Niemców. Narastające niezadowolenie we Włoszech doprowadziło do powstania wewnętrznej opozycji wśród faszystowskich dygnitarzy. Na zwołanym na 25 lipca 1943 r. posiedzeniu Wielkiej Rady Faszystowskiej zadecydowano, że duce nie jest już w stanie pełnić obowiązków przywódcy państwa. Król Wiktor Emanuel III poparł spiskowców i rozkazał uwięzić Benita Mussoliniego oraz mianował premierem gen. Pietra Badoglia z misją wyprowadzenia Włoch z II wojny światowej. Wkrótce, 8 września 1943 r., Włochy zawarły z aliantami zawieszenie broni. Niemcy jednak nie zamierzali się wycofywać. W dniu 12 września specjalna niemiecka grupa uwolniła Mussoliniego z aresztu, w jakim przebywał w hotelu w górzystym Campo Imperatore w Abruzji, Niemcy zajęli też większą część Włoch. Bezsprzecznie panowali nad północną częścią kraju, gdzie po uwolnieniu Mussoliniego powstała marionetkowa Włoska Republika Socjalna (w skrócie określana jako Republika Salò).

Alianci, walczący na niesprzyjającym terenie górzystym z oddziałami niemieckimi, powoli posuwali się w stronę Alp. Drogi do Rzymu Niemcy bronili na tzw. linii Gustawa. Jednym z jej najważniejszych punktów był ufortyfikowany klasztor benedyktynów i okolice wzgórza Monte Cassino między Neapolem a Rzymem, o które walki trwały od 17 stycznia 1944 roku. Umocnienia te alianci – m.in. II Korpus Polskich Sił Zbrojnych pod dowództwem gen. Władysława Andersa – sforsowali w maju 1944 roku. To właśnie żołnierze polscy przyczynili się do przerwania linii Gustawa, zdobywszy umocniony klasztor – główny punkt oporu niemieckiego. Otworzyli tym samym aliantom drogę na Rzym, który 4 czerwca 1944 r. został wyzwolony przez aliantów spod okupacji Trzeciej Rzeszy. W międzyczasie Niemcy utworzyli nową linię umocnień - linię Gotów, osłaniającą dolinę Padu. Bój o oswobodzenie Włoch trwał aż do maja 1945 roku. Ostatnie oddziały niemieckie na froncie włoskim skapitulowały 2 maja, cztery dni po śmierci Mussoliniego, który został ponownie schwytany i rozstrzelany bez sądu przez włoskich partyzantów.

Lądowanie w Normandii

Zgodnie z ustaleniami z konferencji w Teheranie drugi front miał zostać otwarty w północnej Francji. W dniu 6 czerwca 1944 r. w Normandii rozpoczęła się operacja „D‑Day” – zmasowany desant wojsk alianckich. Ich podstawę stanowiły oddziały amerykańskie, brytyjskie i kanadyjskie, a dowodził nimi gen. Dwight Eisenhower. Mimo ogromnych strat udało się zająć i utrzymać przyczółki, Amerykanie utworzyli je na plażach o kryptonimach „Utah” oraz „Omaha”, na której podczas inwazji doszło do najcięższych walk, a Brytyjczycy i Kanadyjczycy obsadzili przyczółki „Gold”, „Juno” i „Sword”. W następnych miesiącach ruszyła stamtąd ofensywa. Ważnym sukcesem aliantów była poprzedzająca D‑Day kampania dezinformacyjna – udało się przekonać niemieckich dowódców oraz Adolfa Hitlera, że desant sił sprzymierzonych nastąpi w rejonie Calais. Pod koniec lipca 1944 r. alianci przerzucili do Francji już blisko milion żołnierzy i mogli przejść do wojny manewrowej.

Alianci 19 lipca wyzwolili Caen. Niemcy nie mieli wyjścia - rozpoczęli odwrót. Klęska pod Falaise (12‑21 sierpnia) zmusiła ich do zmiany planów. Stało się jasne, że Francji nie da się już utrzymać. W bitwach pod Caen i Falaise do zwycięstwa sprzymierzonych walnie przyczyniła się polska 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka. Do początku września 1944 r. alianci wyzwolili Francję oraz Belgię i przekroczyli przedwojenną granicę francusko‑niemiecką. Następnie 17 września rozpoczęli największą w czasie II wojny światowej operację powietrzno‑desantową pod kryptonimem „Market‑Garden”. Miała ona na celu opanowanie mostów na Renie i obejście od północy niemieckich umocnień obronnych - tzw. linii Zygfryda. W bitwie pod Arnhem wzięli udział m.in. polscy spadochroniarze gen. Stanisława Sosabowskiego. Podczas tej operacji aliantom nie udało się jednak zająć drugiego brzegu Renu.

RDysbntQ2ffnN

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Lądowanie w Normandii.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Lądowanie w Normandii.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RDysbntQ2ffnN

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Lądowanie w Normandii.

W sierpniu 1944 r. na stronę aliantów przeszła Rumunia, w następnym miesiącu zaś Bułgaria (zajęta przez ZSRS). W tym samym czasie po podpisaniu traktatu pokojowego ze Związkiem Sowieckim z wojny wycofała się Finlandia. W listopadzie 1944 r. do Belgradu wkroczyli komunistyczni partyzanci Tity wspomagani przez wojska sowieckie, a w lutym 1945 r. Armia Czerwona zajęła Budapeszt.

Upadek Trzeciej Rzeszy

Hitler, coraz wyraźniej zdradzający oznaki szaleństwa, uznał, że skoro Niemcy są zbyt słabi, aby zwyciężyć, to nie zasługują na przetrwanie, i nakazał walkę do ostatniego żołnierza. Jednocześnie propaganda hitlerowska przekonywała niemieckie społeczeństwo o istnieniu cudownej broni (niem. Wunderwaffe), która odmieni losy wojny. Iluzję tę podtrzymywały doniesienia o użyciu bezzałogowych samolotów‑pocisków rakietowych V1 i V2 przeciw Londynowi. Prace nad prototypem nowej broni przerwało zniszczenie tajnej fabryki przez lotnictwo alianckie. Jej położenie odkrył wywiad Armii Krajowej.

W grudniu 1944 r. Niemcy ostatni raz zaatakowali na froncie zachodnim w Ardenach. Nie zdołali zatrzymać ofensywy, udało im się jednak opóźnić pochód sprzymierzonych. W styczniu 1945 r. wojska sowieckie sforsowały Wisłę, a w marcu – Odrę. W tym samym miesiącu alianci przekroczyli Ren. Ostatniego dnia kwietnia w Berlinie oblężonym przez oddziały sowieckie Adolf Hitler popełnił samobójstwo. W dniu 2 maja skapitulowała stolica Trzeciej Rzeszy, pięć dni później armia niemiecka na Zachodzie, a 8 maja – na wszystkich frontach. Wojna w Europie została zakończona.

Zapoznaj się z wypowiedzią prof. Włodzimierza Borodzieja, a następnie wykonaj kolejne polecenia.

RVg92VOwC7kXl

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Lądowanie we Włoszech i Normandii. Część pierwsza.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Lądowanie we Włoszech i Normandii. Część pierwsza.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RVg92VOwC7kXl

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Lądowanie we Włoszech i Normandii. Część pierwsza.

Straty wojenne

II wojna światowa okazała się najbrutalniejszym konfliktem w dziejach ludzkości. W wyniku jej działań śmierć poniosły miliony ludzi, nie tylko żołnierzy, ale przede wszystkim ludności cywilnej. Doszło do zaplanowanej eksterminacji narodów (Holokaust Żydów), nacji (wymordowanie Romów) i grup (duchowieństwo, inteligencja) o niespotykanym do tej pory rozmiarze. Zniszczeniu uległo wiele miast i wsi, dóbr kultury i obiektów sztuki, które nie stanowiły żadnego militarnego potencjału. Próbą rozliczenia popełnionych zbrodni zajęły się utworzone przez państwa sojusznicze specjalne trybunały.

Najważniejsze wydarzenia

Trenuj i ćwicz.

31

Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z tekstem oraz ilustracjami i wykonaj poniższe polecenia.

Zapoznaj się z tekstem oraz opisami ilustracji i wykonaj poniższe polecenia.

Fragment wspomnień żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Mariana Słowińskiego

Alarm rano. Robiłem śniadanie, woda już prawie się ugotowała. Wszystko wylewam, pędzę do czołgu. Lecimy do przodu [...]. Kiedyśmy dotarli w okolice Chambois, otrzymaliśmy rozkaz zdobycia wzgórza 262. [...] Rozmaicie po drodze było. Pamiętam, że pędziłem jeden z pierwszych w tym tłumie czołgów pułkowych. W kurzu jeden drugiego nie widział. Żeśmy pędzili strasznie, nie zważając na nic. Pamiętam jak dzisiaj, wpadliśmy na wzgórze 262 przed godziną trzynastą. Kiedy żeśmy się rozparcelowali na nim, a czołgów było ponad pięćdziesiąt, i kiedyśmy spojrzeli w dół, to żeśmy oszaleli, co się dzieje na dole. Cała masa wojsk niemieckich, cała masa broni pancernej, czołgów, wozów konnych, samochodów – wszystko się przemieszcza: w lewo, w prawo, pogubione, pozamykane. Nikt nie wie, w którą stronę iść. My na górze, a przed nami gdzieś czterysta‑pięćset‑tysiąc metrów, cała masa tych wojsk niemieckich. Kiedy pułkownik Aleksander Stefanowic dał rozkaz otwarcia ognia, to nie trzeba było nawet celować. Się tłukło strasznie... Okropne to było widowisko, ale muszę coś powiedzieć: tutaj poczułem się wreszcie panem sytuacji. Tym, który jest na górze. Ciężkie były te trzy dni. Okropne. Spać nie mogliśmy. W nocy Niemcy podchodzili nas i kolegom nożami podcinali gardła nawet. Nie wolno było zasnąć w czołgu. Nie było nic do picia. Jedzenia nie było. Zmęczenie było ogromne.

CART18 Źródło: Fragment wspomnień żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Mariana Słowińskiego. Cytat za: https://histmag.org/Bitwa-pod-Falaise-polskie-czolgi-w-Normandii-9856.

Ilustracja A

RRR1qiGeSkrQk

Ilustracja przedstawia mapę, na której zaprezentowano walki Drugiego Korpusu Polskiego pod Monte Cassino od 11 do 19 maja 1944 roku. Kolorowymi liniami oznaczono rozgraniczenia Korpusów. W walkach brały udział wojska angielskie, hinduskie, polskie i nowozelandzkie, których działania przebiegały od strony zachodniej i południowej. Na środku mapy zaznaczono miejscowość Cassino z drogą Via Casilliana oraz klasztor. Podpisano także kilka miejsc jako Farma „Albaneta”, San Angelo oraz „Widmo”. Na południu jest rzeka Rapido, a na zachodzie rzeka Liri i Gari.

Ilustracja B

R12NLC1pxhtls

Ilustracja przedstawia mapę, na której zaprezentowano udział Pierwszej Dywizji Pancernej w bitwie pod Falaise. Strzałkami zaznaczono kierunki działania oddziałów polskich — Pierwszej Dywizji Pancernej, a także oddziałów alianckich i niemieckich. Zaznaczono także pozycje obronne oddziałów niemieckich. Oddziały alianckie składają się z wojsk kanadyjskich, brytyjskich, amerykańskich. Kierunki działania oddziałów polskich i alianckich przebiegały z północy z miejscowości Caen na południe przez miejscowości Estrees‑la‑Campagne, Fontaine‑le‑Pin, Falaise do miejscowości Mont‑Ormel i Chambois. Część oddziałów amerykańskich kierowała się od strony południowej. Pozycje obronne oddziałów niemieckich znajdują się na wschodzie. Kierunek działania oddziałów niemieckich odbywa się głównie na południu od strony wschodniej.

Ilustracja C

RYXV4GDycWDuZ

Ilustracja przedstawia mapę, na której zaprezentowano operację Market‑Garden, bitwę o Arnhem od 17 do 25 września 1944 roku. Na mapie oznaczono jednostki SBSpad, jednostki alianckie, odwrót z Anhem, jednostki niemieckie oraz miejsce lądowania 1SBSpad i miejsce lądowań jednostek alianckich. Jednostki alianckie poruszały się na północ od południa oraz na północy z zachodu na wschód. Niemieckie jednostki kierowały się głównie na Anhem na północy mapy oraz na południu w kierunku zachodnim. Jednostki SBSpad kierowały się na Anhem od zachodu. Lądowanie 1SPSpad miało miejsce 17 września 1944 roku na północy. Lądowanie jednostek alianckich miało miejsce na północnym‑zachodzie 17 września 1944 roku oraz na południu 17 września 1944 roku.

Ilustracja D

Rj0SyQBRvUQaL

Ilustracja przedstawia mapę Normandii i sąsiadujące z nią morze. Zaprezentowano na niej lądowanie wojsk alianckich na plażach Normandii 6 czerwca 1944 roku. Wzdłuż całego wybrzeża oznaczono desant armii amerykańskich i brytyjskich. Amerykańskie operacje desantowe opisano jako Utah i Omaha i miały miejsce w zachodniej części wybrzeża. Brały w nich udział Amerykańska Czwarta Dywizja Piechoty oraz Amerykańska Pierwsza i Czterdziesta dziewiąta Dywizja Piechoty. Brytyjskie operacje opisano jako Gold i Sword i miały miejsce w centralnej i wschodniej części wybrzeża. Brały w nich udział Brytyjska Piąta Dywizja Piechoty, Brytyjska Trzecia Dywizja Piechoty i Brytyjska Szósta Dywizja Piechoty. Kanadyjską operację opisano jako Juno, miała miejsce między operacjami brytyjskimi. Brała w niej udział Kanadyjska Trzecia Dywizja Piechoty.

RgQcNuVNzRmWM

Zaznacz właściwą odpowiedź. Plan operacji militarnej, do którego odnosi się tekst źródłowy, został oznaczony literą: Możliwe odpowiedzi: 1. A., 2. B., 3. C., 4. D.

R1Kja7iXuuC2j

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na lokalizację działań wojennych oraz rodzaj wojsk, które brały udział w operacji militarnej.

Pokaż odpowiedź

W operacji brały udział wojska pancerne na terytorium Francji.

21

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z ilustracją, a następnie wykonaj polecenia.

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenia.

R1SFa6iwKx4qJ

Ilustracja przedstawia mapę Europy. Na jej środku stoi postać Adolfa Hitlera w mundurze i z charakterystycznym prostokątnym wąsem. Ubrany jest w mundur ze swastyką na ramieniu. Hitler jest zaskoczony, trzyma w ręku pistolet. Otaczają go pistolety oraz postaci uzbrojonych żołnierzy, którzy wymierzają w jego kierunku strzelby i pistolety. Wokół Hitlera są podpisane następujące kraje: Anglia, Dania, Francja, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Polska, Jugosławia, Turcja, Grecja, Włochy. Na mapie są oznaczone krzyżykami dwie linie. Pierwsza linia oddziela Rosję od pozostałych krajów, a druga oddziela Hiszpanię i Portugalię. Żołnierze na terenie Hiszpanii i Portugalii nie mają wymierzonej w stronę Hitlera broni. Na dole ilustracji znajduje się duży żołnierz z plecakiem z napisem USA. Robi on krok z południa na mapę Włoch.

RBZ9tb08H0DXR

Wybierz właściwą odpowiedź.
Mapa przedstawia Europę w: Możliwe odpowiedzi: 1. 1942 roku., 2. 1943 roku., 3. 1944 roku., 4. 1945 roku.

RGVsnF1FDknVy

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Uwzględnij udział Amerykanów i Brytyjczyków w wojnie na kontynencie europejskim.

Pokaż odpowiedź

Z ilustracji wynika, że alianci wkroczyli na terytorium Włoch, ale jeszcze nie rozpoczęli operacji Overlord.

Słownik