Rqx5mcNNLM09o
Zdjęcie przedstawia kamień porośnięty zielonym mchem.

Różnorodność organizmów - rośliny pierwotnie wodne i zarodnikowe

Mszaki należą̨ do roślin lądowych o najprostszej budowie. Mają stosunkowo mało zróżnicowane tkanki.
Źródło: Ronaldo de Oliveira, Unsplash, domena publiczna.

Sprawdź co umiesz

11
Ćwiczenie 1
R1bf8MFuibbbZ
Wątrobowiec (Marchantiophyta), mikroskop świetlny, powiększenie 40x.
Źródło: jessy731, Flickr, licencja: CC BY-NC 2.0.

Struktura widniejąca na zdjęciu mikroskopowym to gametangium, które produkuje tylko jedną gametę. Niektóre z komórek tej struktury wydzielają substancje chemiczne, wywołujące chemotaksję, czyli ruch komórek bądź organizmów ukierunkowany gradientem czynnika chemicznego w środowisku.

RvcZT0hFxDVOz
Struktura widniejąca na zdjęciu mikroskopowym to gametangium, które produkuje tylko jedną gametę. Niektóre z komórek tej struktury wydzielają substancje chemiczne, wywołujące chemotaksję, czyli ruch komórek bądź organizmów ukierunkowany gradientem czynnika chemicznego w środowisku. (Uzupełnij).

Gametangium to struktura, która produkuje tylko jedną gametę. Niektóre z komórek tej struktury wydzielają substancje chemiczne, wywołujące chemotaksję, czyli ruch komórek bądź organizmów ukierunkowany gradientem czynnika chemicznego w środowisku.

R18zxRuvwRSe8
Rozpoznaj i nazwij opisaną w tekście strukturę. (Uzupełnij).
RRstMNBI5tUsf
Ćwiczenie 2
Zaznacz cechy mszaków, które sprawiają, że rośliny te osiągają niewielkie rozmiary. Możliwe odpowiedzi: 1. brak im typowej tkanki przewodzącej, 2. ich ściany komórkowe nie są zdrewniałe
1
Ćwiczenie 3

Ciałka oleiste to pojedyncze lub złożone struktury, występujące w komórkach liści i plech wątrobowców. Najczęściej są przezroczyste, tylko u kilku gatunków są wybarwione. Stanowią jedną z cech identyfikacji wątrobowców. Wydzielają różne substancje zapachowe, a w okresie zimowym chronią roślinę dzięki obecnym w nich lipidom i białkom, których struktura jest odporna na wahania temperatur.

R50BFHTXNWUTp
Ilustracja interaktywna 1. ciałko oleiste
Listek gametofitu miedzika krucholistnego (Frullania fragilifolia) z widocznymi chloroplastami i ciałkami oleistymi
Źródło: Des_Callaghan, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Rm59F61V0CCH0
Na podstawie powyższego opisu wskaż funkcje ciałek oleistych. Możliwe odpowiedzi: 1. odstraszają owady, 2. zapobiegają zamarznięciu, 3. przeprowadzają fotosyntezę, 4. gromadzą wodę, 5. produkują gamety

Ciałka oleiste to pojedyncze lub złożone struktury, występujące w komórkach liści i plech wątrobowców. Najczęściej są przezroczyste, tylko u kilku gatunków są wybarwione. Stanowią jedną z cech identyfikacji wątrobowców. Wydzielają różne substancje zapachowe, a w okresie zimowym chronią roślinę dzięki obecnym w nich lipidom i białkom, których struktura jest odporna na wahania temperatur.

ReAlkMSCTniIt
Ćwiczenie 3
Możliwe odpowiedzi: 1. odstraszają owady, 2. zapobiegają zamarznięciu, 3. przeprowadzają fotosyntezę, 4. gromadzą wodę, 5. produkują gamety
1
Ćwiczenie 4

Grzyby tworzące mikoryzy arbuskularne (gromada Glomeromycota), to najliczniejsza grupa wśród współczesnych grzybów endomikoryzowych, tworzących mutualistyczne związki z roślinami naczyniowymi. Jeszcze do niedawna uważano je za pierwotne w stosunku do wszystkich innych endosymbioz korzeniowych. Obecność w plechach wątrobowców strzępek różnych grzybów spowodowała zainteresowanie i rozważania związane z powstaniem i ewolucją mikoryz (...). Rośliny niższe nie mają korzeni, więc trudno ich związki z grzybami nazywać mikoryzami, stąd pojęcie „związki mikoryzopodobne.

Indeks górny Barbara Fojcik, Na początku były mszaki – czyli jak to było z wyjściem na ląd, [w:] „Kosmos, Problemy Nauk Biologicznych”, t. 63, nr 3, r. 2014, s. 429–441. Indeks górny koniec

Rj5Mj2hBkvrt8
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 5

Torfowisko to stale wilgotny obszar, na którym występują rośliny bagienne i łąkowo‑bagienne. Obumierające rośliny tworzą pokłady torfu. Torfowiska powstają na terenie zarastających zbiorników wodnych oraz na terenach o małej przepuszczalności wody. W zależności od warunków, składu zbiorowiska oraz właściwości torfu rozróżnia się: torfowiska niskie (tzw. łąkowe) oraz torfowiska wysokie, na których występują mchy, turzyce i krzewinki.

Torfowiska zajmują zaledwie 3 proc. powierzchni Ziemi, ale magazynują ponad 30 proc. węgla organicznego” – mówi w rozmowie z PAP dr hab. Michał Słowiński. Aby uświadomić sobie, jak bogate w węgiel są torfowiska, wystarczy sobie przypomnieć, że torf wykorzystywany jest jako surowiec energetyczny: tradycyjnie używano go do palenia w piecach. Cały węgiel, który w torfowiskach się znajduje, pochodzi przede wszystkim z dwutlenku węgla, który dawniej rośliny torfowisk wbudowały do swoich tkanek. W ich szczątkach węgiel nadal jest uwięziony... o ile panują odpowiednie warunki.

Indeks górny Ludwika Tomala, Syberyjskie torfowiska w cieniu zmian klimatu, portal internetowy „Nauka w Polsce” (www.naukawpolsce.pap.pl), publikacja: 12.08.2019. Indeks górny koniec

RuVsTHmwGJfDH
(Uzupełnij).
R1qUrdTMJE2sF
Ćwiczenie 6
Możliwe odpowiedzi: 1. Opis początków życia gatunków roślinnych na lądzie, 2. Analiza składu mineralnego roślin w różnych epokach, 3. Rozwój gatunku w wyniku zmian ewolucyjnych organizmów
R1NMTiw9WQePI
Ćwiczenie 7
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 7
R1dG7KPknUhAY
Wyjaśnij, jakie cechy posiada gametofit, a jakie sporofit. (Uzupełnij).
RQWyB9fc4vDND
Ćwiczenie 8
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1E9GDtSBYeFx
Ćwiczenie 9
Uzupełnij luki w tekście odpowiednimi wyrażeniami. Zarodnie mszaków posiadają struktury ułatwiające wysypywanie zarodników. U wątrobowców występują 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe, natomiast u mchów – 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe. Pierwsze z nich to 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe komórki, posiadające spiralne zgrubienia ściany komórkowej, obecne wewnątrz zarodni. Struktury te skręcają się lub rozkręcają w zależności od 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe. Struktura występująca u mchów ma postać szeregu wydłużonych, zgrubiałych komórek lub resztek ścian komórkowych odpadającego wieczka, umiejscowionych na 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe. Podobnie jak u wątrobowców, w zależności od 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe powietrza 1. wilgotności powietrza, 2. sprężyce, 3. sprężyca, 4. ozębnie, 5. ozębnia, 6. temperatury powietrza, 7. pory dnia, 8. temperatury, 9. brzegu zarodni, 10. wilgotności, 11. martwe wykonuje ruchy do środka lub na zewnątrz zarodni, dzięki czemu wejście do jej wnętrza zostaje zamknięte lub otwarte.
R14vV3loxSaWz
Ćwiczenie 10
Na ramienicowe jako protoplastów roślin lądowych wskazuje wiele cech morfologicznych, cytologicznych i biochemicznych, spotykanych także wśród roślin lądowych. Przyporządkuj cechy. cytokineza z trwałym wrzecionem kariokinetyczny Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia obecność w ścianie komórkowej zygoty substancji podobnej do sporopoleniny Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia obecność w ścianie komórek wegetatywnych substancji podobnej do ligniny Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia obecność prymitywnych plasmodesm, umożliwiających kontakt między komórkami Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia podobieństwo budowy ruchliwych gamet męskich, a zwłaszcza ich aparatu wiciowego Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia podobieństwo mechanizmów syntezy celulozy Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia wykorzystywanie w procesach np. fotooddychania czy rozkładu mocznika enzy‑mów Możliwe odpowiedzi: 1. fizjologia, 2. fizjologia, 3. morfologia, 4. biochemia, 5. morfologia, 6. morfologia, 7. morfologia
Ćwiczenie 10
R79Kvk1eXpcB2
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
REOihAN5zOZDx
Ćwiczenie 11
Łączenie par. Wskaż zdania, które opisują metodę parsymonii w wyjaśnianiu przebiegu ewolucji.. to metoda wskazująca jako najbardziej prawdopodobny przebieg wydarzeń ten, który jest oszczędny, prosty i ekonomiczny. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. najbardziej prawdopodobne wyjaśnienia przebiegu procesów są najmniej skomplikowane. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. najbardziej prawdopodobny przebieg ewolucji to ten najkrótszy. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. spośród różnych teoretycznie możliwych sytuacji należy wybrać tę z minimalną liczbą zmian ewolucyjnych tłumaczących powstanie wszystkich kladow. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. preferowane jest takie drzewo zmian ewolucyjnych, które posiada najmniej węzłów, z których rozchodzą się rozgałęzienia. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
R10E3vNRojTLd
Ćwiczenie 12
Zaznacz wszystkie cechy charakterystyczne dla mszaków. Możliwe odpowiedzi: 1. Dominującym pokoleniem jest sporofit., 2. Dominującym pokoleniem jest gametofit., 3. Nie wytwarzają typowych tkanek i organów., 4. Ich zapłodnienie jest uzależnione od wody., 5. Są wiatropylne., 6. Tworzą liście zarodnionośne.
RxWcjfgEj9Xjm
Ćwiczenie 13
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
1
Ćwiczenie 14
R1bDLGJvmx5E61
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Schemat przemiany pokoleń mszaków.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Omów przemianę pokoleń u mszaków.

RF3fEUayHJhMr
(Uzupełnij).
R1OT02kVgzlgk
Ćwiczenie 15
W toku ewolucji kolejne grupy roślin zredukowały swój gametofit na rzecz dominującego sporofitu. Tylko u mszaków w cyklu życiowym dominuje gametofit. Wybierz dwa negatywne następstwa dominacji gametofitu u mszaków. Możliwe odpowiedzi: 1. Brak możliwości maskowania cech recesywnych allelem dominującym., 2. Konieczność zajścia podziału redukcyjnego przed wytworzeniem gamet., 3. Brak możliwości rekombinacji genetycznej w cyklu życiowym rośliny., 4. Mniejsza (niż w przypadku roślin z dominującym sporofitem) odporność na warunki środowiska, wynikająca z ujawniania się każdej negatywnej cechy genotypu.
1
Ćwiczenie 16
R1TVHb8FdcnrX
Uzasadnij prawdziwość stwierdzenia “Dominującym pokoleniem mszaków jest gametofit”. W odpowiedzi podaj 2 argumenty. (Uzupełnij).
Rmy82IWut7hT0
Ćwiczenie 17
Zdjęcie mikroskopowe przedstawia przekrój poprzeczny przez listek płonnika pospolitego. To dwustukrotne powiększenie. Listek jest odstający, podłużnie lancetowaty, o długości do dwóch centymetrów, na brzegu odlegle piłkowany. Lamele, czyli asymilatory listka tworzą zieloną tkankę przypominającą szczeble drabiny. Mają zielony kolor, walcowaty kształt. Pod nimi na przekroju poprzecznym znajdują się komórki przewodzące listka. Mają kształt niewielkich biało srebrnych punktów. Komórki są połączone ze sobą ścianami bocznymi. Listek płonnika jest pokryty warstwą skórki.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Ćwiczenie 17
R1E79sv7ipG3L
Przyporządkuj wskazanym strukturom odpowiednie nazwy. Lamele (asymilatory) Możliwe odpowiedzi: 1. Struktura złożona z jednej warstwy komórek., 2. Szeregi komórek miękiszu asymilacyjnego zwiększające powierzchnię fotosyntetyczną oraz umożliwiające wchłanianie dużych ilości wody., 3. Hydroidy i leptoidy: komórki tworzące prymitywną wiązkę przewodzącą, hydroidy przewodzą wodę, a leptoidy produkty fotosyntezy. Komórki przewodzące Możliwe odpowiedzi: 1. Struktura złożona z jednej warstwy komórek., 2. Szeregi komórek miękiszu asymilacyjnego zwiększające powierzchnię fotosyntetyczną oraz umożliwiające wchłanianie dużych ilości wody., 3. Hydroidy i leptoidy: komórki tworzące prymitywną wiązkę przewodzącą, hydroidy przewodzą wodę, a leptoidy produkty fotosyntezy. Skórka Możliwe odpowiedzi: 1. Struktura złożona z jednej warstwy komórek., 2. Szeregi komórek miękiszu asymilacyjnego zwiększające powierzchnię fotosyntetyczną oraz umożliwiające wchłanianie dużych ilości wody., 3. Hydroidy i leptoidy: komórki tworzące prymitywną wiązkę przewodzącą, hydroidy przewodzą wodę, a leptoidy produkty fotosyntezy.
R1VdcK6k6kax0
Ćwiczenie 18
Rośliny, zwłaszcza naczyniowe, składają się z wielu rodzajów tkanek. Zaznacz prawdziwe zdania. Możliwe odpowiedzi: 1. Kalus jest odpowiedzialny za przyrost wtórnej tkanki okrywającej., 2. Kolenchyma jest zaliczana do tkanek twórczych., 3. Ksylem przewodzi wodę i sole mineralne od korzenia do pozostałych części rośliny., 4. Epiderma okrywa młode pędy, liście i inne młode organy., 5. Skórka okrywająca korzeń to miazga
R18w4S4Q7NSjN
Ćwiczenie 19
Uzupełnij tekst, zaznaczając prawidłowe sformułowania. Mszaki jest to grupa roślin wodnych/lądowych, w skład której wchodzą mchy, wątrobowce i glewiki. Preferują one tereny zacienione/nasłonecznione a ich cykl życiowy przebiega z przemianą heteromorficzną/izomorficzną z dominacją haploidalnego sporofitu/gametofitu. Sporofit/gametofit mszaków w porównaniu do paprotników jest nietrwały i bezzieleniowy. Jedynie u mchów/wątrobowców/glewików posiada on chloroplasty. Mchy to niewielkie kilkuletnie/jednoroczne/wieloletnie, które zostały podzielone na trzy klasy: prątniki, torfowce i płonniki.
1
Ćwiczenie 20
R36yxQMwZ2Xhf
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 21
R18QU6Yy2LMBp
Glewik polny (Anthoceros agrestis).
Źródło: BerndH, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RBsAtu2ySPtlv
Sinice (Anabaena spiroides).
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1AWgPWM04Yn6
(Uzupełnij).
R1IncjgXYI1A6
Wyjaśnij, jaki związek występuje między organizmami opisanymi powyżej. (Uzupełnij).
R1aFbVuYHlCpZ
Ćwiczenie 22
Zaznacz barwniki asymilacyjne, które występują w chloroplastach krasnorostów. Możliwe odpowiedzi: 1. chlorofil a, 2. chlorofil b, 3. chlorofil z, 4. fikocyjanina, 5. fikoerytryna, 6. ksantofile
Ćwiczenie 23
RFZSojpn13RXL
Uzupełnij poniższy tekst odpowiednimi zwrotami. Bezpłciowe rozmnażanie u krasnorostów odbywa się poprzez 1. ruchliwy plemnik, 2. ruchliwe zarodniki, 3. nieruchliwe zarodniki, 4. lęgni, 5. oogamii, 6. izogamii, 7. nieruchliwy plemnik, 8. diploidalnemu gametofitowi., 9. diploidalnemu sporofitowi. Natomiast rozmnażanie płciowe u krasnorostów ma postać 1. ruchliwy plemnik, 2. ruchliwe zarodniki, 3. nieruchliwe zarodniki, 4. lęgni, 5. oogamii, 6. izogamii, 7. nieruchliwy plemnik, 8. diploidalnemu gametofitowi., 9. diploidalnemu sporofitowi. U krasnorostów gametą męską jest 1. ruchliwy plemnik, 2. ruchliwe zarodniki, 3. nieruchliwe zarodniki, 4. lęgni, 5. oogamii, 6. izogamii, 7. nieruchliwy plemnik, 8. diploidalnemu gametofitowi., 9. diploidalnemu sporofitowi, który wnika do 1. ruchliwy plemnik, 2. ruchliwe zarodniki, 3. nieruchliwe zarodniki, 4. lęgni, 5. oogamii, 6. izogamii, 7. nieruchliwy plemnik, 8. diploidalnemu gametofitowi., 9. diploidalnemu sporofitowi, gdzie dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej. W wyniku zapłodnienia powstaje zygota, dająca początek 1. ruchliwy plemnik, 2. ruchliwe zarodniki, 3. nieruchliwe zarodniki, 4. lęgni, 5. oogamii, 6. izogamii, 7. nieruchliwy plemnik, 8. diploidalnemu gametofitowi., 9. diploidalnemu sporofitowi.
1
Ćwiczenie 24
R13kriD6ioQx4
(Uzupełnij).
R15qZQYQnS4vJ1
Ćwiczenie 25
Uporządkuj chronologicznie wydarzenia z ewolucji roślin. Elementy do uszeregowania: 1. rośliny zamieszkują jedynie środowsko wodne, 2. w odpowiedzi na odminne warunki żyvia na lądzie rośliny wykształcają tkanki wzmacniające, przewodzące, okrywające, 3. konkurencja o tlen, terytorium i substancje odżywcze w środowsku wodnym wzrasta, 4. na lądzie pojawiają się ryniofity
R1Bm9PmW1AC902
Ćwiczenie 26
Uzupełnij luki w tekście odpowiednimi wyrażeniami. U roślin wodnych występują różne rodzaje liści. Liście nadwodne są zwykle zbudowane podobnie, jak liście roślin lądowych i aparaty szparkowe znajdują się na dolnejgórnej stronie liścia. Liście pływające na powierzchni wody transpirują i aparaty szparkowe znajdują się na stronie liścia, c) liście podwodne nie transpirują, więc
31
Ćwiczenie 27
RvHGuGx2EVoVJ
Zakwit glonów u wybrzeży Kalifornii.
Źródło: Wikipedia Commons, domena publiczna.
R1bCnDa4COyc0
(Uzupełnij).