Tkanki zwierzęce
Tkanka łączna
Określisz lokalizację tkanki łącznej w organizmie człowieka.
Wymiesz rodzaje tkanki łącznej.
Rozpoznasz rodzaje tkanki łącznej na preparacie mikroskopowym i ilustracjach.
Wykażesz związek budowy komórek tworzących rodzaje tkanki łącznej z pełnioną funkcją.
Zasadniczą rolą tkanki łącznej jest zapewnienie podłoża dla innych tkanek oraz spójności między nimi. Tkankę łączną charakteryzuje duża ilość substancji międzykomórkowej będącej wytworem tkwiących w niej komórek. Istnieje wiele odmian tkanki łącznej, różniących się obecnością określonych rodzajów komórek, ich budową, funkcjami oraz składem substancji międzykomórkowej. Komórki tkanki łącznej stanowią zróżnicowaną grupę pod względem morfologicznym, funkcyjnym i pochodzenia. Substancję międzykomórkową tworzą: jednorodna istota podstawowa – złożona mieszanina białek (m.in. glikoproteiny, kolagen), sacharydów, lipidów i wody – oraz włókna kolagenowe, odporne na zerwanie, włókna sprężyste (elastyczne) i siateczkowe.
W zależności od rodzaju tkanki substancja międzykomórkowa ma różny skład chemiczny i zróżnicowaną budowę – może być półpłynną, galaretowatą masą (w tkankach właściwych), tworzyć twardą, zmineralizowaną strukturę (w tkankach kostnych i chrzęstnych), a także mieć postać płynu (jak osocze krwi). Ilość substancji międzykomórkowej zależy od funkcji, jaką pełni tkanka. Na przykład osocze, które jest substancją międzykomórkową krwi, stanowi ok. 55% jej zawartości, a w tkance tłuszczowej ilość substancji międzykomórkowej jest znikoma. W tkankach łącznych występuje wiele rodzajów komórek o zróżnicowanych kształtach. Są to fibroblasty – komórki tkanki łącznej właściwej, osteocyty – komórki tkanki kostnej, chondrocyty w tkance chrzęstnej i adipocyty w tkance tłuszczowej.
W zależności od stosowanych kryteriów morfologicznych i czynnościowych tkankę łączną kręgowców dzieli się na: zarodkową, właściwą, podporową (obejmującą tkankę chrzęstną, tkankę kostną i zębinę) oraz tkanki płynne (krew i limfę). Tkanka łączna bezkręgowców jest o wiele bardziej zróżnicowana i zawiera dodatkowo wiele innych jej odmian.
- Nazwa kategorii: Tkanki zwierzęce{color=#8B008B}
- Nazwa kategorii: Tkanka łączna{color=#BA55D3}
- Nazwa kategorii: zarodkowa{color=#C71585}
- Nazwa kategorii: właściwa{color=#FF69B4}
- Nazwa kategorii: siateczkowa{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: włóknista{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: zbita{color=#FFDAB9}
- Nazwa kategorii: luźna{color=#FFDAB9} Koniec elementów należących do kategorii włóknista{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: tłuszczowa{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: brunatna{color=#FFDAB9}
- Nazwa kategorii: żółta{color=#FFDAB9} Koniec elementów należących do kategorii tłuszczowa{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: podporowa{color=#FF69B4}
- Nazwa kategorii: chrzęstna{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: szklista{color=#FFDAB9}
- Nazwa kategorii: sprężysta{color=#FFDAB9}
- Nazwa kategorii: włóknista{color=#FFDAB9} Koniec elementów należących do kategorii chrzęstna{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: kostna{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: zbita{color=#FFDAB9}
- Nazwa kategorii: gąbczasta{color=#FFDAB9} Koniec elementów należących do kategorii kostna{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: płynna{color=#FF69B4}
- Nazwa kategorii: krew{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: limfa{color=#FFB6C1}
- Nazwa kategorii: hemolimfa{color=#FFB6C1} Koniec elementów należących do kategorii płynna{color=#FF69B4}
- Elementy należące do kategorii Tkanki zwierzęce
- Elementy należące do kategorii Tkanka łączna
- Elementy należące do kategorii zarodkowa
- Elementy należące do kategorii właściwa
- Elementy należące do kategorii włóknista
- Elementy należące do kategorii tłuszczowa
- Elementy należące do kategorii podporowa
- Elementy należące do kategorii chrzęstna
- Elementy należące do kategorii kostna
- Elementy należące do kategorii płynna
Tkanka łączna właściwa
Tkanka łączna właściwa to najczęściej występujący rodzaj tkanki łącznej w organizmie. Do jej funkcji należy utrzymywanie spójności pozostałych tkanek i narządów budujących organizm. Podstawowym składnikiem nadającym tkance łącznej elastyczność i zwartość jest kolagen – jego brak związany jest z takimi schorzeniami jak np. szkorbut, w którym następuje rozluźnienie tkanki łącznej, m.in. przyzębia. Ta tajemnicza choroba przez setki lat nękała żeglarzy, stając się skutkiem ubocznym wielkich odkryć geograficznych – wracali oni z dalekich podróży bez zębów, ze spuchniętymi i gnijącymi dziąsłami. Dopiero w XX w., dzięki eksperymentom amerykańskiego lekarza Johna Crandona, udało się ustalić, że pierwotną przyczyną szkorbutu jest awitaminoza C. Dalsze badania dowiodły niezbędność witaminy C podczas syntezy kolagenu.
Tkanka łączna właściwa, tak jak wszystkie pozostałe rodzaje tkanki łącznej, powstaje z mezodermalnej warstwy zarodka. Pierwszą tkanką łączną rozwijającą się w zarodku jest mezenchyma (tkanka łączna zarodkowa) – linia komórek macierzystych, z której powstają wszystkie tkanki łączne.
Mezenchyma zbudowana jest z komórek gwiaździstych połączonych ze sobą długimi wypustkami tworzącymi sieć. Oczka sieci wypełnia substancja międzykomórkowa, zawierająca galaretowatą, silnie uwodnioną istotę podstawową i włókna prekolagenowe. Komórki mezenchymalne rozproszone w dojrzałej tkance przekształcają się w każdy typ komórek potrzebnych do regeneracji tkanki łącznej, np. fibroblasty tkanki łącznej właściwej, chondrocyty tkanki chrzęstnej, osteocyty tkanki kostnej i adipocyty tkanki tłuszczowej.
Mezenchyma występuje także jako tkanka ostateczna u parzydełkowców – jako mezoglea oraz płazińców – jako parenchyma.
Typy komórek występujących w tkance łącznej właściwej
Pozostałe komórki, np. komórki tuczne, plazmatyczne czy napływające z krwi eozynofile, neutrofile i limfocyty, podobnie jak makrofagi nie są stałymi elementami tkanki łącznej i nie wytwarzają substancji międzykomórkowej. Pełnią one funkcje obronne, a więc występują w tkance szczególnie obficie podczas infekcji.
Rodzaje włókien białkowych
Funkcje tkanki łącznej właściwej
Stanowi zrąb, podporę i ochronę mechaniczną tkanek i narządów ciała. Otacza je i wiąże ze sobą.
Tworzy rusztowanie dla szpiku kostnego oraz powięzie, ścięgna i więzadła, łączące niektóre kości szkieletu.
Pośredniczy w wymianie substancji odżywczych i metabolitów między komórkami narządów a naczyniami krwionośnymi i limfatycznymi.
Chroni organizm przed zakażeniem wirusami, bakteriami i innymi ciałami obcymi, dzięki obecności m.in. makrofagów.
Magazynuje materiał energetyczny (w komórkach tłuszczowych).
Bierze udział w procesach regeneracyjnych, dzięki obecności fibroblastów.
Rodzaje tkanki łącznej właściwej
W tkance łącznej zbitej występuje mało fibroblastów, a w niewielkiej ilości substancji podstawowej dominują zwarte włókna kolagenowe. Cechą tej tkanki jest wytrzymałość na rozciąganie. W zależności od przebiegu włókien wyróżnia się tkankę zbitą o utkaniu regularnym i nieregularnym.
Tkanka tłuszczowa zbudowana jest z adipocytów otoczonych niewielką ilością substancji międzykomórkowej. Przechowuje tłuszcz jako rezerwę energii. Występuje w dwóch postaciach: żółtej i brunatnej.
Tkanka tłuszczowa jest także narządem wydzielania wewnętrznego. Produkuje i wydziela wiele hormonów, takich jak: leptyna – hamująca łaknienie, adiponektyna – uczestnicząca w regulacji metabolizmu kwasów tłuszczowych i glukozy oraz wpływająca na wrażliwość komórek na insulinę, rezystyna – biorąca udział w regulacji procesów zapalnych, a także estrogeny – żeńskie hormony płciowe.
Zapoznaj się z grafiką multimedialną i wykonaj polecenia.
Tkanki podporowe
Tkanka łączna oporowa (podporowa) występuje u wszystkich kręgowców i u jednej grupy bezkręgowców – głowonogów. Buduje szkielet zwierząt, który ochrania narządy wewnętrzne i stanowi miejsce przyczepu mięśni.
Tkanka chrzęstna
U dorosłych ssaków, w tym również u człowieka, tkanka chrzęstna pozostaje tylko w niektórych częściach szkieletu. Dzięki temu, że charakteryzuje się dużą elastycznością, odpornością na rozciąganie i sprężystością, wchodzi w skład narządów, które są narażone na obciążenia, tarcie i naprężenia.
Jakie cechy budowy tkanki chrzęstnej decydują o jej właściwościach?
Tkanka chrzęstna, nazywana również chrząstką, jest zbudowana z owalnych komórek chrzęstnych zwanych chondrocytami i obfitej substancji międzykomórkowej – chondromukoidu, wytwarzanego przez niedojrzałe formy tych komórek – komórki chrząstkotwórcze (chondroblasty). Komórki chrzęstne występują pojedynczo lub po kilka w jamkach chrzęstnych substancji międzykomórkowej składającej się z włókien kolagenowych i sprężystych oraz istoty podstawowej. Niektóre komórki tkanki chrzęstnej, tzw. komórki chrząstkogubne (chondroklasty), biorą udział w jej rozkładzie podczas przebudowy i wzrostu szkieletu, kiedy tkanka chrzęstna jest zastępowana tkanką kostną.
Ze względu na budowę substancji międzykomórkowej i pełnione funkcje tkanka chrzęstna przyjmuje różne postacie.
Rodzaje tkanki chrzęstnej
Tkanka kostna
Tkanka kostna buduje szkielet kręgowców. Jest twarda, ale jednocześnie elastyczna. Zbudowana jest z trzech rodzajów komórek kostnych, zwanych osteocytami, otoczonych substancją międzykomórkową.
- Nazwa kategorii: Skład chemiczny tkanki kostnej
- Nazwa kategorii: Związki organiczne 35%
- Nazwa kategorii: Włókna kolagenowe 90%
- Nazwa kategorii: Związki organiczne i białka niekolagenowe 10% Koniec elementów należących do kategorii Związki organiczne 35%
- Nazwa kategorii: Związki nieorganiczne 35%
- Nazwa kategorii: Fosforan wapnia 80%
- Nazwa kategorii: Inne 20%
- Nazwa kategorii: Węglan wapnia
- Nazwa kategorii: Jony magnezu i sodu
- Nazwa kategorii: Śladowe ilości jonów potasu, chloru i fluoru Koniec elementów należących do kategorii Inne 20%
- Nazwa kategorii: Woda 30% Koniec elementów należących do kategorii Skład chemiczny tkanki kostnej
- Elementy należące do kategorii Skład chemiczny tkanki kostnej
- Elementy należące do kategorii Związki organiczne 35%
- Elementy należące do kategorii Związki nieorganiczne 35%
- Elementy należące do kategorii Inne 20%
Komórki kościotwórcze, zwane osteoblastami, wytwarzają składniki organiczne substancji międzykomórkowej tkanki kostnej, a następnie regulują jej mineralizację. Po zakończeniu syntezy substancji międzykomórkowej zostają w niej „zamurowane” i przekształcają się w komórki kostne – osteocyty. Te ostatecznie zróżnicowane komórki nie wytwarzają już substancji międzykomórkowej, ale są aktywne metabolicznie. Osteoklasty, czyli komórki kościogubne, mają zdolność resorpcji kości, czyli wchłaniania z nich składników mineralnych prowadzącego do zaniku lub wymiany tkanki – rola tych komórek polega na modelowaniu i przebudowie kości podczas wzrostu, regeneracji i aktywności fizycznej.
W ostatecznie ukształtowanej, dojrzałej tkance kostnej mocno zmineralizowana substancja międzykomórkowa stanowi barierę dla większości związków chemicznych. Kontakt między komórkami kostnymi, które tkwią w jamkach kostnych, jest możliwy dzięki systemowi cienkich kanalików kostnych.
Jakie cechy budowy tkanki kostnej decydują o jej właściwościach?
Funkcje tkanki kostnej
Tkanka kostna buduje szkielet, tworząc mechaniczną podporę dla organizmu.
Jest miejscem przyczepu dla mięśni szkieletowych – dzięki niej możliwy jest ruch.
Osłania narządy wewnętrzne znajdujące się w klatce piersiowej, miednicy i czaszce.
Magazynuje jony wapniowe i fosforanowe, reguluje ich stężenie we krwi.
Ochrania szpik kostny występujący w kościach długich i płaskich.
Przestrzenna budowa tkanki kostnej gąbczastej jest uwarunkowana siłami nacisku i rozciągania działającymi na kość. Dzięki takiej budowie tkanka kostna odznacza się dużą wytrzymałością i opornością na złamania.
Zapoznaj się z grafiką multimedialną i wykonaj polecenia.
-zewnętrzna warstwa nasad kości długich
-pokrycie wszystkich kości płaskich, 3. Tkanka kostna gąbczasta. Na zdjęciu tkanka kostna gąbczasta. Warstwa o białoszarym kolorze pełna jest nieregularnych otworów.-nasady kości długich
-wnętrze kości krótkich
-wnętrze kości płaskich, 4. Tkanka chrzęstna. Charakteryzuje się dużymi komórkami o dość regularnych kształtach, łączącymi się w grupy otoczone substancją międzykomórkową. Jest elastyczna i twarda. Buduje niektóre części szkieletu kręgowców: występuje w połączeniach kości, co ogranicza ich tarcie, oraz narządach narażonych na obciążenia i naprężenia., 5. Tkanka chrzęstna sprężysta. Na zdjęciu widoczna jest gruba warstwa istoty międzykomórkowej chrząstki sprężystej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać owalną, kulistą i eliptyczną i są rozmieszczone gęściej i regularniej niż w tkance chrzęstnej szklistej. -małżowina uszna
-przewód słuchowy i trąbka Eustachiusza
-nagłośnia i chrząstki krtani, 6. Tkanka chrzęstna szklista. Na zdjęciu widoczna jest półprzezroczysta, mleczno lśniąca istota międzykomórkowa chrząstki szklistej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać kulistą i są rozmieszczone nieregularnie. -powierzchnie stawowe kości
-większość chrząstek krtani
-pierścienie tchawicy i oskrzeli
-chrzęstne części żeber
-przegroda nosowa, 7. Tkanka chrzęstna włóknista. Na zdjęciu widoczna jest warstwa istoty międzykomórkowej chrząstki włóknistej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać owalną i są rozmieszczone równomiernie pasami w warstwie. -spojenie łonowe
-krążki międzykręgowe
-łąkotki stawowe
-przyczepy ścięgien i więzadeł do kości.
Tkanka płynna
Krew
Krew jest płynem ustrojowym krążącym w zamkniętym układzie naczyń krwionośnych. Jest tkanką płynną składającą się w ok. 55% z płynnego osocza oraz w ok. 45% z zawieszonych w nim krwinek: erytrocytów, leukocytów i trombocytów (u ssaków nazywanych też płytkami krwi).
Główną funkcją krwi jest rozprowadzanie do tkanek tlenu, odprowadzanie do płuc dwutlenku węgla, rozprowadzanie substancji odżywczych wchłoniętych z przewodu pokarmowego oraz hormonów, a także doprowadzanie do nerek i gruczołów potowych substancji, które ulegają wydaleniu. Ponadto krew odgrywa istotną rolę w mechanizmach obronnych.
Osocze stanowi roztwór wodny przede wszystkim białek (głównie albumin i globulin), ale są w nim również zawarte m.in. niektóre cukry, sole mineralne, witaminy, hormony. Jednym z białek jest fibrynogen, który w procesie krzepnięcia krwi wytrąca się jako włóknik, tworząc podłoże skrzepu. Osocze bez fibrynogenu jest zwane surowicą.
Komórki krwi – krwinki – ulegają nieustannej wymianie. Żyją krótko (np. erytrocyty ok. 120 dni), ich stała liczba w krwi jest utrzymywana przez ciągłe wytwarzanie nowych, zastępujących krwinki starzejące się, obumierające i niszczone następnie przez komórki układu siateczkowo‑śródbłonkowego, głównie w śledzionie, wątrobie, płucach.
Limfa (chłonka)
Jest to płyn krążący w naczyniach limfatycznych (chłonnych) kręgowców. Stanowi przesącz krwi wzbogacony wydzielinami oraz produktami przemiany materii komórek. Składa się z osocza oraz krwinek białych (leukocytów), głównie limfocytów, wytwarzanych w węzłach limfatycznych (chłonnych). Osocze limfy zawiera więcej wody niż osocze krwi, porównywalną ilość elektrolitów i mniejszą ilość białek w określonej jednostce objętości (30–50 g/l). W początkowych najdrobniejszych naczyniach limfa nie zawiera komórek, jest przejrzysta, bezbarwna. W dużych naczyniach, w miarę przepływu przez węzły limfatyczne, staje się płynem nieprzejrzystym, zawierającym znaczną liczbę komórek. Limfa płynąca z obszaru jelit – zwana limfą trawienną lub mleczem – jest emulsją tłuszczów wchłanianych z jelita.
Limfa pełni wiele funkcji w organizmie, m.in. uczestniczy w wymianie składników pomiędzy krwią a tkankami, bierze udział w czynnościach obronnych organizmu (dzięki obecności leukocytów i przeciwciał), transportuje różne substancje pokarmowe do krwi oraz odprowadza zbędne produkty przemiany materii.
Podsumowanie
dodać
Ćwiczenia utrwalające
Porównaj budowę tkanki tłuszczowej, łącznej zbitej i łącznej siateczkowej.
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.