Układ powłokowy
Higiena i choroby skóry
Wykażesz związek nadmiernej ekspozycji na UV z fotostarzeniem się skóry oraz zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób i zmian skórnych.
Dokonasz klasyfikacji chorób skórnych.
Omówisz sposoby zapobiegania wybranym chorobom skóry i ich leczenia.
Skóra ze względu na stały kontakt ze środowiskiem zewnętrznym jest szczególnie narażona na działanie czynników fizycznych, chemicznych i biologicznych, które mogą być niekorzystne dla jej prawidłowego funkcjonowania. Choroby skóry (dermatozy) należą do najczęściej występujących schorzeń u ludzi, a ich przyczyny, objawy i przebieg mogą być bardzo zróżnicowane.
Pospolite choroby skóry
Do najczęstszych chorób skóry należą: łupież, trądzik, grzybica, opryszczka, wszawica i świerzb.
Łupież jest jedną z najczęściej występujących chorób skóry. Dolegliwość ta nie ma charakteru zakaźnego, ale może być przyczyną dyskomfortu psychicznego. Objawia się ona bowiem odpadaniem fragmentów złuszczonego naskórka w postaci białych płatków osiadających na ubraniach.
Do przyczyn łupieżu należą: stosowanie zbyt dużej ilości kosmetyków do pielęgnacji głowy, niewłaściwie dobrany szampon lub balsam do włosów, a także pasożytnicze grzyby z rodzaju Malassezia.
Leczenie łupieżu opiera się przede wszystkim na zastosowaniu preparatów (szamponów) przeciwłupieżowych zawierających substancje grzybobójcze, przeciwłojotokowe lub keratolityczne (rozpuszczające zrogowaciałą warstwę naskórka), a także dostarczaniu w diecie witamin z grupy B oraz witamin A i E.
Trądzik pospolity (młodzieńczy) jest przewlekłą chorobą zapalną gruczołów łojowych i mieszków włosowych, wywoływaną przede wszystkim zmianami hormonalnymi. Dotyka szczególnie osoby w okresie dojrzewania, atakując głównie skórę twarzy i szyi. Charakteryzuje się występowaniem zaskórników lub krostkowych, ropnych wykwitów.
Gromadzący się na skórze łój zatyka ujścia przewodów wyprowadzających wydzielinę na zewnątrz. Łój zaczyna się gromadzić w mieszku włosowym. Panujące w nim beztlenowe warunki sprzyjają rozwojowi bakterii beztlenowych, które prowadzą do powstania stanów zapalnych.
Leczenie trądziku polega na zastosowaniu doustnie antybiotyków oraz witamin działających przeciwłojotokowo: PP, BIndeks dolny 22 i C.
Grzybicę wywołują pasożytnicze grzyby (poznano ok. 50 rodzajów grzybów, głównie dermatofity i drożdżaki, będących przyczyną tej choroby). Patogeny atakują nie tylko skórę, ale również włosy, paznokcie i błony śluzowe.
Zaatakowana przez pasożytnicze grzyby skóra jest czerwona, swędzi. Fragmenty zakażonego naskórka czy okruchy paznokci odpadają i osadzają się na podłodze, prowadząc do zakażenia kolejnych osób.
Leczenie grzybicy polega na niszczeniu pasożytów za pomocą środków przeciwgrzybicznych.
Opryszczka jest zakaźną chorobą skóry wywoływaną przez wirusa Herpes, który występuje w dwóch typach: HSV‑1 i HSV‑2. HSV‑1 powoduje opryszczkę górnej części ciała – najczęściej w okolicy warg, natomiast HSV‑2 atakuje narządy płciowe. Opryszczka wargowa, zwana potocznie „zimnem”, ma postać małych, wypełnionych płynem pęcherzyków widocznych na powierzchni skóry.
Leczenie opryszczki polega na stosowaniu leków przeciwwirusowych oraz środków łagodzących objawy i osuszających zainfekowane miejsce. Te ostatnie mają postać maści zawierającej cynk.
Wszawica to choroba pasożytnicza wywołana przez małe owady – wszy. Pasożyty te mogą zagnieżdżać się na głowie (wesz głowowa), w okolicy łonowej (wesz łonowa) lub w odzieży (wesz odzieżowa). Wszy odżywiają się krwią. Składają jaja zwane gnidami. Miejsce ukąszenia swędzi i piecze. Wszy, nakłuwając skórę, mogą przenosić chorobotwórcze drobnoustroje, np. bakterie duru plamistego.
Leczenie wszawicy polega na stosowaniu środków owadobójczych.
Świerzb jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez drobne pajęczaki (roztocza) – świerzbowce ludzkie (Sarcoptes hominis). W miejscach, gdzie skóra jest cienka i delikatna – np. między palcami, na brzuchu lub w okolicach nadgarstka – samice drążą skórne korytarze, w których składają jaja. Przemieszczając się, świerzbowce wywołują swędzenie, które nasila się szczególnie w nocy.
Leczenie polega na stosowaniu maści niszczących pasożyty.
Wpływ promieniowania słonecznego (UV) na skórę
Promieniowanie ultrafioletowe (UV) jest niezbędne dla wytwarzania w skórze witaminy DIndeks dolny 33, jednak zbyt duża jego dawka może być przyczyną poważnych uszkodzeń i chorób skóry.
- działa bakteriobójczo;
- zwiększa wydzielanie melaniny, która tworząc naturalny filtr ochronny, chroni głębiej położone komórki przed szkodliwym działaniem UV;
- powoduje, że skóra staje się lepiej ukrwiona i bardziej elastyczna., 2. Promieniowanie UVB - zakres długości fal od 280 do 320 nm;
- dociera do poziomu naskórka;
- jest filtrowane przez chmury, szyby okienne, ulega odbiciu od śniegu czy jasnego piasku;
- natężenie zależy od szerokości geograficznej, pory roku i pory dnia i wzrasta z wysokością nad poziomem morza – najsilniejsze latem oraz między godz. 10 a 15;
- przyczynia się do powstawania nowotworów (ma od 1000 do 10 000 razy większe działanie rakotwórcze na skórę niż promieniowanie UVA);
- powoduje obniżenie odporności immunologicznej organizmu, poparzenia słoneczne, przyspiesza tworzenie się zmarszczek, odpowiada za fotostarzenie się skóry., 3. Promieniowanie UVA - zakres długości fal od 320 do 400 nm;
- penetruje głębsze warstwy skóry, aż do skóry właściwej;
- przechodzi przez chmury i szyby okienne;
- natężenie jednakowe przez cały dzień, niezależnie od pory roku czy aury;
- powoduje wzrost poziomu melaniny;
- jego dawki kumulują się i są główną przyczyną fotostarzenia się skóry, degradacji włókien kolagenu i elastyny;
- powoduje trwałe zmiany barwnikowe (piegi, przebarwienia), zaczerwienienie skóry i alergie słoneczne;
- przyczynia się do powstania zmian nowotworowych skóry.
Fotostarzenie się skóry
U osób, które nadmiernie wystawiają swoją skórę na działanie promieni ultrafioletowych i nie stosują właściwej ochrony, np. w postaci kremów z filtrami UV, obserwuje się proces fotostarzenia się skóry, polegający na jej przyspieszonym starzeniu. Związany jest on głównie z rozpadem pod wpływem UVA kolagenu i elastyny oraz powstawaniem w miejscach eksponowanych na promieniowanie dużej ilości wolnych rodników tlenowych.
Objawami fotostarzenia się skóry są:
zmiana zabarwienia skóry na żółto‑brunatne;
przebarwienia;
głębokie zmarszczki;
suchość i szorstkość skóry.
- Nazwa kategorii: Aby chronić skórę przed fotostarzeniem się, powinniśmy:
- Nazwa kategorii: unikać ekspozycji na słońce w godzinach najsilniejszego promieniowania: od 10 do 15
- Nazwa kategorii: stosować kremy z filtrami ochronnymi (oznaczone symbolami literowymi SPF – wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej z liczbą określającą jej poziom)
- Nazwa kategorii: unikać korzystania z urządzeń emitujących promienie UV (solarium, lamp do utrwalania manicure) Koniec elementów należących do kategorii Aby chronić skórę przed fotostarzeniem się, powinniśmy:
- Elementy należące do kategorii Aby chronić skórę przed
fotostarzeniem się, powinniśmy:
Aby dobrać właściwy filtr ochronny dla swojej skóry, powinniśmy znać jej typ - fototypfototyp. Liczba przy oznaczeniu SPF na opakowaniu kremu pomnożona przez 15 wyznacza czas, w którym jesteśmy chronieni przed promieniami UV. Im jaśniejsza i bardziej wrażliwa karnacja oraz silniejsze słońce, tym wartość SPF powinna być większa.
Typ | Cechy charakterystyczne | Rodzaj reakcji na światło słoneczne |
|---|---|---|
I | Blada, biała skóra, często piegi, niebieskie, zielone lub piwne oczy, | Zawsze ulega poparzeniom, trudno się opala |
II | Blada skóra, niebieskie lub zielone | Łatwo ulega oparzeniom, trudno się opala |
III | Ciemniejsza biała skóra | Opala się po początkowym oparzeniu |
V | Brązowa skóra | Rzadko ulega oparzeniom, łatwo i mocno |
VI | Ciemnobrązowa lub czarna skóra | Nigdy nie ulega oparzeniom, zawsze się mocno opala |
Czerniak – nowotwór złośliwy skóry
Długotrwała ekspozycja skóry na promienie słoneczne może być przyczyną oparzeń słonecznych, powstawania pieprzyków czy posłonecznego rogowacenia naskórka. Najgroźniejsze w skutkach dla zdrowia i życia są zmiany nowotworowe skóry, które mogą prowadzić do rozwoju nowotworu złośliwego – czerniaka.
Czerniak powstaje z melanocytówmelanocytów, które uległy transformacji nowotworowej. Jest nowotworem bardzo agresywnym, który stosunkowo wcześnie i często daje przerzuty. Atakuje nie tylko skórę, ale również błony śluzowe, włosy, paznokcie i gałkę oczną.
W diagnostyce czerniaka kluczowe znaczenie ma obserwacja znamion i przebarwień skórnych. W razie stwierdzenia zmian w ich strukturze, kolorze i wielkości należy udać się do lekarza dermatologa lub chirurga onkologa, który w badaniu dermatoskopowym, przy zastosowaniu specjalistycznego sprzętu powiększającego, dokona ich oceny. Jeśli wynik badania jest niejednoznaczny, lekarz zleca biopsję, polegającą na pobraniu fragmentu lub całości zmienionej tkanki, która poddawana jest szczegółowej analizie przez histopatologa.
Podstawą leczenia czerniaka jest zabieg chirurgiczny polegający na całkowitym wycięciu guza. Przy wczesnym wykryciu nowotworu guz jest usuwany wraz z odpowiednim marginesem zdrowej tkanki. Wyleczalność na tym etapie sięga nawet 90%. W późniejszych stadiach, gdy komórki nowotworowe przedostaną się do węzłów chłonnych, szanse pacjenta na wyleczenie drastycznie maleją, osiągając próg 10%.
Podsumowanie
Skóra, jako bariera ochronna organizmu, wymaga codziennej pielęgnacji i higieny, by skutecznie pełniła swoje funkcje. Zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić do różnych schorzeń – zarówno infekcyjnych, jak i przewlekłych czy nowotworowych.
Łupież – objawia się łuszczeniem skóry głowy i często towarzyszy mu swędzenie.
Trądzik – spowodowany nadmierną produkcją łoju i zatykaniem gruczołów łojowych, często dotyczy młodzieży.
Grzybica – choroba zakaźna wywołana przez grzyby, łatwo przenoszona w miejscach publicznych (np. baseny, siłownie).
Opryszczka – wirusowa infekcja skóry i błon śluzowych, objawiająca się bolesnymi pęcherzykami, zwykle w okolicach ust.
Wszawica – pasożytnicze zakażenie wywołane przez wesz głowową, prowadzące do świądu i podrażnień skóry.
Świerzb – choroba pasożytnicza wywołana przez świerzbowca, powodująca intensywny świąd i zmiany skórne.
Fotostarzenie się skóry – przyspieszone starzenie się skóry w wyniku długotrwałego działania promieni UV, objawiający się zmarszczkami, utratą jędrności i przebarwieniami.
Czerniak – złośliwy nowotwór skóry, rozwijający się najczęściej z istniejących znamion, którego głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie UV.
Prawidłowa higiena, stosowanie ochrony przeciwsłonecznej, unikanie kontaktu z zakażonymi osobami i regularna obserwacja skóry to kluczowe elementy profilaktyki chorób skórnych.
Ćwiczenia utrwalające
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.