Streszczenie wątku

Tkanki zwierzęce

Organizacja tkanek zwierzęcych

Tkanka jest zespołem współpracujących komórek oraz związanej z nimi substancji pozakomórkowej, mającym określoną organizację i pełniącym wspólne funkcje. 

W organizmie zwierząt wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje tkanek:

•  nabłonkową, 

• łączną, 

• mięśniową 

• nerwową. 

Komórki tworzące tkanki kontaktują się ze sobą za pośrednictwem wyspecjalizowanych połączeń międzykomórkowych. Połączenia te zwiększają wytrzymałość mechaniczną tkanek, ograniczają przepływ substancji między komórkami lub umożliwiają bezpośrednie przekazywanie jonów i małych cząsteczek.

Tkanka nabłonkowa

Tkanka nabłonkowa tworzy zwarte warstwy komórek, między którymi występuje niewiele substancji pozakomórkowej. Nabłonki pokrywają powierzchnię ciała, wyściełają narządy, przewody i jamy ciała oraz tworzą gruczoły. Mogą pełnić funkcje: ochronne, wydzielnicze, wchłaniające, transportujące, oddechowe i czuciowe. 

Komórki nabłonkowe wykazują biegunowość: ich powierzchnia szczytowa jest zwrócona ku środowisku lub światłu narządu, a powierzchnia podstawna spoczywa na błonie podstawnej. Nabłonki nie zawierają naczyń krwionośnych, dlatego tlen i substancje odżywcze docierają do ich komórek przez dyfuzję z leżącej niżej tkanki łącznej. Wiele nabłonków ma duże zdolności regeneracyjne dzięki obecności komórek macierzystych.

Błona podstawna jest wyspecjalizowaną warstwą substancji pozakomórkowej oddzielającą nabłonek od tkanki łącznej. Zawiera składniki wytwarzane zarówno przez komórki nabłonkowe, jak i komórki tkanki łącznej.

Ze względu na liczbę warstw komórek wyróżnia się nabłonki jednowarstwowe i wielowarstwowe. Ze względu na kształt komórek nabłonki mogą być płaskie, sześcienne lub walcowate.

Rodzaj nabłonka	Cechy budowy	Lokalizacja
Nabłonek jednowarstwowy płaski RoKk0jERLcW7z Grafika przedstawia nabłonek jednowarstwowy płaski. Składa się on z pojedynczej warstwy komórek o kształcie spłaszczonych wielokątów.	– komórki spłaszczone;  – jądra komórkowe umieszczone centralnie	U człowieka na powierzchni otrzewnej, opłucnej i osierdzia; tworzy ściany pęcherzyków płucnych, wyściela naczynia krwionośne i limfatyczne.
Nabłonek jednowarstwowy sześcienny R1Zcqu2gNUjPo Grafika przedstawia nabłonek jednowarstwowy sześcienny. Składa się on z pojedynczej warstwy komórek o kształcie graniastosłupów o wielokątnej podstawie.	– komórki w kształcie sześcianu  – jądra komórkowe umieszczone centralnie	przewody gruczołów (ślinianki, gruczoły mleczne) i niektóre odcinki kanalików nerkowych, oskrzeliki kręgowców
Nabłonek jednowarstwowy walcowaty R1STsn03IKNQh Grafika przedstawia nabłonek jednowarstwowy walcowaty. Składa się on z pojedynczej warstwy komórek o cylindrycznym, wydłużonym kształcie.	– komórki wysokie w kształcie walca  – jądra komórkowe zlokalizowane blisko błony podstawnej  – na powierzchni komórek szczytowych mogą występować rzęski.	przewód pokarmowy od żołądka do odbytnicy, jajowód oraz pęcherzyk żółciowy wraz z przewodem żółciowym; błona śluzowa macicy.
Nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy R1OcGSuW7ts0M Grafika przedstawia nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy. Składa się on z pojedynczej warstwy komórek o wydłużonym kształcie zakończonych rzęskami.	– komórki dwóch rodzajów: wysokie w kształcie graniastosłupów oraz niskie, klinowate  – jądra komórkowe na różnych wysokościach	wyściółka pęcherza moczowego, część oddechowa i węchowa jamy nosowej, górna część gardła, tchawica i oskrzela; pochwa
Nabłonek wielowarstwowy płaski RFnqFP0B4pSZ2 Grafika przedstawia nabłonek wielowarstwowy płaski. Składa się on z podwójnej warstwy komórek o kształcie spłaszczonych wielokątów.	– komórki ułożone w wielu warstwach spłaszczające się w miarę oddalania od błony podstawnej	jama gębowa, przełyk, odbyt i pochwa, przednia powierzchnia rogówki oka kręgowców

Szczególnym rodzajem jest nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący, tworzący naskórek. Jego powierzchniowe komórki obumierają, wypełniają się keratyną i tworzą barierę ograniczającą utratę wody, uszkodzenia mechaniczne oraz wnikanie drobnoustrojów.

Tkanka łączna

Tkanki łączne spajają inne tkanki, tworzą zrąb narządów, zapewniają podporę i ochronę mechaniczną, pośredniczą w transporcie substancji, magazynują związki energetyczne i mineralne oraz uczestniczą w reakcjach obronnych i regeneracji.

Tkanki łączne charakteryzują się obecnością stosunkowo obfitej substancji międzykomórkowej (macierzy). W jej skład wchodzą:

•  silnie uwodniona substancja podstawowa

• włókna białkowe: kolagenowe, sprężyste i siateczkowe. 

Skład i proporcje tych elementów decydują o właściwościach poszczególnych tkanek. 

Tkanka łączna właściwa zawiera m.in. fibroblasty wytwarzające składniki substancji międzykomórkowej.

Rodzaje tkanki łącznej:

Z zarodkowej tkanki łącznej rozwija się większość tkanek łącznych organizmu.

Tkanki łączne właściwe:

• Tkanka włóknista luźna wypełnia przestrzenie między narządami, otacza naczynia i nerwy oraz pośredniczy w wymianie substancji. 

• Tkanka włóknista zbita zawiera liczne włókna kolagenowe i buduje struktury narażone na rozciąganie, np. ścięgna, więzadła i część skóry właściwej. 

• Tkanka siateczkowa tworzy delikatny zrąb niektórych narządów, m.in. węzłów chłonnych, śledziony i szpiku kostnego. 

• Tkanka tłuszczowa żółta magazynuje triacyloglicerole, chroni narządy, ogranicza utratę ciepła, a tkanka tłuszczowa brunatna uczestniczy w produkcji ciepła.

RDA7412zdNAoc

Na zdjęciu mikroskopowym znajduje się tkanka łączna siateczkowa będąca rodzajem tkanki łącznej właściwej w powiększeniu czterdziestokrotnym. Fotografia przedstawia różowe, proste linie przecinające się pod różnymi kątami. Nakładają się na nie czarne, cienkie linie, również bezładnie przecinające się. W niektórych miejscach bezładnie rozrzucone są czarne punkty.

RX3VMny0kLaM5

Na zdjęciu mikroskopowym znajduje się tkanka włóknista zbita będąca rodzajem tkanki łącznej właściwej w powiększeniu dwustukrotnym. Fotografia przedstawia różowe, proste, przylegające do siebie włókna. W niektórych miejscach wzdłuż włókien ułożone są owalne, ciemnofioletowe jądra.

RHOcQxePHzZwh

Na zdjęciu mikroskopowym znajduje się tkanka tłuszczowa w przekroju poprzecznym i w powiększeniu dwustukrotnym. Na zdjęciu widać nieregularne, spore, białe struktury o ciemnych ścianach. Jedna z tych komórek ma kolor czarny.

Tkanki podporowe

Tkanka chrzęstna składa się z chondrocytów znajdujących się w jamkach chrzęstnych oraz z obfitej, sprężystej macierzy. Nie zawiera naczyń krwionośnych, a substancje odżywcze docierają do chondrocytów przez dyfuzję z ochrzęstnej lub, w chrząstce stawowej, z mazi stawowej. 

• Tkanka chrzęstna szklista jest odporna na ścieranie i nacisk; tworzy m.in. powierzchnie stawowe, chrząstki dróg oddechowych i chrząstki wzrostowe.

• Tkanka chrzęstna sprężysta zawiera liczne włókna sprężyste i buduje np. małżowinę uszną. 

• Tkanka chrzęstna włóknista jest szczególnie odporna na rozciąganie i ucisk, dlatego występuje m.in. w krążkach międzykręgowych i spojeniu łonowym.

Tkanka kostna ma silnie zmineralizowaną macierz zawierającą włókna kolagenowe oraz składniki mineralne, przede wszystkim związki wapnia i fosforu.

Osteoblasty wytwarzają organiczną część substancji międzykomórkowej i uczestniczą w jej mineralizacji; otoczone macierzą przekształcają się w osteocyty. Osteocyty utrzymują i przebudowują macierz w swoim otoczeniu oraz komunikują się wypustkami biegnącymi w kanalikach kostnych. Osteoklasty resorbują kość. 

Tkanka kostna zbita jest zorganizowana m.in. w osteony, natomiast tkanka kostna gąbczasta tworzy sieć beleczek dostosowaną do kierunków działających obciążeń. 

Kości zapewniają podporę, chronią narządy, stanowią miejsce przyczepu mięśni oraz magazynują jony wapniowe i fosforanowe.

R1aRgSS9ORE2b

Na zdjęciu mikroskopowym znajduje się chrząstka szklista, z której zbudowane są powierzchnie stawowe kości w powiększeniu stukrotnym. Fotografia przedstawia wycinek zakrzywiającego się w okrąg pasa ograniczonego z dwóch stron ciemnoróżową ścianą. Wewnątrz widoczna jest jasnoróżowa struktura z gęsto ułożonymi, niewielkimi punktami o nieregularnym kształcie.

R19THB2GHEEU5

Na zdjęciu mikroskopowym widoczna jest gruba warstwa istoty międzykomórkowej chrząstki sprężystej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać owalną, kulistą i eliptyczną i są rozmieszczone gęściej i regularniej niż w tkance chrzęstnej szklistej.

Na zdjęciu mikroskopowym widoczna jest gruba warstwa istoty międzykomórkowej chrząstki sprężystej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać owalną, kulistą i eliptyczną i są rozmieszczone gęściej i regularniej niż w tkance chrzęstnej szklistej.

RjNw7D6skt3kX

Na zdjęciu mikroskopowym znajduje się tkanka kostna zbita w powiększeniu dwustukrotnym. Fotografia przedstawia jasnoszarą strukturę zbudowaną z przylegających do siebie okrągłych płytek z ciemnym punktem w centrum. Od tego punktu odchodzą promieniście okręgi zbudowane z ułożonych obok siebie linii.

R1VCS7VC8JC2A

Na zdjęciu mikroskopowym znajduje się tkanka kostna gąbczasta. Tkanka ta ma luźną strukturę. Zbudowana jest z beleczek kostnych utworzonych przez równolegle ułożone blaszki kostne i osteocyty.

Krew i limfa

Krew jest płynną tkanką łączną złożoną z osocza oraz elementów morfotycznych:

• krwinek czerwonych (erytrocytów),

• krwinek białych (leukocytów),

• płytek krwi (trombocytów).

Transportuje gazy oddechowe, substancje odżywcze, hormony i produkty metabolizmu, uczestniczy w utrzymaniu homeostazy, obronie organizmu i krzepnięciu. 

Osocze zawiera wodę, białka, elektrolity, substancje odżywcze, hormony i produkty przemiany materii. Surowica jest płynną częścią krwi pozostającą po jej skrzepnięciu, dlatego nie zawiera fibrynogenu i części innych czynników zużytych podczas krzepnięcia.

Limfa, czyli chłonka, krąży w naczyniach limfatycznych. Zawiera przede wszystkim wodę, elektrolity, mniej białek niż osocze oraz leukocyty, zwłaszcza limfocyty. 

Chłonka uczestniczy w wymianie składników pomiędzy krwią a tkankami, bierze udział w czynnościach obronnych organizmu (dzięki obecności leukocytów i przeciwciał), transportuje m.in. lipidy wchłonięte w jelicie do krwi.

Tkanka mięśniowa

Tkanka mięśniowa jest zbudowana z komórek zdolnych do skurczu dzięki współdziałaniu filamentów aktynowych i miozynowych. Umożliwia poruszanie się, utrzymanie postawy, pracę serca, zmianę średnicy naczyń oraz przesuwanie zawartości narządów wewnętrznych. 

• Tkanka mięśniowa gładka składa się z wrzecionowatych, jednojądrowych komórek bez widocznego poprzecznego prążkowania. Buduje ściany narządów wewnętrznych i naczyń krwionośnych. Jej skurcze są zwykle powolne, długotrwałe i niezależne od świadomej kontroli.

• Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa jest zbudowana z długich, wielojądrowych włókien powstałych przez zlanie niezróżnicowanych komórek mięśniowych (mioblastów). Jej skurcze są szybkie i zasadniczo podlegają świadomej kontroli.

• Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca składa się z jedno- lub dwujądrowych, rozgałęzionych kardiomiocytów połączonych wstawkami. Komórki mają dużą odporność na zmęczenie i skurcze są niezależne od woli.

R5N83Z8894687

Zdjęcie spod mikroskopu świetlnego przedstawia tkankę mięśniową prążkowaną w mięśniu strzałkowym długim człowieka, występującym w kończynie dolnej w powiększeniu dwustukrotnym. Włókna mięśniowe są ułożone poziomo, równolegle do siebie, pomiędzy nimi znajdują się jądra komórkowe w owalnym kształcie i fioletowym kolorze. Pomiędzy włóknami znajdują się białe przestwory oraz pomarańczowe, podłużne włókno z dwoma różowymi okręgami wewnątrz.

RRMUPD3G63RDX

Na zdjęciu spod mikroskopu świetlnego znajduje się tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca – włókna mięśniowe poprzecznie prążkowane serca w powiększeniu czterystukrotnym. Włókna mięśniowe są podłużne, różowe, równoległe do siebie. Na powierzchni niektórych z nich widoczne są okrągłe jądra komórkowe oraz różowe punkty położone koło siebie wzdłuż włókna.

Na zdjęciu spod mikroskopu świetlnego znajduje się tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca – włókna mięśniowe poprzecznie prążkowane serca w powiększeniu czterystukrotnym. Włókna mięśniowe są podłużne, różowe, równoległe do siebie. Na powierzchni niektórych z nich widoczne są okrągłe jądra komórkowe oraz różowe punkty położone koło siebie wzdłuż włókna.

R1V7FSL5E21T2

Na zdjęciu spod mikroskopu świetlnego znajduje się tkanka mięśniowa gładka w powiększeniu czterystukrotnym. Włókna mięśniowe są podłużne, różowe, równoległe do siebie i ściśle ułożone. Wzdłuż niektórych w jednym rzędzie widoczne są owalne jądra komórkowe w kolorze fioletowym.

Na zdjęciu spod mikroskopu świetlnego znajduje się tkanka mięśniowa gładka w powiększeniu czterystukrotnym. Włókna mięśniowe są podłużne, różowe, równoległe do siebie i ściśle ułożone. Wzdłuż niektórych w jednym rzędzie widoczne są owalne jądra komórkowe w kolorze fioletowym.

Tkanka nerwowa

Tkankę nerwową tworzą neurony i komórki glejowe. 

Neurony odbierają, przetwarzają i przekazują informacje za pomocą sygnałów elektrycznych i chemicznych. 

Typowy neuron składa się z ciała komórki, dendrytów odbierających sygnały oraz aksonu przekazującego informację do innych neuronów, komórek mięśniowych lub gruczołowych. Informacja przekazywana jest od dendrytów do aksonu, a dalej do kolejnych dendrytów.

Komórki glejowe podtrzymują funkcjonowanie neuronów: m.in. stanowią rusztowanie dla neuronów, biorą udział w reakcjach obronnych, pośredniczą w odżywianiu neuronów oraz wspomagają rozwój i naprawę tkanki.

Zwierzęta bezkręgowe

Zróżnicowanie planów budowy zwierząt

Zwierzęta są wielokomórkowymi cudzożywnymi eukariontami. Zróżnicowanie zwierząt można opisywać na podstawie obecności tkanek, liczby listków zarodkowych, symetrii ciała, organizacji jamy ciała, segmentacji oraz niektórych cech rozwoju zarodkowego. Cechy te są przydatne do porównywania planów budowy, ale współczesna klasyfikacja odzwierciedla przede wszystkim pokrewieństwo ewolucyjne ustalane z wykorzystaniem wielu danych, w tym molekularnych.

Parzydełkowce

Parzydełkowce są wodnymi zwierzętami tkankowymi o promienistym planie budowy. Ich ściana ciała składa się z epidermy i gastrodermy rozdzielonych mezogleą. Wnętrze zajmuje jama gastralna połączona ze środowiskiem jednym otworem. Cechą wyróżniającą są parzydełka (knidocyty). Służą one do chwytania pokarmu i obrony. U różnych gatunków występuje polip, meduza albo obie formy w cyklu życiowym. 

RUT1Z6RNC2VG8

Schemat przedstawia budowę polipa i meduzy. Po lewej stronie ilustracji znajduje się polip. Dolna część jego ciała to stopa, a pionowe boczne ściany budują trzon. Wewnątrz trzonu znajduje się u polipa szeroka komora - jama gastralna. Nad nią jest otwór gębowy i odbytowy, który okalają czułki. Po prawej stronie na ilustracji znajduje się meduza. Jej jama gastralna znajduje się w górnej części ciała, a otwór gębowy/odbytowy na jej spodniej ścianie – odwrotnie niż u polipa. Dolną część ciała stanowią czułki. Skóra zarówno polipa, jak i meduzy składa się z trzech warstw: epiderma - warstwa zewnętrzna, mezoglea - warstwa środkowa oraz gastroderma - warstwa wewnętrzna. Występuje ona na ścianach ich ciał, między innymi również w otworze gębowym i odbytowym.

Trawienie rozpoczyna się w jamie gastralnej (trawienie zewnątrzkomórkowe) i jest kończone wewnątrz komórek gastrodermy (trawienie wewnątrzkomórkowe). Brak układów oddechowego, krążenia i wydalniczego jest możliwy dzięki niewielkiej grubości ciała i dyfuzji. Układ nerwowy ma zwykle postać sieci, a u meduz występują narządy zmysłów, m.in. statocysty i struktury światłoczułe.

Rozmnażanie może być płciowe i bezpłciowe. U części gatunków występuje metageneza, czyli następstwo diploidalnego polipa rozmnażającego się bezpłciowo i diploidalnej meduzy wytwarzającej gamety.

Płazińce

Płazińce są trójwarstwowymi zwierzętami o symetrii dwubocznej. Wolnożyjące wirki zamieszkują środowiska wodne lub wilgotne, przywry i tasiemce są pasożytnicze. Płazińce nie mają jamy ciała, a przestrzeń pomiędzy narządami wypełnia parenchyma. Spłaszczenie ciała ułatwia dyfuzję gazów i substancji. U wolno żyjących form powierzchnię ciała pokrywa zwykle orzęsiony nabłonek. Przywry i tasiemce mają syncytialny tegument chroniący przed działaniem organizmu gospodarza. 

Układ pokarmowy, jeżeli występuje, składa się z otworu gębowego, gardzieli i ślepo zakończonego jelita. U tasiemców układ ten uległ całkowitemu zanikowi. Układ wydalniczy tworzą protonefrydia z komórkami płomykowymi. Brak układów oddechowego i krwionośnego jest związany z niewielką grubością ciała i krótkimi drogami dyfuzji. Układ nerwowy wykazuje cechy cefalizacji i zwykle ma budowę pasmową. 

gallery‑without‑header

• Zakładka 1
• Zakładka 2
• Nowa zakładka

Zakładka 110

R1M7SKSRKDBGV

Zdjęcie przedstawia wypławka białego. Posiada podłużne, półprzeźroczyste ciało, z widocznymi narządami o tępo zakończonym przodzie, z dwoma wyraźnymi czułkami.

Zakładka 240

R1KO6BGXLKSUV

Grafika przedstawia motylicę wątrobową. Jej czerwone ciało o liściastym zarysie jest spłaszczone. Przód ciała jest silnie zwężony, na jego szczycie znajduje się otwór gębowy.

Nowa zakładka40

R1dACgacx29i5

Grafika przedstawia schemat budowy morfologicznej tasiemca uzbrojonego. Na jednym z końców jego ciała znajduje się skoleks, czyli główka. Na jej czubku znajdują się haki, ułożone na kształt czapeczki, a dookoła niej znajdują się okrągłe, wpukłe struktury – przyssawki. Długie, nitkowate ciało tasiemca składa się z setek członów zwanych proglotydami. Człony leżące najbliżej główki to człony nowe, niedojrzałe. Za nimi leżą człony dojrzałe, zawierające dojrzałe układy rozrodcze. Za nimi leżą człony maciczne, pełne zapłodnionych jaj.

Większość płazińców jest obojnacza, a u pasożytów występują złożone cykle rozwojowe z jednym lub kilkoma żywicielami: 

• żywiciel ostatecznyjest organizmem, w którym pasożyt osiąga dojrzałość płciową lub rozmnaża się płciowo,

• żywiciel pośrednizawiera stadia larwalne albo stadia rozmnażające się bezpłciowo. 

Nicienie

 Podstawą profilaktyki chorób pasożytniczych jest higiena, ochrona żywności i wody oraz właściwa kontrola i obróbka mięsa.

Wśród nicieni występują formy wolno żyjące, pasożyty roślin i pasożyty zwierząt. Nicienie mają wydłużone, nieczłonowane ciało okryte elastyczną kutykulą, zrzucaną podczas linienia. Pseudocel wypełniony płynem, kutykula i podłużne mięśnie tworzą szkielet hydrostatyczny. 

Przewód pokarmowy jest drożny. Nicienie nie mają układów krwionośnego i oddechowego; substancje są rozprowadzane przez płyn jamy ciała, a wymiana gazowa zachodzi przez powierzchnię ciała. U większości nicieni układ wydalniczy ma kształt litery H, większość wydala amoniak. 

Większość nicieni jest rozdzielnopłciowa i wykazuje dymorfizm płciowy. Większość jest jajorodna i przechodzi rozwój złożony. Chorobom pasożytniczym zapobiega się między innymi przez higienę, wodę i żywność z bezpiecznego źródła oraz badanie mięsa. 

RdWsj4kDqYWz2

Zdjęcie spod mikroskopu świetlnego przedstawia nicienia. Jest on podłużny i półprzezroczysty, ma obły kształt, jego końce są delikatnie wygięte w przeciwne strony. W tle widoczne są czarne i przezroczyste drobiny.

RGbNcYPuEEGrS

Na zdjęciu spod mikroskopu znajduje się jajo i jajo inwazyjne z widoczną wewnątrz larwą glisty psiej (Toxocara canis). Jajo jest półprzezroczyste, wypełnione nachodzącymi na siebie pięcioma okrągłymi komórkami. Półprzezroczyste jajo inwazyjne natomiast wypełnia zwinięta larwa. Na dole zdjęcia znajduje się linia z napisem 100 mikrometrów. Przedstawione jajo inwazyjne jest mniejsze niż 100 mikrometrów.

R1HY8AgoNvfT7

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia młodego osobnika i cytrynkowatą cystę mątwika sojowego. Mątwik to długi nicień o obłym kształcie. Obok niego znajduje się cysta koloru cytrynowego. Ma ona eliptyczny kształt z zaokrąglonymi końcami. Oba obiekty znajdują się na pomarańczowym tle.

Pierścienice

Pierścienice są trójwarstwowymi, celomatycznymi zwierzętami o segmentowanej budowie. Segmentacja obejmuje zarówno ciało, jak i liczne elementy budowy wewnętrznej. Płyn w celomie oraz mięśnie okrężne i podłużne tworzą szkielet hydrostatyczny, umożliwiający wykonywanie precyzyjnych ruchów poszczególnych odcinków ciała. Wieloszczety mają zwykle parapodia z licznymi szczecinami, skąposzczety nieliczne szczeciny, a pijawki są ich pozbawione i wykorzystują do ruchu przyssawki.

Pierścienice mają drożny przewód pokarmowy, zamknięty układ krwionośny, a wymiana gazowa zachodzi przez powierzchnię ciała lub skrzela. Narządami wydalniczymi są najczęściej metanefrydia. Układ nerwowy wykazuje centralizację. 

Wieloszczety są zazwyczaj rozdzielnopłciowe i mogą przechodzić rozwój złożony z larwą trochoforą. Skąposzczety i pijawki są przeważnie obojnakami i przechodzą rozwój prosty. Pierścienice uczestniczą w rozkładzie materii organicznej, tworzeniu gleby i w wodnych sieciach pokarmowych. 

Stawonogi

Stawonogi występują w wodach słodkich i słonych oraz w większości środowisk lądowych. Mają segmentowane ciało, którego segmenty łączą się w tagmy, członowane odnóża połączone stawami oraz chitynowy szkielet zewnętrzny. Oskórek chroni ciało, ogranicza utratę wody i stanowi miejsce przyczepu mięśni, ale wymaga okresowego zrzucania podczas linienia. Do głównych linii należą szczękoczułkowce, tchawkowce (do których należą owady i wije) oraz skorupiaki.

Porównanie budowy u różnych gromad stawonogów:

Główną jamę ciała stanowi hemocel, czyli przestrzeń wypełniona hemolimfą. Narządy oddechowe są zróżnicowane: 

• skrzela - skorupiaki, 

• tchawki - owady, wije, 

• skrzelotchawki - larwy owadów wodnych,

• płucotchawki (płuca książkowe)  - pajęczaki. 

Układ krwionośny jest otwarty, a serce leży po stronie grzbietowej. U owadów tchawki doprowadzają gazy bezpośrednio do tkanek, dlatego hemolimfa zwykle nie transportuje tlenu. Narządami wydalniczymi są m.in. gruczoły czułkowe skorupiaków, gruczoły biodrowe pajęczaków i cewki Malpighiego owadów oraz wijów. 

Rozwój może być prosty albo złożony z przeobrażeniem niezupełnym lub zupełnym. 

Stawonogi są zapylaczami, drapieżnikami, destruentami i ważnym składnikiem sieci pokarmowych, ale obejmują również szkodniki, pasożyty i wektory patogenów.

Mięczaki

Mięczaki mają miękkie, nieczłonowane ciało, którego podstawowe części to noga, worek trzewiowy i płaszcz. U wielu gatunków występuje wyodrębniona głowa. Płaszcz tworzy jamę płaszczową i zwykle wytwarza muszlę zbudowaną przede wszystkim z węglanu wapnia oraz organicznej macierzy. U większości ślimaków muszla jest jednoczęściowa, u małży dwuklapowa, a u większości współczesnych głowonogów uległa redukcji lub znajduje się wewnątrz ciała.

Przewód pokarmowy jest drożny. U większości mięczaków występuje radula (tarka), natomiast nie mają jej małże, które pobierają cząstki pokarmowe dzięki filtracji. Formy wodne oddychają zwykle skrzelami, a lądowe ślimaki płucodyszne wykorzystują silnie unaczynioną ścianę jamy płaszczowej. Układ krwionośny jest u większości mięczaków otwarty, natomiast u głowonogów zamknięty. Narządami wydalniczymi są nerki. Układ nerwowy ma postać zwojów połączonych pniami, a u głowonogów osiąga wysoki stopień centralizacji. W rozwoju wielu gatunków występują larwy trochofora i weliger.

Mięczaki pełnią ważną rolę w sieciach pokarmowych, filtracji wody i gospodarce człowieka. 

Szkarłupnie

Szkarłupnie są wtóroustymi zwierzętami morskimi. Larwy mają symetrię dwuboczną, natomiast u osobników dorosłych rozwija się wtórna symetria promienista, najczęściej pięciokrotna. 

W skórze występują wapienne elementy szkieletu wewnętrznego. Najbardziej charakterystyczną cechą jest układ ambulakralny, czyli system kanałów połączonych z nóżkami ambulakralnymi. Uczestniczy on w ruchu, przytwierdzaniu do podłoża, odżywianiu, odbieraniu bodźców i wymianie gazowej. Szkarłupnie nie mają serca ani typowego układu wydalniczego. Transport substancji zachodzi z udziałem płynu celomatycznego, układu hemalnego i układu ambulakralnego. Wymiana gazowa odbywa się przez cienkie części powłok ciała, nóżki ambulakralne, skrzela skórne lub płuca wodne strzykw. Układ nerwowy jest zdecentralizowany.

Większość szkarłupni jest rozdzielnopłciowa, a zapłodnienie zachodzi w wodzie. Wiele gatunków ma duże zdolności regeneracyjne, ale ich zakres zależy od grupy i gatunku.

gallery‑without‑header

• Zakładka 1
• Zakładka 2
• Nowa zakładka
• Nowa zakładka
• Nowa zakładka

Zakładka 110

RS277PN1KX53N

Fotografia przedstawia jeżowca z gatunku Toxopneustes pileous. Ma kulisty kształt, składa się z tworów przypominających okrągłe, półprzezroczyste kwiaty z białą krawędzią i różowym środkiem. Poza obrys organizmu wystają półprzezroczyste kolce.

Zakładka 240

R16T88OHB7V54

Zdjęcie przedstawia liliowca z gatunku Oxycomanthus bennetti. Ma liczne, długie ramiona połączone ze sobą, porośnięte drobnymi igiełkami z żółtymi końcami. Wyrasta z rafy koralowej.

Nowa zakładka40

R15TFF524RRL9

Na zdjęciu rozgwiazda z gatunku Fromia monilis. Z okrągłego środka wyrasta pięć ramion, każde z nich posiada liczne żółte punkty układające się w charakterystyczną mozaikę.

Nowa zakładka40

RXX1R44D2G6PV

Na zdjęciu strzykwa z gatunku Isostichopus badionotus. Ma podłużny, obły kształt, pod spodem odnóża służące do przemieszczania się. Jej ciało jest beżowe z brązowymi plamami.

Nowa zakładka40

R1ZF4HFQ75RNZ

Fotografia przedstawia wężowidło. Ten wodny organizm ma kształt koła, od którego odchodzi pięć ramion porośniętych kolcami.