Wejdź na wyższy poziom

Komórki parzydełkowe

Organizacja społeczeństw owadów

Owady społeczne żyją w trwałych zbiorowiskach, zamieszkując wspólne gniazdo. Taka społeczność tworzona jest przez grupę osobników jednego gatunku, które aktywnie współpracują. Poszczególne osobniki wykazują silne powiązania między sobą oraz specjalizację w zadaniach wykonywanych na rzecz społeczności. Kooperacja i podział pracy między osobnikami stanowią podstawę funkcjonowania społeczeństwa owadów.

Powiązania między osobnikami mogą mieć swobodny charakter lub opierać się na wytworzonej strukturze hierarchicznej – kastowej. Społeczności złożone z kast, których przedstawiciele różnią się pozycją, wyglądem oraz pełnioną w grupie funkcją, efektywniej gromadzą żywność i wspólnie bronią swojego terytorium.

Wytworzenie więzi społecznych i współpraca są możliwe dzięki różnym rodzajom komunikacji – przede wszystkim precyzyjnemu systemowi bodźców w postaci feromonów, wydzielanych i odbieranych przez poszczególne grupy osobników. Dodatkowo niektóre owady porozumiewają się np. za pomocą „tańca” (pszczoły) czy dotyku (mrówki).

Wytworzone więzi społeczne wyrażają się w zamkniętym lub półzamkniętym charakterze społeczności: społeczność nie dopuszcza osobników spoza niej lub dopuszcza pod pewnymi warunkami (np. pszczoła spoza roju zostanie przyjęta, o ile przynosi ze sobą nektar lub pyłek).

Społeczności pszczół

Wyróżnia się trzy kasty pszczół miodnych:

• kastę płodnych samic, do której zalicza się królową (matkę) – założycielkę rodu;

• kastę płodnych samców – trutni;

• kastę bezpłodnych samic – robotnic (o wysoko rozwiniętym instynkcie opieki nad potomstwem królowej).

Królowa pszczół ma za zadanie przedłużenie gatunku. Po unasiennieniu składa dwa rodzaje jaj: zapłodnione – do komórek pszczelich lub matecznika (z nich powstają diploidalne pszczoły robotnice i matki pszczele) oraz niezapłodnione – do komórek trutowych (z nich powstają haploidalne trutnie). Następnie komórki są zamykane warstwą wosku. Larwy są karmione przez inne pszczoły, aż osiągną dorosłość. Gruczoły żuwaczkowe matki pszczelej wydzielają substancję, która wpływa na różne funkcje w działaniu rodziny.

Robotnice m.in. czyszczą komórki pszczele, karmią larwy, przerabiają surowce pokarmowe na miód i pierzgę, budują z wosku plastry, bronią gniazda przed wrogiem, a także znoszą do gniazda nektar, spadź, pyłek i wodę.

Trutnie latem odbywają loty w poszukiwaniu matek pszczelich, z którymi kopulują w powietrzu. Pod koniec lata są wypędzane z gniazda pszczół przez robotnice i giną śmiercią głodową.

Rt9HeEjBKFMVT

Ilustracja przedstawia sześciokątne komórki znajdujące się w gnieździe pszczół. W centralnej części komórek (po prawej stronie i w dolnej części zdjęcia) obecne są jaja złożone przez królową. W komórkach po lewej stronie znajdują się białe larwy oblane mleczkiem pszczelim.

Układ wodny (ambulakralny)

Układ wodny, inaczej ambulakralny, to charakterystyczny dla szkarłupni (Echinodermata) pięciopromienny system cienkościennych kanałów i zbiorników wysłanych nabłonkiem rzęskowym. Jest on częścią celomy. Wypełnia go płyn o składzie podobnym do wody morskiej.

Układ wodny (ambulakralny) składa się z kanału okrężnego (1), do którego w międzypromieniach uchodzą zbiorniki zwane naczyniami Poliego, stanowiące rezerwuar płynu (2), a u rozgwiazd dodatkowo niewielkie gruczołowe ciałka Tiedemanna (miejsce tworzenia się amebocytów) (3). Ponadto z kanału okrężnego odchodzą kanały promieniste (4). Ich liczba odpowiada liczbie ramion lub promieni. Są one zakończone ślepo okrytym nabłonkiem czułkiem zmysłowym. Kanały promieniste oddają liczne drobne rozgałęzienia zwane nóżkami ambulakralnymi (5), które często wytwarzają przyssawkowate zakończenia. U podstawy nóżek ambulakralnych znajdują się pęcherzykowate zbiorniki – ampułki (6). Układ wodny komunikuje się ze światem zewnętrznym za pośrednictwem kanału kamiennego (7). Komunikacja kanału kamiennego z otaczającą zwierzę wodą morską odbywa się za pomocą płytki sitowej (madreporowej) (8), która przebita jest licznymi otworkami.

R1X06Vl1nMFRt

Grafika przedstawia płytkę sitową rozgwiazdy. Ma ona intensywnie pomarszczoną powierzchnię z licznymi otworami w postaci kanalików. Tworzą one owalną strukturę. Są umieszczone na grzbiecie rozgwiazdy.

Budowa i działanie nóżki ambulakralnej szkarłupni

Ampułki, kurcząc się, zwiększają ciśnienie napływającego do nóżki płynu ambulakralnego, co powoduje wydłużenie się nóżki. Po przytwierdzeniu przyssawkowatych końców do podłoża nóżki mogą się kurczyć, przesuwając ciało zwierzęcia. U szkarłupni pozbawionych przyssawek nóżki pełnią funkcję podpierającą podczas lokomocji. Specjalne zastawki, podczas skurczu ampułek, zamykają odpływ wody do kanałów promienistych. Przyczepienie się nóżek ambulakralnych do podłoża ułatwia wydzielina gruczołów śluzowych.

Funkcje nóżek ambulakralnych

Nóżki ambulakralne pełnią funkcję lokomocyjną, umożliwiając przywieranie do podłoża, a także drążenie w nim.

R1WujmZ3JovID

Film opisuje funkcję lokomocyjną nóżek wodnych u Colobometra perspinosa.

Film opisuje funkcję lokomocyjną nóżek wodnych u Colobometra perspinosa.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1WujmZ3JovID

Film opisuje funkcję lokomocyjną nóżek wodnych u Colobometra perspinosa.

Ponadto uczestniczą w chwytaniu pokarmu, wymianie gazowej oraz odbieraniu bodźców dotykowych, chemicznych i świetlnych. Za pomocą nóżek ambulakralnych rozgwiazda potrafi przywrzeć do muszli małża i przez długi czas oddziaływać na zwieracz jego muszli, aż doprowadzi do jej otwarcia.

Układ wodny może przejmować funkcje układu wydalniczego, którego u szkarłupni brak. Przez nóżki ambulakralne wydalane mogą być amebocyty z toksycznymi produktami przemiany materii wychwyconymi z płynu celomatycznego.