Rn1Rjefv2j7RG
Ilustracja przedstawia przykładowe patogeny. Mają postać pałeczek otoczonych drobnymi nitkami. Na jednym końcu są długie witki.

Układ odpornościowy

W organizmie człowieka trwa ciągła walka między czynnikami zakaźnymi, które próbują dostać się do wnętrza ciała, namnożyć się i opanować jak największą jego część, a układem odpornościowym, który przygotowuje jak najszybszą obronę.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Sprawdź się

RCBTEXP4LX99G
Ćwiczenie 1
Pogrupuj podane stwierdzenia na dotyczące cząsteczek MHC klasy I lub klasy II. Cząsteczki MHC klasy I Możliwe odpowiedzi: 1. Wiążą się z antygenami wirusów i innymi patogenami wewnątrzkomórkowymi., 2. Kompleksy MHC–patogen są prezentowane limfocytom Tc., 3. Wiążą się z antygenami bakterii., 4. Glikoproteiny występujące na powierzchni komórek APC (komórki prezentujące antygeny)., 5. Glikoproteiny występujące na powierzchni wszystkich komórek jądrzastych i trombocytów., 6. Kompleksy MHC–patogen są prezentowane limfocytom Th. Cząsteczki MHC klasy II Możliwe odpowiedzi: 1. Wiążą się z antygenami wirusów i innymi patogenami wewnątrzkomórkowymi., 2. Kompleksy MHC–patogen są prezentowane limfocytom Tc., 3. Wiążą się z antygenami bakterii., 4. Glikoproteiny występujące na powierzchni komórek APC (komórki prezentujące antygeny)., 5. Glikoproteiny występujące na powierzchni wszystkich komórek jądrzastych i trombocytów., 6. Kompleksy MHC–patogen są prezentowane limfocytom Th.
Ćwiczenie 2
R1b5aC81R8wby
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1R13PT69EK3Q
W budowie monomeru przeciwciał możemy wyróżnić: 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich będące miejscem gdzie przeciwciała wiążą się z antygenem. Składają się z dwóch 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich oraz dwóch 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich. Końce zarówno łańcucha lekkiego, jaki i długiego są 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich. Pomiędzy łańcuchem lekkim i ciężkim znajduje się 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich. Jest to fragment przeciwciała, który wiąże się bezpośrednio z 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich na danym antygenie. Oba łańcuchy, zarówno lekki jak i ciężki, poniżej fragmentu wiążącego antygen są 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich. Dwa łańcuchy ciężkie są ze sobą związane przy pomocy 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich. Razem, tworzą one 1. paratop, 2. mostka dwusiarczkowego, 3. epitopem, 4. rejonami stałymi, 5. Rejony Fab, 6. rejon Fc, 7. rejonami zmiennymi, 8. łańcuchów lekkich, 9. wiązania wodorowego, 10. łańcuchów ciężkich. Jest on taki sam dla wszystkich przeciwciał w danej klasie. Może być wykrywany przez komórki układu immunologicznego, dzięki czemu uruchamiane są procesy odpornościowe.
Ćwiczenie 3
RL4EJ6XM14JFS
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
W dolnej połowie ilustracji widoczna jest śluzówka jamy nosowej.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RFb89Vbzf6RtX
Reakcja alergiczna polega na wytwarzaniu specyficznych substancji białkowych (głównie immunoglobulin klasy IgE) oraz pobudzaniu limfocytów T, co podczas kolejnego po pierwszym kontakcie z alergenem prowadzi do rozwoju stanu zapalnego. Jest on efektem uwolnienia w trakcie przebiegu reakcji alergicznej substancji chemicznych (histamina, leukotrieny, cytokiny i inne) odpowiedzialnych za wystąpienie objawów alergii.
RSG1MMRUCOKMS
Ćwiczenie 4
Połącz w logiczne pary: klasa przeciwciał wraz z charakterystyczną cechą: IgA Możliwe odpowiedzi: 1. obrona organizmu przed pasożytami oraz uczestnictwo w reakcjach nadwrażliwości, czyli alergiach, 2. przeciwciała wczesne, 3. nasz organizm wytwarza ich najwięcej ze wszystkich klas przeciwciał, 4. przeciwciała późne IgE Możliwe odpowiedzi: 1. obrona organizmu przed pasożytami oraz uczestnictwo w reakcjach nadwrażliwości, czyli alergiach, 2. przeciwciała wczesne, 3. nasz organizm wytwarza ich najwięcej ze wszystkich klas przeciwciał, 4. przeciwciała późne IgG Możliwe odpowiedzi: 1. obrona organizmu przed pasożytami oraz uczestnictwo w reakcjach nadwrażliwości, czyli alergiach, 2. przeciwciała wczesne, 3. nasz organizm wytwarza ich najwięcej ze wszystkich klas przeciwciał, 4. przeciwciała późne IgM Możliwe odpowiedzi: 1. obrona organizmu przed pasożytami oraz uczestnictwo w reakcjach nadwrażliwości, czyli alergiach, 2. przeciwciała wczesne, 3. nasz organizm wytwarza ich najwięcej ze wszystkich klas przeciwciał, 4. przeciwciała późne
RJK1RU28RJ16B
Ćwiczenie 4
R1JSG6RM1J77O
Ćwiczenie 5
Odporność 1. łożyska, 2. antygenów, 3. bierna sztuczna, 4. przeciwciał, 5. czynna naturalna, 6. czynna sztuczna, 7. bierna naturalna powstaje dzięki otrzymaniu gotowych 1. łożyska, 2. antygenów, 3. bierna sztuczna, 4. przeciwciał, 5. czynna naturalna, 6. czynna sztuczna, 7. bierna naturalna od matki za pośrednictwem 1. łożyska, 2. antygenów, 3. bierna sztuczna, 4. przeciwciał, 5. czynna naturalna, 6. czynna sztuczna, 7. bierna naturalna.
R1V5Z4HJLBPMS
Ćwiczenie 6
Odpowiedź czynna sztuczna powstaje po podaniu: Możliwe odpowiedzi: 1. szczepionki, 2. surowicy, 3. przeciwciał z mleka matki
1
Ćwiczenie 7
R1VVH7UBAQLMK
Zaznacz te nazwy komórek odpornościowych, które mają zdolność do prezentowania antygenów na swojej powierzchni, a następnie wyjaśnij jakie to ma znaczenie dla zainfekowanego organizmu. Możliwe odpowiedzi: 1. makrofagi, 2. komórki dendrytyczne, 3. limfocyty B, 4. limfocyty T, 5. neutrofile, 6. eozynofile, 7. komórki NK
RvL9TZYfV3VbV
(Uzupełnij).
RcfCUMv7JYoeE
Ćwiczenie 8
Na podstawie tekstu określ rodzaje komórek odpornościowych, które biorą udział w opisanym mechanizmie odpornościowym. Po przełamaniu powierzchniowej bariery obronnej do wnętrza organizmu dostają się czynniki chorobotwórcze. W miejscu infekcji rozwija się stan zapalny, którego objawem jest zaczerwienienie, na skutek zwiększonej przepuszczalności naczyń spowodowanych przez histaminęheparynę wydzielaną przez bazofileeozynofile i komórki tucznekomórki dendrytyczne. Do miejsca infekcji przemieszczają się komórki żerne, przede wszystkim makrofagiplazmocyty, których zadaniem jest unicestwienie intruzów.
R3raODoSRElyH
Ćwiczenie 9
Odporność ta powstaje w trakcie życia osobniczego. Wykształca się w bezpośrednim kontakcie z określonymi czynnikami chorobotwórczymi – po ich wniknięciu do organizmu wywoływana jest specyficzna reakcja odpornościowa, w której biorą udział limfocyty T i B. Wybierz dwie cechy opisanej odporności organizmu. Możliwe odpowiedzi: 1. swoista, 2. nieswoista, 3. wrodzona, 4. nabyta
R2MHGT5HCUZFG
Ćwiczenie 10
Połącz typ odporności z definicją. odporność bierna naturalna Możliwe odpowiedzi: 1. rodzaj odporności swoistej powstałej po przebytej chorobie, 2. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu szczepionki, 3. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu surowicy z gotowymi przeciwciałami, 4. rodzaj odporności swoistej uzyskiwanej dzięki otrzymaniu gotowych przeciwciał od matki za pośrednictwem łożyska lub z mlekiem w okresie karmienia piersią odporność bierna sztuczna Możliwe odpowiedzi: 1. rodzaj odporności swoistej powstałej po przebytej chorobie, 2. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu szczepionki, 3. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu surowicy z gotowymi przeciwciałami, 4. rodzaj odporności swoistej uzyskiwanej dzięki otrzymaniu gotowych przeciwciał od matki za pośrednictwem łożyska lub z mlekiem w okresie karmienia piersią odporność czynna naturalna Możliwe odpowiedzi: 1. rodzaj odporności swoistej powstałej po przebytej chorobie, 2. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu szczepionki, 3. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu surowicy z gotowymi przeciwciałami, 4. rodzaj odporności swoistej uzyskiwanej dzięki otrzymaniu gotowych przeciwciał od matki za pośrednictwem łożyska lub z mlekiem w okresie karmienia piersią odporność czynna sztuczna Możliwe odpowiedzi: 1. rodzaj odporności swoistej powstałej po przebytej chorobie, 2. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu szczepionki, 3. rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu surowicy z gotowymi przeciwciałami, 4. rodzaj odporności swoistej uzyskiwanej dzięki otrzymaniu gotowych przeciwciał od matki za pośrednictwem łożyska lub z mlekiem w okresie karmienia piersią
RLQZ6T7G116QM
Ćwiczenie 10
Ćwiczenie 11

Oceń prawdziwość poniższych zdań.

R1XbP4Jqfr64q1
Łączenie par. . W odpowiedzi swoistej biorą udział wyłącznie limfocyty B.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Aktywacja odpowiedzi komórkowej i humoralnej odbywa się za pomocą limfocytów cytotoksycznych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Limfocyty B odpowiadają za wytwarzanie i uwalnianie przeciwciał, które są charakterystyczne dla komórkowej odpowiedzi immunologicznej organizmu.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Odrzucanie przeszczepu jest wynikiem działania komórkowej odpowiedzi immunologicznej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Ćwiczenie 12
R3OHqELir5Rxk1
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: Englishsquare Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RE81DKQCK1ADL
R1SCZBU5DL3K2
Ćwiczenie 13
Przyporządkuj czynnik wywołujący pierwotne lub wtórne niedobory immunologiczne. Pierwotne niedobory immunologiczne Możliwe odpowiedzi: 1. mutacje genów, 2. zakażenia wirusowe, 3. czynniki jatrogenne, 4. niedożywienie Wtórne niedobory immunologiczne Możliwe odpowiedzi: 1. mutacje genów, 2. zakażenia wirusowe, 3. czynniki jatrogenne, 4. niedożywienie
1
Ćwiczenie 14

Ostra infekcja bakteryjna powoduje uwolnienie do osocza dużych ilości białek układu dopełniacza.

RqfglCYd8B825
Oceń poprawność powyższego stwierdzenia. (Uzupełnij).
11
Ćwiczenie 15

Dokonaj analizy schematu, a następnie rozwiąż polecenie poniżej.

Dokonaj analizy opisu schematu, a następnie rozwiąż polecenie poniżej.

R1bGYa92zLnLq
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R7B9WRontGyMM
Opisz dalszy przebieg procesu, w którym kompleks bakteria–przeciwciała zostaje opłaszczony przez białka układu dopełniacza. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 16

Dostępne w aptekach i sklepach zielarskich różnego rodzaju preparaty podnoszące odporność zawierają substancje pochodzenia roślinnego, np. z aloesu czy żeń‑szenia. Istotą działania tych substancji jest wzmocnienie odporności organizmu na infekcje wirusowe i bakteryjne. Pod ich wpływem obserwuje się wzrost aktywności komórek żernych układu odpornościowego, czyli neutrofili oraz makrofagów, zdolnych do bezpośredniego niszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych.

R2QWxBfBS8N7V
Na podstawie tekstu określ rodzaj odporności, którą pobudzają opisane preparaty. Wyraź i uzasadnij swoją opinię o stosowaniu takich preparatów bez konsultacji z lekarzem. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 17

Niejednokrotnie słyszy się o poranionych psach, które dzięki częstemu wylizywaniu ran w krótkim czasie wracały do zdrowia. Stąd właśnie potoczny zwrot „wylizać się”, oznaczający „powrócić do zdrowia”.

RlqHv0jkO8y1z
Określ, jaki rodzaj odporności jest uruchamiany przy wylizywaniu ran przez psa. Który czynnik zapewnia skuteczność gojenia się rany? Wyjaśnij, na czym polega działanie tego czynnika. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 18

Przeanalizuj schemat budowy przeciwciała, a następnie wykonaj polecenie.

RBfAmduoUXIyT
Budowa przeciwciała: 1) fragment wiążący antygen; 2) rejon Fab; 3) rejon Fc; niebieskie – łańcuchy ciężkie; żółte – łańcuchy lekkie; ciemnoniebieskie i ciemnożółte – rejony zmienne; jasnoniebieskie i jasnożółte – rejony stałe; szare – mostki dwusiarczkowe.
Źródło: Artur Jan Fijałkowski, wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 2.5.
R1PQN4tQoHOKP
Określ funkcję rejonów zmiennych przeciwciała. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 19

Odporność bierna przeciwko bakteriom jest zwykle mało skuteczna i krótkotrwała. Tłumaczymy to preferencyjnym przekazywaniem przez łożysko przeciwciał podklas IgG, która odpowiada za ochronę przed antygenami polisacharydowymi, charakterystycznymi dla bakterii otoczkowych, przez które wywoływany jest m.in. krztusiec. [...] [W przebiegu krztuśca] u dzieci starszych występują ciężkie napady kaszlu, z zanoszeniem, które występują głównie w nocy. W czasie napadu kaszlu pojawia się zaczerwienienie twarzy, wysuwanie języka (u niemowląt może dojść do podcięcia wędzidełka), duszność, bezdechy z zasinieniem twarzy lub bez niego, mimowolne oddanie moczu lub stolca. [...] Krztusiec u niemowląt i małych dzieci przebiega ciężej niż u dzieci starszych. U dzieci najmłodszych kaszel może nie występować. Zamiast kaszlu może się pojawić: kichanie, łzawienie, napady utrudnionego oddechu (duszności), bezdechy. [...] Powikłania, nawet zgony występują częściej u niemowląt. Najczęściej obserwowane powikłania to zapalenie płuc, oskrzeli, uszu środkowych, drgawki, bezdechy, zapalenie mózgu, krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego.

Indeks górny Źródło: www.mp.pl Indeks górny koniec

R6wnepQ4ucYUl
Zawartość procentowa poszczególnych klas przeciwciał u matki oraz płodu (dziecka) w trakcie ciąży, porodu i po narodzinach.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1T5gnV2szzei
Na podstawie poniższego wykresu określ, czy kobiety ciężarne powinny szczepić się przeciw krztuścowi. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 20

Początek wykorzystania przeciwciał w leczeniu datuje się na późne lata XIX wieku (…). Immunoglobuliny dożylne początkowo stosowano w zakażeniach – jako profilaktykę lub po ekspozycji na patogeny. Później zaczęto je stosować jako terapię zastępczą u pacjentów z zaburzeniami odporności. (…)

Różne preparaty komercyjne, które pochodzą od 5000 – 10 000 dawców krwi, poza IgG zawierają zazwyczaj mniejsze ilości przeciwciał IgA i IgM oraz innych cząsteczek, których działanie może się również składać na efekt działania terapeutycznego leku.

Indeks górny Źródło: Postępy w badaniach nad mechanizmem działania IVIg, Hans‑Peter Hartung; https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/view/19949/15652, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu) Indeks górny koniec

R13lvimwVSUO0
Na podstawie przedstawionego fragmentu oraz wiedzy własnej określ, jaka klasa przeciwciał odpowiada za główny efekt terapeutycznego działania preparatów immunoglobulin. Odpowiedź uzasadnij wymieniając przynajmniej 2 właściwości przeciwciał tej klasy. (Uzupełnij).

Informacja do ćwiczeń 21 i 22

W ostatnim czasie coraz większe zainteresowanie zyskują szczepionki podjednostkowe, należące do szczepionek nowej generacji. Szczepionki te zawierają wysoce oczyszczone, immunogenne antygeny stanowiące fragmenty patogennych mikroorganizmów.

Indeks górny Anna Jarząb, Michał Skowicki, Danuta Witkowska, Szczepionki podjednostkowe – antygeny, nośniki, metody koniugacji i rola adiuwantów, Postepy Hig Med Dosw (online), 2013; 67: 1128‑1143 Indeks górny koniec

1
Ćwiczenie 21
R13kfUElVDh6z
Opisz sposób działania szczepionek podjednostkowych. Czy ich podanie umożliwia powstanie pamięci immunologicznej? (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 22
RXhuqbPHeOBmk
Określ, czy szczepionki podjednostkowe są bardziej czy mniej bezpieczne od szczepionek klasycznych. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 23

W 1890 r. Emil von Behring wspólnie z Kitasato Shibasaburo opublikowali pracę, w której po raz pierwszy opisano terapie przeciwko tężcowi i błonicy. Prowadzili oni badania na świnkach morskich, kozach i koniach, którym podawali toksyny – błoniczą i tężcową. Po wykształceniu przez te zwierzęta odporności pobierali ich surowicę, która leczyła i chroniła przed chorobą nieimmunizowane zwierzęta.

RKjKpMreypU91
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 24
RAHKB46X8ESDB
Dlaczego powstawanie pamięci immunologicznej jest korzystne dla organizmu? (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 25
R3obI6Nyo3jIR
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 26
RlrSt8lC6mQsr
Wskaż sytuację, w której należy podać choremu leki immunosupresyjne, i uzasadnij dlaczego. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 27

Kobieta ma grupę krwi 0 RhIndeks górny -, a mężczyzna AB RhIndeks górny +. Spodziewają się drugiego dziecka. Określ, czy istnieje u nich ryzyko konfliktu serologicznego. Odpowiedź uzasadnij.

RIfyeX7AmQZ1b
Kobieta ma grupę krwi 0 Rh-, a mężczyzna AB+. Spodziewają się drugiego dziecka. Określ, czy istnieje u nich ryzyko konfliktu serologicznego. Odpowiedź uzasadnij. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 28
RxaNw0Anf9Gt0
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RE427pgiAymdS
(Uzupełnij).
R17aaOd0CkpD0
Na podstawie wiedzy wyniesionej z lekcji i własnych doświadczeń odpowiedz na pytanie: czy osoby dorosłe powinny się szczepić, mimo że nie mają takiego obowiązku? Odpowiedź uzasadnij. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 29
R1GYsvplt2z44
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RRAUFOczDOB4e
(Uzupełnij).