Układ odpornościowy - od ochrony przed chorobami do transplantologii

Układ odpornościowy to złożona sieć narządów, komórek i cząsteczek, działająca jak strażnik stojący na pierwszej linii obrony organizmu. Chroni nas przed patogenami, toksynami oraz eliminuje uszkodzone lub nowotworowe komórki własne organizmu. Zaburzenie jego funkcjonowania (np. gdy reaguje zbyt silnie lub zbyt słabo) ma bardzo poważne konsekwencje dla naszego zdrowia. Wiedza o tych dysfunkcjach pomaga właściwie reagować na nieprawidłowości i ograniczać ich skutki.

Transplantologia

Transplantologia to dziedzina medycyny, która zajmuje się transplantacją, czyli przeszczepianiem komórek, tkanek lub całych narządów z jednego organizmu (dawcy) do drugiego (biorcy) lub w obrębie tego samego organizmu.

Transplantacja narządów i tkanek jest niekiedy jedynym sposobem ratowania zdrowia i życia osób chorych. Jej skuteczność zależy od różnych czynników, spośród których najważniejszym jest odpowiednie dobranie dawcy i biorcy, tak aby przeszczep nie został odrzucony.  Wysoki stopień zgodności tkankowejzgodność tkankowazgodności tkankowej pomiędzy dawcą i biorcą zwiększa szanse na przyjęcie przeszczepu i zmniejsza ryzyko rozwoju zespołu chorobowego przeszczep przeciwko biorcy (w skrócie GvHD – ang. Graft‑versus‑Host Disease). Ponieważ układ zgodności tkankowej jest dziedziczony, dobór dawcy i biorcy polega na znalezieniu osób wykazujących jak największe podobieństwo w zakresie wysoko polimorficznych genów MHC. 

Na podstawie stopnia pokrewieństwa genetycznego między dawcą a biorcą wyróżnia cztery rodzaje przeszczepów: autogeniczne, izogeniczne, allogeniczne i ksenogeniczne.

R1cp3brnBk9l41

Zdjęcie przedstawia mężczyznę - chirurga. W dłoniach trzyma serce.

W przypadku przeszczepów autogenicznych i izogenicznych mamy do czynienia z podobnymi lub takimi samymi układami zgodności tkankowej. Sprawia to, że szanse na przyjęcie przeszczepu wynoszą 100%.

Natomiast w przypadku przeszczepów allogenicznych dawca ma odmienne antygeny zgodności tkankowej. Aby zmniejszyć ryzyko odrzucenia takiego przeszczepu, pacjentowi podaje się leki immunosupresyjneleki immunosupresyjneleki immunosupresyjne, które okresowo blokują reakcje odpornościowe organizmu. Powoduje to obniżenie odporności u pacjenta, który staje się bardziej narażony na ataki czynników chorobotwórczych. Taka osoba powinna zachować szczególną ostrożność w kontaktach z osobami chorymi zakaźnie.

W przypadku przeszczepów ksenogenicznych zazwyczaj nie jest on akceptowany przez układ odpornościowy biorcy, zatem prawie zawsze dochodzi do jego odrzucenia.

Szczepienia ochronne i ich znaczenie dla ludzkości

Upowszechnienie szczepień ochronnych było przełomowym krokiem w dziejach ludzkości. Dzięki szczepionkom nastąpił spadek liczby zachorować na wiele chorób, a niektóre zostały całkowicie wyeliminowane. Choć naukowcy są zgodni, że szczepienia są najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobom oraz ich powikłaniom, na świecie aktywnie działają ugrupowania szerzące nieprawdziwe informacje o ich skutkach i podważające obowiązek ich stosowania.

RRl9r4akS1jCv1

Zdjęcie przedstawia twarz dziecka. Twarz oraz ramię i klatka piersiowa są pokryte wysypką - grudkami i pęcherzami.

Wprowadzenie na całym świecie szczepień ochronnych przeciw ospie prawdziwej poskutkowało całkowitym wyeliminowaniem tej choroby, co zostało oficjalnie ogłoszone przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) 9 grudnia 1979 r. Przed wprowadzeniem szczepień na ospę prawdziwą chorował niemal każdy, a co trzecia osoba umierała.

Obecnie, dzięki ogromnym postępom w wakcynologiiwakcynologiawakcynologii, dostępne są szczepionki przeciw wielu chorobom bakteryjnym (gruźlica, dur brzuszny), i wirusowym (np. odra, polio, świnka, różyczka, COVID‑19). Analizując sytuację epidemiologiczną w danym kraju, zespoły ekspertów opracowują kalendarz szczepień obowiązkowych, które są niezwykle ważne dla uzyskania odporności populacyjnej.

Odporność populacyjna (zwana także zbiorowiskową lub stadną) to stan, w którym znakomita większość populacji jest odporna na daną chorobę. Gdy istnieje odpowiednio duża liczba osób zaszczepionych na określony patogen, jego rozprzestrzenianie się w populacji jest utrudnione. Chroni to osoby, które z powodów zdrowotnych lub ze względu na wiek nie mogły zostać zaszczepione. Z tego samego względu ważne jest, by szczepieniom poddawały się również osoby dorosłe.

W szybkiej interwencji i ochronie biernej osób, u których doszło do kontaktu z patogenem ważną rolę odgrywają surowice odpornościowe.

Surowica odpornościowa to pozbawiona fibrynogenu część osocza krwi zawierająca dużą ilość swoistych przeciwciał. Stosowana jest do sztucznego uodpornienia biernego. Surowicę uzyskuje się z krwi osób lub zwierząt poddanych wcześniej szczepieniu (immunizacjiimmunizacjaimmunizacji). Uodpornienie bierne ma na celu uzyskanie bardzo szybkiej odporności przeciw danemu patogenowi, jednak odporność ta utrzymuje się krótko (kilka tygodni).

Kontrowersje wokół szczepień ochronnych

W ostatnim czasie głośno jest o szczepionkach ze względu na pojawiające się informacje o ich domniemanej szkodliwości. Współczesne ruchy antyszczepionkowe propagują nieprawdziwe informacje, np. że szczepienia są toksyczne i wywołują szereg chorób.

Tymczasem szczepionki podlegają rygorystycznej kontroli, a zawarte w nich substancje obecne są w ściśle określonych dawkach – bezpiecznych dla zdrowia człowieka. Ważne jest zachowanie pewnych zasad podawania szczepionek np. podawanie szczepionek osobom całkowicie zdrowym w momencie ich przyjmowania. Bezpieczeństwo szczepionek potwierdziły liczne badania naukowe.

W wyniku działania ruchów antyszczepionkowych na całym świecie ludzie znów cierpią na choroby zakaźne, takie jak odra, które wcześniej występowały rzadko. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 2018 r. uznała ruchy i postawy antyszczepionkowe za jedno z dziesięciu największych zagrożeń dla zdrowia ludzkości.

R1WRL28URgoPs

Ilustracja przedstawia pomieszczenie, w którym znajduje się sporo osób. W centralnym punkcie ilustracji na fotelu siedzi gruba kobieta. Po jej lewej i prawej stronie oraz z tyłu są kobiety i mężczyźni. Z nosa, ust, z ucha i innych miejsc wychodzą im krowy. Po lewej stronie ilustracji mężczyzna z dużej drewnianej balii podaje chochlą jej zawartość innemu mężczyźnie, za którym ustawia się kolejka.

Dla zainteresowanych

W Europie za pioniera szczepień uznaje się Edwarda Jennera(1749–1823). Ten brytyjski lekarz zauważył, że osoby, które miały kontakt z krowami (doiły je), nie chorowały na ospę prawdziwą. Na tej podstawie wysnuł wniosek, iż kontakt z ospą krowiąospa krowiaospą krowią, zwaną także krowianką, zapewnia ochronę przed ospą prawdziwą. Jenner metodą skaryfikacji zaszczepił ośmioletniego chłopca Jamesa Phippsa. Użył do tego celu wydzieliny ropnej pobranej z pęcherzy na dłoni kobiety, która przechodziła ospę krowią. Eksperyment się powiódł – chłopiec przeszedł łagodnie krowiankę i uzyskał odporność na ospę prawdziwą.

RKVnrLPJ1aBbG

Obraz przedstawia siedzącego w pokoju mężczyznę, który daje zastrzyk w ramię kilkuletniemu chłopcu. Chłopca z tyłu trzyma kobieta w czepku na głowie i długiej sukni. Mężczyzna ubrany jest w marynarkę, białą koszulę i spodnie. Dziecko jest rozebrane do pasa. W tle na ścianie wiszą obrazy.

Konflikt serologiczny

Konflikt serologiczny jest szczególnym przypadkiem niezgodności grup krwi, który może wystąpić pomiędzy ciężarną matką a rozwijającym się płodem. Może również być efektem niepoprawnie wykonanej transfuzji krwi u osób niespokrewnionych. Powstaje wtedy, gdy dochodzi do zmieszania krwi osób Rh pozytywnych z krwią osób Rh negatywnych. Konflikt serologiczny to stan potencjalnie groźny dla zdrowia, a nawet życia.

Rw8ALEjkrHYsn

Grafika przedstawia mechanizm powstawania konfliktu serologicznego. Trzy czerwone erytrocyty o kształcie dwuwklęsłych dysków z antygenem D w formie wypustek o nieregularnym kształcie łączą się z dwoma przeciwciałami anty‑D. Przeciwciała maja postać zapisanych podwójna kreska liter Y. Proces ten prowadzi do aglutynacji erytrocytów – za pomocą dwóch przeciwciał anty‑D łączą się ze sobą w łańcuch trzy erytrocyty.

Konflikt serologiczny najczęściej zdarza się pomiędzy matką z grupą krwi Rh-, a rozwijającym się płodem, który odziedziczył po ojcu grupę krwi Rh+.
Krew matki i krew płodu w warunkach normalnych nie mieszają się, a wymiana różnych cząstek między nimi odbywa się za pośrednictwem łożyska. Jednak w późnym okresie ciąży a zwłaszcza podczas porodu krew płodu może się dostać do układu krążenia matki przez naruszone łożysko.

Ryzyko konfliktu serologicznego matka‑dziecko:

Gdy limfocyty ciężarnej kobiety Rh- zetkną się z nieznanym czynnikiem Rh+ płodu, wytworzą przeciwciała, by go zniszczyć. W takim układzie czynnika Rh istnieje bardzo duże ryzyko tzw. ciąży konfliktowej powiązanej z ryzykiem powikłań rozwojowych dziecka.

RHTqRI0yGsrrN

Grafika przedstawia przekrój ciała kobietę w ciąży. Na jej ciele widoczne są minusy, sygnalizujące grupę krwi Rh-. Natomiast płód posiada grupę krwi Rh+, sygnalizowaną przez plusy na jego ciele.

R1afYjYczQR8R

Grafika przedstawia przekrój ciała kobietę w ciąży. Na jej ciele widoczne są minusy, sygnalizujące grupę krwi Rh-. Natomiast płód posiada grupę krwi Rh+, sygnalizowaną przez plusy na jego ciele. Dochodzi do kontaktu krwi matki z krwią płodu, co powoduje wytworzenie we krwi matki przeciwciał anty‑D.

R1US4MDaQgjNI

Grafika przedstawia przekrój ciała kobietę w ciąży. Na jej ciele widoczne są minusy, sygnalizujące grupę krwi Rh-. Natomiast płód posiada grupę krwi Rh+, sygnalizowaną przez plusy na jego ciele. Dochodzi do kontaktu krwi matki z krwią płodu, co powoduje wytworzenie we krwi matki przeciwciał anty‑D. Przeciwciała te łączą się z erytocytami płodu, przez co dochodzi do aglutynacji krwi.

Podczas pierwszej ciąży erytrocyty płodu, na których powierzchni obecny jest antygen‑D stymulują limfocyty matki do wytwarzania przeciwciał anty‑D. W kolejnej ciąży, w przypadku płodu o grupie Rh+ kontakt z tym samym antygenem sprawia, że oprócz istniejących już przeciwciał anty‑D, we krwi matki pojawiają się nowe, a więc ich stężenie znacznie wzrasta. Przeciwciała te mogą przedostać się przez łożysko do krwi płodu, gdzie łączą się z antygenami D obecnymi na powierzchni jego erytrocytów. W wyniku opłaszczania erytrocytów przez przeciwciała dochodzi do aglutynacji krwinek a następnie do ich rozpadu w wyniku hemolizy.

Nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna

Zakłócenie działania odporności nabytej może prowadzić zarówno do jej osłabienia, czego skutkiem są niedobory odporności, jak i do jej nieprawidłowej aktywacji, która może powodować reakcje alergiczne oraz choroby autoimmunizacyjnechoroby autoimmunizacyjnechoroby autoimmunizacyjne. 

Reakcja alergiczna

Obserwuje się stały wzrost liczby osób cierpiących na alergie. Wiele składników pokarmowych, pyłków roślin oraz substancji chemicznych może wywoływać u niektórych osób nadmierną reakcję układu odpornościowego. Prowadzi ona do powstawania objawów chorobowych, wynikających m.in. z uszkodzenia tkanek. Tego typu nieprawidłową odpowiedź organizmu określa się mianem nadwrażliwości. 

Rodzajem nadwrażliwości jest alergia, czyli nadmierna odpowiedź immunologiczna organizmu na kontakt z łagodnymi i nieszkodliwymi dla osób zdrowych antygenami - alergenami.

W rozwoju alergii wyróżnia się dwie fazy: fazę uczulenia oraz fazę alergizacji.  

Faza uczulenia: pierwszy kontakt z alergenem prowadzi do pobudzenia limfocytów B za pośrednictwem limfocytów Th i powstania komórek plazmatycznych, które produkują przeciwciała IgE. Następnie przeciwciała łączą się z receptorami bazofilii i komórek tucznychkomórki tucznekomórek tucznych.

Faza alergizacji: następuje po ponownym kontakcie z alergenem. IgE, związane z komórkami tucznymi, rozpoznają i wiążą alergen. W rezultacie komórki tuczne uwalniają mediatory stanu zapalnego (np. histaminyhistaminahistaminy), co prowadzi do powstania  objawów alergicznych.

Pobudzone komórki tuczne stymulują również aktywność innych komórek układu immunologicznego, takich jak makrofagi, limfocyty Tc czy eozynofile i bazofile. Komórki te wydzielają różne substancje, które uszkadzają tkanki i komórki powodując zaostrzenie objawów alergii.

R2OG2CJHBAXZ1

Grafika przedstawia schemat reakcji alergicznej. 1. Dochodzi do pierwszego kontaktu z alergenem. Alergen łączy się z limfocytem B. 2. W limfocycie B powstają komórki plazmatyczne, które odpowiedzialne są za produkcje przeciwciał IgE. 3. Przeciwciała te są wydzielane na zewnątrz, gdzie następnie łączą się z komórką tuczną, posiadającą receptory IgE. 4. Gdy dochodzi do ponownego kontaktu z alergenem, łączy się on z komórką tuczną. 5. Komórka ta wydziela histaminę powodując reakcje alergiczną.

Odpowiedź alergiczna w rzadkich przypadkach może prowadzić do powstania zagrażającej życiu uogólnionej reakcji alergicznej, nazywanej wstrząsem anafilaktycznym. Powstaje on przez nadmierne wydzielenie mediatorów stanu zapalnego oraz innych substancji przez komórki odpornościowe, co objawia się objawia się spadkiem ciśnienia, dusznością, obrzękiem i wysypką.

R14Qm76hkZxhw

Grafika przedstawia model ludzkiej ręki. Na jej przedramieniu, znajduje się czerwona wysypka.

Choroby autoimmunologiczne

Utrata zdolności rozróżniania przez układ odpornościowy „własnych” i „obcych” antygenów prowadzi do autoimmunizacji. Polega ona aktywności limfocytów T i B przeciwko własnym antygenom organizmu, zwanym autoantygenami. 

Skutkiem automimmunizacji są choroby autoimmunologiczne (autoagresywne). Obecnie znanych jest ich ok. 70 rodzajów; wszystkie mają przewlekły przebieg i często prowadzą do niepełnosprawności lub śmierci. Do ich prawdopodobnych przyczyn zalicza się:

• uwarunkowania genetyczne,

• długotrwały stres,

• niewłaściwą dietę,

• zaburzenie działania limfocytów Treg.

• Choroby autoimmunologiczne tarczycy
• Choroby autoimmunizacyjne układu nerwowego
• Choroby autoimmunizacyjne trzustki
• Choroby autoimmunizacyjne stawów
• Choroby autoimmunologiczne tkanki łącznej

Choroby autoimmunologiczne tarczycy10

Choroba Hashimoto

W tej chorobie układ odpornościowy produkuje przeciwciała, które niszą komórki tarczycy. Schorzenie to występuje średnio 15 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Prowadzi do powstawania niedoczynności tarczycy, podczas której diagnozuje się obniżoną ilość produkowanych hormonów – tyroksyny oraz trójjodotyroniny przy podwyższonym stężeniu tyreotropiny (TSH). U osób z chorobą Hashimoto obserwuje tworzenie się wola i włóknienia tarczycy. U chorych występują takie objawy jak przewlekłe zmęczenie, zaparcia, wzrost masy ciała, nadmierne wypadanie włosów, przesuszenie skóry oraz problemy z zajściem w ciążę i jej utrzymaniem.

RTjtdfLPEzUcF

Grafika przedstawia USG prawego płatu tarczycy osoby cierpiącej na chorobę Hashimoto.

Choroba Gravesa‑Basedowa

RUBYXwrf6hdwl

Czarno białe zdjęcie przedstawia mężczyznę o dłuższych, falowanych włosach, na których znajduje się kapelusz z prostym rondem. Jego twarz jest gładka, natomiast jego oczy są wytrzeszczone i lekko zezowate. Ubrany jest w białą koszulę, krawat oraz marynarkę. Jedną z dłoni unosi rondo kapelusza.

Choroby autoimmunizacyjne układu nerwowego40

Choroby autoimmunizacyjne atakują również ośrodkowy układ nerwowy. Przykładem jest stwardnienie rozsiane (SM, sclerosis multiplex). Do tej pory nie poznano dokładnie przyczyn powstawania tej choroby. Wiadomo, że polega ona na postępującej demielinizacji (rozpad osłonek mielinowych) włókien nerwowych. Towarzyszą temu m.in. zaburzenia czuciowe, osłabienie siły mięśniowej, niedowład kończyn, a także problemy z utrzymaniem równowagi. Leczenie SM polega na podawaniu środków farmakologicznych, których działanie ma na celu jedynie ograniczenie objawów oraz poprawę siły mięśniowej.

R1FsWIgOcnO90

Animacja przedstawia stopniowe zmiany w mózgu osoby cierpiącej na stwardnienie rozsiane. Mają one formę licznych, białych plam o nieregularnym kształcie, zwiększających swoją wielkość wraz z postępem czasu. W miarę jego upływu w istocie szarej pojawia się coraz więcej zmian.

Choroby autoimmunizacyjne trzustki40

Cukrzyca typu I jest chorobą autoimmunizacyjną. Polega na produkcji przeciwciał  zwalczających komórki βbeta trzustki, które z czasem tracą zdolność do wydzielania insuliny, co prowadzi do wystąpienia jej niedoborów. Wzrasta wówczas stężenie glukozy we krwi, natomiast wewnątrz komórek zaczyna jej brakować, dlatego komórki pozyskują energię z rozkładu białek i tłuszczy. W efekcie powstają ciała ketonowe, odpowiedzialne za zakwaszanie organizmu – stan ten to tzw. kwasica ketonowa. Prowadzi to do zaburzeń oddechowych, rytmu serca i kontroli ciśnienia tętniczego krwi.

Choroby autoimmunizacyjne stawów40

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest chorobą układową, w której układ immunologiczny wytwarza przeciwciała niszczące białka w obrębie stawów. W początkowej fazie u chorych obserwuje się obrzęk oraz poranną sztywność stawów. W kolejnych etapach choroby następuje zanik mięśni oraz degradacja chrząstki stawowej i kości. Leczenie RZS polega na podawaniu środków farmakologicznych, których działanie ma na celu ograniczenie objawów oraz łagodzenie bólu i objawów zapalnych.

RzzivOHDvvZG9

Zdjęcie przedstawia dłoń osoby cierpiącej na reumatoidalne zapalenie stawów. Jest ona nienaturalnie żółta, opuchnięta. Palce są wykrzywione na różne strony.

Choroby autoimmunologiczne tkanki łącznej40

ROqMKAItNYBYz1

Zdjęcie przedstawia twarz kobiety. Na jej policzkach widoczny jest czerwony rumień, mający formę trójkątów, rozpoczynających się nieco poniżej wewnętrznego kącika jej oczu, schodzącego wraz z doliną łez ku dołowi.

Toczeń rumieniowaty układowy (TRU) jest chorobą autoimmunizacyjną, w której przebiegu pojawiają się objawy kliniczne obejmujące uszkodzenia różnych tkanek i narządów. Zmiany te są skutkiem powstawania przeciwciał  atakujących własne komórki. Początkowo pojawiają się zmiany skórne na twarzy (często w kształcie motyla), szyi i dekolcie. W czasie rozwoju choroby postępuje niszczenie innych narządów. W każdym przypadku nasilenie zmian może mieć charakter gwałtowny i zagrażający życiu.

Niedobory immunologiczne

Nieprawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego może przyczynić się do zmniejszonej odpowiedzi na czynniki chorobotwórcze. Takie zaburzenie określane są jako niedobory immunologiczne. Ze względu na przyczynę powstawania niedoborów immunologicznych, dzieli się je na pierwotne i wtórne.

Pierwotne niedobory immunologiczne

Pierwotne (wrodzone) niedobory odporności uwarunkowane są genetycznie. Obecnie znanych jest ponad 150 chorób zaliczanych do tej grupy. Stanowią jednostki chorobowe rzadkie, np. występujące zaledwie u kilku osób na świecie. Objawy pierwotnych niedoborów immunologicznych pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie. Związane są one z defektem lub brakiem grupy komórek układu immunologicznego, takich jak: limfocyty B, limfocyty T, komórki NK, komórki fagocytarne i składniki dopełniacza; dysfunkcje mogą dotyczyć kilku grup komórek układu odpornościowego. Niedobory odporności mogą charakteryzować się również zaniżonym poziomem przeciwciał.

R1O9UXA2BQV4Q

Grafika przedstawia dorosłego mężczyzne w białym fartuchu podające dziecku zabawkę. Są oni oddzieleni od siebie za pomocą przeźroczystej osłony.

Wtórne niedobory immunologiczne

Wtórne (nabyte) niedobory immunologiczne są następstwem działania czynników zewnętrznych, np. zakażeń wirusowych, niedożywienia, chorób nowotworowych. Czynnikiem powodującym zespół nabytego niedoboru odporności AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome) jest wirus HIV (ang. Human Immunodeficiency Virus). 

R14nMn2EV4zSu1

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia okrągłe struktury. W ich środku znajduje się albo czarna kropka, albo wewnętrzna struktura jest bezkształtna, rozmyta.

HIV zakaża komórki układu odpornościowego, a następnie się w nich namnaża. Atakuje przede wszystkim limfocyty Th. Objawy zakażenia występują w ciągu 2 do 6 tygodni od kontaktu z patogenem i mają charakter grypopodobny. Przez kilka do kilkunastu kolejnych lat zakażenie przebiega bezobjawowo. Po kilku latach od zakażenia reprodukcja wirusa doprowadza do stanu immunosupresji, czyli spowalniania procesu wytwarzania przeciwciał i komórek odpornościowych. Spowodowane jest to utratą limfocytów Th, co w konsekwencji uniemożliwia odpowiedź immunologiczną.

RcN4z9o7azBmf

Zdjęcie przedstawia okrągłą strukturę. Na jej powierzchni są cienkie zielone nitki, gdzieniegdzie znajdują się żółte kulki.

Organizm staje się wtedy podatny na różnego rodzaju zakażenia, choroby oportunistyczne (wywołane przez mikroorganizmy nieszkodliwe dla zdrowych ludzi) i nowotwory. Przykładem jest ostre zapalenie płuc, wywoływane przez grzyba Pneumocystis jiroveci, który u osób o prawidłowo funkcjonującym układzie odpornościowym nie powoduje choroby. 

RBU1IvzPawHtP

Ilustracja przedstawia drogi transmisji zakażenia HIV. Należą do nich: stosunek seksualny z osobą zarażoną HIV (na ilustracji są czarne sylwetki całujących się osób - kobiety i mężczyzny); Transmisja wertykalnie (z matki na dziecko): podczas ciąży, w okresie podoru, poprzez karmienie piersią (na ilustracji jest sylwetka kobiety w ciąży); Używanie narkotyków dożylnych - zanieczyszczony narkotyk, zanieczyszczone igły i strzykawki (na ilustracji jest strzykawka wypełniona niewielką ilością czerwonego płynu).

Podsumowanie

• Transplantologia to dziedzina medycyny, która zajmuje się transplantacją, czyli przeszczepianiem komórek, tkanek lub całych narządów z jednego organizmu (dawcy) do drugiego (biorcy) lub w obrębie tego samego organizmu.

• W transplantologii kluczowe jest dopasowanie antygenów zgodności tkankowej dawcy i biorcy oraz stosowanie leków immunosupresyjnych, aby zminimalizować ryzyko odrzutu przeszczepu.

• Wyróżnia się cztery rodzaje przeszczepów: autologiczne, izogeniczne, allogeniczne i ksenogeniczne.

• Ważną rolę w zwalczaniu chorób zakaźnych pełnią szczepienia ochronne i surowce odpornościowe. 

• Szczepionki zapewniają długotrwałą ochronę, pobudzając organizm do wytworzenia własnych przeciwciał i komórek pamięci, natomiast surowice działają natychmiastowo, ale krótkotrwale, dostarczając gotowe przeciwciała.

• Dzięki szczepionkom część chorób została całkowicie wyeliminowana, a zachorowalność na inne gwałtownie spadła. Naukowcy są zgodni, że szczepienia ochronne są najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobom oraz ich powikłaniom.

• Konflikt serologiczny występuje, gdy matka ma grupę krwi Rh–, a płód Rh+. Organizm matki może wytwarzać przeciwciała przeciwko krwinkom płodu, co grozi ich niszczeniem.

• Nadwrażliwość w układzie odpornościowym obejmuje m.in. alergie oraz choroby autoimmunizacyjne. W przypadku alergii, organizm reaguje zbyt silnie na nieszkodliwe antygeny zewnętrzne (alergeny), natomiast w choroba autoimmunizacyjnych układ odpornosciowy atakuje własne tkanki (autoantygeny).

• Immunosupresja jest konieczna m.in. po przeszczepach, w leczeniu ciężkich alergii oraz chorób autoimmunologicznych, aby ograniczyć patologiczne działanie układu odpornościowego.

• Nieprawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego może przyczynić się do zmniejszonej odpowiedzi na czynniki chorobotwórcze, co określane jest jako niedobory immunologiczne. Mogą być pierwotne (wywołane przez czynniki genetyczne) lub wtórne (następstwo działania czynników zewnętrznych, np. zakażeń wirusowych, niedożywienia, chorób nowotworowych).

 Ćwiczenia utrwalające