Ilustracja przedstawia układ rozrodczy żeński. W centrum schematu znajduje się macica w kształcie odwróconego wierzchołkiem do dołu trójkąta. Z dwóch stron symetrycznie rozmieszczone są owalne jajniki, które z macicą łączą cienkie, wąskie przewody - jajowody. U podstawy macicy znajduje się wąskie przewężenie - szyjka macicy, która rozszerza się w szerszy, pofałdowany wewnątrz przewód - pochwę.
Ilustracja przedstawia układ rozrodczy żeński. W centrum schematu znajduje się macica w kształcie odwróconego wierzchołkiem do dołu trójkąta. Z dwóch stron symetrycznie rozmieszczone są owalne jajniki, które z macicą łączą cienkie, wąskie przewody - jajowody. U podstawy macicy znajduje się wąskie przewężenie - szyjka macicy, która rozszerza się w szerszy, pofałdowany wewnątrz przewód - pochwę.
Układ rozrodczy
Układ rozrodczy żeński.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Budowa i funkcje żeńskich narządów rozrodczych
Twoje cele
Scharakteryzujesz budowę i funkcje żeńskich narządów układu rozrodczego człowieka.
Analizujesz na podstawie schematu proces powstawania gamet żeńskich u człowieka.
Wskażesz podobieństwa oraz różnice w przebiegu powstawania gamet męskich i żeńskich.
Analizujesz na podstawie schematu przebieg cyklu menstruacyjnego, z uwzględnieniem działania hormonów przysadkowych i jajnikowych w jego regulacji.
Czy wiesz, że komórka jajowa, osiągająca wielkość ziarna piasku (ok. 0,12 mm średnicy), to największa z komórek w ciele człowieka? Jest 4‑krotnie większa od komórek skóry i aż 20‑krotnie od plemnika. Proces jej powstawania i dojrzewania, czyli oogeneza, rozpoczyna się już w drugim miesiącu życia płodowego dziewczynki. W momencie jej urodzenia w każdym z jajników obecnych jest ok. 2 mln przyszłych komórek rozrodczych, jednak podczas całego życia kobiety uwalnianych jest tylko ok. 450 dojrzałych komórek jajowych. Z każdym cyklem miesiączkowym ich liczba maleje.
Funkcje i budowa żeńskiego układu rozrodczego
W budowie żeńskiego układ rozrodczego wyróżnia się zewnętrzne i wewnętrzne narządy płciowe. Do narządów płciowych zewnętrznych należą wzgórek łonowy, wargi sromowe mniejsze i większe oraz łechtaczka, natomiast do wewnętrznych - jajniki, jajowody, macica oraz pochwa. Zewnętrzne narządy płciowe określane są jako srom.
R1E4CB7NHP6QJ1
Ilustracja przedstawia schemat kobiecego układu rozrodczego w przekroju bocznym. Jajowody wychwytują komórki jajowe uwolnione przez jajniki i transportują je do bańki jajowodu (jego rozszerzenia). Jajniki to żeńskie gruczoły płciowe odpowiedzialne za wytwarzanie komórek rozrodczych oraz produkcję hormonów płciowych: estrogenów i progesteronu. Głównym zadaniem macicy jest przyjęcie zarodka oraz stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju płodu i opuszczenia przez niego ustroju matki. Pochwa stanowi narząd kopulacyjny, kanał rodny i drogę ujścia dla krwawienia miesiączkowego. Dzięki silnemu unerwieniu łechtaczka pełni rolę receptora bodźców inicjujących i wzmagających pobudzenie płciowe. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne) ograniczają przedsionek pochwy oraz formują fałd skórny nad łechtaczką, chroniąc wnętrze pochwy przed infekcjami, natomiast wargi sromowe większe (zewnętrzne) ograniczają szparę sromową. Gruczoł przedsionkowy większy wydziela do pochwy śluz, chroniący ją przed otarciami i infekcjami.
Ilustracja przedstawia schemat kobiecego układu rozrodczego w przekroju bocznym. Jajowody wychwytują komórki jajowe uwolnione przez jajniki i transportują je do bańki jajowodu (jego rozszerzenia). Jajniki to żeńskie gruczoły płciowe odpowiedzialne za wytwarzanie komórek rozrodczych oraz produkcję hormonów płciowych: estrogenów i progesteronu. Głównym zadaniem macicy jest przyjęcie zarodka oraz stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju płodu i opuszczenia przez niego ustroju matki. Pochwa stanowi narząd kopulacyjny, kanał rodny i drogę ujścia dla krwawienia miesiączkowego. Dzięki silnemu unerwieniu łechtaczka pełni rolę receptora bodźców inicjujących i wzmagających pobudzenie płciowe. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne) ograniczają przedsionek pochwy oraz formują fałd skórny nad łechtaczką, chroniąc wnętrze pochwy przed infekcjami, natomiast wargi sromowe większe (zewnętrzne) ograniczają szparę sromową. Gruczoł przedsionkowy większy wydziela do pochwy śluz, chroniący ją przed otarciami i infekcjami.
Budowa żeńskiego układu rozrodczego – przekrój boczny.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Wzgórek łonowy
Wzgórek łonowy
Jest trójkątną wypukłością zbudowaną z tkanki tłuszczowej osłoniętej skórą. W okresie dojrzewania pokrywa się włosami łonowymi, podobnie jak wargi sromowe zewnętrzne.
Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne) i większe (zewnętrzne)
Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne) i większe (zewnętrzne)
Wargi sromowe większe ograniczają szparę sromową. Są utworzone przez symetryczne fałdy skórne zbudowane z podściółki tłuszczowej i tkanki łącznej. Są odpowiednikiem moszny w męskim układzie rozrodczym.
Między większymi wargami sromowymi leżą wargi sromowe mniejsze, które ograniczają przedsionek pochwy oraz formują fałd skórny (napletek) nad łechtaczką.
Funkcją warg sromowych jest ochrona pochwy przed urazami mechanicznymi oraz patogenami.
Łechtaczka
Łechtaczka
Jest to narząd w części przedniej szpary sromowej, zbudowany z dwóch ciał jamistych i zakończony żołędzią. Łechtaczka jest silnie unerwiona, przez co pełni funkcje rolę receptora bodźców inicjujących i wzmagających pobudzenie seksualne. Jej odpowiednikiem u mężczyzn jest prącie.
Pochwa
Pochwa
Pochwa jest elastycznym kanałem łączącym ujście macicy z zewnętrznymi narządami płciowymi. Stanowi narząd kopulacyjny, kanał porodowy i drogę ujścia dla krwawienia miesiączkowego.
Pochwa jest narządem bardzo rozciągliwym (umożliwia przejście główki dziecka w czasie porodu) i zarazem elastycznym (po porodzie powraca do normalnych rozmiarów). U kobiet, które jeszcze nie podjęły współżycia płciowego, dolny koniec pochwy jest częściowo zamknięty przez fałd błony śluzowej, zwaną błoną dziewiczą. W trakcie pierwszego stosunku płciowego zazwyczaj dochodzi do jej przerwania, co może powodować niewielkie krwawienie.
Macica
Macica
Jest największym narządem wewnętrznym żeńskiego układu rozrodczego. Jest to narząd mięśniowy, o kształcie gruszkowatym, zazwyczaj o wielkości od 7 do 8 cm i wadze od 40 do 60 g. Macica zbudowana jest z trzonu, który rozszerza się ku górze, gdzie łączy się po bokach z jajowodami. Jej wysklepiona część leżąca między ujściami jajowodów nosi nazwę dna macicy. Ku dołowi trzon się zwęża, przechodząc w szyjkę macicy, która objęta jest górną częścią pochwy. Wnętrze macicy wyściela błona śluzowa - endometrium.
Głównym zadaniem macicy jest przyjęcie zarodka oraz stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju płodu oraz jego wydalenie (poród). Skomplikowane ułożenie włókien mięśniowych ściany macicy powoduje, że jest ona bardzo rozciągliwa i ma dużą siłę skurczów, co ułatwia poród. W okresie ciąży jej objętość wzrasta około tysiąca razy, a waga sięga w przybliżeniu 1 kg.
W związku z funkcjami, jakie ma do spełnienia macica w okresie płodności kobiety, zachodzą w niej ciągłe zmiany, składające się na cykl płciowy.
Jajowody
Jajowody
Jajowody to przewody o długości ok. 12 cm. Od strony jamy otrzewnej otwierają się one lejkiem - rozszerzeniem zakończonym palczastymi strzępkami, obejmującymi część każdego jajnika.
Jajowody wychwytują komórki jajowe uwolnione przez jajnik i transportują je do bańki jajowodu (jego rozszerzenia), gdzie najczęściej dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej.
Ściana jajowodu od wewnątrz pokryta jest nabłonkiem migawkowym, którego rzęski wspomagają skurcze perystaltyczne mięśniówki jajowodu, ułatwiając przesuwanie się żeńskich komórek rozrodczych w stronę macicy.
Jajniki
Jajniki
Są to żeńskie gruczoły płciowe odpowiedzialne za wytwarzanie komórek rozrodczych oraz produkcję hormonów płciowych: estrogenów i progesteronu.
Jajniki znajdują się w jamie brzusznej po obu stronach macicy, a kształtem i wielkością przypominają małe, spłaszczone śliwki. W jajniku można wyróżnić korę i rdzeń. Kora zawiera pęcherzyki jajnikowepęcherzyk jajnikowypęcherzyki jajnikowe, w których są produkowane pojedyncze komórki żeńskie. Rdzeń pełni głównie funkcję odżywczą dla kory.
pęcherzyk jajnikowy
wytwarzany w jajniku pęcherzyk zawierający dojrzewającą komórkę jajową
Oogeneza
Produkcja komórek jajowych w jajnikach to oogeneza. Proces ten rozpoczyna się w okresie życia płodowego.
Oogeneza rozpoczyna się od powstania oogoniów - pierwotnych komórek płciowych pochodzących z nabłonka płciowego jajników. Oogonia dzielą się mitotycznie tworząc oocyty I rzędu.
Jeszcze w okresie życia płodowego oocyty I rzędu zaczynają dzielić się mejotycznie. Podział mejotyczny zostaje zatrzymany w profazie I. Ten stan trwa aż do osiągnięcia dojrzałości płciowej, kiedy to dochodzi do wznowienia podziału redukcyjnego mejozy. Podział ten jest asymetryczny i w jego wyniku powstają dwie haploidalne komórki: oocyt II rzędu, który gromadzi zapasy żółtka (substancji zapasowej) oraz niewielkie pierwsze ciałko kierunkoweciałka kierunkoweciałko kierunkowe.
red
Ważne!
Dzięki ciałkom kierunkowym powstająca komórka jajowa otrzymuje maksymalną ilość cytoplazmy i substancji odżywczych przy jednoczesnym pozbyciu się nadmiarowego materiału genetycznego (chromosomów).
R1dJHU6owGpqD
Ilustracja interaktywna przedstawia przebieg oogenezy. Od góry schematu: okrągła niebieska komórka z żółtym kołem w środku. Na tle żółtego koła napis 2n. To oogonium. Opis. Oogonia powstają z pierwotnych komórek płciowych. Od komórki strzałka w dół. Przy strzałce napis: podziały mitotyczne. Strzałka prowadzi do okrągłej, niebieskiej komórki z żółtym kołem w środku. Na nim napis 2n. To oocyt pierwszego rzędu. Opis. Wszystkie oocyty pierwszego rzędu rozpoczynają podział mejotyczny jeszcze przed urodzeniem się dziewczynki. Od komórki strzałki w dół, w lewo i w prawo. Przy strzałkach opis: Zakończenie pierwszego podziału mejotycznego i początek drugiego podziału mejotycznego. Strzałka po lewej stronie prowadzi do niebieskiej, okrągłej komórki z żółtym kołem w środku, na którym jest napis: n. To oocyt drugiego rzędu. Strzałka po prawej stronie prowadzi do takiej samej komórki, ale mniejszej. Przy niej napis: pierwsze ciałko kierunkowe. Opis. Oocyt drugiego rzędu (w porównaniu z ciałkiem kierunkowym) jest dużą komórką oraz zawiera prawie całą cytoplazmę komórki macierzystej. Od każdego oocytu drugiego rzędu w dół prowadzą dwie strzałki. Przy strzałkach napis: Owulacja. Wniknięcie plemnika. Zakończenie drugiego podziału mejotycznego. Od oocytu drugiego rzędu jedna strzałka prowadzi do ootydy - komórki jajowej powstałej w wyniku drugiego podziału mejotycznego po zapłodnieniu oocytu drugiego rzędu. Na schemacie pokazano niebieską, okrągłą komórkę z żółtym kołem w środku. Na kole napis: n. Do koła zbliża się plemnik. Druga strzałka prowadzi do małej komórki z literą n w środku. Niebieska otoczka jest zredukowana, bardzo wąska. To ciałko kierunkowe. Od pierwszego ciałka kierunkowego dwie strzałki do ciałek kierunkowych.
Ilustracja interaktywna przedstawia przebieg oogenezy. Od góry schematu: okrągła niebieska komórka z żółtym kołem w środku. Na tle żółtego koła napis 2n. To oogonium. Opis. Oogonia powstają z pierwotnych komórek płciowych. Od komórki strzałka w dół. Przy strzałce napis: podziały mitotyczne. Strzałka prowadzi do okrągłej, niebieskiej komórki z żółtym kołem w środku. Na nim napis 2n. To oocyt pierwszego rzędu. Opis. Wszystkie oocyty pierwszego rzędu rozpoczynają podział mejotyczny jeszcze przed urodzeniem się dziewczynki. Od komórki strzałki w dół, w lewo i w prawo. Przy strzałkach opis: Zakończenie pierwszego podziału mejotycznego i początek drugiego podziału mejotycznego. Strzałka po lewej stronie prowadzi do niebieskiej, okrągłej komórki z żółtym kołem w środku, na którym jest napis: n. To oocyt drugiego rzędu. Strzałka po prawej stronie prowadzi do takiej samej komórki, ale mniejszej. Przy niej napis: pierwsze ciałko kierunkowe. Opis. Oocyt drugiego rzędu (w porównaniu z ciałkiem kierunkowym) jest dużą komórką oraz zawiera prawie całą cytoplazmę komórki macierzystej. Od każdego oocytu drugiego rzędu w dół prowadzą dwie strzałki. Przy strzałkach napis: Owulacja. Wniknięcie plemnika. Zakończenie drugiego podziału mejotycznego. Od oocytu drugiego rzędu jedna strzałka prowadzi do ootydy - komórki jajowej powstałej w wyniku drugiego podziału mejotycznego po zapłodnieniu oocytu drugiego rzędu. Na schemacie pokazano niebieską, okrągłą komórkę z żółtym kołem w środku. Na kole napis: n. Do koła zbliża się plemnik. Druga strzałka prowadzi do małej komórki z literą n w środku. Niebieska otoczka jest zredukowana, bardzo wąska. To ciałko kierunkowe. Od pierwszego ciałka kierunkowego dwie strzałki do ciałek kierunkowych.
Schemat przebiegu oogenezy.
Źródło: Leiladavids, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Powstały oocyt II rzędu rozpoczyna drugi podział mejotyczny, który jednak zostaje zatrzymany w metafazie II. W takim stanie komórka zostaje uwolniona z jajnika podczas owulacjiowulacjaowulacji. Drugi podział mejotyczny zostaje dokończony dopiero po wniknięciu plemnika. Wówczas oocyt II rzędu kończy podział, tworząc komórkę jajową (ootydę) oraz drugie ciałko kierunkowe. Podziałowi ulegać może również pierwsze ciałko kierunkowe.
owulacja
proces polegający na uwolnieniu dojrzałej komórki jajowej z pękniętego pęcherzyka jajnikowego w jajniku do jajowodu, gdzie może dojść do zapłodnienia.
Ostatecznie w jajniku powstają: jedna duża haploidalna komórka oocyt II rzędu i trzy małe haploidalne ciałka kierunkowe, które zanikają.
red
Ważne!
Zależność między oocytem II rzędu a komórką jajową ma charakter rozwojowy i czasowy. Oocyt II rzędu, uwolniony podczas owulacji, jest niedokończoną formą żeńskiej komórki rozrodczej, która dopiero po wniknięciu plemnika kończy mejozę II i staje się dojrzałą komórką jajową.
ciałka kierunkowe
komórki powstające w pierwszym i drugim podziale mejotycznym oocytu; ostatecznie w wyniku obu podziałów powstają komórka jajowa i trzy ciałka kierunkowe, które ulegają degeneracji i nie odgrywają roli w normalnym rozwoju zarodka
Dla zainteresowanych
Około 5 miesiąca życia płodowego w wyniku podziałów mitotycznych powstaje maksymalna liczba oogoniów – ok. 7 mln. Od tej pory powoli się ona zmniejsza na skutek stopniowego obumierania komórek płciowych. U narodzonej dziewczynki w każdym z jajników obecnych jest ok. 2 mln przyszłych komórek rozrodczych (oocytów I rzędu na etapie profazy I). U dziewczynki wchodzącej w okres dojrzałości płciowej jest już tylko ok. 4000 niedojrzałych komórek jajowych (oocytów I rzędu podlegających dalszym podziałom redukcyjnym). Z tego powstanie i uwolni się ok. 450 komórek rozrodczych (najczęściej jedna komórka raz w miesiącu, naprzemiennie w każdym z jajników).
bg‑blue
Zapoznaj się z symulacją dotyczącą oogenezy, a następnie wykonaj polecenia
Slajdy przedstawiaj przebieg oogenezy. Okres rozwoju zarodkowego. Slajd pierwszy. Pierwotne komórki płciowe w zarodku. Od napisu prowadzą dwie strzałki. Slajd drugi. Napis: podziały mitotyczne. Trzeci slajd. Na ilustracji jest okrągła komórka. Środek jest niebieski, otoczka czerwona. W środku napis 2n 2c, n oznacza liczbę chromosomów, c liczbę DNA. Napis: oogonium. Od komórki prowadzą dwie strzałki. Slajd czwarty. Napis: podziały mitotyczne. Slajd piąty. Na ilustracji jest okrągła komórka. Środek jest niebieski, otoczka czerwona. W środku napis 2n 4c, n oznacza liczbę chromosomów, c liczbę DNA. Napis: oocyt pierwszego rzędu, obecny podczas urodzenia, zatrzymany w profazie mejozy pierwszej. Od komórki prowadzą dwie strzałki. Okres dojrzałości. Slajd szósty. Napis: zakończenie mejozy pierwszej, początek mejozy drugiej. Slajd siódmy. Na ilustracji jest duża czerwona okrągła komórka. Na niej napis 1n 2c. N oznacza liczbę chromosomów, c ilość DNA. W komórce są dwie pary chromosomów. To oocyt drugiego rzędu zatrzymany w fazie mejozy drugiej. Obok jest mniejsza okrągła struktura z niebieskim środkiem i cienką niebieską otoczką. Jest na niej napis: 1n 2c. To pierwsze ciałko kierunkowe. Slajd ósmy. Napis: owulacja. Slajd dziewiąty. Na ilustracji jest okrągła czerwona komórka z napisem 1n 2c. W komórce są dwie pary chromosomów. Do komórki wnika plemnik. Slajd dziesiąty. Napis: zakończenie mejozy drugiej, jeśli doszło do zapłodnienia. Slajd jedenasty. Powstaje zapłodnione jajo. Na ilustracji jest okrągła czerwona komórka z napisem 1n 2c, w jej środku w dolnej części znajduje się niebieskie koło z napisem 1n 2c. Do komórki wnika plemnik. Obok jest niebieska komórka z cienką, czerwoną otoczką. Na komórce napis: 1n 2c. To drugie ciałko kierunkowe.
Slajdy przedstawiaj przebieg oogenezy. Okres rozwoju zarodkowego. Slajd pierwszy. Pierwotne komórki płciowe w zarodku. Od napisu prowadzą dwie strzałki. Slajd drugi. Napis: podziały mitotyczne. Trzeci slajd. Na ilustracji jest okrągła komórka. Środek jest niebieski, otoczka czerwona. W środku napis 2n 2c, n oznacza liczbę chromosomów, c liczbę DNA. Napis: oogonium. Od komórki prowadzą dwie strzałki. Slajd czwarty. Napis: podziały mitotyczne. Slajd piąty. Na ilustracji jest okrągła komórka. Środek jest niebieski, otoczka czerwona. W środku napis 2n 4c, n oznacza liczbę chromosomów, c liczbę DNA. Napis: oocyt pierwszego rzędu, obecny podczas urodzenia, zatrzymany w profazie mejozy pierwszej. Od komórki prowadzą dwie strzałki. Okres dojrzałości. Slajd szósty. Napis: zakończenie mejozy pierwszej, początek mejozy drugiej. Slajd siódmy. Na ilustracji jest duża czerwona okrągła komórka. Na niej napis 1n 2c. N oznacza liczbę chromosomów, c ilość DNA. W komórce są dwie pary chromosomów. To oocyt drugiego rzędu zatrzymany w fazie mejozy drugiej. Obok jest mniejsza okrągła struktura z niebieskim środkiem i cienką niebieską otoczką. Jest na niej napis: 1n 2c. To pierwsze ciałko kierunkowe. Slajd ósmy. Napis: owulacja. Slajd dziewiąty. Na ilustracji jest okrągła czerwona komórka z napisem 1n 2c. W komórce są dwie pary chromosomów. Do komórki wnika plemnik. Slajd dziesiąty. Napis: zakończenie mejozy drugiej, jeśli doszło do zapłodnienia. Slajd jedenasty. Powstaje zapłodnione jajo. Na ilustracji jest okrągła czerwona komórka z napisem 1n 2c, w jej środku w dolnej części znajduje się niebieskie koło z napisem 1n 2c. Do komórki wnika plemnik. Obok jest niebieska komórka z cienką, czerwoną otoczką. Na komórce napis: 1n 2c. To drugie ciałko kierunkowe.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Zapoznaj się z poszczególnymi etapami oogenezy:
Slajdy przedstawiaj przebieg oogenezy. Okres rozwoju zarodkowego. Slajd pierwszy. Pierwotne komórki płciowe w zarodku. Od napisu prowadzą dwie strzałki. Slajd drugi. Napis: podziały mitotyczne. Trzeci slajd. Na ilustracji jest okrągła komórka. Środek jest niebieski, otoczka czerwona. W środku napis 2n 2c, n oznacza liczbę chromosomów, c liczbę DNA. Napis: oogonium. Od komórki prowadzą dwie strzałki. Slajd czwarty. Napis: podziały mitotyczne. Slajd piąty. Na ilustracji jest okrągła komórka. Środek jest niebieski, otoczka czerwona. W środku napis 2n 4c, n oznacza liczbę chromosomów, c liczbę DNA. Napis: oocyt pierwszego rzędu, obecny podczas urodzenia, zatrzymany w profazie mejozy pierwszej. Od komórki prowadzą dwie strzałki. Okres dojrzałości. Slajd szósty. Napis: zakończenie mejozy pierwszej, początek mejozy drugiej. Slajd siódmy. Na ilustracji jest duża czerwona okrągła komórka. Na niej napis 1n 2c. N oznacza liczbę chromosomów, c ilość DNA. W komórce są dwie pary chromosomów. To oocyt drugiego rzędu zatrzymany w fazie mejozy drugiej. Obok jest mniejsza okrągła struktura z niebieskim środkiem i cienką niebieską otoczką. Jest na niej napis: 1n 2c. To pierwsze ciałko kierunkowe. Slajd ósmy. Napis: owulacja. Slajd dziewiąty. Na ilustracji jest okrągła czerwona komórka z napisem 1n 2c. W komórce są dwie pary chromosomów. Do komórki wnika plemnik. Slajd dziesiąty. Napis: zakończenie mejozy drugiej, jeśli doszło do zapłodnienia. Slajd jedenasty. Powstaje zapłodnione jajo. Na ilustracji jest okrągła czerwona komórka z napisem 1n 2c, w jej środku w dolnej części znajduje się niebieskie koło z napisem 1n 2c. Do komórki wnika plemnik. Obok jest niebieska komórka z cienką, czerwoną otoczką. Na komórce napis: 1n 2c. To drugie ciałko kierunkowe.
Polecenie 1
R1M31RPXZ5jJE
Wymień etapy oogenezy, które przypadają na okres dojrzałości kobiety. (Uzupełnij).
Polecenie 2
„W momencie narodzin oba jajniki zawierają 1–2 mln oocytów pierwotnych, między okresem osiągnięcia dojrzałości płciowej a menopauzą około 500 staje się dojrzałymi oocytami”.
Indeks górny Neil Campbell i in., Biologia, tłum. K. Stobrawa i in., Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2016, s. 1023. Indeks górny koniecNeil Campbell i in., Biologia, tłum. K. Stobrawa i in., Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2016, s. 1023.
RZvndGyHHCrtm
Wyjaśnij, dlaczego spermiogeneza jest procesem ciągłym, a oogeneza nieciągłym. (Uzupełnij).
bg‑blue
Budowa oocytu II rzędu
Oocyt II rzędu jest największą komórką organizmu, o średnicy ok. 0,12 mm. Jest to komórka haploidalna (z pojedynczym zestawem chromosomów), która nie ma zdolności do ruchu. Otoczona jest dwiema osłonkami:
cienką osłonką przejrzystą - jest wytworem oocytu II rzędu i otaczających go komórek pęcherzykowych, ma postać galaretowatą, zapobiega wniknięciu więcej niż jednego plemnika (blokada polispermiipolispermiapolispermii).
wielowarstwowym wieńcem promienistym - składa się z komórek pęcherzykowych, pełni funkcje odżywcze względem oocytu oraz chroni przed uszkodzeniami mechanicznym.
polispermia
wniknięcie do komórki jajowej więcej niż jednego plemnika podczas zapłodnienia; polispermia prowadzi do powstania poliploidalnych, nieprawidłowych zarodków, które obumierają we wczesnych stadiach rozwoju
R1x4cvhQzL4k5
Ilustracja przedstawia budowę oocytu drugiego rzędu. Na schemacie ukazana jest okrągła struktura. Otoczona jest wieńcem promienistym. Wieniec tworzą drobne, zbliżone kształtem do okrągłych, komórki. W środku mają czerwone kropki. Za wieńcem jest osłonka przejrzysta. Ma jasnoniebieski kolor. Następnie jest błona komórkowa. Ma szary kolor. Pomiędzy błoną komórkową a osłonką przejrzystą znajduje się jedna z komórek wieńca promienistego. Środek oocytu wypełnia żółta substancja. Znajduje się w niej substancja zapasowa o kształcie półksiężyca oraz chromosomy.
Budowa oocytu II rzędu.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Cykl miesiączkowy
W układzie rozrodczym kobiety dochodzi do szeregu cyklicznych zmian hormonalnych, morfologicznych oraz fizjologicznych mających na celu przygotowanie jej organizmu do zapłodnienia i ciąży. Zmiany te zachodzą w endometriumendometriumendometrium (cykl maciczny) oraz w jajniku (cykl jajnikowy) i składają się na cykl menstruacyjny (miesiączkowy). Nazwa ta ma związek z comiesięcznym krwawieniem (menstruacjamenstruacjamenstruacja), które występuje w przypadku braku zapłodnienia i wynika ze złuszczania się endometrium przygotowanego do przyjęcia zarodka.
endometrium
błona śluzowa macicy
menstruacja
(łac. menses) miesiączka; cykliczny proces złuszczania endometrium pod wpływem zmian stężenia hormonów płciowych; objawia się jako krwawienie z pochwy
U kobiet cykl menstruacyjny zachodzi od osiągnięcia dojrzałości płciowej, czyli momentu wystąpienia pierwszej menstruacji, tzw. menarchemenarchemenarche. Długość jednego cyklu wynosi od 24 do 35 dni. Cykl ustaje w okresie przekwitania (menopauzymenopauzamenopauzy) – między 45. a 50. rokiem życia.
menarche
pierwsza menstruacja w życiu kobiety; powinna wystąpić około 13 roku życia
Cykl jajnikowy - zmiany w jajniku
Zmiany zachodzące w jajniku podczas cyklu miesiączkowego można podzielić na 3 etapy: stadium pęcherzykowe, owulację i stadium lutealne.
W stadium pęcherzykowym (folikularnym) (1‑13 dzień cyklu) zachodzą liczne zmiany w obrębie kory jajnika. Jego zewnętrzną warstwę wypełniają pęcherzyki jajnikowe. Tworzą je komórki pęcherzykowe ułożone w wielowarstwową błonę otaczającą dojrzewającą komórkę jajową. Każdy pęcherzyk zawiera jedną niedojrzałą komórkę jajową. Komórki pęcherzykowe produkują ciecz wypełniającą stopniowo wnętrze dojrzewającego pęcherzyka oraz żeńskie hormony płciowe - estrogeny. Stadium pęcherzykowe kończy się, gdy wytworzony zostaje oocyt II rzędu zatrzymany w metafazie II podziału mejotycznego. Pęcherzyk jajnikowy na tym etapie nazywany jest pęcherzykiem Graafa.
Stadium owulacji (jajeczkowania) (14 dzień cyklu) obejmuje uwolnienie do jamy otrzewnej oocytu II rzędu z pękniętego pęcherzyka Graafa. Proces ten kontrolują hormony przysadkowe - folitropina i hormon luteinizujący. Strzępki lejka jajowodu wychwytują uwolnioną komórkę, a ruchy rzęsek nabłonka wyścielającego światło jajowodu oraz skurcze ścian jego mięśniówki przesuwają ją w kierunku macicy. Wędrówka komórki przez jajowód trwa od 3 do 4 dni. Po ok. 8 do 18 godz. od owulacji otaczające oocyt II rzędu osłonki degenerują i komórka traci zdolność do zapłodnienia.
W stadium lutealnym (15‑28 dzień cyklu) kontrolowanym przez hormon luteinizujący, pęknięty pęcherzyk Graafa wypełnia się krwią pochodzącą z pękniętych naczyń krwionośnych, a komórki pęcherzykowe wypełniają się żółtym barwnikiem - luteiną. W ten sposób powstaje ciałko żółte, które produkuje progesteronprogesteronprogesteron przygotowujący błonę śluzową macicy do zagnieżdżenia się zarodka.
progesteron
steroidowy żeński hormon płciowy wytwarzany przez ciałko żółte, łożysko i – w niewielkich ilościach – pęcherzyk Graafa; umożliwia implantację zapłodnionego jaja w błonie śluzowej macicy i utrzymanie ciąży; w okresie ciąży przygotowuje gruczoły sutkowe do laktacji; w lecznictwie stosowany zapobiegawczo w poronieniach, zatruciu ciążowym, zaburzeniach miesiączkowania
RBXBVS7NXJAE7
Ilustracja przedstawia jajnik, we wnętrzu którego znajdują się pęcherzyki jajnikowej. Początkowo są małe i niedojrzałe - mają kształt zbliżony do owalnego. Następnie pęcherzyk powiększa swoją objętość i dojrzewa. W jego wnętrzu znajduje się oocyt I rzędu. Oocyt w fazie zatrzymania profazy pierwszego podziału mejotycznego na etapie diplotenu. We wnętrzu pęcherzyka znajduje się jama wypełniona płynem. W końcu z pęcherzyka uwalnia się oocyt II rzędu - wznowienie i dokończenie I podziału mejotycznego. Podział oocytu II rzędu zostaje zahamowany w stadium metafazy II (drugiego podziału dojrzewania). Oocyt II rzędu trafia do jajowodu. Po uwolnieniu oocytu II rzędu z pęcherzyka jajnikowego powstaje ciałko żółte (pozostałość pęcherzyka się kurczy, ma żółtą obwódkę), które z czasem zanika.
Ilustracja przedstawia jajnik, we wnętrzu którego znajdują się pęcherzyki jajnikowej. Początkowo są małe i niedojrzałe - mają kształt zbliżony do owalnego. Następnie pęcherzyk powiększa swoją objętość i dojrzewa. W jego wnętrzu znajduje się oocyt I rzędu. Oocyt w fazie zatrzymania profazy pierwszego podziału mejotycznego na etapie diplotenu. We wnętrzu pęcherzyka znajduje się jama wypełniona płynem. W końcu z pęcherzyka uwalnia się oocyt II rzędu - wznowienie i dokończenie I podziału mejotycznego. Podział oocytu II rzędu zostaje zahamowany w stadium metafazy II (drugiego podziału dojrzewania). Oocyt II rzędu trafia do jajowodu. Po uwolnieniu oocytu II rzędu z pęcherzyka jajnikowego powstaje ciałko żółte (pozostałość pęcherzyka się kurczy, ma żółtą obwódkę), które z czasem zanika.
Cykl jajnikowy
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Dalsze losy ciałka żółtego zależą od tego, czy oocyt II rzędu ulegnie zapłodnieniu. Gdy dochodzi do zapłodnienia, powstaje ciałko żółte ciążowe, którego czynność wydzielnicza jest niezbędna do prawidłowego przebiegu i rozwoju ciąży, ponieważ wydziela progesteron umożliwiający zagnieżdżenie się zarodka i jego rozwój. W przypadku gdy nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte, przekształca się w ciałko białawe, które traci zdolności wydzielnicze i zanika.
Cykl maciczny – zmiany w macicy
W cyklu macicznym obejmującym zmiany w błonie śluzowej macicy wyróżnia się 4 fazy: miesiączkową, odbudowy, wydzielniczą i martwiczą. Ich następstwo i przebieg są ściśle związane z cyklem jajnikowym.
R19LLZF8X3XX3
Złuszczenie się błony śluzowej macicy wraz z pękniętymi zakończeniami naczyń krwionośnych, tzw. krwawienie, menstruacja (1‑5 dzień) Cykl rozpoczyna pierwszy dzień krwawienia. O wystąpieniu menstruacji decyduje gwałtowne zmniejszenia się stężenia we krwi progesteronu. Obkurczone naczynia krwionośne macicy, powodują miejscowe powstanie martwicy i złuszczenie warstwy komórek śluzowych . Razem ze fragmentami śluzówki z macicy usunięta zostaje również niezapłodniona komórka jajowa. W tym samym czasie pod wpływem hormonu folikulotropowego (FSH) przedniego płata przysadki mózgowej w jajniku rozpoczyna się rozwój jednego z wielu pęcherzyków jajnikowych i wydzielanie estrogenów., Faza folikularna (przedowulacyjna, dojrzewania pęcherzyka Graafa) trwająca średnio 14‑17 dni (6‑13 dzień) W tej fazie ma miejsce regeneracja śluzówki macicy: rozrost, rozpulchnienie i ponowne ukrwienie). Procesy te są stymulowane głównie przez wzrost we krwi poziomu estrogenów i progesteronu W tym samym czasie w jajniku trwa dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego. Na kilka dni przed owulacją wzrasta stężenie hormonu luteinizującego (LH)., Owulacja (jajeczkowanie), występująca w czasie jednej doby (14 dzień) W tym okresie cyklu pęcherzyk osiąga największą objętość i pęka. Kluczową rolę odgrywa tu hormon luteinizujący (LH).O owulacji świadczy szereg czynników, takich jak: zmiana charakteru śluzu szyjki macicy, podwyższenie temperatury ciała (od owulacji wzrasta o około 0,5% podczas mierzenia rano) oraz wzrost stężenia progesteronu we krwi. Jednocześnie zaczyna spadać stężenie estrogenów., Faza lutealna (rozrost śluzówki macicy), trwająca 13‑14 dni (15‑28 dzień) Po owulacji pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte, które wydziela progesteron i estradiol (stąd szczyt stężenia progesteronu w tej fazie i drugi mniejszy szczyt wydzielania estrogenów). Progesteron hamuje wydzielanie LH. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, to po około 10 dniach od owulacji, ciałko żółte degeneruje a poziom progesteronu gwałtownie spada. W tej fazie macica cały czas przygotowywała się do przyjęcia i zagnieżdżenia zapłodnionego jaja. Jednak jeśli do tego nie doszło i spada stężenie progesteronu, nadmiernie rozbudowana błona śluzowa musi się złuszczyć. Dochodzi do ponownego krwawienia i powtórzenia cyklu.
Złuszczenie się błony śluzowej macicy wraz z pękniętymi zakończeniami naczyń krwionośnych, tzw. krwawienie, menstruacja (1‑5 dzień) Cykl rozpoczyna pierwszy dzień krwawienia. O wystąpieniu menstruacji decyduje gwałtowne zmniejszenia się stężenia we krwi progesteronu. Obkurczone naczynia krwionośne macicy, powodują miejscowe powstanie martwicy i złuszczenie warstwy komórek śluzowych . Razem ze fragmentami śluzówki z macicy usunięta zostaje również niezapłodniona komórka jajowa. W tym samym czasie pod wpływem hormonu folikulotropowego (FSH) przedniego płata przysadki mózgowej w jajniku rozpoczyna się rozwój jednego z wielu pęcherzyków jajnikowych i wydzielanie estrogenów., Faza folikularna (przedowulacyjna, dojrzewania pęcherzyka Graafa) trwająca średnio 14‑17 dni (6‑13 dzień) W tej fazie ma miejsce regeneracja śluzówki macicy: rozrost, rozpulchnienie i ponowne ukrwienie). Procesy te są stymulowane głównie przez wzrost we krwi poziomu estrogenów i progesteronu W tym samym czasie w jajniku trwa dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego. Na kilka dni przed owulacją wzrasta stężenie hormonu luteinizującego (LH)., Owulacja (jajeczkowanie), występująca w czasie jednej doby (14 dzień) W tym okresie cyklu pęcherzyk osiąga największą objętość i pęka. Kluczową rolę odgrywa tu hormon luteinizujący (LH).O owulacji świadczy szereg czynników, takich jak: zmiana charakteru śluzu szyjki macicy, podwyższenie temperatury ciała (od owulacji wzrasta o około 0,5% podczas mierzenia rano) oraz wzrost stężenia progesteronu we krwi. Jednocześnie zaczyna spadać stężenie estrogenów., Faza lutealna (rozrost śluzówki macicy), trwająca 13‑14 dni (15‑28 dzień) Po owulacji pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte, które wydziela progesteron i estradiol (stąd szczyt stężenia progesteronu w tej fazie i drugi mniejszy szczyt wydzielania estrogenów). Progesteron hamuje wydzielanie LH. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, to po około 10 dniach od owulacji, ciałko żółte degeneruje a poziom progesteronu gwałtownie spada. W tej fazie macica cały czas przygotowywała się do przyjęcia i zagnieżdżenia zapłodnionego jaja. Jednak jeśli do tego nie doszło i spada stężenie progesteronu, nadmiernie rozbudowana błona śluzowa musi się złuszczyć. Dochodzi do ponownego krwawienia i powtórzenia cyklu.
Regulacja hormonalna cyklu miesięcznego
Cykl miesiączkowy oraz zachodzące w jego trakcie zmiany w jajnikach i macicy są kontrolowane przez hormony. Należą do nich:
estrogeny (np. estradiolestradiolestradiol) oraz progesteron wytwarzane w jajnikach,
gonadoliberynagonadoliberyna (GnRH)gonadoliberyna (GnRH) - neurohormon wytwarzany w podwzgórzu.
Wydzielanie tych hormonów regulowane na drodze sprzężeń zwrotnych ujemnych i dodatnich.
R1FV6C3ACNVNU
Ilustracja przedstawia cykl jajnikowy i menstruacyjny z udziałem hormonów. Ilustracja rozpoczyna się od zaprezentowania pierwszej fazy cyklu – stężeń gonadotropin we krwi. Podwzgórze uwalnia hormon gonadoliberynę (GnRH), który następnie pobudza przedni płat przysadki do wydzielania małych ilości hormonów: folikulotropowego (FSH) i luteinizującego (LH). Układ podwzgórzowo‑przysadkowy regulowany jest przez pętle długie i krótkie hormonalnych sprzężeń zwrotnych. Wydzielanie FSH i LH jest stymulowane przez wysokie stężenie estradiolu między 12 a 14 dniem cyklu. W podwzgórzu wydzielanie gonadoliberyny jest hamowane przez estradiol i progesteron w pozostałe dni. W przednim płacie przysadki następuje hamowanie LH i FSH przy niskim stężeniu estradiolu. W wyniku obecności gonadotropin we krwi w okresie owulacji następuje wzrost stężenia FSH i LH. Stymulują one wzrost pęcherzyków jajnikowych. Wyrzut LH wyzwala owulację. Na ilustracji są dwie krzywe – LH i FSH. Osiągają maksymalną wartość w czasie owulacji. Krzywa przedstawiająca LH biegnie nad krzywą FSH. Pod wykresami zobrazowano cykl jajnikowy - kolejne etapy wzrostu pęcherzyka. Przedstawiono pęcherzyk, który powiększa się i dojrzewa do momentu owulacji. W jego wnętrzu powstaje wypełniona płynem jama pęcherzykowa. Ten czas wzrostu i dojrzewania to faza folikularna. Następuje wzrost wydzielania estradiolu przez wzrastający pęcherzyk. Przez większą część fazy folikularnej przyrost poziomu estradiolu jest nieznaczny (na początku bardzo niski). Niskie stężenie estradiolu hamuje wydzielanie FSH i LH. Przed owulacją następuje gwałtowny wzrost poziomu estradiolu. Rosnący pęcherzyk jajnikowy wydziela estradiol. Estradiol pobudza wydzielanie GnRH przez podwzgórze, a tym samym prowadzi do gwałtownego uwalniania LH i FSH z przysadki. Wysokie stężenie estradiolu zwiększa wrażliwość komórek wydzielających LH na GnRH, dlatego stężenie LH we krwi osiąga tak wysokie wartości. W fazie folikularnej poziom progesteronu wzrasta nieznacznie. W momencie owulacji z pęcherzyka Graffa uwalniana jest komórka jajowa. Owulacja stanowi koniec fazy folikularnej. Pęknięcie pęcherzyka i ściany jajnika, czyli uwolnienie oocytu II rzędu, następuje zazwyczaj jeden dzień po szczytowym stężeniu LH i FSH we krwi. Poziom estradiolu spada, progesteronu ma tendencję rosnącą. Po owulacji pęcherzyk zamienia się w ciałko żółte, które ostatecznie ulega degeneracji. Proces przemiany pęcherzyka jajnikowego w ciałko żółte nazywany jest luteinizacją. Ciałko żółte powstaje pod wpływem działania LH na komórki pozostałe po pęcherzyku jajnikowym. Stymulacja ciałka żółtego przez LH prowadzi do wydzielania progesteronu i estradiolu (krzywa estradiolu jest nieco poniżej krzywej progesteronu). Wzrost stężenia progesteronu i estradiolu odbywa się na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego - hormony te działają na podwzgórze i przysadkę, zmniejszając uwalnianie FSH i LH. Ich niskie stężenie zapobiega dojrzewaniu kolejnej komórki jajowej, jeśli doszło do zapłodnienia. Wysoki poziom progesteronu i estradiolu stymuluje pogrubienie wyściółki macicy, wzrost jej ukrwienia oraz rozwój gruczołów, których wydzielina umożliwia utrzymanie zarodka przed implantacją w endometrium. W kolejnym etapie - po owulacji - ciałko żółte ulega degeneracji – następuje ona w wyniku niskiego poziomu FSH i LH pod koniec fazy lutealnej, jeśli nie doszło do zapłodnienia. Prowadzi to do obkurczenia tętniczek w wyściółce macicy, co powoduje jej złuszczanie – następuje krwawienie miesięczne. Zaczyna dojrzewać kolejny pęcherzyk jajnikowy. W cyklu macicznym (menstruacyjnym) zaznaczono wzrost endometrium, czyli pogrubienie wyściółki macicy, przygotowuje ten narząd na możliwość implantacji zarodka. Odbywa się to pod wpływem estradiolu produkowanego przez rosnące pęcherzyki jajnikowe. Cykl maciczny podzielono na 28 dni. W dniach 0‑5 jest faza menstruacji, faza proliferacyjna przypada na 5‑14 dzień cyklu, faza wydzielnicza – 15‑28 dzień.
Ilustracja przedstawia cykl jajnikowy i menstruacyjny z udziałem hormonów. Ilustracja rozpoczyna się od zaprezentowania pierwszej fazy cyklu – stężeń gonadotropin we krwi. Podwzgórze uwalnia hormon gonadoliberynę (GnRH), który następnie pobudza przedni płat przysadki do wydzielania małych ilości hormonów: folikulotropowego (FSH) i luteinizującego (LH). Układ podwzgórzowo‑przysadkowy regulowany jest przez pętle długie i krótkie hormonalnych sprzężeń zwrotnych. Wydzielanie FSH i LH jest stymulowane przez wysokie stężenie estradiolu między 12 a 14 dniem cyklu. W podwzgórzu wydzielanie gonadoliberyny jest hamowane przez estradiol i progesteron w pozostałe dni. W przednim płacie przysadki następuje hamowanie LH i FSH przy niskim stężeniu estradiolu. W wyniku obecności gonadotropin we krwi w okresie owulacji następuje wzrost stężenia FSH i LH. Stymulują one wzrost pęcherzyków jajnikowych. Wyrzut LH wyzwala owulację. Na ilustracji są dwie krzywe – LH i FSH. Osiągają maksymalną wartość w czasie owulacji. Krzywa przedstawiająca LH biegnie nad krzywą FSH. Pod wykresami zobrazowano cykl jajnikowy - kolejne etapy wzrostu pęcherzyka. Przedstawiono pęcherzyk, który powiększa się i dojrzewa do momentu owulacji. W jego wnętrzu powstaje wypełniona płynem jama pęcherzykowa. Ten czas wzrostu i dojrzewania to faza folikularna. Następuje wzrost wydzielania estradiolu przez wzrastający pęcherzyk. Przez większą część fazy folikularnej przyrost poziomu estradiolu jest nieznaczny (na początku bardzo niski). Niskie stężenie estradiolu hamuje wydzielanie FSH i LH. Przed owulacją następuje gwałtowny wzrost poziomu estradiolu. Rosnący pęcherzyk jajnikowy wydziela estradiol. Estradiol pobudza wydzielanie GnRH przez podwzgórze, a tym samym prowadzi do gwałtownego uwalniania LH i FSH z przysadki. Wysokie stężenie estradiolu zwiększa wrażliwość komórek wydzielających LH na GnRH, dlatego stężenie LH we krwi osiąga tak wysokie wartości. W fazie folikularnej poziom progesteronu wzrasta nieznacznie. W momencie owulacji z pęcherzyka Graffa uwalniana jest komórka jajowa. Owulacja stanowi koniec fazy folikularnej. Pęknięcie pęcherzyka i ściany jajnika, czyli uwolnienie oocytu II rzędu, następuje zazwyczaj jeden dzień po szczytowym stężeniu LH i FSH we krwi. Poziom estradiolu spada, progesteronu ma tendencję rosnącą. Po owulacji pęcherzyk zamienia się w ciałko żółte, które ostatecznie ulega degeneracji. Proces przemiany pęcherzyka jajnikowego w ciałko żółte nazywany jest luteinizacją. Ciałko żółte powstaje pod wpływem działania LH na komórki pozostałe po pęcherzyku jajnikowym. Stymulacja ciałka żółtego przez LH prowadzi do wydzielania progesteronu i estradiolu (krzywa estradiolu jest nieco poniżej krzywej progesteronu). Wzrost stężenia progesteronu i estradiolu odbywa się na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego - hormony te działają na podwzgórze i przysadkę, zmniejszając uwalnianie FSH i LH. Ich niskie stężenie zapobiega dojrzewaniu kolejnej komórki jajowej, jeśli doszło do zapłodnienia. Wysoki poziom progesteronu i estradiolu stymuluje pogrubienie wyściółki macicy, wzrost jej ukrwienia oraz rozwój gruczołów, których wydzielina umożliwia utrzymanie zarodka przed implantacją w endometrium. W kolejnym etapie - po owulacji - ciałko żółte ulega degeneracji – następuje ona w wyniku niskiego poziomu FSH i LH pod koniec fazy lutealnej, jeśli nie doszło do zapłodnienia. Prowadzi to do obkurczenia tętniczek w wyściółce macicy, co powoduje jej złuszczanie – następuje krwawienie miesięczne. Zaczyna dojrzewać kolejny pęcherzyk jajnikowy. W cyklu macicznym (menstruacyjnym) zaznaczono wzrost endometrium, czyli pogrubienie wyściółki macicy, przygotowuje ten narząd na możliwość implantacji zarodka. Odbywa się to pod wpływem estradiolu produkowanego przez rosnące pęcherzyki jajnikowe. Cykl maciczny podzielono na 28 dni. W dniach 0‑5 jest faza menstruacji, faza proliferacyjna przypada na 5‑14 dzień cyklu, faza wydzielnicza – 15‑28 dzień.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., Na podstawie: Neil Campbell i in., Biologia, tłum. K. Stobrawa i in., Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2016, licencja: CC BY-SA 3.0.
W czasie menstruacji poziom estradiolu i progesteronu jest niski. Ten niski poziom stymuluje podwzgórze do wydzielania GnRH, co rozpoczyna fazę folikularną. Pod wpływem GnRH następuje wzrost wydzielania FSH z przysadki, który pobudza dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego i wydzielanie przez niego estrogenów. Estrogeny pobudzają dalszy rozrost śluzówki macicy. Wzrastająca ilość estrogenów stymulujena zasadzie sprzężenia zwrotnego dodatniego wydzielanie znacznych ilości LH, czego następstwem jest owulacja. Na tym etapie stężenie FSH i LH we krwi osiąga wartości szczytowe.
gonadoliberyna (GnRH)
hormon wydzielany w podwzgórzu; pobudza wydzielanie hormonów gonadotropowych (gonadotropin) przysadki – folitropiny (FSH) i hormonu luteinizującego (LH); jako lek stosowana w leczeniu niepłodności pochodzenia przysadkowego i w diagnostyce układu przysadkowo‑gonadowego
folitropina, hormon folikulinizujący (FSH)
glikoproteina należąca do gonadotropin; jest wytwarzana przez przedni płat przysadki; działa wspólnie z hormonem luteinizującym; pobudza rozwój i dojrzewanie pęcherzyków Graafa w cyklu menstruacyjnym oraz wytwarzanie estrogenów, które hamują sekrecję folitropiny przez przysadkę
hormon luzeinizujący (LH)
hormon gonadotropowy, wydzielany przez przedni płat przysadki; reguluje produkcję hormonów przez gruczoły płciowe: u osobników męskich stymuluje produkcję testosteronu przez komórki śródmiąższowe jąder, u żeńskich – pobudza jajeczkowanie i wydzielanie progesteronu w pęcherzykach Graafa
Polecenie 3
RMg8nh9s8YsxR
Wyjaśnij, jak zmiany stężenia hormonu folikulotropowego (FSH) i luteinizującego (LH) wpływają na zmiany pęcherzyków jajnikowych. (Uzupełnij).
Polecenie 4
R10Xt7ov2djbJ
Wskaż, w jakiej fazie następuje obniżenie poziomu hormonu folikulotropowego (FSH) i luteinizującego (LH), i omów, jaki jest tego efekt. (Uzupełnij).
estradiol
steroidowy hormon płciowy żeński; najbardziej aktywny spośród naturalnych estrogenów, wytwarzany głównie w jajnikach i pęcherzyku Graafa, a także – w znacznie mniejszych ilościach – w łożysku i korze nadnerczy
Po uwolnieniu oocytu II rzędu rozpoczyna się faza lutealna, a pęcherzyk Graafa przekształca się w ciałko żółte. Wytwarza ono progesteron i estrogeny, co stymuluje dalszy rozrost endometrium. Równocześnie wysokie stężenie tych hormonów działa hamująco na drodze sprzężenia zwrotnego ujemnego na wydzielanie GnRH w podwzgórzu. Powoduje to spadek wydzielania FSH i LH. Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte zaczyna degenerować, czemu towarzyszy gwałtowne zmniejszenia stężenia progesteronu i estradiolu. W rezultacie unaczyniona śluzówka macicy złuszcza się, co prowadzi do krwawienia i rozpoczyna się kolejna menstruacja.
Dla zainteresowanych
Fazie lutealnej towarzyszą również objawy o charakterze fizycznym, psychicznym i behawioralnym. Obejmują one około 300 symptomów. Jeśli któryś z nich (lub kilka) wystąpi do 5 dni przed menstruacją i ustąpi po pojawieniu się miesiączki, uważa się go za przejaw zespołu napięcia przedmiesiączkowego(PMS, ang. premenstrual syndrome). Do najczęstszych objawów należą m.in. obniżenie nastroju, drażliwość, napady głodu i złości, senność, tkliwość piersi, bóle głowy i mięśni oraz przyrost masy ciała.
menopauza
okres w życiu kobiety po klimakterium, gdy wskutek zaniku czynności jajników całkowicie ustaje miesiączkowanie
Podsumowanie
Żeński układ rozrodczy tworzą narządy zewnętrzne (srom: wzgórek łonowy, wargi sromowe większe i mniejsze, łechtaczka) oraz narządy wewnętrzne (jajniki, jajowody, macica i pochwa), których budowa jest ściśle związana z pełnionymi funkcjami.
Jajniki pełnią podwójną rolę: wytwarzają żeńskie komórki rozrodcze oraz produkują hormony płciowe – estrogeny i progesteron.
Jajowody odpowiadają za wychwycenie komórki jajowej, jej transport oraz są miejscem, w którym najczęściej dochodzi do zapłodnienia.
Macica umożliwia zagnieżdżenie zarodka i rozwój płodu, a zachodzące w jej błonie śluzowej zmiany składają się na cykl maciczny.
Oogeneza rozpoczyna się już w życiu płodowym i polega na powstawaniu jednej dużej, haploidalnej komórki jajowej oraz ciałek kierunkowych, co odróżnia ją od spermatogenezy.
Podziały mejotyczne w oogenezie są zatrzymywane w określonych fazach i zostają dokończone dopiero po zapłodnieniu.
Oocyt II rzędu jest największą komórką organizmu człowieka, niezdolną do ruchu, przystosowaną do gromadzenia substancji zapasowych.
Cykl menstruacyjny obejmuje cykliczne zmiany zachodzące w jajniku (stadium pęcherzykowe, owulacja, stadium lutealne) oraz w macicy (fazy cyklu macicznego).
Owulacja polega na uwolnieniu oocytu II rzędu z pękniętego pęcherzyka Graafa i jest kluczowym momentem cyklu rozrodczego kobiety.
Przebieg cyklu menstruacyjnego jest regulowany przez hormony podwzgórza, przysadki mózgowej i jajników, działające na zasadzie sprzężeń zwrotnych dodatnich i ujemnych.
Ćwiczenia utrwalające
Ćwiczenie 1
RPPQSX956OFQX
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Źródło: Blausen.com staff, Medical gallery of Blausen Medical 2014, „WikiJournal of Medicine”, nr 1(2): 10, wikimedia.org, licencja: CC BY 3.0.
RD2QQQUB7CHOO
Uzupełnij tekst dotyczący budowy żeńskiego układu rozrodczego. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa wychwytują 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa uwolnione przez 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa i transportują je do 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa (jego rozszerzenia). 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa to żeńskie gruczoły płciowe odpowiedzialne za wytwarzanie komórek rozrodczych oraz produkcję hormonów płciowych: estrogenów i progesteronu. Głównym zadaniem 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa jest przyjęcie zarodka oraz stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju płodu i opuszczenia przez niego ustroju matki. Zagłębienie maciczno‑pęcherzowe to zagięcie macicy za pęcherzem. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa stanowi narząd kopulacyjny, kanał rodny i drogę ujścia dla krwawienia miesiączkowego. Dzięki silnemu unerwieniu 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa pełni rolę receptora bodźców inicjujących i wzmagających pobudzenie płciowe. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa ograniczają przedsionek pochwy oraz formują fałd skórny nad łechtaczką, chroniąc wnętrze pochwy przed infekcjami, natomiast 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa ograniczają szparę sromową. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa wydziela do pochwy śluz, chroniący ją przed otarciami i infekcjami.
Uzupełnij tekst dotyczący budowy żeńskiego układu rozrodczego. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa wychwytują 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa uwolnione przez 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa i transportują je do 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa (jego rozszerzenia). 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa to żeńskie gruczoły płciowe odpowiedzialne za wytwarzanie komórek rozrodczych oraz produkcję hormonów płciowych: estrogenów i progesteronu. Głównym zadaniem 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa jest przyjęcie zarodka oraz stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju płodu i opuszczenia przez niego ustroju matki. Zagłębienie maciczno‑pęcherzowe to zagięcie macicy za pęcherzem. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa stanowi narząd kopulacyjny, kanał rodny i drogę ujścia dla krwawienia miesiączkowego. Dzięki silnemu unerwieniu 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa pełni rolę receptora bodźców inicjujących i wzmagających pobudzenie płciowe. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa ograniczają przedsionek pochwy oraz formują fałd skórny nad łechtaczką, chroniąc wnętrze pochwy przed infekcjami, natomiast 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa ograniczają szparę sromową. 1. Jajowody, 2. Wargi sromowe mniejsze (wewnętrzne), 3. wargi sromowe większe (zewnętrzne), 4. Gruczoł przedsionkowy większy, 5. macicy, 6. jajniki, 7. komórki jajowe, 8. Jajniki, 9. łechtaczka, 10. bańki jajowodu, 11. Pochwa wydziela do pochwy śluz, chroniący ją przed otarciami i infekcjami.
Ćwiczenie 2
Schemat przedstawia ogólny zarys oogenezy.
R1FajdA4J272Y
Ilustracja
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RoerpN2eqcXaj
Wskaż, na którym z etapów (1‑4) zachodzi podział mitotyczny. Jaka struktura powstaje w wyniku tego etapu? Możliwe odpowiedzi: 1. 1, 2. 2, 3. 3, 4. 4
RhsyGZtLWsEmL
W wyniku tego podziału powstaje: Możliwe odpowiedzi: 1. ootyda, 2. oocyt II rzędu, 3. oocyt I rzędu, 4. ciałko kierunkowe.
RK0ZQ2kNMmTI9
Zaznacz, jaka komórka powstaje w wyniku podziału mitotycznego. Możliwe odpowiedzi: 1. ootyda., 2. oocyt II rzędu., 3. oocyt I rzędu., 4. ciałko kierunkowe.
R1QE5UCXCCV5P
Ćwiczenie 3
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 3
RNKDK8PRDXL8F
Zaznacz fazę cyklu rozrodczego, podczas której tworzy się ciałko żółte. Możliwe odpowiedzi: 1. faza lutealna, 2. faza folikularna, 3. owulacja, 4. faza proliferacji
RHQ0adNFhvFsJ
Ćwiczenie 4
Połącz hormony cyklu jajnikowego i macicznego z ich funkcjami. hormon luteinizujący Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu. estradiol Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu. hormon folikulotropowy Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu. progesteron Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu.
Połącz hormony cyklu jajnikowego i macicznego z ich funkcjami. hormon luteinizujący Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu. estradiol Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu. hormon folikulotropowy Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu. progesteron Możliwe odpowiedzi: 1. Umożliwia implantacje zarodka w błonie śluzowej macicy., 2. Niskie stężenie tego hormonu hamuje wydzielanie hormonów przysadkowych, wysokie - stymuluje je., 3. Stymuluje wzrost nowego pęcherzyka jajnikowego., 4. Wysokie stężenie tego hormonu powoduje pękniecie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie oocytu II rzędu.
RHhAzP6TZhscO
Ćwiczenie 4
Wskaż hormony odpowiedzialne za stymulację pogrubiania endometrium. Możliwe odpowiedzi: 1. LH, 2. progesteron, 3. estradiol, 4. FSH, 5. gonadotropina
Polecenie 5
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.
