Zwróć uwagę na przystosowania porostów do warunków siedliska.

W trudnych warunkach środowiskowych (np. skalne podłoże, niska temperatura) dzięki swoim przystosowaniom (pobieranie wody z atmosfery, rozpuszczanie skał) porosty w długim czasie przygotowują glebę, potrzebną roślinom wyższym do zakorzenienia.

W uzasadnieniu posłuż się argumentem, wynikającym z tekstu i/lub wykresu.

Bogactwo gatunków zależy od warunków klimatycznych, gdyż na górze Wuling, narażonej na zimne wiatry, jest ono znacznie mniejsze niż na górze Jinggangshan, osłoniętej od zimnych wiatrów zachodnich i wschodnich monsunów.

Różnorodność ekosystemowa zależy od temperatury lądów, oceanów, ilości opadów czy rodzaju prądów morskich. Zastanów się, co jest czynnikiem wpływającym na wszystkie wymienione zmienne.

Głównym czynnikiem wpływającym na kształtowanie się biomów jest nierównomierność dostępu światła do Ziemi. Różna intensywność padającego światła wynika z elipsoidalnego kształtu Ziemi, który decyduje o kącie padania promieni słonecznych na różnych szerokościach geograficznych.

1. Uwzględnij położenie miasta Meksyk w klimacie równikowym suchym.

2. Przypomnij sobie (lub znajdź w źródłach) regułę Allena.

1. Króliczak żyje w temperaturze o od - 2°C do 13°C.

2. Zwierzęta bytujące w chłodnym klimacie mają zwartą budowę ciała i małe wystające części, np. uszy. Chroni to je przed utratą ciepła. Te cechy są widoczne u króliczaka wulkanicznego, co świadczy o jego przystosowaniu do niskich temperatur.

1. Zając bielak zmienia ubarwienie: latem jest szary, zimą biały.

2. Co się stało po ustąpieniu zlodowacenia?

1. Cechy przystosowujące bielaka do środowiska życia to m.in.: gęste futro (ochrona przed zimnem), zmiana barwy sierści (ukrycie się przed drapieżnikiem), małe uszy (ograniczenie utraty ciepła), długie i mocno owłosione stopy (działające podobnie do rakiet śnieżnych).

2. Bielak to zwierzę zimnolubne, dobrze przystosowane do niskich temperatur i śniegu. Podczas zlodowacenia wędrował z innymi gatunkami na południe. Gdy lodowiec ustępował, a klimat się ocieplał, bielaki wróciły na północ. Część populacji została w górach, gdzie warunki są surowe jak na północy, i zasięg uległ rozerwaniu.

Zwróć uwagę na warunki środowiskowe w tundrze i biologię płazów.

Płazy do rozmnażania potrzebują wody. Z powodu zamarzniętej gleby, długiej zimy i krótkiego lata niewiele płazów może zdążyć złożyć skrzek i przejść przeobrażenie.

Zastanów się, jak ptaki są przystosowane do warunków środowiska; czym się żywią i co robią, gdy w otoczeniu brakuje pożywienia.

Ptaki są stałocieplne i potrafią latać. Gdy warunki termiczne są zbyt trudne, ptaki wędrują w inne, bardziej sprzyjające miejsca. Pożywienie ptaków to zarówno owady (spotykane we wszystkich biomach), jak i rośliny, w tym owoce i nasiona. Gdy sezonowo brakuje pożywienia, ptaki wędrują na obszary, gdzie jest jego obfitość.

Jedno z tych pojęć odnosi się do gatunków żyjących na ściśle określonym terenie, a drugie do gatunków, które zmniejszyły swój zasięg występowania. Zastanów się, czy endemity mogą być reliktami oraz czy relikty zawsze muszą być endemiczne.

Gatunki endemiczne to gatunki występujące na ograniczonym i ściśle określonym terenie, co zwykle jest spowodowane izolacją geograficzną. Gatunki reliktowe natomiast są gatunkami, które miały niegdyś szeroki zasięg, jednak z powodu niekorzystnej zmiany warunków środowiskowych obszar ich występowania znacznie się zawęził. Endemit może być gatunkiem reliktowym – i tak jest w przypadku miłorzębu dwuklapowego (Gingko biloba), ale relikt nie musi być gatunkiem endemicznym.

Wynotuj wszystkie zagrożenia naturalne oraz te, które wynikają z działalności człowieka.

Do czynników grożących zmniejszeniem populacji świstaka zalicza się: kłusownictwo, narciarstwo i wyprawy turystów poza wyznaczonymi trasami, presja drapieżników, silne deszcze oraz spływy gruzowe.

Zwróć uwagę na określenie statusu świstaka w wymienionych dokumentach.

„Czerwone listy” i „Czerwone księgi” to spisy gatunków uwzględniające stopień ich zagrożenia wyginięciem.

Pamiętaj, że pytanie dotyczy czynnika, a nie jego braku.

Światło/nasłonecznienie. Głównym czynnikiem wpływającym na liczebność populacji kosaćca bezlistnego jest światło.

Tendencja oznacza kierunek zmian.

Jelenie – rosnąca; sarny – rosnąca; lisy – (gwałtownie) rosnąca; zające – stabilna; kaczki – spadająca.

Zastanów się, czy zwierzęta ponoszą śmierć jedynie z rąk myśliwych.

Nie. Zwierzęta są także zabijane przez kłusowników lub giną w wypadkach komunikacyjnych.

Zwróć uwagę, że w tekście niektóre skutki są opisane pośrednio. Przypomnij sobie, po co wycina się las i jak przebiega sukcesja.

Skutkiem deforestacji jest:

• niszczenie siedlisk zwierząt, w tym gatunków zagrożonych;

• nasilenie niekorzystnych zmian klimatycznych;

• zaburzenie obiegu wody;

• zabieranie rdzennym mieszkańcom miejsca do życia.

Wylesianie w tropikach to proces nieodwracalny. Wycinanie i wypalanie drzew odsłania glebę, która zwykle jest wykorzystywana rolniczo. Z powodu małej ilości próchnicy gleba nie jest żyzna, więc tereny szybko stają się nieużytkami. Odsłonięta gleba jest wypłukiwana i zarastana przez zarośla krzaczaste, gdyż tropikalne warunki (ulewne deszcze, susze) nie sprzyjają rozwojowi ekosystemu leśnego.

Zastanów się, co jest potrzebne każdemu gatunkowi do życia.

Utrata siedliska oznacza dla zwierząt utratę schronienia, możliwości zdobycia pokarmu, rozmnażania się i wychowu młodych. Z tych powodów osobniki są narażone na ataki drapieżników, a im mniejsza populacja, tym trudniej znaleźć partnera do rozrodu i jest coraz mniej młodych: populacja wymiera.

Zwróć uwagę na działania mające na celu chronić zarówno małe, jak i duże zwierzęta.

Aby chronić zwierzęta przed śmiercią pod kołami samochodów, wzdłuż szos buduje się ogrodzenia oraz przejścia podziemne dla małych zwierząt, np. płazów, lub nadziemne dla dużych zwierząt, np. jeleni.

Zastanów się, jakie czynniki sprzyjają gatunkom obcym w środowisku.

Gatunki inwazyjne zmniejszają bioróżnorodność na kilka sposobów:

• wygrywają konkurencję z gatunkami rodzimymi, przez co ograniczają ich liczebność lub wypierają je z siedlisk;

• łatwo się przystosowują do nowych warunków środowiska (są plastyczne);

• ich pasożyty i patogeny są groźne dla lokalnych populacji.

Porównaj liczbę odławianych szopów i norek oraz trend liczebności par lęgowych łyski.

Proponowane wnioski:

• Im więcej odławiano norek amerykańskich, tym bardziej rosła liczba par lęgowych łyski.

• Odławianie norki amerykańskiej miało większy wpływ na wzrost liczebności par lęgowych łyski niż odławianie szopa pracza.

Zwróć uwagę na trend liczebności par lęgowych łyski po roku 2007.

Ptaki wodne, ich jaja i pisklęta są wśród głównych ofiar drapieżników: norki amerykańskiej i – w mniejszym stopniu – wszystkożernego szopa pracza. Liczebność par lęgowych łyski po roku 2007 gwałtownie spadała. Powiązano te fakty i podjęto decyzję o odłowach obu drapieżników, aby zahamować spadek liczebności łyski.

Do czego rośliny wykorzystują dwutlenek węgla?

Rośliny, np. drzewa, rosną dzięki procesowi fotosyntezy: z powietrza pobierany jest przez nie dwutlenek węgla i węgiel zostaje wbudowany w związki organiczne. Po śmierci drzewa ten proces ustaje, czyli COIndeks dolny 2₂ nie jest usuwany z atmosfery, co powoduje zatrzymanie promieniowania słonecznego w pobliżu ziemi i nasilenie efektu cieplarnianego.

Zastanów się, jakie skutki niesie ze sobą wylesianie danego obszaru.

Poprzez wycinkę drzew gleba jest pozbawiana okrywy, pełniącej funkcję ochronną. Nieosłonięta powierzchnia ziemi mocno się nagrzewa i traci dużą ilość wody w wyniku parowania. Odparowana woda z powodu wysokiej temperatury nie wraca w postaci opadów, co przyczynia się do degradacji gleby – pustynnienia.

Zastanów się, w jaki sposób działanie człowieka przyczynia się do zmian klimatu.

Tak, wymarcie szczurzynka można powiązać z antropogenicznymi zmianami klimatu. Wzrost ilości dwutlenku węgla (COIndeks dolny 2₂) w atmosferze jest efektem m.in. spalania paliw kopalnych. Jako gaz cieplarniany COIndeks dolny 2₂ przyczynia się do wzrostu średniej temperatury powietrza. Skutkiem ocieplenia klimatu jest m.in. topnienie lodowców na lądzie, podnoszące poziom morza – bezpośrednia przyczyna wymarcia szczurzynka.

Zastanów się, w jaki sposób każdy z nas uczestniczy w antropogenicznej emisji dwutlenku węgla (COIndeks dolny 2₂) i co można zmienić, aby ją zmniejszyć.

Stwierdzenie nie jest prawdziwe. Każdy może ograniczyć emisję COIndeks dolny 2₂, a co za tym idzie – powstrzymać ocieplenie klimatu. W tym celu należy dokonywać odpowiedzialnych wyborów w codziennym życiu (np. ograniczając zużycie prądu i wody, korzystając z komunikacji miejskiej czy zmieniając sposób ogrzewania domu na mniej emisyjny).

Zastanów się, która powierzchnia nagrzewa się bardziej: biała czy czarna.

Ocieplenie klimatu sprzyja topnieniu lodu morskiego, co zmniejsza jego obszar. Odkryta ciemna powierzchnia wody pochłania więcej promieni słonecznych, przez co podnosi się temperatura oceanu. Ma to wpływ na szybsze topnienie lodu i wzrost temperatury powietrza, co prowadzi do ocieplenia klimatu (jest to tzw. dodatnie sprzężenie zwrotne).

Pamiętaj, że wyjaśnienie powinno zawierać trzy elementy: przyczynę zachodzących reakcji, mechanizm związany z rozpadem cząsteczki ozonu na pojedyncze atomy tlenu i skutek wynikający z łączenia się atomów lub cząsteczek tlenu.

Cząsteczki ozonu (OIndeks dolny 3₃) są rozbijane na atomy tlenu (O) z wykorzystaniem energii słonecznej. Atomy tlenu mogą połączyć się ze sobą, tworząc dwuatomową cząsteczkę tlenu, lub zderzyć z inną cząsteczką tlenu, tworząc trójatomowy ozon – wydziela się wtedy ciepło (odprowadzane przez cząsteczki M). Tlen może być dodatkowo rozbijany (przez energię Słońca) na atomy, które mogą połączyć się w cząsteczkę tlenu lub ozonu.

CFC to freony, czyli związki chloru, który aktywnie niszczy cząsteczki ozonu.

Rezygnacja ze stosowania CFC powinna przyczynić się do zwiększenia zawartości cząsteczek ozonu w atmosferze, czyli zmniejszenia dziury ozonowej.

Przypomnij sobie, co oznaczają określenia in situ i ex situ.

Hodowlę niepylaka apollo na Dolnym Śląsku należy zaliczyć do metod ex situ, gdyż naturalne stanowiska niepylaka apollo znajdują się w Pieninach i Tatrach.

Weź pod uwagę, że różnorodność biologiczną definiujemy na trzech poziomach: genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym.

Osobniki z dwóch różnych populacji, zamieszkujących polską i słowacką część Pienin, różnią się między sobą m.in. częstością alleli w puli genowej gatunku. Krzyżowanie służyło wymianie części alleli i w efekcie prowadziło do zwiększenia różnorodności genetycznej polskiej populacji.

Zastanów się, jakie umiejętności są potrzebne ptakom drapieżnym na wolności.

Czy twoja odpowiedź zawiera podobne wyjaśnienie?

Pisklęta w naturze są uczone polowania przez rodziców. Puchacze na Wolinie pochodzą z hodowli w ogrodach zoologicznych i były karmione przez człowieka, dlatego muszą nauczyć się samodzielnie polować. Pobyt w wolierach służy do treningu tych umiejętności.

Przypomnij sobie, jaki jest ostatni etap restytucji gatunku.

Czy twoja odpowiedź zawiera podobne wyjaśnienie?

Ostatnim etapem programu restytucji gatunku jest monitorowanie go. Polega ono na kontroli, czy przeniesione osobniki przeżywają i czy się rozmnażają oraz gdzie wędrują. Do tego służą obrączki i urządzenia telemetryczne.