Ryby - kręgowce wodne

Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”

Imię i nazwisko autora: Bożena Daniłowska

Szkoła: podstawowa - klasa VI

Przedmiot: biologia

Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.

Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:

Kręgowce zmiennocieplne – ryby, płazy i gady.
Temat: Ryby – kręgowce wodne

Lekcja dotyczy cech w budowie zewnętrznej i wewnętrznej, które przystosowują rybę do życia w wodzie. Uczniowie poznają informacje na temat podziału ryb ze względu na sposób odżywiania oraz budowę szkieletu, przyporządkowują ryby do środowiska życia. Uczniowie poznają również podstawowe pojęcia, takie jak: ławica, linia naboczna, skrzela, pęcherz pławny.
Lekcja jest realizowana z wykorzystaniem materiałów w modułowym e‑podręczniku: krótki film, symulacje interaktywne, prezentacja ryb z galerii zdjęć, wybrane ćwiczenia oraz ciekawostki.
Na koniec lekcji uczniowie wykonują ćwiczenia utrwalające i podsumowujące poznane wiadomości.
Efektem lekcji będzie zdobycie podstawowej wiedzy o rybach oraz rozwinięcie umiejętności analizy i prezentowania informacji.

Cel ogólny lekcji:

Poznanie cech budowy zewnętrznej i wewnętrznej, które umożliwiają rybom życie w środowisku wodnym.

Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:

1. Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji). Uczeń:

• przyporządkowuje ryby do odpowiednich środowisk życia;

• wymienia przystosowania ryb do życia w wodzie wynikające z budowy zewnętrznej;

• omawia przystosowania ryb do życia w wodzie wynikające z budowy wewnętrznej.

2. Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji). Uczeń:

• wyjaśnia, dlaczego ryby są zmiennocieplne;

• potrafi wyjaśnić podstawowe pojęcia, takie jak: ławica, linia naboczna, skrzela, pęcherz pławny.

3. Z zakresu zastosowania **informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu).**Uczeń:

• podaje podział ryb ze względu na sposób odżywiania oraz budowę szkieletu;

• rozwiązuje quiz lub krzyżówkę dotyczącą ryb.

4. Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów). Uczeń:

• ocenia znaczenie wybranych cech ryb, które ułatwiają życie w wodzie.

Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:

• Wprowadzenie do tematu – omówienie budowy zewnętrznej i wewnętrznej ryby na podstawie ilustracji w modułowym e‑podręczniku oraz pogadanka o różnych środowiskach życia ryb.

• Galeria ryb – prezentacja zdjęć w e‑podręczniku wraz z omówieniem cech, które ułatwiają im życie w wodzie.

• Praca w grupach – wspólne wykonywanie zadań i ćwiczeń.

• Quizy i zabawy edukacyjne – wykorzystanie wybranych ćwiczeń z e‑podręcznika.

• Podsumowanie – utrwalenie zdobytej wiedzy

Przygotowanie nauczyciela

• Zapoznanie się z materiałami dydaktycznymi (filmami, artykułami, grafikami), dotyczącymi ryb.

• Przygotowanie materiałów pomocniczych (karty pracy, quizy, krzyżówki).

• Przygotowanie zestawu zdjęć i filmów prezentujących różnorodność ryb.

• Zgromadzenie materiałów plastycznych do do zrobienia wystawki, m.in. albumowe wydania książek o rybach.

Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?

• Zapewnienie dodatkowych materiałów w wersji uproszczonej lub z większą czcionką dla uczniów z trudnościami w uczeniu się.

• Możliwość pracy w parach lub grupach.

• Umożliwienie odpowiedzi ustnej zamiast pisemnej dla uczniów z dysleksją.

• Włączenie materiałów wizualnych i dźwiękowych wspomagających uczniów
  z trudnościami w przetwarzaniu tekstu pisanego.

• Zastosowanie podczas omawiania prostego języka i jednoznacznych poleceń.

Przygotowanie uczniów

• Przeczytanie w podręczniku informacji o rybach.

• Przyniesienie na lekcję zdjęcia dowolnej ryby lub krótkiej ciekawostki na jej temat.

• Przypomnienie ogólnych cech kręgowców, poznanych na wcześniejszych lekcjach.

Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.

Faza wprowadzająca

Faza realizacyjna

Faza podsumowująca

Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy

Mapa myśli – Co już wiem o rybach?
Uczniowie w parach, małych grupach lub indywidualnie tworzą mapę myśli dotyczącą ryb, zawierającą pojęcia poznane na lekcji. Dzielą je na cechy wspólne, różnice, przystosowania w budowie zewnętrznej, przystosowania w budowie wewnętrznej, ułatwiające rybom życie w wodzie. Najciekawsze mapy można wywiesić na gazetce biologicznej w klasie albo wkleić do zeszytów.

Ćwiczenia w modułowym e‑podręczniku typu „dobierz pary” lub memory, np.: ryba + środowisko, ryba + przystosowania do życia w wodzie.

Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych

Ewaluacja powinna umożliwić sprawdzenie, czy uczniowie:

• przyswoili wiedzę o budowie ryby,

• potrafią wskazać przystosowania, ułatwiające rybom życie w wodzie,

• potrafią pracować zespołowo i korzystać z e‑materiałów.

Propozycje działań ewaluacyjnych:

a) refleksja pisemna lub ustna – „Dokończ zdanie”;

b) krótki test (na koniec lekcji lub na początek kolejnej lekcji), zawierający 3 pytania zamknięte, np.; wielokrotnego wyboru i 1 otwarte, np.:

Dlaczego ryby mogą zajmować środowisko wodne?

Jakie cechy mają ryby w budowie zewnętrznej, aby żyć w wodzie?

Jakie cechy mają ryby w budowie wewnętrznej, aby żyć w wodzie?;

c) samoocena ucznia – „Termometr wiedzy”

Uczniowie zaznaczają na symbolicznej skali rysunkowej lub cyfrowej, jak dobrze opanowali materiał o rybach (mało wiem, coś wiem, dużo się nauczyłam/łem);

d) obserwacja pracy uczniów podczas aktywności.

Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:

Ryby – kręgowce wodne

Materiały z ZPE

Biologia – Podwodny świat ryb

Ryby

Adaptacja ryb do życia w wodzie

Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne

• laptop dla każdego ucznia, 

• tablica multimedialna, 

• szkolne akwarium, 

• symulacje interaktywne dotyczące wypełniania się powietrzem pęcherza pławnego oraz poruszania się ryb na różnych głębokościach, 

• plansza edukacyjna z budową zewnętrzną i wewnętrzną ryby, plansze przedstawiające najbardziej znane gatunki ryb występujących w Polsce oraz ryb akwariowych, 

• wystawka albumowych wydań książek o rybach,

• Internetowy atlas ryb (aby obejrzeć dowolny gatunek ryby, wyszukuj go po pierwszej literze z nazwy polskiej).

Źródła literaturowe

„Ryby słodkowodne Polski”– Maria Brylińska, Wydawnictwo naukowe PWN, 2001;

„Ryby morskie i słodkowodne Polski” – Przemysław Czerniejewski, Robert Czerniawski – Wydawnictwo Frel, 2016;

„Świat zwierząt” – autor zbiorowy, redaktor naukowy – Henryk Garbarczyk, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i leśne, Warszawa 1986;

„Ginące zwierzęta świata” – Laura Obiso Socha, wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992;

„Ziemia, rośliny, zwierzęta” – Larousse, tłumaczyli: dr Jadwiga Wernerowa i dr Jan Żabiński, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1990.