Przegląd i znaczenie ssaków

Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”

bg‑azure

Informacje ogólne

Imię i nazwisko autora: Bożena Daniłowska

Szkoła: podstawowa - klasa VI

Przedmiot: biologia

Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.

Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:

Ssaki - zwierzęta występujące na wszystkich kontynentach

Lekcja dotyczy przeglądu i znaczenia ssaków w przyrodzie i życiu człowieka. Uczniowie poznają informacje na temat zróżnicowania budowy zewnętrznej ssaków, między innymi: kształt ciała, budowa kończyn w zależności od środowiska, w którym żyją oraz zróżnicowane uzębienie ze względu na rodzaj spożywanego pokarmu. Uczniowie poznają również znaczenie ssaków
w przyrodzie. 
Lekcja jest realizowana poprzez pracę z materiałami umieszczonymi
w modułowym e‑podręczniku: krótki film, prezentacja ssaków z galerii zdjęć, ciekawostki oraz wybrane ćwiczenia interaktywne. 
Na koniec lekcji uczniowie omawiają przygotowane na zajęciach mini‑plakaty
o wybranych gatunkach ssaków. Efektem lekcji będzie zdobycie podstawowej wiedzy o ssakach oraz rozwinięcie umiejętności analizy i prezentowania informacji biologicznych.

bg‑azure

Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej

Cel ogólny lekcji:

Poznanie cech charakterystycznych ssaków oraz ich znaczenia w przyrodzie i życiu człowieka.

Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:

  1. Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji). Uczeń:

  • poznaje cechy charakterystyczne ssaków,

  • rozpoznaje przykłady ssaków,

  • przyporządkowuje ssaki do odpowiednich środowisk życia.

  1. Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji). Uczeń:

  • wyjaśnia, dlaczego ssaki są stałocieplne;

  • tłumaczy, jakie funkcje pełnią ssaki w środowisku, w którym żyją.

  1. Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu). Uczeń:

  •  klasyfikuje nieznane gatunki ssaków na podstawie ich cech;

  • rozwiązuje quiz lub krzyżówkę dotyczącą ssaków.

  1. Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów). Uczeń:

  • ocenia znaczenie wybranych gatunków ssaków dla człowieka oraz w przyrodzie,

  • tworzy plakat informacyjny o wybranym ssaku, zawierający dane biologiczne i ciekawostki.

Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:

  • Wprowadzenie do tematu za pomocą zdjęć i fragmentu filmu przyrodniczego z modułowego e‑podręcznika o życiu ssaków w różnych środowiskach.

  • Przedstawienie galerii zdjęć z cechami ssaków i przykładami ich różnorodności.

  • Zorganizowanie pracy w grupach – każda grupa wybiera jednego ssaka
    i przygotowuje mini‑plakat.

  • Krótkie quizy i zabawy edukacyjne, wybrane ćwiczenia z modułowego
    e‑podręcznika.

  • Podsumowanie wiedzy (prezentacja mini‑plakatów).

Realizowane punkty podstawy programowej
bg‑azure

Przygotowanie do lekcji

Przygotowanie nauczyciela

  • Zapoznanie się z materiałami dydaktycznymi (filmami, artykułami, grafikami), dotyczącymi ssaków zarówno w modułowym e‑podręczniku, jak i wersji papierowej podręcznika do klasy VI szkoły podstawowej.

  • Przygotowanie materiałów pomocniczych (karty pracy, quizy, krzyżówki).

  • Przygotowanie zestawu zdjęć i filmów prezentujących różnorodność ssaków.

  • Zgromadzenie materiałów plastycznych do wykonania przez uczniów plakatów: brystol, kolorowe flamastry, nożyczki, klej.

Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?

  • Zapewnienie dodatkowych materiałów w wersji uproszczonej lub z większą czcionką dla uczniów z trudnościami w uczeniu się.

  • Możliwość pracy w parach lub grupach.

  • Umożliwienie odpowiedzi ustnej zamiast pisemnej dla uczniów z dysleksją.

  • Włączenie materiałów wizualnych i dźwiękowych wspomagających uczniów
    z trudnościami w przetwarzaniu tekstu pisanego.

  • Zastosowanie podczas omawiania prostego języka i jednoznacznych poleceń.

Przygotowanie uczniów

  • Przeczytanie w podręczniku informacji o ssakach.

  • Przyniesienie na lekcję zdjęcia dowolnego ssaka lub krótkiej ciekawostki na jego temat.

  • Przypomnienie cech kręgowców, poznanych na wcześniejszych lekcjach.

  • Przyniesienie przyborów plastycznych potrzebnych do wykonania plakatu.

bg‑azure

Przebieg lekcji

Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.

Faza wprowadzająca

1

Czas

Działania nauczyciela

Działania uczniów

Uwagi / wskazówki metodyczne

3 min.

Nauczyciel wita uczniów, następnie zajmuje się sprawami organizacyjnymi:
- sprawdzenie obecności,
- logowanie na Zintegrowaną Platformę Edukacyjną (ZPE).

Powitanie nauczyciela.
Potwierdzenie obecności.
Indywidualne logowanie się uczniów do modułowego e‑podręcznika.

7 min.

Wyświetlenie zdjęć przedstawiających różne ssaki (np.: nietoperz, delfin, mrówkojad, foka, kret, płetwal błękitny, słoń).

Nauczyciel zadaje pytanie: „Co łączy te organizmy?”.

Zapisanie odpowiedzi uczniów na tablicy.

Następnie nauczyciel wykorzystuje zdjęcia ssaków z modułowego e‑podręcznika z pytaniami np.: Czy to ssak?

Nawiązanie do wcześniejszej wiedzy:

„Pamiętacie, czym charakteryzują się kręgowce?

Jakie gromady kręgowców już poznaliście?

Nauczyciel przedstawia temat lekcji, zapisując go na tablicy multimedialnej lub wyświetlając przygotowaną wcześniej wersję. 

Nauczyciel omawia cele lekcji w języku ucznia, które przygotował wcześniej i także wyświetla na tablicy,
aby uczniowie mogli je nie tylko usłyszeć, ale i zobaczyć, np.: Po lekcji będziesz wiedzieć,
czym charakteryzują się ssaki, jakie są ich przykłady i wyjaśnisz, dlaczego są ważne dla ludzi i środowiska.

Uczniowie oglądają zdjęcia i starają się odgadnąć, co łączy pokazane na zdjęciach zwierzęta. 

Uczniowie biorą udział w quizie rozpoznawczym – wspólnie lub indywidualnie
(na tablicy lub laptopie).

Uczniowie podają znane im informacje o ssakach i innych kręgowcach.

Wymieniają poznane gromady kręgowców.

Notują temat lekcji.

Uczniowie słuchają nauczyciela, który podaje cele dzisiejszej lekcji i odczytują je z tablicy.

Faza realizacyjna

1

Czas

Działania nauczyciela

Działania uczniów

Uwagi / wskazówki metodyczne

9 min.

Wprowadzenie do tematu za pomocą zdjęć i fragmentu filmu przyrodniczego z modułowego e‑podręcznika,

pt.: „Przystosowania ssaków do życia w różnych środowiskach” (od początku 00:00 do 03:58).

Przedstawienie galerii zdjęć z cechami ssaków i przykładami ich różnorodności.

Nauczyciel zadaje uczniom pytania:

Co przystosowuje ssaki do życia w różnorodnych środowiskach?

Jak można podzielić ssaki ze względu na występowanie czy rodzaj pobieranego pokarmu?

Nauczyciel dyskutuje z uczniami i kieruje ich wypowiedziami.

Uczniowie dokonują obserwacji przedstawicieli ssaków (zdjęcia, filmy, schematy i przedstawiają ich cechy wspólne oraz opisują przystosowania do życia w różnorodnych środowiskach oraz określają ssaki jako zwierzęta stałocieplne.

Uczniowie omawiają cechy charakterystyczne ssaków: budowę ciała, sposób, przystosowania do środowiska życia.
Uczniowie podają przykłady ssaków żyjących w różnych środowiskach.
Wyjaśniają znaczenie ssaków w przyrodzie i gospodarce człowieka.

Można zachęcić uczennice i uczniów, aby po lekcji obejrzeli cały film.

10 min.

Zorganizowanie pracy w grupach.

W ramach utrwalenia zdobytych na lekcji informacji o ssakach, nauczyciel prosi uczniów o wykonanie ćwiczeń w modułowym e- podręczniku;
– każda grupa wykonuje inny zestaw ćwiczeń.

Po wykonaniu e‑ćwiczeń uczniowie w parach lub grupach wykonują mini‑plakat o wybranym ssaku, korzystając z materiałów przyniesionych na zajęcia.

Uczniowie pracują w trzech grupach: (grupa I – ćw. 14 i 15, grupa II – ćw. 16 i 17, grupa III – ćw. 19 i 20, na koniec wspólnie robią ćwiczenie 18.

Chętni uczniowie wykonują ćwiczenia na tablicy multimedialnej, pozostali sprawdzają poprawność wykonania ćwiczeń.
Uczniowie zapisują na tablicy multimedialnej właściwe rozwiązania ćwiczeń, które utrwalają zdobytą na lekcji wiedzę na temat przystosowania ssaków do życia w różnych środowiskach, wynikające z budowy zewnętrznej i wewnętrznej.

5 min.

Nauczyciel prosi uczniów o podanie przykładów znanych z życia, dotyczących znaczenia ssaków w życiu człowieka oraz w przyrodzie.

Uczniowie podają liczne przykłady znaczenia ssaków, np.: ssaki są pokarmem dla wielu zwierząt i człowieka, są hodowane na mięso, mleko, wełnę i skórę. Niektóre z nich zapylają kwiaty i rozsiewają nasiona.

Mogą też mieć znaczenie negatywne, bo niszczą uprawy roślin oraz zapasy żywności, a także przenoszą drobnoustroje chorobotwórcze.

Faza podsumowująca

1

Czas

Działania nauczyciela

Działania uczniów

Uwagi / wskazówki metodyczne

6 min.

Nauczyciel zachęca uczniów do wyciągania wniosków i udzielania odpowiedzi na następujące pytania:

  • Czego dowiedzieliście się o ssakach?

  • Które cechy są wspólne dla wszystkich ssaków?

  • Jakie przystosowania pozwalają im przetrwać w różnych środowiskach?

  • Dlaczego ssaki są ważne dla ludzi?

  • Jakie znaczenie odgrywają w środowisku? Nauczyciel ocenia aktywność uczniów podczas lekcji oraz zdobytą przez nich wiedzę, którą podają w odpowiedziach na pytania nauczyciela.

Uczniowie odpowiadają na pytania nauczyciela, analizują zdobytą podczas lekcji wiedzę oraz aktywnie uczestniczą w dyskusji.

Uczniowie prezentują wykonane w grupach mini‑plakaty o wybranym ssaku, zwracając uwagę na poprawność wypowiedzi.

4 min.

Nauczyciel prosi uczniów o dokonanie refleksji ustnie na głos lub pisemnie na rozdanych wcześniej kartkach.

 „ Dokończ zdanie”:

  • Dowiedziałam(łem) się, że najważniejszą cechą ssaków jest…

  • Najbardziej zaskoczyło mnie, że ssaki mogą…

  • Na następnej lekcji chciałabym /chciałbym dowiedzieć się więcej o…

Na koniec lekcji nauczyciel wykorzystuje quiz online jako ewaluację.

Uczniowie chętnie dokonują refleksji, kończąc podane zdania.

Wypełniają quiz online jako ewaluację lekcji.

Proponują temat kolejnej lekcji, np.: „Ssaki zagrożone wyginięciem”.

Dla uczniów mniej pewnych siebie należy zapewnić możliwość wypowiedzi pisemnej.

Zapewnij chwilę ciszy, by uczniowie mogli
w spokoju przemyśleć i wyrazić swoje opinie.

Używaj pytań otwartych zamiast „tak/nie”, by pobudzać myślenie.

bg‑azure

Po lekcji

Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy

1. Gra edukacyjna „Zgadnij, jaki to ssak?” – uczniowie w parach lub małych grupach tworzą krótkie opisy wybranego ssaka (bez podawania jego nazwy), zawierające charakterystyczne cechy budowy, środowisko życia i znaczenie w przyrodzie. Następnie wymieniają się opisami z inną grupą, która ma za zadanie odgadnąć, o jakim ssaku  mowa. Ta gra dydaktyczna sprzyja utrwalaniu cech ssaków oraz pracy uczniów z poznanym na lekcji biologii nowym słownictwem. Utrwala pojęcia biologiczne.

2. Ćwiczenia w e‑podręczniku typu „dobierz pary” lub memory, np.: ssak + środowisko, ssak + przystosowanie, ssak + budowa kończyn.

3. Mapa myśli – Co już wiem o ssakach?
Uczniowie w parach, małych grupach lub indywidualnie tworzą mapę myśli dotyczącą ssaków, zawierającą pojęcia poznane na lekcji. Dzielą je na cechy wspólne, różnice, przystosowania, znaczenie w przyrodzie, znaczenie dla człowieka. Najciekawsze mapy można wywiesić na gazetce biologicznej w klasie, albo wkleić do zeszytów.

4. „Ssak mi najbliższy” – projekt domowy. Uczniowie wybierają jednego ssaka, który żyje w Polsce, najbliżej ich miejsca zamieszkania, w danym regionie i na kolejną lekcję przygotowują krótką prezentację słowną lub multimedialną, może to też być zdjęcie wykonane w lesie, na polu, w zoo lub rysunek, plakat czy notatka, w której przedstawią: 

  • środowisko życia,

  • cechy budowy zewnętrznej i wewnętrznej,

  • znaczenie w przyrodzie,

  • znaczenie dla człowieka.

Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych

Ewaluacja powinna umożliwić sprawdzenie, czy uczniowie:

  • przyswoili wiedzę o cechach i znaczeniu ssaków,

  • potrafią wskazać przystosowania do środowiska życia,

  • potrafią pracować zespołowo i korzystać z e‑materiałów.

Propozycje działań ewaluacyjnych:

  1. Refleksja pisemna lub ustna – „Dokończ zdanie”

  • Dowiedziałam (łem) się, że najważniejszą cechą ssaków jest…

  • Najbardziej zaskoczyło mnie, że ssaki mogą…

  • Na następnej lekcji chciałabym/chciałbym dowiedzieć się więcej o…

  1. Krótki test (na koniec lekcji lub na początek kolejnej lekcji), zawierający 3 pytania zamknięte, np.; wielokrotnego wyboru i 1 otwarte, np.: Dlaczego ssaki mogą zajmować różnorodne środowiska?, Jakie znaczenie ssaki mają dla człowieka i środowiska?

  2. Samoocena ucznia –”Termometr wiedzy”
    Uczniowie zaznaczają na symbolicznej skali rysunkowej lub cyfrowej, jak dobrze opanowali materiał o ssakach (mało wiem, coś wiem, dużo się nauczyłem)

  1. Obserwacja pracy uczniów podczas aktywności.
    Nauczyciel ocenia zaangażowanie uczniów podczas pracy w grupach, poprawność wykonania ćwiczeń w e‑podręczniku oraz trafność prezentowanych treści. Uwzględnia wypowiedzi uczniów oraz ich sposób argumentowania.

bg‑azure

Bibliografia i załączniki

Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:

Długość i jej jednostki

Materiały z ZPE

Materiały edukacyjne z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej – temat: Ssaki w Polsce. 

Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne

Laptop dla każdego ucznia, tablica multimedialna, plansze przedstawiające najbardziej znane gatunki ssaków różnych środowisk, karty poglądowe – ssaki, gazetka prezentująca ssaki różnych środowisk, szkielet ssaka, plansza z budową zewnętrzną i wewnętrzną ssaka, szczęka gryzonia i drapieżnika, kończyna ssaka, albumowe wydania książek o życiu ssaków występujących w Polsce,
internetowy atlas ssaków (aby obejrzeć dowolny gatunek ssaka, wyszukuj go po pierwszej literze z nazwy polskiej).

Źródła literaturowe

„Ssaki – zwierzęta świata” - Włodzimierz Serafiński, Ewa Wielgus‑Serafińska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988

„Świat zwierząt” – autor zbiorowy, redaktor naukowy – Henryk Garbarczyk, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i leśne, Warszawa 1986

„Ginące zwierzęta świata” – Laura Obiso Socha, wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992

„Ziemia, rośliny, zwierzęta” – Larousse, tłumaczyli: dr Jadwiga Wernerowa i dr Jan Żabiński, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1990

Ryby - kręgowce wodne (biologia)