AkcjonizmakcjonizmAkcjonizm można nazwać strategią działań twórczych.

Nurt ten wywodzi się ze sztuk wizualnych ale przekroczył ramy tradycyjnie pojmowanej działalności artystycznej, ponieważ jego podstawą był sam akt tworzenia a nie powstający przedmiot. 

Działania twórców polegały na przeprowadzaniu w miejscach publicznych akcji, które miały szokować i prowokować widzów. Ich celem było zwrócenie uwagi na określoną ideę lub skomentowanie bieżących problemów społecznych, politycznych i obyczajowych. 

Przykłady akcjonizmuakcjonizmakcjonizmu to zjawiska parateatralne, interdyscyplinarne oddziałujące na wzrok, słuch, smak oraz dotyk (przedstawiciele, m.in.: Joseph Beuys, Valie Export, akcjoniści wiedeńscy).

RCMM5ULHFPBAT

Fotografia przedstawia starszego, siwowłosego mężczyznę w trakcie performance’u. Mężczyzna jest niski i korpulentny, ubrany w ciemną marynarkę i spodnie. Ma siwą brodę i wąsy. Jego ciemne buty ubrudzone są czerwoną farbą. Mężczyzna znajduje się w pomieszczeniu zachlapanym czerwoną farbą. Farba znajduje się w dużej ilości, zarówno na ścianach, jak i na podłodze. Na ścianach przeważają podłużne, spływające smugi, zaś na podłodze plamy różnej wielkości. W prawej ręce mężczyzna trzyma pojemnik z farbą, którą również z rozmachem wylewa na ścianę. Farba na fotografii została uchwycona w sposób dynamiczny, w locie. W kącie pomieszczenia znajdują się pojemniki z czerwoną farbą. Na ścianie po lewej stronie znajdują się cztery zdjęcia o tematyce sakralne

RJXD1BM3AZ7L8

Ilustracja przedstawia czarno‑białą fotografię Jacksona Pollocka przy pracy. Na podłodze rozłożone jest płótno, nad którym pochyla się malarz. Stoi w rozkroku i trzyma pędzel, z którego wąską smużką spływa czarna farba, wprost na tworzony obraz. W tle znajduje się ściana z obrazem artysty.

RL8N7NMKNSCP2

Ilustracja przedstawia performance Yves Klein "Antropometrie". Na zdjęciu wykonanym we wnętrzu, z lewej strony znajduje się publiczność w eleganckich strojach. W centrum na białym płótnie rozłożonym na podłodze znajdują się dwie nagie modelki pomalowane jednolitym kolorem intensywnego błękitu zbliżonego do ultramaryny. Jedna modelka leży, druga siedzi obok. W tle jest biała ściana, na której znajdują się plamy niebieskiej farby przypominające sylwetkę kobiecą.

R1XJJJM8BP694

Ilustracja przedstawia performance Mariny Abramović "The Artist Is Present”. W niewielkim wnętrzu przy stole, naprzeciw siebie siedzą na krzesłach: przodem do widza artystka i tyłem - kobieta. Obie postaci są jakby zastygłe w bezruchu i wpatrują się w siebie. W tle widoczna jest grupa ludzi przyglądających się siedzącym.

AkcjonizmAkcjonizmAkcjonizm (łac. actio — działalność, akcja).

To działanie, które często liczy się bardziej niż jego końcowy efekt. To, co się dzieje podczas akcji, czyli powstawania dzieła twórczego, jest najistotniejsze. 
Takie działanie wyzwala różnorodne emocje, zarówno u twórcy, jak u widza. Tych emocji nie można zaplanować, pojawiają się spontanicznie i są zależne od danej sytuacji, miejsca, publiczności.

Sztuka współczesna może przybierać różne formy, przez co jej odbiór nie zawsze jest łatwy. Dzieje się tak dlatego, że ludzkość zawsze bardziej  była zainteresowana wytworem materialnym - dziełem (które można obejrzeć, dotknąć,  kupić i sprzedać - może nawet z zyskiem, a może tylko po prostu się nim nacieszyć, zachwycić). 
Jesteśmy przyzwyczajeni do efektu finalnego - czyli dzieła, które stworzy artysta. Nie jesteśmy zainteresowani procesem - tylko wytworem. Akcjonizm zmienił takie podejście do sztuki. Zwrócił uwagę na proces, na czas, miejsce, emocje podczas powstawania, „dziania” się - zaplanowanego, często prowokującego - po to, aby zmusić widza do reakcji.
Teraz również artysta chce obserwować widza, tu i teraz, podczas akcji.

W akcjonizmie chodzi o działanie, ruch, zmianę, wszechstronną percepcję procesu twórczego przez publiczność. Chodzi również o zaangażowanie widza - nawet jeśli ma się to odbyć poprzez szokowanie. Można więc powiedzieć, że akcjonizm walczy z obojętnością.

Poszukując nowych dróg samorealizacji, artyści starali się zamienić statyczną wystawę w rodzaj akcji, w której sami mogliby uczestniczyć, jednocześnie angażując widza w prowokujący, dynamiczny proces — akcję.

AkcjonizmakcjonizmAkcjonizm powstał z potrzeby zaangażowania i zwrócenia uwagi widza na to, co dzieje się w otaczającej rzeczywistości. Akcje są planowane w taki sposób, aby oddziaływać wszechstronnie, na różne zmysły odbiorcy, nie cofając się przed kontrowersyjnym przekazem. Coraz większa różnorodność i dostępność środków technologicznych zachęca i umożliwia artystom tworzenie takich dzieł. Dzieł - akcji, które stają się spektaklem pokazującym przemyślenia artysty w niespotykany dotąd sposób. 

W akcjonizmieakcjonizmakcjonizmie chodzi o akt twórczy, ten moment, chwilę, w którą angażuje się artysta, który czasem zaprasza widza, a czasem obserwator staje się mimowolnie uczestnikiem akcji. Pokazuje, że to, co tworzy artysta nie zawsze musi być na sprzedaż.

AkcjonizmakcjonizmAkcjonizm to sprzeciw wobec sztuki skomercjalizowanej, rynku sztuki, bogaceniu się na sztuce.  

Stanowił odpowiedź twórców na abstrakcjonizmabstrakcjonizm, sztuka abstrakcyjnaabstrakcjonizm, któremu zarzucano posługiwanie się martwym językiem sztuki, całkowicie oderwanym od rzeczywistości. 

W środowisku artystycznym ukształtował się ok. lat 50‑tych XX wieku w Europie Zachodniej.

Artystyczne akcje zapoczątkował swoim malarstwem abstrakcyjnym Amerykanin  Jackson Pollock,. Amerykański krytyk Harold Rosenberg określił je terminem action paintingAction paintingaction painting . Obrazy powstawały jako nieplanowany akt artystycznego działania poprzez tzw. drippingDrippingdripping - wylewanie i rozpryskiwanie farby na leżące płótno.

Przykład 1

Artysta akcjonista wylewał farbę najczęściej na rozłożone na podłodze lub powieszone na ścianie płótno. Na przykład na ilustracji poniżej znajduje się dzieło wykonane na fragmencie worka rozwieszonego na ścianie. Bezpośrednio z puszki artysta energicznie wylewał czerwoną farbę. Towarzyszące temu emocje i spektakularne, gwałtowne zachowanie wzmacniały akcję, kojarzyły się z brutalnością.

RCPU385EMMGSF

Fotografia przedstawia starszego, siwowłosego mężczyznę w trakcie performance’u. Mężczyzna jest niski i korpulentny, ubrany w ciemną marynarkę i spodnie. Ma siwą brodę i wąsy. Jego ciemne buty ubrudzone są czerwoną farbą. Mężczyzna znajduje się w pomieszczeniu zachlapanym czerwoną farbą. Farba znajduje się w dużej ilości, zarówno na ścianach, jak i na podłodze. Na ścianach przeważają podłużne, spływające smugi, zaś na podłodze plamy różnej wielkości. W prawej ręce mężczyzna trzyma pojemnik z farbą, którą również z rozmachem wylewa na ścianę. Farba na fotografii została uchwycona w sposób dynamiczny, w locie. W kącie pomieszczenia znajdują się pojemniki z czerwoną farbą. Na ścianie po lewej stronie znajdują się cztery zdjęcia o tematyce sakralnej.

R1NMLHL52FKRF

Obraz przedstawia smugi z czerwonej farby. Farba została z użyciem siły rozchlapana na powierzchni, a następnie strużkami spłynęła w dół. Na około dwóch trzecich powierzchni obrazu farba jest jednolita, naniesiona obficie i stanowi dużą, podłużną plamę. Prawa strona obrazu została wykonana w inny sposób. Tu znajdują się cienkie, podłużne, spływające stróżki czerwonej farby, naniesionej w mniejszej ilości.

Jednym z przedstawicieli takiego sposobu tworzenia dzieł jest Hermann Nitsch, którego wystąpienia mają charakter uroczystości o charakterze rytualnym. Według artysty powinny one najpierw wywoływać odrazę i wstręt publiczności, a potem katharsis (oczyszczenie).

Przykład 2

Artysta akcjonista może tworzyć dzieła malarskie poprzez wylewanie i rozpryskiwanie farb na leżące płótno, czyli  drippingDrippingdripping . Taką technikę stosował Jackson Pollock - na ilustracji poniżej artysta podczas pracy nad dziełem.

ROZUHN5JCDUC2

Zdjęcie przedstawia Jacksona Pollocka w czasie pracy nad swoim dziełem. Płachta materiału leży na podłodze. Obok stoją liczne puszki farby z włożonymi do nich pędzlami. Malarz stoi obok płótna, na którym robi kolorowe smugi machając pędzlem umoczonym w farbie.

Przykład 3

R1AN6X5HBOQKS

Na starym czarno białym zdjęciu ukazana jest scena rozgrywająca się nad brzegiem morza. W płytkiej wodzie postawiono drabinę, na której stoi ubrany na czarno mężczyzna. Z prawej strony drabiny dryfuje łódka, w której siedzą dwaj mężczyźni trzymający w dłoniach wiosła. Trzeci mężczyzna stoi obok rufy łodzi. Na brzegu ustawiono osiem leżaków, w których siedzą ludzie. Za leżakami przechadza się mężczyzna ubrany w szlafrok w pionowe paski; w dłoni trzyma megafon.

Tadeusz Kantor zaplanował i przeprowadził akcję łącząc elementy teatru i muzyki w „Panoramicznym happeningu morskim”.

Przykład 4

Jednym z klasycznych przykładów akcjonizmu jest performance „Antropometrie” Kleina. Artysta zaplanował wieloetapową akcję, która polegała m.in. na odciskaniu na płótnie ciał modelek  pomalowanych na niebiesko. Wszystko odbywało się przed publicznością,

Przykład 5

Jedną z najbardziej spektakularnych i największych akcji artystyczno‑społecznych przeprowadzonych przez Althamera było „Bródno 2000”. Artysta namówił swoich sąsiadów z bloku, aby konkretnego dnia, o wyznaczonej godzinie zgasili lub zapalili światła w mieszkaniach. Wynikiem tego działania było utworzenie świetlnego napisu „2000” na elewacji.
Althamer swoje akcje nazywa „reżyserowaniem rzeczywistości” i wskazuje w nich na sprawczą rolę artysty, który nie tylko integruje określoną społeczność, ale również wytrąca jej członków z utartych torów postrzegania świata.

R1KRPMN52JDVV

Ilustracja przedstawia pracę Pawła Althamera „Bródno 2000”. Dzieło pochodzi z 2000 roku. Fotografia podzielona jest w dwie części. W górnej części widoczny jest rząd bloków w ciągu dnia. W dolnej części widzimy natomiast ten sam rząd bloków wieczorową porą. W części mieszkań zapalone są światła. Z oddali zapalone światła na blokach twarzą liczbę 2000. Autorem pracy jest polski rzeźbiarz, performer, twórca instalacji i filmów wideo.

Przykład 6

PerformancePerformans (performance)Performance akcjonistów często wywoływały skandale. Od lat 70. XX wieku działania performerów stawały się coraz bardziej popularne. Na oczach widzów odbywały się spektakle, które często zaskakiwały i szokowały swa bezpośredniością, nagością, brutalizmem. Łączeniem body artuBody artbody artu, czyli sztuki ciała z prezentacją „na żywo” akcji, w których dochodziło nawet do samookaleczeń. Szokujące działania akcjonistów wiedeńskich, ustąpiły miejsca Marinie Abramović, która rozpowszechniła performanceperformans (performance)performance. Jej wystąpienia, poza osobistym, często zaangażowane były politycznie. W jednym z ostatnich wystąpień każdy z uczestników, siedząc naprzeciw artystki, miał kilka minut, aby spojrzeć w jej oczy i w ten sposób dzielić się emocjami.

R1XJJJM8BP694

Ilustracja przedstawia performance Mariny Abramović "The Artist Is Present”. W niewielkim wnętrzu przy stole, naprzeciw siebie siedzą na krzesłach: przodem do widza artystka i tyłem - kobieta. Obie postaci są jakby zastygłe w bezruchu i wpatrują się w siebie. W tle widoczna jest grupa ludzi przyglądających się siedzącym.

Przykład 7

AkcjonizmakcjonizmAkcjonizm przeniknął także do innych dziedzin artystycznych oraz życia publicznego. Stał się elementem koncertu, wystąpienia publicznego, reklamą. Często do udziału w nich zatrudnia się artystów, znane osoby ze świata filmu, sztuki, ale zdarza się, że uczestnikami są sami zainteresowani. Zapoznaj się z fotografią prezentująca gwiazdę muzyki pop, której występy i wystąpienia przybierają często charakteru performanceperformans (performance)performance.

R1ORLHJ1OCS7O

Prostokątna fotografia prezentuje kobietę o długich, szarych włosach. Ubrana jest w turkusowy gorset ozdobiony srebrnymi kółkami oraz rękawiczki z dodatkową, czarną siatką. Artystka leży na scenie podpierając się na przedramieniu oraz łokciu. W ręku trzyma czarno‑niebieski mikrofon. Posiada mocny makijaż brwi i oczu. Na nosie oraz ustach nałożoną ma czarną, dużą maskę, na środku której świeci czerwony led. Scena podświetlona jest czerwonym i fioletowym światłem.

R3R5PTRDQ7SR7

Ilustracja przedstawia fotografie kobiety w trzech różnych stylizacjach. W centrum przedstawiona kobieta ma różowo‑niebieskie, długie włosy. Kobieta ubrana jest w sukienkę, która imituje surowe mięso, czarne kabaretki oraz kryształowy naszyjnik i bransoletkę. W jednej dłoni trzyma mikrofon, a w drugiej srebrną statuetkę na czarnej podstawce. Po lewej stronie kobieta posiada krótkie, blond włosy. Odziana jest w szeroką, różową suknię z długimi rękawami oraz dużą kokardę na głowie. Posiada biało‑czarny, wyraźny makijaż oczu oraz różowe usta. Po prawej stronie kobieta ma czarne włosy spięte w koka. Ubrana jest w srebrno‑brokatowy strój w kształcie wiązki rulonów w kształcie zwężających się końców. W środku wiązki znajduje się otwór na głową. Kobieta pochyla się delikatnie do przodu. Jej makijaż oczu oraz ust jest czarny.

Akcjonizm

• Akcjonizm ukształtował się ok. lat 50‑tych XX wieku w Europie Zachodniej;

• akcjonizm to przeprowadzanie w miejscach publicznych akcji, które miały szokować i prowokować widzów. Ich celem było zwrócenie uwagi na określoną ideę lub skomentowanie bieżących problemów społecznych, politycznych i obyczajowych;

• przykładami akcjonizmuakcjonizmakcjonizmu są zjawiska parateatralne, interdyscyplinarne oddziałujące na wzrok, słuch, smak oraz dotyk;

• w akcjonizmie chodzi o działanie, wszechstronną percepcję procesu twórczego przez publiczność;

• akcjonizm walczy z obojętnością, jego celem jest zaangażowanie widza;

• formą akcjonizmu może być happeninghappeninghappening, performanceperformans (performance)performance;

• przedstawiciele akcjonizmu to, m.in.: Joseph Beuys, Marina AbramovićPaweł Althamer, Tadeusz Kantor.

• plastyka: https://zpe.gov.pl/a/wybrane-trendy-w-dzialaniach-plastycznych-ii-pol-xx-wieku–kierunki-artysci-dziela-techniki/DTJMZSYtN

• historia sztuki: https://zpe.gov.pl/b/codziennosc-i-historia-w-polskiej-sztuce-krytycznej-po-roku-2000/PPHDgL7Rs

• język polski: https://zpe.gov.pl/b/dramat-tozsamosci/P17mywh10

• kształcenie zawodowe: https://zpe.gov.pl/b/polska-sztuka-krytyczna-lat-90/Ph0dqnekp