R3XloqEowEWgQ1
Ilustracja przedstawia znaczek pocztowy. W centrum grafiki znajduje się twarz Karola Szymanowskiego. Za nią umieszczone są nuty. Z prawej strony znaczka umieszczony jest napis: 1882 Karol 1937 Szymanowski.

Karol Szymanowski - między Młodą Polską, a neoklasycyzmem

bg‑pink

Dla ciekawskich

Muzyczna geografia szlakiem Szymanowskiego

Ćwiczenie 1

Zanim zaczniesz rozwiązywać zadania, odszukaj na mapie regiony, z których czerpał Szymanowski i dowiedz się więcej na temat ich folkloru. Będą to: Podhale, Kurpie, Mazowsze i Kujawy.

R1dH0UXAHzgh3
Ilustracja interaktywna przedstawia mapę folklorystyczną Polski. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje. Na południu oznaczone nr 1 Podhale. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się informacja: Folklor podhalański, słynna jest snycerka podhalańska, którą to techniką, oprócz mebli, zdobione były ściany domów. Łyżnik podhalański jest wyrazem najwyższego kunsztu snycerskiego. Charakterystyczny dla regionu jest męski taniec - zbójnicki. Na północy oznaczone nr 2 Kaszuby. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się informacja: Folklor kaszubski - Kaszubów wyróżnia język, który nie jest tylko gwarą, ale oddzielnym językiem regionalnym, w którym wydawane są książki i czasopisama, emitowane są programy radiowe i telewizyjne, uczniowie w szkołach uczą się tego języka, a nawet mogą zdawać z niego maturę. W okolicach Krakowa, punkt 3. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się informacja: Z Krakowa i okolic wywodzi się krakowiak - polski taniec narodowy. Kraków słynie również z budowy szopek bożonarodzeniowych. W centrum zaznaczono punkt 4 Kujawy i punkt 5 Kurpie. Po naciśnięciu punktu 4 wyświetli się napis: Folklor kujawski - na Kujawiach malowano sprzęty domowe, z których najbardziej charakterystyczną jest skrzynia kujawska. Po naciśnięciu punktu 5 wyświetli się napis: Folklor kurpiowski. Kurpie słyną z wycinanek, rozróżniamy dzięki podziałowi: te pochodzące z Puszczy Białej (miasto Pułtusk) i z terenu puszczy zielonej. Wycinanki obok tkaniny, były główną ozdobą izby Kurpiowskiej. Kurpie to również tereny licznie występujących drewnianych kapliczek. Najbardziej znane są te z okolic miejscowości Kadzidło. W kapliczkach najczęściej umieszczona jest figurka św. Jana Nepomucena.
Mapa folklorystyczna Polski, online‑skills, CC BY 3.0

Balet Harnasie

Polecenie 1

Przeczytaj tekst źródłowy, z którego dowiesz się, w jaki sposób przyszły kompozytor baletu Harnasie związał się z Zakopanem.

Rozwój Zakopanego jako uzdrowiska datuje się od około 1860 roku, kiedy to malarz Walery Eljasz i warszawski lekarz Tytus Chałubiński odkryli jego walory. Wśród kuracjuszy znaleźli się m.in. H. Sienkiewicz, S. Żeromski, M. Karłowicz, W. Żeleński, Z. Noskowski i wielu innych przedstawicieli polskiej elity, którzy ulegli panującej ówcześnie modzie na Zakopane.

Wieść o zaletach Zakopanego dotarła także do państwa Szymanowskich, zamieszkałych w Tymoszówce na Ukrainie. Matka Szymanowskiego – Dominika Teodora Anna – bardzo lubiła podróże. Zapewne uległa też reklamie leczniczych zalet klimatycznych i postanowiła podkurować małego Karola, który od wczesnego dzieciństwa chorował na gruźlicę. W swoją pierwszą daleką, kilkudniową podróż do Zakopanego wyruszył Karol wraz z rodzeństwem i matką w 1894 roku […].

O następnych śladach pobytu kompozytora w Zakopanem dowiadujemy się z pamiętników wielkiego pianisty Artura Rubinsteina. Pobyt Szymanowskiego na Podhalu w 1904 roku był znaczący i ważny dla młodego kompozytora: zaprzyjaźnił się z wybitnym pianistą, zawarł bliższą znajomość z Żeromskim […] mocno emocjonalnie związał się z Witkiewiczem. Zakopane stało się więc miejscem debiutu Szymanowskiego jako pianisty i kompozytora.

Lata 1922 – 1927 to czas, kiedy Szymanowski wielokrotnie przyjeżdżał do Zakopanego z zamiarem poświęcenia się pracy twórczej. O rozrywki dbali jego zakopiańscy przyjaciele. Razem z nimi aktywnie uczestniczył niemal we wszystkich góralskich weselach i chrzcinach. Na weselach, mimo swej niesprawności, tańczył z panną młodą, a także pełnił zaszczytne obowiązki „pytaca” i drużby. W wolnych chwilach zapisywał melodie wygrywane przez kapelę Bartusia Obrochty. To właśnie dzięki niemu poznał tajniki góralskiego grania, obrzędową przynależność przyśpiewek i rytmiczność podhalańskich tańców. Wpłynęło to na fascynację kompozytora oryginalnością i niezwykłą ekspresją muzyki górali.

Szymanowski, jako jeden z pierwszych analizował muzykę góralską pod względem formalnym, wydobywał z niej idiom, dzięki któremu otrzymywał brzmienie podhalańskie. Na różne sposoby artystyczne przetwarzał folklor, na przykład wykorzystywał w harmonii zdwojenia tercji i kwint, w instrumentacji nawiązywał do brzmienia kapel góralskich, w treści przedstawiał obrzędy i obyczaje. Dłuższe cytaty z muzyki góralskiej można odnaleźć tylko w planie melodycznym w Harnasiach. Denerwował się, gdy przypisywano mu sięganie do pieśni ludowej. Mówił, że w takich twierdzeniach jest „zbyt dużo przesady, bo folklor jest dla niego jedynie czynnikiem inspirującym”.

Szymanowski z czasem zameldował się w Atmie […]. W Atmie przede wszystkim pracował. To tam zakończył kilkuletnią pracę nad baletem Harnasie, skomponował 12 pieśni kurpiowskich, IV Symfonię na fortepian i orkiestrę, którą poświęcił Rubinsteinowi.

5 listopada 1935 roku wyjechał do Paryża na premierę Harnasiów. Do Atmy nigdy już nie powrócił. Kilkakrotnie przebywał na leczeniu w sanatoriach. W końcu pogarszający się stan zdrowia sprawił, że Szymanowski udał się na leczenie do kliniki w Lozannie. Tam zmarł 29 marca 1937 roku, tęskniąc do zakopiańskich przyjaciół i do widoku ukochanego Giewontu.

1
Ćwiczenie 2

Obejrzyj grafikę interaktywną przedstawiającą archiwalne fotografie i zdobądź dodatkowe informacje na temat historii baletu.

R1WIHEs0n20SC
Ilustracja interaktywna przedstawia kolarz archiwalnych zdjęć i ilustracji dotyczących „Harnasi”. Na poszczególnych częściach kolarzu punkty interaktywne pod którymi, kryją się wyjaśnienia dotyczące poszczególnych grafik Punkt 1. Irena Lorentowicz - projekt kostiumu do baletu Harnasie. Paryż 1936 (ze zbiorów Muzeum Teatralnego w Warszawie), karolszymanowski.pl, Punkt, 2 umieszczony jest na nutach. 4 pięciolinie nad nimi oznaczenia wykonawcze: andante tranquillo i dolce imprevisando. Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Harnasie. Balet‑pantomima w 3 obrazach na tenor solo, chór mieszany i orkiestrę op. 55, obraz 1, karolszymanowski.pl, Punkt 3 znajduje się na plakacie. Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Afisz zapowiadający Harnasie Karola Szymanowskiego w Paryżu. Autor plakatu: Z.Czermański. Autor fot.: J. Makowsky. Paryż, 1936, karolszymanowski.pl, Punkt 4 znajduje się na czarno białym zdjęciu z przedstawienia Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Harnasie Karola Szymanowskiego. Scena zbiorowa (Obraz II, Scena 8). Paryż, 1936, karolszymanowski.pl, Punkt 5. znajduje się na czarno białym zdjęciu scenografii do przedstawienia. Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Harnasie Karola Szymanowskiego na scenie Teatru Wielkiego w Poznaniu. Autor fot.: Maksymowicz. Poznań, 1947, karolszymanowski.pl, Punkt 6. znajduje się na fotografii przedstawiającej zamyśloną dziewczynę i leżącego wyżej od niej zbójnika. Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Harnasie Karola Szymanowskiego na scenie Teatru Wielkiego w Poznaniu. Barbara Bittnerówna w roli Dziewczyny, Jerzy Kapliński jako Harnaś. Autor fot.: Maksymowicz. Poznań, 1947, Punkt 7. znajduje się na zdjęciu, gdzie na scenie ze scenografią izby znajduje się jeden zbójnik. Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Harnasie Karola Szymanowskiego na scenie Teatru Wielkiego w Poznaniu. Barbara Bittnerówna w roli Dziewczyny, Jerzy Kapliński jako Harnaś. Autor fot.: Maksymowicz. Poznań, 1947, karolszymanowski.pl, Punkt 8 znajduje się na zdjęciu kadru z filmu, u podnóża skały stoi zbójnik. Po naciśnięciu punktu pojawia się napis: Harnasie op. 55, Jacek Schmidt - scenariusz, reżyseria, Witold Gruca - choreografia, Krystyna Szczepańska‑May - scenografia, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej w Warszawie, Balet Teatru Wielkiego w Łodzi, Witold Rowicki - dyrygent, 1987
Archiwalne fotografie i ilustracje dot. „Harnasi”, na podstawie: karolszymanowski.pl, CC BY 3.0

Muzyka podhalańska była ważnym źródłem inspiracji dla Karola Szymanowskiego, zwłaszcza w balecie Harnasie skomponowanym na orkiestrę, chór mieszany i tenor solo. Fabuła baletu ma kontekst mitologiczny, nawiązuje do porwania Persefony przez Hadesa.

Libretto Harnasiów Karola Szymanowskiego

Akt I. Balet rozpoczyna redyk, czyli pędzenie owiec na górskie pastwiska. Na hali tańczą juhasi i młode góralki. Jest też młody góral i góralka, którzy mają się pobrać, ale jest również nieznajomy mężczyzna, który budzi niepokój w sercu przyszłej panny młodej. Nieznajomy znika i niebawem pojawiają się zbójnicy, a w Harnasiu dziewczyna rozpoznaje nieznajomego. Między Harnasiem a dziewczyną rodzi się miłość. Scena kończy się tańcem zbójników przy ognisku.

Akt II. W góralskiej chacie odbywa się wesele. Narzeczona niechętnie przyjmuje czepiec od Narzeczonego, rozpoczyna się porywający góralski taniec przerwany wtargnięciem zbójników i walką. Harnaś porywa pannę młodą. Jeden ze zbójników strzałem z pistoletu gasi światło i chata pogrąża się w ciemnościach.

Epilog. Na tle gór Harnaś i porwana dziewczyna ukazani są jako szczęśliwa para.

W balecie Harnasie ukazana jest poetycka metafora góralszczyzny, obrzędy, obyczaje, muzyka i taniec. Niektóre z melodii góralskich Szymanowski cytuje dosłownie, inne przetwarza a jeszcze inne tworzy na ich wzór. Największym wyzwaniem dla realizacji scenicznej jest bogactwo oryginalnego materiału folklorystycznego wyrażonego poprzez taniec. Na początku i końcu ukazana jest również postać Starego Grajka nawiązującego do Sabałowego bajania.

Jeśli zapis słowny wersja libretta Harnasiów nie przypadł Ci do gustu. to może przy da Ci się bardziej sugestywna poniżej przygotowana prezentacja?

RLAUM2gF5dXSy
Film edukacyjny pt. „Libretto Harnasiów Karola Szymanowskiego”. W kwietniu 1923 r. Karol Szymanowski przyjął zaszczytną funkcję drużby weselnego i zapraszał gości na wesele swych przyjaciół: Heleny Roj-Kozłowskiej (Gąsienicy-Roj) i Jerzego Mieczysława Rytarda. Jarosław Iwaszkiewicz, nawiązując do dramatu Stanisława Wyspiańskiego, określił góralskie wesele Rytardów powtórzeniem parady bronowickiej. Zaślubiny, podczas których przygrywała kapela Bartłomieja Obrochty, stały się bezpośrednim impulsem powstania baletu Harnasie. Nad librettem współpracował Szymanowski z Heleną i Jerzym Rytardami oraz Jarosławem Iwaszkiewiczem. Jest to balet-pantomima w trzech obrazach na tenor solo, chór mieszany i orkiestrę. Bohaterami utworu są bezimienni: Dziewczyna, Pasterz i Zbójnik. W I obrazie, rozpoczynającym się sceną redyku, Dziewczyna spotyka górala, który wyznaje jej miłość. Obraz II – góralskie wesele, przerwane zostaje wtargnięciem zbójników i porwaniem dziewczyny. Statyczny obraz III, epilog, ukazuje na tle krajobrazu tatrzańskiego parę kochanków. Premiera baletu miała miejsce w roku 1935 w Pradze. Rok później wystawiono go w operze paryskiej, a premiera polska odbyła się już po śmierci Szymanowskiego, w roku 1938.
Libretto „Harnasiów” Karola Szymanowskiego, online-skills, CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3

Posłuchaj kilku epizodów z baletu Harnasie, zwróć uwagę na opisy, które pomogą ci w odbiorze dzieła.

Marsz zbójnicki - rozpoczyna go śpiew tenora Hej, idę w las . Mocnym akcentem jest tu różnorodna barwa instrumentów oraz wielość rytmów.

RM9OSV24EXJP4
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna się zaśpiewem mężczyzny: Hej, idę w las. Później muzyka jest marszowa, pełna zaskakujących plam dźwiękowych, łączących brzmienie muzyki współczesnej i folkloru góralskiego.
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Hej, idę w las. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online-skills, CC BY 3.0.

Taniec zbójnicki – oparty na motywach melodii góralskiej W murowanej piwnicy, w którym dominuje rytmika.

R8PENVRJ3DZT1
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna się szybkimi przebiegami dźwięków w wykonaniu smyczków, później pojawiają się trąbki, które jakby wzywały na alarm, później puzony powtarzają kilkukrotnie jeden motyw, później smyczki pełnym swoim brzmieniem grają melodię “W murowanej piwnicy” w wyjątkowej harmonizacji.
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- W murowanej piwnicy. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online-skills, CC BY 3.0.

Wesele – chór wykonuje autentyczną pieśń góralską Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto

R17U2KSML67FO
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna kotłami, potem chór bardzo głośno śpiewa: Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Trąbki grają tryumfalną frazę. Wejście chóru i trąbek powtarza się 3 razy.
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online-skills, CC BY 3.0.

Cepiny – słychać tu najstarszą polską pieśń Oj chmielu, chmielu.

R5OLHRSD4TCOO
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna się rzewną melodią, graną przez flet. Potem smyczki cichutko, legato, powoli grają połowę melodii Oj chmielu, chmielu. Później obój gra drugą połowę melodii. Melodia powtarza się jeszcze raz ale wykonana jest bardziej dramatycznie, a instrumentom smyczkowym towarzyszą groźne pomrukiwania instrumentów dętych.
Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Oj, Chmielu chmielu.

Popod turnie – pieśń zbójnicka w wykonaniu chóru pochodząca z najbardziej dramatycznej części baletu, w którym następuje napad zbójników i porwanie panny młodej. W dalszej części chór wykonuje jeszcze inne pieśni zbójnickie: Poćciez chłopcy, poćciez zbijać i Spotkołek cie w lesie, widziołek cie w polu.

R1H3ODA2FM7CZ
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Na nagraniu chór, głośno, przy głośnym akompaniamencie śpiewa: Pocież chłopcy, pocież zbijać, bo nie mamy za co pijać.
Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Popod turnie, popod lasy.

Sześć Pieśni Kurpiowskich

RHFboq4TwXmlJ
Ilustracja przedstawia Zespół Pieśni i Tańca „Kurpie Zielone” w czasie występu. Kobiety ubrane są w tradycyjny strój kurpiowski. Mają na sobie wzorzyste spódnice. czarne pantofle, gorsety oraz ozdobne koszule z szerokimi rękawami.
Zespół Pieśni i Tańca „Kurpie Zielone” w czasie występu, wrotapodlasia.pl, CC BY 3.0.

Innym regionem, z którego czerpał Karol Szymanowski były Kurpie. Inspirowany folklorem tego regionu Szymanowski skomponował cykl Sześciu pieśni kurpiowskich. Było to zupełnie nowe potraktowanie aparatu wykonawczego, jakim jest chór mieszany a cappellaA cappellaa cappella dające początki XX - wiecznej literaturze chóralnej. Szymanowski w swym indywidualnym stylu przetworzył pieśni, czerpiąc melodie ze zbioru Puszcza kurpiowska w pieśni ks. Władysława Skierkowskiego. Kompozytor wybrał 6 ze 115 pieśni weselnych:

Panie muzykancie, ostatnia z cyklu pieśni to apoteoza ludowego tańca. Szymanowski nawiązuje w niej do stylistyki kapeli ludowej: burczybasaBurczybasburczybasa, burdonuburdonburdonu, trójdzielnego metrum. W trzeciej części pieśni słychać oberkaOberekoberka.

Ćwiczenie 4

Po wysłuchaniu opowiedz, w jaki sposób Szymanowski wykorzystuje język muzyki, aby ukazać odrębność regionu Kurpiowszczyzny?

R1Yg4hGDrz6C5
Ilustracja przedstawia wzór kurpiowski. Na białym tle znajduje się pomarańczowy wzór, który prawdopodobnie jest wycinanką. Na wycinance drzewo i dwa ptaszki. Pod spodem pomarańczowy napis Kurpie. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: Chór Polskiego Radia w Krakowie, Tadeusz Dobrzański, Alojzy Kluczniok oraz pojawia się możliwość odtworzenia nagrania. Utwór wykonany jest przez chór i solistów. Rozpoczyna się rytmicznym śpiewem mężczyzn, potem kobiety szybko i wyraźnie śpiewają “Panie muzykancie prosim grać do tańca…” Na tym tle solistka, wysoki głos żeński śpiewa swoją wokalizę. W drugiej części niskie męskie głosy śpiewają słowa “Panie muzykańcie” na tle tego rytmicznego parlando śpiewa swoją solówkę kobieta. W ostatniej części pojawiają się motywy podobne do tych z pierwszej części. Cały utwór kończy się okrzykiem.
Karol Szymanowski, Panie muzykancie z cyklu Sześciu pieśni kurpiowskich, online-skills, CC BY 3.0.
RuZg0QIwgXdFu
Ćwiczenie 5
Odpowiedz na pytanie: Jak nazywa się specyficzna mowa danego regionu, w której zapisane są teksty Sześciu pieśni kurpiowskich?

Mazurki

MazurkiMazurekMazurki Szymanowskiego z rytmami muzyki ludowej Mazowsza i Kujaw owiane są duchem muzyki tatrzańskiej. Te utwory na fortepian są na wskroś modernistyczneModernizmmodernistyczne. Warto przy tej okazji podkreślić, że Szymanowski był współzałożycielem Młodej PolskiMłoda PolskaMłodej Polski w muzyce, czyli grupy kompozytorów, których celem było wskrzeszenie muzyki polskiej na tle muzyki europejskiej.

Ćwiczenie 6

Posłuchaj Mazurka nr 1, zwróć uwagę na echa muzyki podhalańskiej.

R1N5u7llE6eh6
Ilustracja przedstawia wzór kurpiowski. Na białym tle znajduje się pomarańczowy wzór, który prawdopodobnie jest wycinanką. Na wycinance drzewo i dwa ptaszki. Pod spodem pomarańczowy napis Kurpie. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: Karol Szymanowski, Mazurek nr 1 op. 50, wykonawca: muzycy z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Na nagraniu Mazurek wykonywany na fortepianie. Rozpoczyna się rytmicznym akompaniamentem, imitującym grę kapeli podhalańskiej. Później pianista wykonuje melodie oparte na skali góralskiej. Muzyka zmienia swój charakter czasami jest nostalgiczna, czasami żywa, taneczna.
Karol Szymanowski, Mazurek nr 1 op. 50, AMFN, CC BY 3.0.

Tańce polskie na fortepian

Ćwiczenie 7

Z cyklu Tańce polskie na fortepian wysłuchasz KrakowiakaKrakowiakKrakowiaka. Jest to utwór będący stylizacją tego tańca. Podczas słuchania zwróć uwagę na trzyczęściową budowę utworu, z kontrastową liryczną środkową częścią oraz charakterystyczną dla tego tańca synkopąSynkopasynkopą. Zapamiętaj nazwisko autorki grafiki pokazującej tańczącą parę.

RyuUKrL8zAiZy
Ilustracja interaktywna to grafika Zofii Stryjeńskiej przedstawiająca parę tańczącą krakowiaka. Postacie ubrane są w tradycyjne stroje ludowe. Mężczyzna ma szerokie spodnie w biało‑czerwone paski, długi granatowy kaftan, pas z metalowymi kółkami, wysokie czarne kozaki z cholewami. Na głowie ma czerwoną czapkę ozdobioną pawimi piórami. Kobieta ma szeroką spódnicę w kwiaty, fartuch, czarny ozdobiony gorset, białą bluzkę, na szyi czerwone korale, na głowie wysoki wianek ozdobiony kolorowymi tasiemkami .Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: Karol Szymanowski, Krakowiak z cyklu Tańce na fortepian wykonanie: Muzycy z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy oraz pojawi się możliwość odtworzenia muzyki. Na nagraniu krakowiak wykonany na fortepianie. Muzyka jest wesoła, w rytmie charakterystycznym dla krakowiaka.
Zofia Stryjeńska, Krakowiak z cyklu Tańce Polskie, Źródło: zpe.gov.pl
bg‑pink

Biblioteka muzyczna

RDR40bsSrpGWP
Utwór: Koncert skrzypcowy Nr 1, część 2, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonawca: Agata Szymczewska wraz z Orkiestrą Symfoniczną Varsovia. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Karol Szymanowski, „I koncert skrzypcowy”, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „I koncert skrzypcowy”, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór: Koncert skrzypcowy Nr 1, część 2, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonawca: Agata Szymczewska wraz z Orkiestrą Symfoniczną Varsovia. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.

Rt09b9klys1xg1
Utwór: „Źródło Aretuzy”, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada zróżnicowane tempo zmieniające się w trakcie utworu. Cechuje się spokojnym, sentymentalnym charakterem.
Karol Szymanowski, „Mity, cz. I. Źródło Aretuzy”, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Mity, cz. I. Źródło Aretuzy”, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: „Źródło Aretuzy”, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada zróżnicowane tempo zmieniające się w trakcie utworu. Cechuje się spokojnym, sentymentalnym charakterem.

R1KfEvuWI1jki1
Utwór: „Trzy fragmenty z poematów Jana Kasprowicza op. 5 nr 1, Święty Boże”, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym, sentymentalnym charakterem.
Karol Szymanowski, „Trzy fragmenty z poematów Jana Kasprowicza op. 5 nr 1, Święty Boże”, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Trzy fragmenty z poematów Jana Kasprowicza op. 5 nr 1, Święty Boże”, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: „Trzy fragmenty z poematów Jana Kasprowicza op. 5 nr 1, Święty Boże”, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym, sentymentalnym charakterem.

RGq1svbW9fQLS
Utwór: Uwertura koncertowa E-dur, Op. 12, autorstwa: Karol Szymanowski, Wykonawca: Filharmonia Warszawska, dyrygent - Antoni Wit. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się wesołym, skocznym charakterem.
Karol Szymanowski, „Uwertura koncertowa E-dur”, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Uwertura koncertowa E-dur”, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór: Uwertura koncertowa E-dur, Op. 12, autorstwa: Karol Szymanowski, Wykonawca: Filharmonia Warszawska, dyrygent - Antoni Wit. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się wesołym, skocznym charakterem.

R14b6X5Zfrepw1
Utwór: „Etiuda fortepianowa b-moll op. 4 nr 3”, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada zróżnicowane tempo zmieniające się w trakcie utworu. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Karol Szymanowski, „Etiuda fortepianowa b-moll op. 4 nr 3”, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Etiuda fortepianowa b-moll op. 4 nr 3”, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: „Etiuda fortepianowa b-moll op. 4 nr 3”, autorstwa: Karol Szymanowski, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada zróżnicowane tempo zmieniające się w trakcie utworu. Cechuje się żywiołowym charakterem.

R1RET8OK59RLH
Utwór: Karol Szymanowski, Etiuda b‑moll op. 4 nr 3. Etiuda b‑moll op. 4 nr 3 jest utworem przeznaczonym na fortepian. Posiada umiarkowane tempo (Andante. In modo d’una canzone) i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się spokojnym, smutnym charakterem.
Karol Szymanowski, „Etiuda b-moll” op. 4 nr 3, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Etiuda b-moll” op. 4 nr 3, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: Karol Szymanowski, Etiuda b‑moll op. 4 nr 3. Etiuda b‑moll op. 4 nr 3 jest utworem przeznaczonym na fortepian. Posiada umiarkowane tempo (Andante. In modo d’una canzone) i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się spokojnym, smutnym charakterem.

RtCZKfw8kiFuZ
Utwór: Karol Szymanowski, Allah Akbar. Allah Akbar jest utworem przeznaczonym na sopran i fortepian. Posiada umiarkowane tempo (Moderato assai) i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się przeraźliwym, tajemnicznym charakterem.
Karol Szymanowski, „Allah, Akbar”, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Allah, Akbar”, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór: Karol Szymanowski, Allah Akbar. Allah Akbar jest utworem przeznaczonym na sopran i fortepian. Posiada umiarkowane tempo (Moderato assai) i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się przeraźliwym, tajemnicznym charakterem.

Re94g28vh7FTd
Utwór: Karol Szymanowski, Mazurek op. 50 nr 1. Mazurek op. 50 nr 1 jest stylizowanym tańcem przeznaczonym na fortepian. Posiada wolne tempo (Sostenuto. Molto rubato) i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się tajemniczym, folklorystycznym charakterem.
Karol Szymanowski, „Mazurek” op. 50 nr 1, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, „Mazurek” op. 50 nr 1, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: Karol Szymanowski, Mazurek op. 50 nr 1. Mazurek op. 50 nr 1 jest stylizowanym tańcem przeznaczonym na fortepian. Posiada wolne tempo (Sostenuto. Molto rubato) i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się tajemniczym, folklorystycznym charakterem.

R997euGqrLfDo
Utwór: Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowski Uwoz mamo. Uwoz mamo jest pieśnią przeznaczoną na mezzosopran i fortepian. Posiada wolne tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się spokojnym, kurpiowskim charakterem.
Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowskie - „Uwoz mamo”, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowskie - „Uwoz mamo”, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowski Uwoz mamo. Uwoz mamo jest pieśnią przeznaczoną na mezzosopran i fortepian. Posiada wolne tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się spokojnym, kurpiowskim charakterem.

R1aQg9M48PevZ
Utwór: Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowskie Leć głosie po rosie. Leć głosie po rosie jest pieśnią przeznaczoną na sopran z towarzyszeniem fortepianu. Posiada wolne tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się spokojnym, kurpiowskim charakterem.
Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowskie - „Leć głosie po rosie”, AMFN, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowskie - „Leć głosie po rosie”, AMFN, CC BY 3.0.

Utwór: Karol Szymanowski, Pieśni kurpiowskie Leć głosie po rosie. Leć głosie po rosie jest pieśnią przeznaczoną na sopran z towarzyszeniem fortepianu. Posiada wolne tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się spokojnym, kurpiowskim charakterem.

RDUM1BG94H7KS
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna się zaśpiewem mężczyzny: Hej, idę w las. Później muzyka jest marszowa, pełna zaskakujących plam dźwiękowych, łączących brzmienie muzyki współczesnej i folkloru góralskiego.
Źródło: Karol Szymanowski-balet Harnasie- Pieśń hej, idę w las.Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online-skills, CC BY 3.0.
RDANVU1PG5POU
Karol Szymanowski‑balet Harnasie - Pieśń hej, idę w las, Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej. Nagranie rozpoczyna się zaśpiewem mężczyzny: Hej, idę w las. Później muzyka jest marszowa, pełna zaskakujących plam dźwiękowych, łączących brzmienie muzyki współczesnej i folkloru góralskiego.
Karol Szymanowski‑balet Harnasie- Pieśń hej, idę w las.Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski‑balet Harnasie- Pieśń hej, idę w las.Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Karol Szymanowski‑balet Harnasie - Pieśń hej, idę w las, Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej. Nagranie rozpoczyna się zaśpiewem mężczyzny: Hej, idę w las. Później muzyka jest marszowa, pełna zaskakujących plam dźwiękowych, łączących brzmienie muzyki współczesnej i folkloru góralskiego.

R1O77URQ3K9U7
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna się szybkimi przebiegami dźwięków w wykonaniu smyczków, później pojawiają się trąbki, które jakby wzywały na alarm, później puzony powtarzają kilkukrotnie jeden motyw, później smyczki pełnym swoim brzmieniem grają melodię “W murowanej piwnicy” w wyjątkowej harmonizacji.
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- W murowanej piwnicy. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online-skills, CC BY 3.0.
R1COHMV8ERULZ
Karol Szymanowski- balet Harnasie- W murowanej piwnicy. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski- balet Harnasie- W murowanej piwnicy. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

R1JSK5J1DH676
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna kotłami, potem chór bardzo głośno śpiewa: Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Trąbki grają tryumfalną frazę. Wejście chóru i trąbek powtarza się 3 razy.
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online-skills, CC BY 3.0.
R16SXPG26FH6Z
Utwór Karola Szymanowskiego, balet Harnasie - Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Nagranie rozpoczyna kotłami, potem chór bardzo głośno śpiewa: Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Trąbki grają tryumfalną frazę. Wejście chóru i trąbek powtarza się 3 razy.
Karol Szymanowski- balet Harnasie- Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski- balet Harnasie- Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Utwór Karola Szymanowskiego, balet Harnasie - Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Nagranie rozpoczyna kotłami, potem chór bardzo głośno śpiewa: Ani mi cie nie zol, ani mi cie luto. Trąbki grają tryumfalną frazę. Wejście chóru i trąbek powtarza się 3 razy.

R1A59PZ13D84G
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagranie rozpoczyna się rzewną melodią, graną przez flet. Potem smyczki cichutko, legato, powoli grają połowę melodii Oj chmielu, chmielu. Później obój gra drugą połowę melodii. Melodia powtarza się jeszcze raz ale wykonana jest bardziej dramatycznie, a instrumentom smyczkowym towarzyszą groźne pomrukiwania instrumentów dętych.
Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Oj chmielu, chmielu.
R17RN5MOXC2LR
Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

R1PNRQJMVFFZG
Ilustracja interaktywna przedstawia harnasi. Po naciśnięciu punktu wyświetla się napis: balet „Harnasie” op. 55, wykonawca Filharmonia Narodowa oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Na nagraniu chór, głośno, przy głośnym akompaniamencie śpiewa: Pocież chłopcy, pocież zbijać, bo nie mamy za co pijać.
Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: Karol Szymanowski- balet Harnasie- Popod turnie, popod lasy.
R1ZU4D36F713C
Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, balet Harnasie op. 55, Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

R1N5u7llE6eh6
Ilustracja przedstawia wzór kurpiowski. Na białym tle znajduje się pomarańczowy wzór, który prawdopodobnie jest wycinanką. Na wycinance drzewo i dwa ptaszki. Pod spodem pomarańczowy napis Kurpie. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: Karol Szymanowski, Mazurek nr 1 op. 50, wykonawca: muzycy z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Na nagraniu Mazurek wykonywany na fortepianie. Rozpoczyna się rytmicznym akompaniamentem, imitującym grę kapeli podhalańskiej. Później pianista wykonuje melodie oparte na skali góralskiej. Muzyka zmienia swój charakter czasami jest nostalgiczna, czasami żywa, taneczna.
Karol Szymanowski, Mazurek nr 1 op. 50, AMFN, CC BY 3.0.
RQJOH87B752X9
Karol Szymanowski, Mazurek nr 1 op. 50
Źródło: AMFN, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, Mazurek nr 1 op. 50
Źródło: AMFN, licencja: CC BY 3.0.

R1Yg4hGDrz6C5
Ilustracja przedstawia wzór kurpiowski. Na białym tle znajduje się pomarańczowy wzór, który prawdopodobnie jest wycinanką. Na wycinance drzewo i dwa ptaszki. Pod spodem pomarańczowy napis Kurpie. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: Chór Polskiego Radia w Krakowie, Tadeusz Dobrzański, Alojzy Kluczniok oraz pojawia się możliwość odtworzenia nagrania. Utwór wykonany jest przez chór i solistów. Rozpoczyna się rytmicznym śpiewem mężczyzn, potem kobiety szybko i wyraźnie śpiewają “Panie muzykancie prosim grać do tańca…” Na tym tle solistka, wysoki głos żeński śpiewa swoją wokalizę. W drugiej części niskie męskie głosy śpiewają słowa “Panie muzykańcie” na tle tego rytmicznego parlando śpiewa swoją solówkę kobieta. W ostatniej części pojawiają się motywy podobne do tych z pierwszej części. Cały utwór kończy się okrzykiem.
Karol Szymanowski, Panie muzykancie z cyklu Sześciu pieśni kurpiowskich, online-skills, CC BY 3.0.
R1NFFOR25Z8E7
Karol Szymanowski, Panie muzykancie z cyklu Sześciu pieśni kurpiowskich
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6LD57FX5

Karol Szymanowski, Panie muzykancie z cyklu Sześciu pieśni kurpiowskich
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

A cappella
A cappella

[wł., ‘jak w kaplicy’, ‘w stylu kaplicowym’], śpiew bez akompaniamentu instrumentów, rodzaj muzyki przeznaczonej do wykonania chóralnego; powstał na gruncie muzyki kościelnej (rozkwit w XVI w.); ogólnie — muzyka chóralna bez udziału instrumentów. Można śpiewać solo a cappella.

Burczybas
Burczybas

instrument ludowy zbudowany z beczki, naciągnie tek skóry i włosia końskiego, które się pociera mokrymi rękami.

Burdon
Burdon

niezmienny pod względem wysokości dźwięk basowy pełniący funkcję prymitywnego akompaniamentu melodii wykonywanej w wyższym rejestrze.

Oberek
Oberek

polski taniec ludowy, wyróżniający się wśród tańców 3‑miarowych o rytmach mazurkowych (kujawiak, mazur) szybkim tempem i wirowym ruchem par tancerzy.

Mazurek
Mazurek

ogólna nazwa szeregu polskich trójmiarowych tańców ludowych z akcentami na drugą i trzecia miarę. Nazwa mazurka podobnie jak mazura są pochodnymi nazwy regionu – Mazowsza.  W etnografii muzycznej wyróżnia się tzw. rytmy mazurkowe charakterystyczne dla różnych tańców i pieśni nietanecznych. Z tego względu mazurki mogą mieć charakter mazura, oberka, kujawiaka, ksebki, odsibki, okrągłego, owczarka i innych tańców ludowych. Różnorodność takich rytmów występuje w stylizowanych mazurkach Fryderyka Chopina.

Mazurek stylizowany posiada duże zróżnicowanie tempa oraz charakteru. W okresie romantyzmu mazurki nabrały melancholijnego charakteru, co często nie pozwalało na wykorzystanie go jako muzyki nadającej się do tańca - w tego typu utworach tempo i dynamika często zmieniały się diametralnie.

Modernizm
Modernizm

termin określający pojawiające się na przełomie epok nowatorskie prądy w sztukach, ale także odnoszony do przemian jakie miały miejsce na przełomie XIX i XX w.

Młoda Polska
Młoda Polska

nazwą Młoda Polska w muzyce określa się grupę kompozytorów działających na przełomie XIX i XX w. (K. Szymanowski, L. Różycki, G. Fitelberg, A. Szeluto oraz zbliżony do grupy Młodej Polski ok. 1906 M. Karłowicz). Łączyli się oni w nowe nurty muzyki europejskiej, nawiązali do osiągnięć neoromantyzmu muzycznego, zwłaszcza do twórczości R. Wagnera, R. Straussa oraz kompozytorów Potężnej Gromadki; kompozytorzy Młodej Polski współdziałali organizacyjnie (m.in. wspólne koncerty i publikacje utworów) do I wojny światowej.

Krakowiak
Krakowiak

Jeden z pięciu polskich tańców narodowych i jednocześnie jest najstarszym, pochodzącym z końcówki XIV wieku, był popularny wśród szlachty w całej Polsce. Krakowiak to dynamiczny i skoczny taniec w metrum parzystym (zwykle 2/4).

Synkopa
Synkopa

nieprawidłowość metro‑rytmicznego w toku utworu, wykorzystywany jako środek stylistyczny; przesunięcie naturalnego akcentu metrycznego na dźwięk nieakcentowany przez wydłużenie wartości rytmicznej nuty nieakcentowanej, charakterystyczny dla niektórych tańców np. krakowiaka.

Słownik
Grażyna Bacewicz i Andrzej Panufnik- neoklasycyzm XX wieku: doświadczenie wojny i emigracji, łączenie tradycji z nowym językiem muzycznym.