Przemiany cywilizacyjne po 1918 roku

W ostatnich latach XIX wieku nikt z mieszkańców ziemi nie przypuszczał, że sprawy ludzkie śledzone są pilnie i dokładnie przez inteligencje o wiele od ludzkich wyższe, ale niemniej jak one śmiertelne. Nikomu nawet na myśl nie przyszło, że podczas kiedy ludzie krzątali się około spraw swoich, zabiegi ich były obserwowane i studiowanie – w niedzielny wieczór 30 października 1938 r. w wielu amerykańskich domach w eter poleciał dźwięczny głos amerykańskiego aktora Orsona Wellesa. Słuchowisko było  radiową adaptacją wydanej kilkadziesiąt lat wcześniej powieści Wojna światów, która opisywała inwazję Marsjan na Ziemię. Audycja zrobiła ogromne wrażenie. Wielu radiosłuchaczy było przekonanych, że to reportaż z rzeczywistych wydarzeń, które były opisywane przez świadka. W niektórych stanach wybuchła panika. To wydarzenie pokazuje, jak mass media oddziałują na świadomość zbiorową.

Świat w nowej odsłonie

Pierwszym symptomem zmian był szybki przyrost naturalny. Na początku XX w. świat zamieszkiwało 1,6 mld ludzi. W ciągu 27 lat liczba ta wzrosła o kolejne pół miliona. Wpływ na to miała ogólna poprawa warunków życia oraz spadek umieralności. Międzywojnie było też czasem większych niż przed I wojną światową migracji. Wiele osób opuszczało swoje ojczyzny w celu poprawy warunków materialnych, wyjeżdżano głównie do Stanów Zjednoczonych (np. w latach 1920–1924 przybyło tam ok. 1,8 mln osób). Ludzie byli także zmuszeni do zmiany swoich miejsc zamieszkania z przyczyn politycznych, np. kraj opuściło wielu Rosjan po przejęciu władzy przez bolszewików czy Polaków po podpisaniu pokoju ryskiego w 1921 r.

Coraz więcej osób decydowało się na przeprowadzkę do miast. Wzrost populacji oraz postęp technologiczny zaowocowały rozrostem terytorialnym ośrodków miejskich. Na początku XX w. najbardziej zurbanizowanym krajem była Wielka Brytania, a Londyn z 7 mln mieszkańców był największą metropolią na świecie. Szybko i prężnie rozwijały się też miasta amerykańskie. Nowy Jork, Chicago czy Filadelfia stały się olbrzymimi aglomeracjami z ponadmilionową populacją. Coraz bardziej powszechny stawał się dostęp do szkolnictwa. Dzieci w wieku od 7 do 14 lat zostały objęte obowiązkiem edukacji (Francja i Wielka Brytania prawo to wprowadziły jeszcze w XIX w.).

Kobiety mają głos

Jedną z najważniejszych zmian mających miejsce w okresie międzywojennym była zmiana statusu kobiety. Proces emancypacji rozpoczął się jeszcze pod koniec XIX w., ale I wojna światowa doprowadziła do jego przyspieszenia. Ponieważ wielu mężczyzn powołano na front, kobiety zostały zmuszone do przejęcia ich obowiązków w zakładach pracy, fabrykach i w rodzinach. W trakcie wojny światowej lub tuż po jej zakończeniu w wielu krajach kobiety otrzymały prawa wyborcze.

Zapoznaj się ze schematem na ilustracji i wykonaj polecenie

R92C17A58TXU6

Linia czasu na tle zdjęcia młodych kobiet trzymających duży plakat z napisem: Votes for women. Linia czasu podpisana od góry: Nadanie praw wyborczych kobietom. Na linii czasu zaznaczono: 1893 - Nowa Zelandia; 1902 - Australia (z wyjątkiem rdzennej ludności aż do 1962 roku); 1906 - Finlandia; 1908 - Dania; 1913 - Norwegia; 1915 - Islandia; 1917 - Kanada, Holandia, Rosja, Łotwa, Estonia, Urugwaj; 1918 - Polska, Litwa, Niemcy, Austria, Wielka Brytania, Azerbejdżan, Armenia, Kirgistan; 1919 - Szwecja, Węgry, Belgia (w pełni w 1948), Luksemburg, Gruzja, Białoruś, Ukraina; 1920 - Stany Zjednoczone, Albania, Czechosłowacja; 1922 - Irlandia, Birma; 1924 - Mongolia, Kazachstan, Tadżykistan, Turkmenistan; 1929 - Mołdawia, Rumunia; 1930 - Turcja (w pełnie w 1934), Republika Południowej Afryki; 1931 - Portugalia (w pełni 1976), Hiszpania, Sri Lanka; 1932 - Brazylia, Malediwy, Tajlandia; 1934 - Kuba;1937 - Filipiny, Bułgaria; 1939 - Salwador.

Kobiety otrzymały także szersze możliwości podjęcia kształcenia na wyższych szczeblach oraz udział w życiu politycznym. Nie brakowało wśród nich takich, które zasłynęły w świecie nauki i techniki (np. w latach 1920‑1935 na Uniwersytecie Jagiellońskim 15 kobiet otrzymało stopień docenta). Jedną z konsekwencji zmiany statusu kobiet był kryzys tradycyjnego modelu rodziny i małżeństwa. Następowało powolne odejście od rodziny patriarchalnej, w której najważniejszą rolę odgrywał mąż, zarabiający na utrzymanie rodziny, a żona zajmowała się opieką nad dziećmi i pracami domowymi. W wielu przypadkach kobietom nie wystarczała już taka rola.

Nie należy jednak przeceniać zmian, które nastąpiły w międzywojniu. Po zakończeniu I wojny światowej w wielu krajach odżyły tendencje konserwatywne – zaczęto domagać się powrotu kobiet do bardziej tradycyjnych ról. Te z nich, które decydowały się na podjęcie pracy zawodowej, nie mogły liczyć na to, że będą zarabiać tyle samo co mężczyźni, rzadko też pełniły funkcje kierownicze. Udział kobiet w życiu politycznym także był ograniczony, niewiele z nich było wybieranych do parlamentów i zajmowało ważne urzędy. Widoczny spadek liczby urodzeń w latach 30. spowodował, że sporo krajów europejskich zaczęło promować tradycyjny model rodziny.

R1DB1SL58OLUF

Obraz przedstawia człowieka na koniu, dmuchającego w podłużną trąbkę na której zawieszona jest chorągiew z herbem. Za nim idą kobiety. W tle widać drzewa i okrągły, biały budynek, zwieńczony kopułą - Kapitol. Na obrazie są również napisy: Official Program Woman Suffrage Procession. Washington D.C. March 3,1913

R1DNOQXJ7NR22

Zdjęcie przedstawia uśmiechnięta młodą kobietę, ubraną w ciemne, długie spodnie z paskiem, w które ma włożoną bluzkę w poziome paski. Kobieta ma ciemne włosy sięgające za ucho. Obok niej leży wielki pies, dog niemiecki. W tle widać krzewy oraz drzewa.

Masowe rozrywki

Dwudziestolecie międzywojenne przyniosło szereg nowości w zakresie techniki, które ułatwiały codzienne życie. W Stanach Zjednoczonych prężnie rozwijał się rynek sprzętów gospodarstwa domowego. Pojawiły się pralki, lodówki, odkurzacze. Wynalazki te szybko zadomowiły się w Europie i zrewolucjonizowały życie codzienne. Kobiety zyskały więcej wolnego czasu, który mogły przeznaczyć np. na pracę zawodową. Popularyzacji sprzętów gospodarstwa domowego sprzyjała powszechna w państwach rozwiniętych gospodarczo elektryfikacja miast i wsi. W wielu domach pojawiły się odbiorniki radiowe i gramofony. Zwłaszcza radio zaczęło odgrywać w życiu codziennym coraz ważniejszą rolę, stając się – obok czasopism i gazet – głównym kanałem przekazu informacji, rozrywki, a w państwach totalitarnych również propagandy. Przed wybuchem II wojny światowej w powszechnym użytku było na świecie kilkadziesiąt milionów radioodbiorników. Pojawienie się nowych i upowszechnienie istniejących środków masowego przekazu sprzyjało większemu dostępowi do kultury. To zaś prowadziło do ukształtowania się tzw. kultury masowej. W międzywojniu kultura nie miała już charakteru elitarnego. Była dostępna i zrozumiała dla ogółu.

Nowe trendy w modzie

Wysłuchaj audiobooka i wykonaj polecenia.

Sport

Okres międzywojenny przyniósł jeszcze jedną rozrywkę o charakterze masowym – sport. Najwyższymi rangą zawodami o charakterze sportowym były igrzyska. Nawiązywały one do antycznych igrzysk olimpijskich. Twórcą idei nowożytnych igrzysk był Pierre de Coubertin. Pierwszą nowożytną olimpiadę zorganizowano w Atenach w 1896 r., zimową – ponad ćwierć wieku później w 1924 r. w Chamonix we Francji. Oprócz tych dyscyplin na igrzyskach uprawiano również: gimnastykę, hokej na trawie, jeździectwo, kolarstwo, lekkoatletykę, pięciobój nowoczesny, pływanie, podnoszenie ciężarów, skoki do wody, strzelectwo, szermierkę, wioślarstwo, żeglarstwo. W czołówce państw zdobywających najwięcej medali znalazły się Stany Zjednoczone. Sport w dwudziestoleciu międzywojennym nie tylko służył kształtowaniu tężyzny fizycznej (w nazistowskich Niemczech to właśnie osoby sprawne pod względem fizycznym uznawane były za prawdziwych Aryjczyków), ale też stał się okazją wyrażania własnych emocji. Nowością było to, że coraz więcej kobiet uprawiało sport. Popularność zdobywały także nowe dyscypliny, takie jak boks, zapasy, piłka nożna czy hokej, które zyskiwały coraz liczniejsze grono kibiców.

R185CVLEO7Q2H

Panoramiczne zdjęcie przedstawia płytę dużego stadionu, na której stoją ustawieni w równe rzędy ludzie. Wokół umiejscowionej na dole płyty, trybuny zapełnione tysiącami ludzi.

Bliżej i szybciej

Wielkie zmiany zaszły w dziedzinach transportu i komunikacji. Do tej pory głównym środkiem przemieszczania się był pociąg. Początek wieku przyniósł dynamiczny rozwój motoryzacji. Pierwsze samochody pojawiły się już pod koniec XIX w. i szybko stały alternatywnym dla koni środkiem transportu. Długo jednak były dobrem luksusowym, kupowanym przez najzamożniejszych. Zmieniło się to wraz z wprowadzeniem taśmowej produkcji samochodów, dzięki czemu auta stały się tańsze i bardziej dostępne dla przeciętnego obywatela. Szybko wzrastała ich popularność. Na przykład w Stanach Zjednoczonych w 1920 r. notowano 8 mln samochodów, a tuż przed wybuchem II wojny światowej już niemal pięć razy więcej.

RFMKQ6DP1NJ6M

Zdjęcie przedstawia ludzi pracujących przy taśmie produkcyjnej. Mężczyźni stoją w dwóch rzędach, każdy ma przed sobą okrągły, stalowy element, prawdopodobnie elementy składowe samochodowego koła. Pod linią znajdują się skrzynki z małymi elementami montażowymi, między innymi ze śrubkami, podkładkami etc.

RNO8UJ8VDFEZS

Zdjęcie przedstawia jeden z pierwszych samochodów, ma otwarte drzwi, nie ma szyb w bocznych oknach. Jest tylko przednia szyba. Dach jest miękki, brezentowy, rozciągnięty na stelażu. Samochód stoi przy ulicy, w tle widać domy, latarnie.

Drugą zmianą, która zrewolucjonizowała sposób przemieszczania się, stało się upowszechnienie samolotów. Wykorzystywano je do pokonywania dużych odległości – do przewożenia przesyłek pocztowych i ciężkich ładunków. Z czasem samoloty zaczęły odgrywać ważną rolę w transporcie pasażerskim. Powstawały linie lotnicze, które obsługiwały przewóz ludności na różnych trasach.

R1AM9C359XDKO

Na zdjęciu znajduje się trzech mężczyzn. Jeden stoi na podwyższeniu i trzyma pojemnik w kształcie butli, obok niego widać fragmenty pierwszych samolotów: śmigło, skrzydła i dużą część kabiny. Niżej mężczyzna odbiera butlę od stojącego na podwyższeniu. Trzeci mężczyzna w garniturze przygląda się sytuacji.

R26DU6H1CMKTH

Zdjęcie przedstawia mężczyznę stojącego przed samolotem, w tle widać śmigło samolotu. Mężczyzna ma jasne spodnie i ciemną marynarkę.

Fabryka snów

R1468D43NFJK8

Ilustracja przedstawia plakat z Myszką Mickey, myszka uśmiecha się. Trzyma ster statku. Podpis na plakacie: Steamboat willie, Walt Disney Mickey Mouse.

Hollywood, dzielnicę Los Angeles, która stała się najważniejszym ośrodkiem rozwoju amerykańskiej kinematografii, nazwano „fabryką snów”, a kino stało się głównym źródłem rozrywki w dwudziestoleciu międzywojennym. Pierwsze filmy zaczęły powstawać na początku XX w. Przed wybuchem I wojny światowej na świecie istniało już tysiące sal kinowych. W latach 20. XX w. dominującą pozycję w świecie filmu zajęły Stany Zjednoczone. Początkowo filmy fabularne kręcono przeważnie w wersji niemej i czarno‑białej. Fabuła nie była zbyt rozbudowana, akcja toczyła się dość powoli, a cały sukces filmu opierał się na sugestywnej grze aktorskiej. Wśród wielkich gwiazd ówczesnego kina niemego należy wymienić Rudolfa Valentino, Gretę Garbo, Charliego Chaplina czy pochodząca z Polski Polę Negri. 

Dla zainteresowanych

Zapoznaj się z fragmentem filmu i odpowiedz na polecenie

R6ZCUXCXGAUNO

Film nawiązujący do treści materiału

Film nawiązujący do treści materiału

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R6ZCUXCXGAUNO

Film nawiązujący do treści materiału

1

Polecenie 6

Napisz , czy łatwo jest ci zrozumieć przekaz filmu niemego? Co jest najważniejsze w przypadku filmów niemych? 

R11NF7RXRR9D1

Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Pomyśl, jakie środki wyrazu w filmie niemym zastępują słowa – co pozwala widzowi zrozumieć historię i emocje bohaterów.

Pokaż odpowiedź

Przekaz filmu niemego można zrozumieć dzięki gestom, mimice, ruchowi postaci i scenografii, które pokazują emocje i sytuacje. W przypadku filmów niemych najważniejsze są wyrazista gra aktorska i czytelna akcja, które pozwalają widzowi śledzić fabułę bez słów.

Trenuj i ćwicz 

1

Ćwiczenie 3

Przeanalizuj opisy ilustracji oraz tekst zamieszczony poniżej. Rozstrzygnij, czy oba źródła odnoszą się do tego samego wynalazku.

Przeanalizuj opisy ilustracji oraz tekst zamieszczony poniżej. Rozstrzygnij, czy oba źródła odnoszą się do tego samego wynalazku.

Przeanalizuj opisy ilustracji oraz tekst zamieszczony poniżej. Rozstrzygnij, czy oba źródła odnoszą się do tego samego wynalazku.

Przeanalizuj ilustracje oraz tekst zamieszczony poniżej. Rozstrzygnij, czy oba źródła odnoszą się do tego samego wynalazku.

R1P38OE4C1FOM

Zdjęcie przedstawia mężczyznę w garniturze, siedzącego za biurkiem. Wokół niego widoczne są urządzenia elektryczne służące do nadawania sygnału radiowego.

R1BBFSRZCFO19

Na zdjęciu znajduje się urządzenie. Jest to płaska skrzyneczka, na której znajduje się jedno duże pokrętło, dwa małe wystające bolce, jeden poziomy wystający drążek, mała przyczepiona poziomo fiolka oraz tuż przy fiolce wystające ku górze kowadełko, w którym umieszczono rolkę z materiałem o strukturze siatkowanej. Rolka owinięta jest przezroczystą osłonką.

RBSHPXHD25195

Zdjęcie przedstawia skrzynkę. U dołu znajdują się trzy pokrętła. Powyżej półokrągła skala do nastawiania częstotliwości. Wyżej znajduje się otwór zasłonięty materiałem o strukturze siatki lub gęsto rozmieszczonych strun. Okrąg zajmuje ok 3/4 powierzchni największego boku skrzynki.

W kilku krajach europejskich prowadzone są obecnie intensywne badania nad […]. Badania te są niezwykle kosztowne, nic więc dziwnego, że pozwolić sobie na nie mogą tylko kraje, posiadające wielomilionowe rzesze słuchaczy radiowych. […] Polskie Radio, które jest w posiadaniu koncesji Ministerstwa Poczt i Telegrafów na budowanie i użytkowanie urządzeń radiowych, nie może sobie pozwolić na luksus pionierskiej pracy w dziedzinie […] i musi czekać na udoskonalenie tego wynalazku. Pewne jednak wstępne prace w dziedzinie […] są w Polsce przewidziane. W roku bieżącym Polskie Radio przewidziało już w budżecie pewne sumy […].

CART8 Źródło: „Gazeta Polska”, R. 8, nr 132 z 12 maja 1936 r., s. 9.

R14F7U7CC9KZB

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę, jaki kształt ma przedstawiony przedmiot i jaką może pełnić funkcję. Zastanów się, o jakim przedmiocie jest mowa w tekście.

Pokaż odpowiedź

Nie, ponieważ na ilustracjach zostało przedstawione radio, a w tekście jest mowa o telewizji.

1

Ćwiczenie 5

Przeanalizuj opis poniższego zdjęcia z okresu międzywojennego, przedstawia on rzeźbę znajdującą się przed Komitetem Olimpijskim w Berlinie w 1936 r. Sformułuj na jej podstawie dwa wnioski dotyczące roli sportu.

Przeanalizuj opis poniższego zdjęcia z okresu międzywojennego, przedstawia on rzeźbę znajdującą się przed Komitetem Olimpijskim w Berlinie w 1936 r. Sformułuj na jej podstawie dwa wnioski dotyczące roli sportu.

Przeanalizuj opis poniższego zdjęcia z okresu międzywojennego, przedstawia on rzeźbę znajdującą się przed Komitetem Olimpijskim w Berlinie w 1936 r. Sformułuj na jej podstawie dwa wnioski dotyczące roli sportu.

Przeanalizuj poniższe zdjęcie z okresu międzywojennego, przedstawia ono rzeźbę znajdującą się przed Komitetem Olimpijskim w Berlinie w 1936 r. Sformułuj na jej podstawie dwa wnioski dotyczące roli sportu.

RQGM74KZ69594

Zdjęcie przedstawia dwie rzeźby ustawione na placu. Wokół placu są budynki, na których wiszą flagi różnych państw. Rzeźby przedstawiają dwie nagie kobiety w pozycji biegnącej, jedna z nich trzyma gałązkę, druga wskazuje ręką na gałązkę. Druga rzeźba jest podobna, również znajduje się na niej dwóch nagich mężczyzn w pozycji biegnącej, jeden (z przodu) macha ręką, będąc lekko odwróconym na bok, drugi ręce ma zwieszone w lekkim wymachu.

R1CG3FABRRPER

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na przedmiot trzymany w ręku przez kobietę na pierwszym planie, co on symbolizuje? Zastanów się, dlaczego postaci sportowców są ukazane nago, czy było to wyrazem swobody obyczajowej w nazistowskich Niemczech?

Pokaż odpowiedź

Sport przynosi pokój, wiarę w lepszą przyszłość; doskonali ciała obywateli i ich ducha.

1

Ćwiczenie 6

Jednym z najważniejszych osiągnięć okresu międzywojennego była emancypacja kobiet. Dążenia do nadania kobietom pełni praw rozpoczęły się już w drugiej połowie XIX w. za sprawą ruchu sufrażystek. Poniższa ilustracja przedstawia kobietę przemawiającą z trybuny parlamentu. Określ, czy rycina ta jest wyrazem poparcia dla dążeń kobiet do otrzymania praw politycznych i większego udziału w życiu politycznym, czy wyrazem sprzeciwu.

R1MHQJOT8Q47B

Rysunek przedstawia dwie kobiety. Na pierwszym planie kobieta w obszernej sukni, rozkloszowanej u dołu, w ręce trzyma kawałek papieru, ręce ma wyciągnięte do przodu. Za nią siedzi kobieta trzymająca w ramionach dziecko. Na rysunku widoczny jest również mężczyzna, tuż przed pierwszą kobietą, między nimi jest murek, na którym leży cylinder.

RVDROF65MJPS7

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na scenę w tle, co robi speaker?

Pokaż odpowiedź

Rycina jest wyrazem sprzeciwu wobec nadania kobietom praw politycznych i dopuszczenia ich do udziału w pracach parlamentu, o czym świadczy scena ukazana w tle. W chwili gdy kobieta wygłasza przemówienie, speaker zabawia jej dziecko.

1

Ćwiczenie 7

Przyjrzyj się kadrowi z filmu w reżyserii Leni Riefenstahl oraz plakatowi promującemu film w reżyserii Siergieja Eisensteina. Jaka rola filmu została podkreślona w podanych przykładach? Uzasadnij odpowiedź, podając po dwa argumenty.

Zapoznaj się z opisem kadru z filmu w reżyserii Leni Riefenstahl oraz plakatowi promującemu film w reżyserii Siergieja Eisensteina. Jaka rola filmu została podkreślona w podanych przykładach? Uzasadnij odpowiedź, podając po dwa argumenty.

RP9ZSGL7R92LQ

Zdjęcie przedstawia duży plac. Na pierwszym planie widać żołnierzy ustawionych tyłem do widza w dwuszeregu, dalej jedna postać, przed nią kolejne trzy. Jeszcze dalej trzech żołnierzy odwróconych już w stronę widza wykonują gest charakterystyczny dla pozdrawiania Hitlera. Za nimi widzimy szerokie schody wychodzące na ogromną przestrzeń, gdzie znajduje się niezliczona ilość żołnierzy. Są ustawieni równo w rzędach. Za nimi wiszą pionowo trzy wielkie flagi ze swastyką.

R8C7M9L64MLAK

Plakat przedstawia żołnierza z pistoletem w ręce i groźnym grymasem na twarzy, obok niego jest rysunek orła. W dolnej części plakatu znajdują się postacie zmierzające w jednym kierunku. Napis widniejący na plakacie: OCTOBER

RS865HSJ19F6R

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na skalę i charakter przedstawionych wydarzeń.

Pokaż odpowiedź

W obu przykładach podkreślono propagandową rolę filmu; w pierwszym przykładzie poprzez ukazanie hitlerowskiego monumentalizmu i ładu; w drugim poprzez uwydatnienie pomnikowości postaci i niszczenia symboli związanych ze starym porządkiem, który został obalony w wyniku rewolucji październikowej.

Słownik