Mozaika polityczna II Rzeczpospolitej

Sejm Ustawodawczy (1919–1922) kończył swoją działalność w atmosferze narastającego konfliktu politycznego. Rozpoczęła się kampania wyborcza. Od początku obawiano się jej przebiegu. Pojawiały się apele o hamowanie temperamentówi języka, zwracano uwagę na to, jakie możliwe negatywne konsekwencje może za sobą pociągnąć rozpasana – jak pisano w ówczesnej publicystyce – kampania wyborcza. Obawy, jak się okazało, nie były bezpodstawne. Uczestnicy polskiej sceny politycznej nie przebierali ani w słowach, ani w metodach walki przedwyborczej. Zaroiło się od inwektyw rzucanych na czołowych polityków. Niewiele się zmieniło po wyborach. Spory i konflikty, które dawniej rozbrzmiewały na ulicach, przeniosły się na salę sejmową. Od listopada 1918 r. to ona stała się główną areną walki międzypartyjnej i taką też pozostała na długi czas.

Mozaika polityczna

Polska scena polityczna w dwudziestoleciu międzywojennym charakteryzowała się dużym zróżnicowaniem partii i stronnictw. Do sejmu w wyborach parlamentarnych z lat 1919‑1928 dostawało się kilkanaście komitetów wyborczych. Skutkowało to dużym rozdrobnieniem sceny politycznej, a to z kolei utrudniało tworzenie koalicji. Jeśli już do nich dochodziło, to były one bardzo niestabilne. Dodatkowo wrażenie chaosu pogłębiały ciągłe rozłamy i fuzje dokonujące się w partiach politycznych. W wyniku wyborów z 1922 r. w sejmie znalazło się 10 klubów parlamentarnych, a pod koniec tej kadencji było ich już 17. We wspomnianym okresie wiele partii przeszło też ewolucję, czego wyrazem było łączenie się stronnictw tej samej formacji. Proces ten nasilił się w latach 30., co było związane z koniecznością konsolidacji sił wobec narastającego konfliktu politycznego z sanacją.

1

Polecenie 1

Przeanalizuj plakat wyborczy i ulotkę z lat 1928–1930, a następnie wykonaj polecenia.

R4BE2HGU9O1OG

Ilustracja przedstawia ulotkę z tytułem: "Co marszałek Józef Piłsudski powiedział robotnikom o ubezpieczeniu na starość?". Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie przedstawiające delegację Górników i Robotników przyjętą przez marszałka Piłsudskiego w Belwederze. Ubrani są w służbowe garnitury z odznakami. Na fragmencie ulotki znajduje się następujący tekst: "Bracia robotnicy! Dzielimy się z Wami radosną wieścią. Dnia 26 lutego bieżącego roku byliśmy w Warszawie i zostaliśmy przyjęci jako delegacja górników i robotników na dłuższem posłuchaniu przez PREZESA RADY MINISTRÓW MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO. Przedstawiliśmy Marszałkowi ciężką dolę górników i robotników oraz ich nędzę w starości z powodu braku odpowiedniego ubezpieczenia. Marszałek Piłsudski zajął się gorąco tą sprawą i rozmawiał z nami prawie godzinę. Powiedział nam, że Rząd dawno już byłby wprowadził w życie ubezpieczenie robotników na starość, gdyby nie przeszkody, jakie sprawia ustawodawstwo pozostałe po 100‑letniej niewoli, kiedy byliśmy rozdarci na trzy części. Ponadto należy pamiętać, że wydać ustawę jest łatwo, ale przedtem należy upewnić się o jej wykonalności, aby nie pozostała tylko na papierze. Rząd ustawę obecnie opracowuje. W końcu Marszałek powiedział: Mogę was zapewnić, że ubezpieczenie na starość będziecie mieli. Bracia Robotnicy! Marszałek Piłsudski upoważnił nas powiedzieć wam o tym co też spełniamy z całą radością. Jaworzno, dnia 27 lutego 1928 rok." Poniżej fotografii widoczny jest tekst: "Towarzysze robotnicy! Za rządów Marszałka Piłsudskiego szybko podnosi się dobrobyt całego kraju i tem samem poprawia się położenie materialne klasy pracującej. Poprawę tę już odczuliśmy, a Rząd Marszałka Piłsudskiego nie poprzestaje na tem i usilnie dąży do dalszego gospodarczego rozwoju kraju. Nie rzuca pustych obietnic, jak to czyniły poprzednie rządy partyjnie i czynią jeszcze stronnictwa polityczne, ale daje rzeczywiste i rzetelne korzyści krajowi. My chcemy mu w tej zbożnej pracy dopomóc i dlatego przy wyborach do Sejmu dnia 4 marca 1928 roku i do Senatu 11 marca 1928 roku oddamy swoje głosy na jego listę numer 1 bezpartyjnego bloku współpracy Marszałka Piłsudskiego."

RX2QOO94FC7GB

Ilustracja przedstawia plakat z mężczyznę w średnim wieku z szablą w ręce. Ma charakterystyczne, sumiaste wąsy. Stoi na pierwszym planie. Jest ubrany w mundur z licznymi odznaczeniami i orderami oraz czapkę z daszkiem. Wokół jest tłum ludzi unoszących kartkę z cyfrą 1. Na górze ilustracji jest napis: "W jedność siła, z marszałkiem zwycięstwo -1".

RGN9Z6DEBLAE2

Odpowiedz, do głosowania na jakie ugrupowanie one zachęcają. Uzasadnij swoją odpowiedź. (Uzupełnij) Wskaż trzy środki perswazyjne, do których się odwołano celem wywarcia większego wpływu. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Kto jest przedstawiony na plakacie i o kim jest mowa w ulotce? Z którym ugrupowaniem należy kojarzyć tę postać? W jaki sposób została ukazana?

Pokaż odpowiedź

BBWR, ponieważ jest to partia sygnowana przez Józefa Piłsudskiego, który został przedstawiony na plakacie i o którym jest mowa w ulotce. Środki perswazyjne to: pionowa kompozycja na plakacie, podkreślająca władczość, miecz w ręku, dający do zrozumienia, że marszałek obroni naród przed niebezpieczeństwem, jest jedyną osobą, która może wprowadzić jedność w społeczeństwie; w ulotce pokazano, że jest dostępny dla ludzi, przyjmuje delegacje.

Partie polityczne funkcjonujące w dwudziestoleciu międzywojennym reprezentowały ruch narodowy, ludowy, socjalistyczny i komunistyczny; po zamachu majowym doszło jeszcze ugrupowanie wysuwające ideę współpracy z rządem. Ugrupowania, które rozpoczynały swoją działalność po odzyskaniu niepodległości, przetrwały w różnej formie do wybuchu II wojny światowej.

Bóg i naród - ruch narodowy

R491JT3JPBC211

Zdjęcie przedstawia posąg mężczyzny stojący w parku. Jest on ubrany w płaszcz, marynarkę, koszulę i krawat. Na lewym ramieniu ma powieszoną torbę. W lewej ręce trzyma książkę. W prawej ręce trzyma kapelusz. Przed pomnikiem są kwiaty.

Największą popularnością w pierwszych latach niepodległości cieszyła się Narodowa Demokracja, zwana w skrócie endecją. Głównymi jej przywódcami byli Roman Dmowski oraz bracia Władysław i Stanisław Grabscy.

Partia ta swoimi korzeniami sięgała XIX w. W 1919 r. ugrupowanie zmieniło nazwę na Związek Ludowo‑Narodowy. Najważniejszym hasłem, wokół którego skupiał się program ideologiczny partii, był nacjonalizm. Endecja postulowała utworzenie państwa narodowego z ograniczonymi prawami innych mniejszości, zwłaszcza Żydów i Niemców, propagowała konserwatywny model Polaka katolika oraz opowiadała się za ideą solidaryzmu społecznego. W pierwszym okresie funkcjonowania demokracji parlamentarnej (do 1926 r.) endecja wchodziła w koalicje rządowe z innymi ugrupowaniami prawicowymi lub centroprawicowymi: chadecją oraz PSL‑Piast.

R1QODESEVM4LX

Mapa przedstawia wynik listy Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej z 1922 r. Wynik poparcia powyżej 70% osiągnięto w północnej części Polski w kilku miejscach na zachodzie. Wynik 60‑70% osiągnięto w północnej Polsce, 40‑50% na północnym wschodzie, 30‑40% na wschodzie i w części południowych krańców Polski. Wynik 20‑40% osiągnięto na południowym wschodzie, a 10‑20% w centralnej części Polski, natomiast 5‑10% na północy. 0% poparcia dla Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej osiągnięto w powiatach znajdujących się na wschodzie kraju.

RQJ7F4O7CUSVF

Mapa przedstawia wyniki poparcia dla Listy Bloku Katolicko‑Narodowego w wyborach do Sejmu w 1928 roku. Powyżej 50% poparcia osiągnięto w małej części terenu na północy Polski. Wynik 40‑50 % w kilku rejonach na północy oraz północnym zachodzie, 30‑40% na części obszaru na północy kraju, 20‑30% na dużej części na północnym zachodzie Polski, a 10‑20% poparcia w kilku miejscach w środkowej części Polski oraz na południu. 5‑10 % poparcia zdeklarowały miejscowości na południu kraju rozrzucone po całym paśmie oraz jeden rejon na północnym wschodzie, a poniżej 5% wykazała południowa część Polski, kilka rejonów na wschodzie oraz jeden na północnym wschodzie. 0% poparcia dla Listy Bloku Katolicko‑Narodowego w wyborach do Sejmu wykazała duża ilość mieszkańców zajmujących tereny na wschodzie kraju i na jego północy.

Zamach majowy oznaczał dla Roman Dmowskiego i polityków związanych z reprezentowaną przez niego opcją polityczną spektakularną klęskę i odsunięcie od władzy. Zmusił partię do przewartościowania swojego programu i zmiany taktyki walki partyjnej. W grudniu 1926 r. powstał Obóz Wielkiej Polski – organizacja polityczna o charakterze ponadpartyjnym, która miała skupiać wszystkich polityków o nastawieniu prawicowym. Struktura tego ugrupowania była zbliżona do organizacji partii faszystowskich, a w programie akcent położono na kwestie narodowe z wyłączeniem praw innych narodów. Ugrupowanie to było najliczniejsze w Polsce przełomu lat 20. i 30. (liczyło od 200 do 300 tys. członków), ale nie doprowadziło do zjednoczenia całej prawicy. 

W łonie Obozu z czasem zaczął się wyodrębniać silnie radykalny nurt, którego rdzeniem byli młodzi działacze. Z ich inicjatywy w 1934 r. powstał Obóz Narodowo- Radykalny (później rozbił się na dwa ugrupowania: ONR‑Falanga i ABC).

Niezależnie funkcjonowało Stronnictwo Narodowe (przemianowane ze Związku Ludowo‑Narodowego w 1928 r.) ze swoim umiarkowanym programem polskiej prawicy, opartym na służbie narodowi, solidaryzmie i religii katolickiej. Partia ta traciła jednak wpływy i znaczenie na rzecz ugrupowań bardziej radykalnych i związanych ze środowiskiem Obozu.

Chrześcijańska demokracja

REG5JV45PGG5U1

Na zdjęciu widoczny jest pomnik mężczyzny. Ubrany jest w płaszcz, koszulę i krawat. Na pomniku widnieje napis: Wojciech Korfanty 1873‑1939.

Na prawej stronie sceny politycznej, obok endecji, znalazła się również chadecja, czyli Chrześcijańska Demokracja. Podstawę programu tej partii stanowiła społeczna nauka Kościoła katolickiego (w szczególności encyklika papieża Leona XIII Rerum novarum z 1891 r.). Chadecy podzielali w dużym stopniu poglądy endecji: postulowali solidaryzm społeczny i oparcie się na religii. Jednocześnie partia ta występowała przeciwko socjalizmowi i komunizmowi, stając na straży własności prywatnej. Po zamachu majowym chadecy przeszli do opozycji i współdziałali w ramach Centrolewu, a od 1937 r. w ramach nowo utworzonego ugrupowania zwanego Stronnictwem Pracy.

Chłop potęgą jest i basta

R1O2ZFP8DPVRR1

Obrazek przedstawia grupę mężczyzn ustawionych do zdjęcia. Jedni stoją, drudzy siedzą. Wszyscy mężczyźni są ubrani w garnitury oraz koszule. Trzymają sztandar z napisem: Polskie Stronnictwo Ludowe z symbolem białego orła.

W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości, obok ugrupowań związanych z ruchem narodowym, ważną rolę na polskiej scenie politycznej odgrywały stronnictwa chłopskie. Z powodu różnic ideowych nie udało się doprowadzić do zjednoczenia ruchu ludowego. Największym spośród ugrupowań ludowych było Polskie Stronnictwo Ludowe‑Piast (PSL‑Piast), reprezentujące interesy bogatych chłopów. Jego działacze opowiadali się za reformą rolną polegającą na przekazaniu ziemi małorolnym i bezrolnym chłopom, ale z pełnym odszkodowaniem dla właścicieli. Postulowali też tworzenie dużych gospodarstw rolnych. PSL‑Piast wyznawał światopogląd chrześcijański. Głównym działaczem i niekwestionowanym liderem tej partii był Wincenty Witos, przed zamachem majowym pełniący kilkukrotnie funkcję premiera.

Drugim ugrupowaniem chłopskim, o bardziej radykalnym programie, był PSL‑Wyzwolenie. Elektorat tej partii stanowili głównie ubodzy chłopi oraz pracownicy rolni oczekujący na przeprowadzenie reformy rolnej. 

Celem partii było zabezpieczenie interesu warstwy chłopskiej. Działacze PSL‑Wyzwolenie postulowali radykalną reformę rolną bez odszkodowania. Uważali, że podstawą gospodarki jest rolnictwo, i głosili konieczność uspołecznienia najważniejszych gałęzi przemysłu. Początkowo PSL‑Wyzwolenie poparło zamach majowy Józefa Piłsudskiego, ale później znalazło się wśród ugrupowań tworzących Centrolew; w ramach sojuszu związani z tą partią politycy działali na rzecz obalenia systemu rządów sanacyjnych.

W dwudziestoleciu międzywojennym ruch ludowy ulegał licznym przekształceniom. W 1931 r. wszystkie jego odłamy połączyły się i utworzyły Stronnictwo Ludowe, którego program został zradykalizowany, a głównym hasłem stały się reforma rolna bez odszkodowania oraz agraryzm.

RERQ731QZE6UU

Ilustracja przedstawia herb. Znajdują się na nim trzy kłosy zboża oraz sierp na zielonym tle w kształcie półkola z rączką.

RT87FNFJXOCQG

Ilustracja przedstawia symbol czterolistnej koniczyny. Koniczyna ma czarne liście, w środku znajdują się białe linie symbolizujące unerwienie.

Za wolność, równość i sprawiedliwość społeczną

RL516TL9U9K741

Ilustracja przedstawia mężczyznę ubranego w garnitur i koszulę. Ma on siwe włosy i krótką brodę. Przemawia na mównicy w sejmie. Na trybunach siedzą ludzie.

Najważniejszą partią polskiej lewicy była Polska Partia Socjalistyczna – ugrupowanie o bogatym doświadczeniu i tradycji. Z nim związany był Józef Piłsudski, ale po zakończeniu wojny zdecydował się na wystąpienie. Początkowo wydawało się, że partia ta będzie dominować na polskiej scenie politycznej, wyniki wyborów parlamentarnych przekreśliły jednak te nadzieje.

Polscy socjaliści głosili hasła odbudowy Polski jako republiki demokratycznej. W sferze gospodarczej i społecznej postulowali program radykalnych reform. Domagali się przekazania na własność społeczeństwa podstawowych gałęzi przemysłu (np. wydobywczego) oraz wprowadzenia praw pracowniczych, m.in. 46‑godzinnego tygodnia pracy, zakazu pracy dla dzieci, prawa do organizowania strajków i uczestnictwa w związkach zawodowych, równej płacy dla obu płci za tę samą pracę. Socjaliści w początkowym okresie funkcjonowania demokracji parlamentarnej stali w opozycji wobec rządów centroprawicowych. W 1926 r. PPS poparła zamach majowy Józefa Piłsudskiego, a zorganizowany przez nią strajk kolejarzy uniemożliwił rządowi przerzucenie sił do stolicy. W późniejszych latach doszło do rozłamu w PPS‑ie. Część działaczy przeszła do opozycji i stanowiła główną siłę Centrolewu – sojuszu partii centrowych i lewicowych zwalczających autorytarne rządy Józefa Piłsudskiego.

Z czerwoną gwiazdą

R1CNXFP7Z6ZHB1

Ilustracja przedstawia na pierwszym planie mężczyznę z pistoletem w prawej ręce, lewą rękę ma uniesioną do góry. Ma on naszytą czerwoną gwiazdę na czapce oraz na bluzie oraz liczbę 37. Stoi naprzeciwko innego mężczyzny. Znajdujący się za nim ludzie wchodzą do tunelu. Nad nim jest cyfra 13. Ludzie nad tunelem chodzą w koło czerwonej wyspy związani liną. Na szczycie stoi mężczyzną z pistoletem w ręce. Ma on na ubraniu czerwoną gwiazdę. W centralnej części plakatu jest napis: "Robotnice i robotnicy! Jeżeli oddacie swe głosy na 37 lub 13 to czeka was taki raj!"

Na marginesie polskiej sceny politycznej znajdowali się komuniści. Komunistyczna Partia Robotnicza Polski (od 1925 r. Komunistyczna Partia Polski) została utworzona w 1918 r. z połączenia Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL) oraz PPS‑Frakcji Rewolucyjnej. Celem działaczy tej partii było przeprowadzenie radykalnej rewolucji społecznej, która doprowadziłaby do zniesienia dotychczasowego porządku społecznego oraz nacjonalizacji gospodarki. Komuniści domagali się likwidacji państwa polskiego oraz wcielenia jego ziem do ZSRS.

Od początku swojego istnienia partia komunistyczna działała w Polsce nielegalnie. W okresie największego rozkwitu, czyli w połowie lat 30. XX w., liczyła ok. 10 tys. członków; przeważali w tym składzie Żydzi, Białorusini i Ukraińcy. W 1937 r. Stalin podjął decyzję o delegalizacji Komunistycznej Partii Polski. Jej główni działacze zostali wezwani do Moskwy, gdzie ich zamordowano. Przeżyli wyłącznie ci, którzy w tym czasie przebywali w polskich więzieniach.

We współpracy z rządem

Zamach majowy i przejęcie władzy przez obóz sanacji przyniosły duże zmiany na polskiej scenie politycznej. Większość ugrupowań prawicowych i centrolewicowych przeszła do opozycji, zreorganizowała swoją taktykę i metody walki politycznej. Powstały nowe organizacje o bardziej radykalnych programach. Przekształceniom uległy też warunki rywalizacji politycznej. Posłowie opozycyjni byli szykanowani, a wybory fałszowane (np. wybory brzeskie z 1930 r.). Elitę rządzącą reprezentował w sejmie założony w 1927 r. Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem z Walerym Sławkiem, bliskim współpracownikiem Piłsudskiego, na czele. W założeniu nie miała to być partia polityczna, lecz organizacja zrzeszająca ludzi o różnych poglądach i interesach, wyznających kult Józefa Piłsudskiego oraz te same wartości. W rzeczywistości BBWR stał się ugrupowaniem dążącym głównie do utrzymania władzy przez ekipę sanacyjną:

Po śmierci Józefa Piłsudskiego BBWR uległ rozpadowi, Walery Sławek rozwiązał go w 1935 r. Próbą reaktywacji organizacji był Obóz Zjednoczenia Narodowego utworzony na polecenie marszałka Rydza‑Śmigłego. Ugrupowanie to nie pełniło jednak funkcji platformy jednoczącej wszystkich polityków związanych z obozem rządzącym.

Dla zainteresowanych

Film edukacyjny - zapoznaj się i wykonaj polecenia

R15MBMG4RQOSS

Film opowiadający o polskiej scenie politycznej w dwudziestoleciu międzywojennym.

Film opowiadający o polskiej scenie politycznej w dwudziestoleciu międzywojennym.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R15MBMG4RQOSS

Film opowiadający o polskiej scenie politycznej w dwudziestoleciu międzywojennym.

Polecenie 2

Oceń polską scenę polityczną przed zamachem majowym i po nim. Jaki wpływ miał zamach majowy na stosunki polityczne w Polsce?

R1M86U6C12T1T

Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Pokaż podpowiedź

Skup się na chaosie i konfliktach przed zamachem oraz na zmianie stylu rządzenia po 1926 roku.

Pokaż odpowiedź

Przed zamachem majowym scena polityczna była bardzo niestabilna — rządy zmieniały się często, partie ostro ze sobą rywalizowały, a parlament był mocno podzielony. Panował chaos i brak skuteczności w podejmowaniu decyzji. Zamach majowy całkowicie zmienił tę sytuację: po 1926 r. władzę przejęła sanacja, która ograniczyła rolę parlamentu i osłabiła partie polityczne. W polityce pojawiło się więcej autorytarnych metod sprawowania władzy, a opozycja była spychana na margines lub poddawana represjom. Wpływ zamachu polegał więc na przejściu od niestabilnej demokracji do bardziej scentralizowanego i kontrolowanego systemu rządów.

Polecenie 3

Ekspert w swojej wypowiedzi przedstawił tezę, iż po zamachu majowym, mimo znacznego ograniczenia demokracji, życie polityczne w II RP nadal kwitło. Napisz krótką (maks. 10 zdań) polemikę z tą tezą.

R1LVMSV9814VO

Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, czy ograniczenia wobec opozycji i wzrost roli sanacji sprzyjały rzeczywistemu rozwojowi polityki.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź (polemika): Nie zgadzam się z tezą, że życie polityczne po zamachu majowym „kwitło”. Choć formalnie istniały partie i wybory, to ich znaczenie było znacznie ograniczone przez dominację sanacji. Opozycja była osłabiana, a niekiedy zastraszana, czego symbolem stał się proces brzeski. Parlament stopniowo tracił wpływ na państwo, a najważniejsze decyzje zapadały w wąskim gronie współpracowników Piłsudskiego. Rząd częściej narzucał swoją wolę, niż negocjował kompromisy. Zamiast demokratycznej debaty pojawiła się polityczna kontrola i presja. W tych warunkach trudno mówić o rozkwicie życia politycznego — raczej o jego ograniczeniu i podporządkowaniu jednemu obozowi.

Trenuj i ćwicz 

1

Ćwiczenie 4

Przeanalizuj poniższe źródła i rozstrzygnij, czy były one elementem kampanii wyborczej tej samej partii (koalicji) politycznej. Uzasadnij swoje zdanie.

Źródło A

Czymś Wasze – Pepeesem,
Z kim się bratasz? Z samym biesem.
Co przynosisz polskiej chacie? Wielką figę w marynacie.
Czego aże chcesz? Nie chcę pracy.
Kto ci mistrzem? Wódz Ignacy.
Kogo pragniesz mieć u steru? Matadora z Belwederu.
W co ubierasz swą ojczyznę? W wielki pasek i drożyznę.
Kogo znieść nie możesz zgoła? Duchowieństwa i kościoła.
Kto ci serce rozwesela? Luba dziatwa z Izraela.
Kto bez ciebie byłby zerem? Wyzwolenie z Enpeerem.
Czym wojujesz na wyborach? Siłą pięści i w ozorach.
A co w myślach twoich bryka? Czerezwyczajna bolszewika
Jaki standar twój? Czerwony.
Jakie cele? Krwawe plony.
Wierzysz w Boga? Powiedz szczerze.
Szczerze mówię, w nic nie wierzę.

CART23Cytat za: Andrzej Paczkowski, Prasa a kultura polityczna w Drugiej Rzeczypospolitej: kampania wyborcza 1922 r., „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 17/4, 1978, s. 108.

Źródło B

R165AFF6QTDEF

Rysunek przedstawia plakat propagandowy. Na ilustracji jest napis: "Patrzcie, dokąd prowadzi naród lewica". Po prawej stronie stoją ludzie z transparentami: komuniści, N.P.R. Po lewej są ludzie z transparentami: Wyzwolenie, Okoń, P.P.S. . Środkiem idzie tłum ludzi i wpada w przepaść.

RRJ5C2JTB92X7

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, dla jakich ugrupowań charakterystyczny był kolor czerwony i w jaki sposób partia ta została przedstawiona na plakacie. W jaki sposób przedstawione są ugrupowania na ulotce wyborczej?

Pokaż odpowiedź

Tak, ponieważ na ulotce lewica została ukazana w sposób negatywny, mowa jest o tym, że działacze lewicy są przeciwni religii, bratają się z bolszewikami, popierają Żydów, stosują przemoc. Podobną wymowę ma plakat, gdyż osoby przedstawione na czerwono ranią i mordują ludzi idących środkiem.

1

Ćwiczenie 6

Przeanalizuj poniższy rysunek satyryczny i uzasadnij, że można go odnieść do polskiej sceny politycznej z początku lat 20.

RMQX62G9MSZFH

Obrazek przedstawia karykatury ludzi. Ubrani są w garnitury. Mężczyźni trzymają się za ręce, tworzą półkole. Tańczą. Każda osoba jest opisana. Pierwszy pan GH.DEM. Drugi ZW. LUD.NAR. Trzeci Zj. LUD.NAR. Czwarty ZJ MIESZCZ. Piąty KW. PR. KONST. Piąty PSL, PIAST. Szósty PSL, WYZWOLENIE. Siódmy P.P.S. Ostatni mężczyzna jest niepodpisany.

RNRH3AF7L6GFT

(Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Oceń, w jaki sposób zachowują się i tańczą „tancerze”, czyli przywódcy różnych stronnictw wchodzących w skład polskiego parlamentu.

Pokaż odpowiedź

Każdy z przywódców tańczy na swój sposób, nie dopasowując się do reszty tancerzy; podobnie w sejmie każdy myślał o interesie swojej partii, nie bacząc na interesy całego państwa.

Słownik