Społeczeństwo, gospodarka i kultura w II Rzeczpospolitej
Kultura, nauka i sport II RP
Spuścizna kulturalna dwudziestolecia międzywojennego jest bogata i różnorodna, choć niejednolita. Powstały wówczas wybitne dzieła literackie, które trafiły do kanonu lektur Polaków, ale też filmy bez wartości artystycznej, dokumentujące poziom ówczesnej kultury masowej. Ostatecznie jednak istnienie własnego suwerennego państwa wpłynęło pozytywnie na rozwój życia kulturalnego oraz na jego demokratyzację.
Scharakteryzujesz osiągnięcia polskiej kultury dwudziestolecia międzywojennego.
Opiszesz popularne rozrywki i aktywności w okresie międzywojennym.
Wymienisz najsłynniejszych przedstawicieli kultury i sportu II Rzeczypospolitej.
Literatura okresu międzywojennego w Polsce
W 1920 roku powstał Związek Zawodowy Literatów Polskich, a w 1924 roku – polska sekcja Pen Clubu reprezentująca rodzimą literaturę na forum międzynarodowym. Literaturę międzywojenną można podzielić na dwa okresy. Pierwszy, przypadający na lata dwudzieste XX wieku, cechowały optymizm i euforia z powodu zakończenia wojny i odzyskania niepodległości. Twórcy wierzyli w świetlaną przyszłość Polski i pragnęli być jej częścią. Twórczość tego okresu była pochwałą radości życia i witalności. W drugim okresie – w latach trzydziestych – zaczął dominować nurt pesymistyczny. Pojawiło się poczucie zawodu, zaczęto dostrzegać narastający kryzys cywilizacyjny. Było to spowodowane mi.n. recesją gospodarczą i napiętą sytuacją międzynarodową, które odebrały ludziom nadzieję na lepsze jutro.
Literatura odkryła nowe tematy, stała się mniej podniosła niż w okresie Młodej Polski, a bliższa codziennym problemom. Ostry rozrachunek z rzeczywistością odrodzonego państwa podjęli Stefan Żeromski w Przedwiośniu oraz Juliusz Kaden‑Bandrowski w powieści Generał Barcz. Ważne problemy społeczne, takie jak ubóstwo, nierówności społeczne czy aborcja poruszyła Zofia Nałkowska w książce Granica. Głębią psychologiczną postaci imponuje pisarstwo Marii Dąbrowskiej, przede wszystkim kilkutomowe dzieło Noce i dnie. Wielką popularność w czasach międzywojnia zyskały książki Tadeusza Dołęgi Mostowicza, mocno osadzone w ówczesnych realiach, takie jak Znachor oraz Kariera Nikodema Dyzmy. Nurt literatury zaangażowanej społecznie reprezentował polskojęzyczny pisarz ze Śląska Gustaw Morcinek, autor m.in. powieści Wyrąbany chodnik, który akcje swoich dzieł osadzał w środowisku górniczym.

Zachwyt krytyków wzbudziła debiutancka książka Henryka Worcella Zaklęte rewiry opowiadająca o pracy… kelnerów. Wybitne tłumaczenia dzieł literatury francuskiej tworzył natomiast Tadeusz „Boy” Żeleński (np. Pieśń o Rolandzie). Tłumaczeniami zajmował się także znakomity poeta Leopold Staff, który przełożył na język polski chociażby Cierpienia młodego Wertera Johanna Wolfganga Goethego oraz Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu. Prekursorem i zarazem wielkim mistrzem reportażu był Melchior Wańkowicz, autor relacji z Rosji Sowieckiej (Opierzona rewolucja) oraz niemieckich Prus Wschodnich (Na tropach Smętka). Ważną pozycję w dorobku literackim międzywojnia zajmują eksperymentalne dzieła Stanisława Ignacego Witkiewicza (dramat Szewcy) oraz Brunona Schulza (opowiadania Sklepy cynamonowe). Polska literatura znajdowała uznanie poza granicami kraju, czego dowodzi literacka Nagroda Nobla z 1924 r. dla Władysław Reymonta za przedwojenną powieść Chłopi.
Poezja w II Rzeczypospolitej
Lata dwudzieste to okres dominacji poezji, a zwłaszcza dwóch jej dwóch nurtów: skamandryckego i awangardowego. Dobitnie zaznaczyli swą obecność twórcy młodej generacji, debiutujący już w wolnej Polsce. Poeci Skamandra: Julian Tuwim, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński, Jarosław Iwaszkiewicz – dążyli do związania poezji z teraźniejszością, codziennością, powszednim konkretem i do zbliżenia języka poetyckiego do mowy potocznej, z zachowaniem tradycyjnych form wyrazu i częściowym respektowaniem konwencji tradycyjnej nastrojowości poetyckiej.
W opozycji do nich pozostawali awangardowi futuryści skupieni wokół warszawskiego czasopisma Nowa Sztuka, domagający się zerwania z przeszłością (Anatol Stern, Bruno Jasieński i Aleksander Wat) oraz przedstawiciele awangardy krakowskiej definiującej swój program poetycki hasłem: miasto, masa, maszyna (Julian Przyboś, Jalu Kurek). Inne istotne grupy poetyckie tego okresu to Awangarda Lubelska (Józef Czechowicz), Żagary (Czesław Miłosz) oraz nurty zapoczątkowane w latach wcześniejszych: ekspresjonistów (Stanisław Przybyszewski) i symbolistów (Bolesław Leśmian).
Zapoznaj się z poniższym schematem, a następnie wykonaj kolejne polecenia
Na jego twórczość składają się nie tylko wiersze, ale również opowiadania, powieści, nowele oraz dramaty. Nie reprezentował jednego nurtu – wypracował swój charakterystyczny styl, skupiał się na psychice postaci i sensie życia, baśniowość przeplatał z realizmem. Najsłynniejsze utwory Iwaszkiewicz to m.in.: tomiki wierszy „Oktostychy”, „Dionizje”, „Lato”, opowiadania „Panny z Wilka”, „Brzezina”, „Matka Joanna od Aniołów”, powieść „Kochankowie z Marony”., 2. Zdjęcie ukazuje mężczyznę w dojrzałym wieku. Nosi okulary, ubrany jest w płaszcz, na głowie ma kapelusz. W rękach trzyma złożony parasol. Obok niego stoi kobieta w płaszczu obszytym futrem. Antoni Słonimski (1895‑1976) Przez całe życie był związany z Warszawą. Pochodził z zasymilowanej rodziny żydowskiej o tradycjach naukowych, literackich i wolnomyślicielskich. Ukończył Akademię Sztuk Pięknych. W początkach polskiej państwowości był zdystansowany wobec Młodej Polski i szukał dla siebie miejsca na artystycznej mapie Warszawy. Znalazł je Pod Picadorem. Jego twórczość, podobnie jak poezja innych Skamandrytów, miała trafiać do zwykłych ludzi, zrzucała narodowowyzwoleńcze brzemię, towarzyszyła jej euforia związana z odzyskaniem niepodległości. Słonimski był współtwórcą kabaretu literackiego Picador, ale jego teksty wykorzystywały też inne kabarety, m.in. Czarny Kot, Qui Pro Quo, czy Cyrulik Warszawski. Ze Skamandrytami Słonimski współpracował z przerwami aż do wybuchu wojny. We wrześniu 1939 roku uciekł do Paryża, a po kapitulacji Francji znalazł się w Londynie. Przez cała wojnę pisał do emigracyjnej prasy. W latach 1948 - 1951 był dyrektorem podlegającego władzom komunistycznym Instytutu Kultury Polskiej w Londynie. Do kraju powrócił w 1951 roku. Pisał m.in. do „Szpilek”, „Przeglądu kulturalnego” i „Przeglądu powszechnego”. Wielokrotnie naraził się komunistycznej władzy – był współzałożycielem Klubu Krzywego Koła, w marcu 1964 roku wraz z Janem Józefem Lipskim zainicjował tzw. List 34 przeciwko polityce kulturalnej partii, w 1968 roku krytykował antysemicką nagonkę, a w 1975 roku był jednym z sygnatariuszy Memoriału 59 oraz Listu 14 w proteście przeciw planowanym zmianom w konstytucji PRL. Zmarł 4 lipca 1976 roku w Warszawie w wyniku powikłań po wypadku samochodowym.
Najsłynniejsze utwory Słonimskiego to poemat „Czarna wiosna”, tomy poezji „Parada”, „Droga na Wschód”, „Liryki”, „Wiersze 1958 – 1963”, alegoryczny dramat społeczny „Wieża Babel”, powieść science‑fiction „Torpeda czasu”., 3. Zdjęcie ukazuje młodego mężczyznę. Nosi okulary, ubrany jest w płaszcz, na głowie ma kapelusz. Trzyma bukiet kwiatów. Obok niego stoi kobieta w futrze oraz Jarosław Iwaszkiewicz. Jan Lechoń (1899‑1956) Urodził się w Warszawie jako Leszek Serafinowicz, pochodził z rodziny szlacheckiej o tatarskich korzeniach. Studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów poznał Słonimskiego i Tuwima, z którymi zainicjował powstanie kawiarni Pod Pikadorem oraz grupy poetyckiej „Skamander”, której nazwę wymyślił (pochodzi ona rzeki Skamander opływającej Troję i jednocześnie nawiązuje do cytatu z dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Akropolis”). Na końcu do trójki poetów dołączyli Wierzyński i Iwaszkiewicz. Wiersze Lechonia z tego okresu były radosne lekkie, w późniejszych latach stały się bardziej osobiste i mroczne. W latach 1926–1929 był redaktorem pisma satyrycznego „Cyrulik Warszawski”. W 1930 podjął służbę dyplomatyczną jako attaché kulturalny w Paryżu. Pełnił ją do wybuchu wojny. Dzięki jego staraniom w 1935 roku w Operze Paryskiej wystawiono balet Harnasie Karola Szymanowskiego. Po klęsce Francji w 1940 roku Lechoń trafił do Brazylii, a w końcu do Nowego Jorku, gdzie został współzałożycielem Polskiego Instytutu Nauk i Sztuk w USA. Do kraju, zniewolonego przez ZSRS już nie powrócił. Oddalenie od ojczyzny pogłębiło jego depresję. W 1956 roku popełnił samobójstwo, skacząc z dwunastego piętra nowojorskiego hotelu Hudson.
Najgłośniejsze utwory Lechonia to m.in. jego debiutancki tom wierszy „Karmazynowy poemat” z 1920 roku, tomik „Srebrne i czarne”, czy „Dziennik”, w którym opisał trudny los emigranta. Lechoń pozostawił także po sobie bogaty zbiór esejów, obejmujący recenzje literackie. 4. Na zdjęciu jest mężczyzna, stoi bokiem. Ubrany jest w płaszcz i kapelusz. Kazimierz Wierzyński (1894‑1969) Urodził się i wychował w Drohobyczu. Studiował w Krakowie i w Wiedniu. Walczył w Legionie Wschodnim dowodzonym przez Józefa Hallera. Po bitwie pod Kraśnikiem w lipcu 1915 roku trafił do rosyjskiej niewoli do obozu dla internowanych, skąd zbiegł w styczniu 1918 roku. Do Warszawy przedostał się jesienią tego samego roku. Miał już wtedy za sobą spore doświadczenie literackie. W stolicy rozpoczął współpracę z „Pro Arte et Studio”, wkrótce też dołączył do Juliana Tuwima, Jana Lechonia i Antoniego Słonimskiego. Zaczęło się od występów w kawiarni Pod Pikadorem, potem powstała grupa Skamander. Wiersze Wierzyńskiego, pełne witalizmu i opisujące radość istnienia, świetnie uzupełniały twórczość Skamandrytów. Poeta żywo interesował się losami kraju. W czasie wojny polsko‑bolszewickiej był oficerem do spraw propagandy, redagując Bibliotekę Żołnierza Polskiego oraz czasopisma: w Równem tygodnik Ukraińskie Słowo, a w Kijowie Dziennik Kijowski. W okresie II RP oprócz tego, że był stałym współpracownikiem miesięcznika „Skamander”, współpracował też z Wiadomościami Literackimi (od 1924), był recenzentem literackim i teatralnym Gazety Polskiej (od 1930), redagował Przegląd Sportowy (10 lipca 1926 – 5 grudnia 1931) oraz tygodnik Kultura (1931–1932). W 1928 roku wziął udział w konkursie literackim IX Olimpiady w Amsterdamie, otrzymując złoty medal za tom poezji „Laur olimpijski”. Po wybuchu wojny trafił do Lwowa, później przedostał się do Francji, a następnie po jej klęsce do Portugalii, Brazylii i w końcu do Stanów Zjednoczonych. W 1943 roku został założycielem i członkiem komitetu redakcyjnego „Tygodnika Polskiego” w Nowym Jorku. Nigdy nie pogodził się z postanowieniami konferencji jałtański i sowietyzacją kraju. Po zakończeniu wojny pozostał w Stanach Zjednoczonych. Cały czas współpracował z polonijnymi instytucjami, m.in. z: londyńskimi „Wiadomościami”, paryskim Instytutem Literackim (Biblioteka „Kultury”), z Radiem Wolna Europa. W 1964 roku powrócił do Europy, najpierw zamieszkał w Rzymie, a następnie w Londynie. Zmarł w 1969 roku.
Zadebiutował w 1919 roku tomikiem poetyckim „Wiosna i wino”, wcześniejsze wiersze opisujące doświadczenie I wojny światowej zostały zebrane w tomie „Wielka niedźwiedzica” z 1923 roku. Inne uznane tomy wierszy to: „Wolność tragiczna”, „Krzyże i miecze”, czy „Korzec maku”. 5. Julian Tuwim, tu nieobecny na zdjęciu, (1894‑1953) urodził się w Łodzi w żydowskiej rodzinie mieszczańskiej, od młodości jednak związany był z Warszawą. Zadebiutował w 1913 roku wierszem opublikowanym na łamach „Kuriera Warszawskiego”. Studiował prawo i polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim, ale żadnego z kierunków nie ukończył. Na studiach zaczął współpracę z czasopismem „Pro Arte et Studio”. Był współzałożycielem kawiarni Pod Pikadorem oraz grupy Skamander, której stał się czołowym przedstawicielem. Od 1920 roku współtworzył miesięcznik literacki „Skamander”. Był też autorem tekstów kabaretowych, rewiowych, współpracował z „Wiadomościami Literackimi” i „Cyrulikiem Warszawskim”. Po zamachu majowym więzi łączące Skamandrytów zaczęły słabnąć. Przyczyną był m.in. stosunek poetów do sanacyjnych rządów. Największy sukces literacki Tuwim osiągnął w latach 30. – w 1935 roku otrzymał Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury i nagrodę polskiego Pen Clubu. W drugiej połowie lat 30. poeta stał się przedmiotem ataków antysemickich ze strony skrajnej prawicy, która zarzucała mu m.in. niszczenie języka polskiego. Po wybuchu wojny wyemigrował do Paryża, gdzie regularnie spotykał się w kawiarni Café de la Régence m.in. z Janem Lechoniem, Antonim Słonimskim i Kazimierzem Wierzyńskim. W 1940 roku trafił do Rio de Janeiro, gdzie dołączył do niego Wierzyński. Następnie poeci razem udali się do Nowego Jorku. W czerwcu 1946 roku Tuwim zdecydował się na powrót do kraju. W PRL‑u stał się ulubieńcem władzy. W latach 1947–1950 pełnił funkcję kierownika artystycznego Teatru Nowego, a w listopadzie 1949 roku został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70‑lecia urodzin Józefa Stalina, niewiele jednak publikował. Zmarł w 1953 roku na atak serca.
Zadebiutował w 1918 roku świetnie przyjętym tomem „Czyhanie na Boga”. Do najwybitniejszych jego zbiorów zaliczają się: tomy poetyckie „Rzecz czarnoleska”, „Biblia cygańska” „Jarmark rymów” oraz poematy „Bal w operze” i „Kwiaty polskie”. Poeta był też autorem popularnych wierszy dla dzieci.
Grupa Skamander nie miała ani określonego światopoglądu, ani programu, a każdy z twórców był indywidualnością. Wskaż, co łączyło poetów. Jak myślisz, dlaczego zdecydowali się działać wspólnie?
Wymień wydarzenia historyczne, które wpłynęły na życiorysy Skamandrytów. Odpowiedź uzasadnij.
Rozwój sztuki – malarstwa, muzyki i teatru

Malarstwo w dwudziestoleciu międzywojennym charakteryzowało się przede wszystkim mnogością kierunków. Na świecie rozwijały się nurty takie jak: kubizm, abstrakcjonizm, dadaizm, surrealizm, ekspresjonizm, a ich wpływy wyraźnie widać w polskiej sztuce. Najwybitniejsi malarze to Witkacy, Leon Chwistek i Władysław Strzemiński oraz mieszkający we Francji Józef Pankiewicz i Tadeusz Makowski. Podobne zróżnicowanie, jak w malarstwie można było zauważyć w muzyce Wśród kompozytorów najbardziej znanym był Karol Szymanowski, autor wystawianej do dziś opery Król Roger i baletu Harnasie. Na okres dwudziestolecia przypada trzeci okres w twórczości Szymanowskiego – narodowy. Ważną postacią był również Feliks Nowowiejski (m.in. Opera Bałtyku) i Ludomir Różycki (m.in. opera Diabelski młyn).
Prężnie rozwijał się teatr, choć nadal pozostawał rozrywką elitarną. W 1929 roku teatry odwiedziło zaledwie 200 tysięcy widzów, a nieliczne sztuki utrzymywały się na afiszu dłużej niż przez 30 wieczorów. Na taki sukces mogły liczyć przede wszystkim komedie i przedstawienia rewiowie wystawiane w niewielkich teatrzykach i kabaretach. Nowatorskie inscenizacje na najwyższym, europejskim poziomie tworzyli natomiast Leon Schiller i Wilam Horzyca, obaj popularyzujący teatr monumentalny. Najwybitniejszymi aktorami polskich scen byli: Irena Eichlerówna, Stefan Jaracz, Juliusz Osterwa, Józef Węgrzyn i Aleksander Zelwerowicz, a głównymi ośrodkami życia teatralnego: Warszawa, Wilno i Lwów. Najsłynniejszą sceną odrodzonej Polski stał się eksperymentalny teatr Juliusza Osterwy Reduta, działający w Warszawie, Wilnie i Grodnie. Pracę dla niego Osterwa pojmował jako specjalną służbę i posłannictwo. W Warszawie działały również teatry dramatyczne: Teatr Polski Arnolda Szyfmana powołany w 1913 roku i przodujący w widowiskach monumentalnych oraz finansowany przez Związek Zawodowy Kolejarzy Teatr Ateneum, kierowany przez Stefana Jarcza. Obydwa teatry istnieją do dziś.

Sport w okresie międzywojennym

Sport bardzo szybko stał się ogromnie ważną sferą życia, a Polacy pokochali sportową rywalizację – zarówno jako widzowie, jak i czynni sportowcy. Organizacje i kluby sportowe (jak np. Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie, Klub Sportowy Czarni Lwów, KS Cracovia) powstawały jak grzyby po deszczu, pierwsze z nich rozpoczęły działalność jeszcze w XIX i na początku XX wieku. W 1932 roku istniało w Polsce już 5,2 tysięcy stowarzyszeń sportowych, a pięć lat później – niemal 10 tysięcy! W 1937 roku sport można było uprawiać na 1,6 tys. boiskach piłkarskich, 1,2 tys. halach gimnastycznych i 340 pływalniach.
W promocję sportu angażowali się politycy. Nad PKOl protektorat objął Józef Piłsudski, który uznawał sportową rywalizację za m.in. ważny czynnik w procesie budowy wspólnotowości i obronności kraju. Sporym zainteresowaniem cieszył się futbol – pierwszy oficjalny mecz reprezentacja Polski rozegrała z Węgrami w 1921 roku.
W okresie międzywojennym przed sportowcami stanął nowy cel – udział w zawodach na poziomie międzynarodowym. Już 12 października 1919 roku powołano Komitet Udziału Polski w Igrzyskach Olimpijskich (od 1925 roku – Polski Komitet Olimpijski). Start Polaków w Igrzyskach VII Olimpiady w Antwerpii w 1920 roku niestety nie doszedł do skutku z powodu wybuchu wojny polsko‑bolszewickiej. Historyk sportu prof. Ryszard Wryk obliczył, że w walkach z bolszewikami wzięło udział ponad 70 przyszłych olimpijczyków!

Na pierwsze sukcesy olimpijskie nie trzeba było jednak długo czekać– na igrzyskach w Paryżu w 1924 roku Polacy zdobyli srebro w kolarstwie torowym, które wywalczyli: Józef Lange, Jan Łazarski, Tomasz Stankiewicz, Franciszek Szymczyk. Pierwsze polskie tytuły mistrzów olimpijskich także przypadają na okres II RP: Halina Konopacka – rzut dyskiem (Amsterdam 1928), Janusz Kusociński – bieg na 10 000 metrów (Los Angeles 1932), Stanisława Walasiewiczówna – bieg na 100 m kobiet (Los Angeles 1932). Łącznie polscy olimpijczycy w dwudziestoleciu międzywojennym zdobyli 20 medali, a w latach 1924–1936 w Igrzyskach Olimpijskich wzięło udział 327 Polaków.
Sport uprawiano także amatorsko – elity grywały w tenisa, popularne stały się wędrówki po górach oraz spływy kajakowe, zimą chętnie jeżdżono na nartach i łyżwach. Pasjonatami kultury fizycznej była głównie młodzież. W latach 1930‑1938 Państwową Odznakę Sportową, nadawaną za zdanie okresowej próby sprawności fizycznej, zdobyło niemal 800 tysięcy osób!
Osiągnięcia naukowe II RP
Zapoznaj się ze schematem i wykonaj kolejne polecenia.
Wielkim osiągnięciem w dziedzinie nauk medycznych było opracowanie przez Rudolfa Weigla z Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1924‑27 szczepionki na dur plamisty (tyfus). Jej skuteczności dowiedziono podczas misji katolickich w Chinach, produkowana zaś na niewielką skalę podczas II wojny światowej okazała się mieć zbawienne znaczenie dla wielu tysięcy osób zagrożonych tyfusem. Zdjęcie przedstawia trzykondygnacyjny obiekt wybudowany w prostym stylu. Przed budynkiem jest duży plac. Widać ludzi i samochody.Instytut Radowy w Warszawie, domena publiczna, Wikimedia Commons.
Oceń, które dziedziny nauk: humanistyczne, ścisłe czy przyrodnicze – rozwijały się lepiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Wyjaśnij dlaczego i podaj dwa powody. Weź pod uwagę, jak wyglądało tradycyjne kształcenie średnie i wyższe oraz koszty prowadzenia badań z zakresu nauk humanistycznych, ścisłych i przyrodniczych.
Wybierz jedno z osiągnięć naukowych okresu dwudziestolecia międzywojennego i napisz o nim krótki artykuł prasowy do gazety. Zwróć uwagę na znaczenie i przełomowość opisywanego przez ciebie osiągnięcia. Pamiętaj, by twój język przypominał język dziennikarski i przyciągnął uwagę czytelnika.
Trenuj i ćwicz
Osiągnięcia II RP w okresie międzywojennym
Dopasuj prawidłowo nazwiska twórców do dziedziny sztuki, którą uprawiali.
Na podstawie poniższych wspomnień wypisz elementy, jakie były utożsamiane z postępem w międzywojennej Polsce.
Fragment A
Potem rodzice znaleźli mieszkanie na ulicy Mostowej pod numerem 14. Nie były to cudowne warunki, w mieszkaniu nie było elektryczności. Pamiętam, jak mama zapalała w pokoju stołowym lampę naftową, która przykryta była olbrzymim czerwonym abażurem. Światło padało tylko na stół, a pozostała część mieszkania tonęła w ciemnościach. W kuchni też stała lampa naftowa; nie było kuchenki gazowej. […] Nie było łazienki, nie było radia, telewizji, centralnego ogrzewania […]. Po pewnym czasie mój ojczulek, który czytywał „Gazetę Codzienną” (kupował ją za pięć groszy), wyczytał, że w pięknej dzielnicy na Żoliborzu powstają nowe, wspaniałe domy z fantastycznym wyposażeniem, a więc właśnie z centralnym ogrzewaniem, z łazienką, z ciepłą i zimną wodą – raj na ziemi!
Fragment B
Mieszkaliśmy pod numerem 15, po drugiej stronie ulicy był zakład Dydyńskiego, w którym ludzie przechodzili jakieś kuracje zdrowotne. Ulica była początkowo bardzo niereprezentacyjna – gazowe oświetlenie i kocie łby. Dopiero w latach 30. puszczono tamtędy tramwaj i położono asfalt, dzięki czemu nabrała bardziej wielkomiejskiego kształtu.
Fragment C
Mimo że to była Marszałkowska, ulica w jednej z najładniejszych dzielnic Warszawy, to w naszym mieszkaniu nie było w ogóle łazienki. Ubikacja była osobno, a mycie odbywało się w kuchni. Mieliśmy zlew, ale nie mieliśmy ciepłej wody. Wtedy uważałam, że to coś fatalnego. Wstydziłam się tego mieszkania w szkole, nigdy nie zapraszałam koleżanek.
Fragment D
Mieszkaliśmy, jak na dzisiejsze warunki, bardzo skromnie. Była kuchnia, dosyć duży przedpokój z ciemną wnęką, jeden większy pokój nazywany salonem i sypialnią. Nie było centralnego ogrzewania, tylko piec, który ogrzewał dwa pokoje. I kuchnia węglowa, do której potem, kiedy nastąpiło unowocześnienie, przystawiono gazową dwupalnikową kuchenkę. Była bieżąca woda i kanalizacja, ale nie było łazienki, więc rodzice ustawili wannę w kuchni.
Indeks dolny Wszystkie fragmenty pochodzą z książki: Warszawa zapamiętana. Dwudziestolecie międzywojenne, oprac. M. Szymańska, Warszawa 2018. Indeks dolny koniecWszystkie fragmenty pochodzą z książki: Warszawa zapamiętana. Dwudziestolecie międzywojenne, oprac. M. Szymańska, Warszawa 2018.
Słownik
ogół zróżnicowanych tendencji w sztuce XX wieku, odznaczających się radykalnym nowatorstwem
awangardowy kierunek literacko‑artystyczny występujący z hasłami tworzenia nowych form sztuki i nowego stylu życia, zgodnego z rytmem przemian XX‑wiecznej cywilizacji
utwór literacki, muzyczny itd. oparty na komizmie, przejaskawieniu przedstawionego świata; komiczny, karykaturalny
kierunek w literaturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku podkreślający rolę indywidualizmu, symbolizmu i estetyzmu
(gr. paroidia) utwór naśladujący i ośmieszający jakiś styl, dzieło, gatunek literacki itp.
miał być teatralnym wyrazem stylu narodowego polskich romantyków. Jego wyróżnikami w praktyce scenicznej były: wielki rozmach inscenizacyjny, nieco patetyczne, antypsychologiczne aktorstwo, dynamiczna aranżacja scen zbiorowych, udział dużego zespołu aktorskiego i grup statystów, dekoracje inspirowane awangardą

