Świat na drodze do kolejnej wojny
Polityka appeasementu
W 1933 r. z Ligi Narodów wystąpiły Japonia i III Rzesza. Cesarstwo Japońskie prowadziło już wtedy działania wojenne na Dalekim Wschodzie, a Niemcy pod rządami Adolfa Hitlera przygotowywały się do ekspansji w Europie. W 1937 r. z Ligii Narodów wystąpiły również Włochy Benita Mussoliniego. Opuszczenie jej struktur było wyraźnym sygnałem, że państwa te będą starały się podważyć porządek wersalski. Oznaczało to zagrożenie dla pokoju na świecie.
Opiszesz etapy budowania osi Berlin–Rzym–Tokio.
Wyjaśnisz, dlaczego wspólnym wrogiem III Rzeszy i Japonii stał się Związek Sowiecki.
Przeanalizujesz, kto ponosi odpowiedzialność za wybuch II wojny światowej.
Bezsilność Ligii Narodów
W 1933 r. Japonia i Niemcy wystąpiły z Ligi Narodów, a 25 października 1936 r. faszystowskie Włochy i hitlerowskie Niemcy zacieśniły współpracę, podpisując traktat o przyjaźni. Układ ten został nazwany przez Mussoliniego osią Rzym‑Berlin.W maju 1939 r. obydwa państwa połączyły się sojuszem politycznym i wojskowym zwanym paktem stalowym. Rozszerzeniem paktu stalowego stał się tzw. pakt trzechzawarty we wrześniu 1940 r. Podpisały go Japonia, Niemcy i Włochy. W 1937 r. Włochy wystąpiły z Ligi Narodów - po sankcjach nałożonych przez Ligę na Włochy za aneksję Abisynii.
25 listopada 1936 r. Niemcy i Japonia podpisały tzw. pakt antykominternowski. Mocarstwa europejskie - Francja i Wielka Brytania - nie zareagowały na powstanie obozu państw osi.
Przed polityką ustępstw czy już polityka ustępstw?
Budowanie przez Hitlera faszystowskiego państwa: sprawnego organizacyjnie i podporządkowanego jednej ideologii, miało przede wszystkim służyć zdobyciu przestrzeni życiowej dla 'narodu panów'. Realizacja tego celu wymagała powiększenia armii i jej dozbrojenia. Przejęcie bowiem nowych terytoriów tylko częściowo mogło się odbyć na drodze dyplomatycznej, konieczne były podboje.
W styczniu 1935 roku w Zagłębiu Saary odbył się plebiscyt, który zgodnie z zapisem traktatu wersalskiego miał zadecydować o przynależności obszaru do Francji lub Niemiec. Okazało się, że 90% mieszkańców zagłosowało za przyłączeniem do III Rzeszy.
W 1935 roku wprowadzono powszechną służbę wojskową. Hitler rozbudowywał armię pochodzącą z poboru (Wehrmacht) – siły lądowe, powietrzne i morskie.
Nie wywołało to żadnej reakcji państw zachodnich. Nie dostrzegały one zagrożenia ze strony Niemiec, raczej widziały w nich przeciwwagę dla siły militarnej ZSRS. Hitler osłabił czujność zwłaszcza Wielkiej Brytanii, podpisując z nią układ morski ustalający, że tonaż floty niemieckiej nie przekroczy 35% tonażu angielskiego.
Również w 1935 roku Włochy wkroczyły do Abisynii, mającej dla nich istotne znaczenie gospodarcze. Ponadto terytorium tego kraju oddzielało włoskie kolonie: Erytreę i Somali Włoskie od obszaru Włoch, co przeszkadzało w utworzeniu zwartej Afryki Wschodniej. Zanim nastąpiła agresja, a przygotowania Włochów były już widoczne, Francja i Wielka Brytania próbowały załagodzić konflikt. Kosztem części terytorium Abisynii (ale przy zachowaniu przez nią pewnej niezależności) próbowały zapobiec wojnie. W Paryżu odbyła się konferencja, podczas której zaproponowano Mussoliniemu utworzenie kondominium brytyjsko‑francusko‑włoskiego. Pod jego egidą miały być przeprowadzone reformy ekonomiczne i społeczne w Abisynii. Mussolini nie zamierzał jednak zaakceptować propozycji, był zainteresowany utworzeniem protektoratu włoskiego nad Etiopią. Widząc wolę ustępstw ze strony państw zachodnich, uznał, że nie podejmą one żadnych zdecydowanych kroków,
aby go zatrzymać.
Abisynia, obawiając się dalszych kroków Włoch, poprosiła o pomoc Ligę Narodów. Ta nie zrobiła nic. Dopiero wkroczenie wojsk włoskich do Abisynii 3 października 1935 roku spowodowało reakcję. Liga Narodów uznała Włochy za agresora i wprowadziła konkretne sankcje:
embargo na eksport broni do Włoch,
zakaz importu towarów włoskich,
nieudzielanie Włochom kredytów i pożyczek.
Włochom sankcje nie zaszkodziły, a brak rzeczywistego wsparcia dla Etiopii przyspieszył sukces armii Mussoliniego. Mimo dużych dysproporcji sił, walki trwały pół roku – od października 1935 r. do maja 1936 r. i były wyjątkowo zacięte. Cesarz Abisynii Hajle Sellasje I [czyt.: hajle sellasje] próbował jeszcze prosić o przyznanie Etiopii statusu dominium lub poddanie jej protektoratowi brytyjskiemu, ale nie spowodowało to żadnej reakcji państw zachodnich.
Na początku maja Włosi zdobyli Addis Abebę (stolicę), a 9 maja 1936 r. ogłosili dekret o aneksji Etiopii. Obalili tamtejszego władcę, a król włoski Wiktor Emanuel III przyjął tytuł cesarza Etiopii. Mussolini dumnie proklamował narodziny włoskiego imperium. Włosi musieli jednak nadal prowadzić działania zbrojne, ponieważ Etiopczycy skutecznie stawiali opór i prowadzili działania partyzanckie na części terytorium. Hajle Sellasje jeszcze raz próbował pytać w dramatycznym wystąpieniu na forum Ligi Narodów (w lipcu 1936 roku), co pozostałe państwa 'zamierzają uczynić obecnie dla Etiopii'. Jego pytanie pozostało bez odpowiedzi. Większość członków Ligi wycofała także sankcje wobec Włoch. Mussolini, manifestując swój stosunek do organizacji, zrezygnował w grudniu 1937 roku z członkostwa w Lidze Narodów.
Remilitaryzacja Nadrenii
7 marca 1936 roku wojska niemieckie wkroczyły do Nadrenii, która – zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego – miała być strefą zdemilitaryzowaną. Wydarzenie to, nazwane remilitaryzacją Nadrenii, było pierwszym zwycięstwem Niemiec i pierwszym krokiem ku II wojnie światowej. Nie wywołało to żadnej reakcji państw zachodnich.
Anschluss Austrii
Hitler posunął się jeszcze dalej, łamiąc ustalenia pokoju w Saint Germain
[czyt.: sę żermę]. Postanowił dokonać połączenia Austrii i Niemiec. Przygotowania podjął już na początku lat 30. Niemniej wówczas austriaccy faszyści byli zbyt słabi, aby przejąć władzę w kraju. Przeciwko zjednoczeniu zaprotestowały też Włochy. Mussolini bał się bowiem zbliżenia Niemiec do granic państwa włoskiego i objęcia przez nie kontroli nad basenem naddunajskim.
W 1938 roku sytuacja była zdecydowanie bardziej sprzyjająca. Mussolini i Hitler nawiązali współpracę. Hitler rozpoczął więc naciski na rząd austriacki. 12 lutego zaprosił austriackiego kanclerza Kurta von Schuschnigga [czyt.: kurta fon szuszniga] do Niemiec i zażądał od niego uzgadniania z Berlinem wiedeńskiej polityki zagranicznej, a także dopuszczenia do rządu austriackiego faszystów. Efektem było powołanie na urząd ministra spraw zagranicznych Arthura Seyssa‑Inquarta [czyt.: artura zajsa inkłarta], zwolennika Hitlera. To ustępstwo nie powstrzymało jednak Hitlera przed wygłoszeniem przemówienia pełnego gróźb wobec Austrii, a także Czechosłowacji.
Wobec tego kanclerz austriacki zapowiedział przeprowadzenie 13 marca 1938 roku plebiscytu, w którym mieszkańcy Austrii mieli odpowiedzieć na pytanie: 'Czy jesteś za wolną i niemiecką, niezawisłą i społeczną, chrześcijańską i zjednoczoną Austrią?' Hitler jednak wymusił na Schuschniggu dymisję i odwołanie zapowiedzianego plebiscytu. Na czele rządu austriackiego stanął wspomniany Arthur Seyss‑Inquart, faszysta, zwolennik integracji. Nowy kanclerz zwrócił się do Hitlera z prośbą o przysłanie wojska, mającego strzec porządku w kraju. Na rozkaz Hitlera 12 marca 1938 r. Wehrmacht wkroczył do Austrii entuzjastycznie witany przez jej mieszkańców. Jeszcze w marcu podpisano dokument o połączeniu obu państw. W następnym miesiącu władze nazistowskie zarządziły plebiscyt. Według oficjalnego komunikatu ogłoszonego 11 kwietnia 1938 r. na 'tak' oddano w Niemczech 99% głosów, zaś w Austrii – 99,7%. Wielkie Niemcy zostały uznane między innymi przez Wielką Brytanię i Francję. Zajecie Austrii - tzw. Anschluss [czyt.: anszlus] - było pierwszą bezkrwawą aneksją terytorialną III Rzeszy. Hitler proklamował powstanie Rzeszy Wielkoniemieckiej.
W kierunku 'Wielkich Niemiec'
Dla Hitlera Anschluss miał istotne znaczenie nie tylko ze względów propagandowych. Gospodarka i surowce Austrii wyraźnie podreperowały gospodarkę niemiecką. Ani aneksja Austrii, ani inne posunięcia Hitlera nie wywołały żadnej reakcji Francji czy Wielkiej Brytanii.
Los Sudetów czeskich – konferencja w Monachium
Kolejnym krokiem Hitlera było 'wystąpienie w obronie' 3 milionów Niemców mieszkających w Sudetach czeskich.
Podstawą do upomnienia się o ich prawa były rzekome prześladowania przez rząd czechosłowacki. Hitler zachęcał przywódcę tamtejszych Niemców, Konrada Henleina [czyt.: henlajna], inicjatora powołania Frontu Ojczyźnianego Niemców Sudeckich (FONS), do akcji propagandowych, wystąpień i demonstracji przeciwko władzom Czechosłowacji. III Rzesza udzielała wsparcia finansowego FONS, wzmagając tym samym jego aktywność.
Władze starały się tłumić te wystąpienia, co z kolei było przedstawiane przez hitlerowców jako przykład dyskryminacji mniejszości niemieckiej. Henlein pod wpływem nacisków Hitlera domagał się autonomii, później przeprowadzenia plebiscytu, a ostatecznie zażądał przyłączenia Sudetów czeskich do III Rzeszy. Użył zresztą określenia 'powrót' do Rzeszy, zapominając najwyraźniej, że ta część Sudetów przez ostatnich kilka wieków należała do monarchii habsburskiej.
W obronie uciśnionych rodaków stanął Hitler i postawił rządowi w Pradze ultimatum, którego odrzucenie groziło wojną. Czechosłowacja była gotowa odpowiedzieć zbrojnie. Liczyła, że ZSRS i Francja, z którymi miała podpisane układy sojusznicze, wywiążą się ze swoich zobowiązań i udzielą jej wsparcia. Praga początkowo odrzuciła więc ultimatum niemieckie i ogłosiła częściową mobilizację. Żaden z sojuszników nie przejawiał jednak ochoty, by udzielić jej pomocy. Stalin zdawał sobie sprawę, że armia radziecka po okresie 'wielkich czystek' nie jest przygotowana do wojny. Również kraje zachodnie nie chciały doprowadzić do zbrojnego starcia.
Mediację w celu pokojowego zażegnania sporu, za zgodą państw zachodnich, zaproponował Mussolini. W Monachium w dniach 29–30 września 1938 roku doszło do spotkania premiera brytyjskiego Neville’a Chamberlaina, premiera Francji Édouarda Daladiera, Hitlera i Mussoliniego. Bez udziału Czechosłowacji podjęto decyzję o oddaniu spornego terytorium Niemcom. Hitler zapewnił uczestników, że nie będzie zgłaszał więcej żądań terytorialnych. Państwa zachodnie uwierzyły lub chciały uwierzyć w tę obietnicę.
Dla Hitlera był to kolejny sukces nie tylko polityczny, ale przede wszystkim gospodarczy. Na przyłączonym terytorium znajdował się rozwinięty przemysł,
m.in. zakłady zbrojeniowe Škody. Teren zamieszkany był nie tylko przez Niemców, ale również przez ponad 800 tys. Czechów. Prezydent czeski Edvard Beneš [czyt.: benesz], widząc brak jakiegokolwiek wsparcia, podpisał 'akt rozbiorowy', zrezygnował z funkcji i opuścił kraj. Nowym prezydentem został zwolennik faszystów Emil Hácha [czyt.: haha].
Ostatnie zdobycze Hitlera i Mussoliniego
Okrojona Czechosłowacja niedługo cieszyła się niepodległością. W marcu 1939 roku Hitler zainicjował wystąpienie nacjonalistów słowackich z księdzem Józefem Tiso na czele. Postanowili oni odłączyć się od państwa czeskiego ze względu na prześladowania i nierówne traktowanie obu nacji. Doszło do wewnętrznych rozruchów. Hitler wystąpił jako obrońca Słowaków. Zażądał od rządu czeskiego podporządkowania się III Rzeszy. 15 marca 1939 r. do Pragi wkroczyły wojska hitlerowskie, a Czechosłowację przekształcono w zależny od Niemiec Protektorat Czech i Moraw.
Pokonane Węgry 4 czerwca 1920 roku zostały zmuszone do podpisania traktatu w Trianon. Na jego mocy utraciły niemal dwie trzecie ludności (pozostało 8 z 21 milionów) oraz dwie trzecie obszaru państwa (pozostało 93 tys. km² z 325 tys. km²). Rewizja traktatu z Trianon odbyła się przy poparciu Włoch i Niemiec, tym samym Węgry stały się sojusznikiem państw faszystowskich. W Budapeszcie władzę objął rząd pronazistowski. Kilka dni po zajęciu Pragi, 23 marca 1939 roku, flota niemiecka wpłynęła do portu w Kłajpedzie. Wcześniej zażądała od Litwy przekazania miasta III Rzeszy. Kolejny raz posłużono się propagandą rzekomych prześladowań Niemców. Kłajpeda od 1923 roku oficjalnie znajdowała się pod zwierzchnictwem Ligi Narodów. Agresywne kroki w Europie podjęli też Włosi, zajmując w kwietniu 1939 roku Albanię.
Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenie
Depesza ministra spraw zagranicznych Konstantina von Neuratha do Arthura Hendersona komunikująca o wystąpieniu Niemiec z Konferencji Rozbrojeniowej Ligi Narodów
Berlin, 14.X.1933
Panie Prezesie,
W imieniu Rządu Rzeszy Niemieckiej mam zaszczyt donieść Panu co następuje: Wobec przebiegu ostatnich narad Mocarstw zainteresowanych w sprawie rozbrojenia, jest stwierdzone w sposób ostateczny, że Konferencja Rozbrojeniowa nie spełni swego jedynego zadania, mianowicie doprowadzenia do powszechnego rozbrojenia. Równocześnie, jest rzeczą stwierdzoną, że to niepowodzenie Konferencji Rozbrojeniowej należy przypisać wyłącznie brakowi woli państw silnie uzbrojonych wykonania swych zobowiązań traktatowych w przedmiocie rozbrojenia. Z tego powodu stało się niemożliwym urzeczywistnienie przyznanego Niemcom prawa do równouprawnienia i został przekreślony warunek uprzedni, od którego, na początku bieżącego roku, Niemcy uzależniły swe ponowne wzięcie udziału w pracach Konferencji.
Wskutek tego Rząd Niemiecki widzi się zmuszonym opuścić Konferencję Rozbrojeniową.
Proszę przyjąć, Panie Prezesie, zapewnienia mojego najwyższego szacunku.
Baron von Neurath.
Źródło: Stanisław Sierpowski, Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego, t. 3, 1935–1939, Poznań 1992, s. 450. Nadrenia. Memorandum niemieckie w sprawie remilitaryzacji Nadrenii z 7 III 1936 r.
Rząd Niemiecki zwrócił uwagę rządów pozostałych sygnatariuszy Lokarneńskiego Paktu Reńskiego na to, że zobowiązania, które Francja zaciągnęła w nowym Pakcie, nie dadzą się pogodzić z zobowiązaniami, wypływającymi dla niej z Paktu Reńskiego. […]
[…] Francja, gwałcąc Pakt Lokarneński, odpowiedziała zawarciem skierowanego wyłącznie przeciwko Niemcom sojuszu wojskowego ze Związkiem Radzieckim. Dzięki temu Pakt Reński, zawarty w Locarno, stracił swe wewnętrzne znaczenie i w praktyce przestał istnieć. Wobec tego i Niemcy ze swej strony nie uważają się w dalszym ciągu za związane tym wygasłym Paktem. […]
W interesie zasadniczego prawa każdego narodu do zabezpieczenia swych granic i do zapewnienia sobie możliwości obrony przywrócił zatem niemiecki Rząd Rzeszy z dniem dzisiejszym pełną i nieograniczoną suwerenność Rzeszy w nadreńskiej strefie zdemilitaryzowanej. Żeby jednak zapobiec mylnemu pojmowaniu jego zamiarów i uczynić niewątpliwym czysto obronny charakter tego zarządzenia, jak również dać wyraz swemu niezmiennemu i trwałemu pragnieniu istotnego uspokojenia Europy w gronie równouprawnionych i jednakowo szanowanych państw, niemiecki Rząd Rzeszy oświadcza, że gotów jest zawrzeć nowe porozumienie w celu utrwalenia systemu europejskiego bezpieczeństwa na podstawie poniższych propozycji:
1. Niemiecki Rząd Rzeszy oświadcza gotowość nawiązania natychmiast rokowań z Francją i Belgią, na temat utworzenia obustronnej strefy zdemilitaryzowanej i już teraz wyraża swą zgodę na propozycję dotyczącą jej szerokości i rozległości z zastrzeżeniem zupełnej równości.
2. Dla zapewnienia nietykalności i nienaruszalności granicy zachodniej, Rząd Niemiecki proponuje zawrzeć pakt nieagresji pomiędzy Niemcami, Francją i Belgią, przy czym gotów jest ustalić jego czas trwania na 25 lat. […]
7. Wobec tego, że Niemcy osiągnęły wreszcie równouprawnienie i że przywrócona została pełna suwerenność na całym terytorium Rzeszy Niemieckiej, uważa niemiecki Rząd Rzeszy, iż nie istnieje już główny powód wystąpienia jego w swoim czasie z Ligi Narodów. Jest on zatem gotów wstąpić ponownie do Ligi Narodów.
Źródło: Wiek XX w źródłach, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 106–108. Austria. Ustawa Rzeszy w sprawie ponownego zjednoczenia Austrii z Rzeszą Niemiecką, 13.03.1938 r.
Art. I. Wydana przez austriacki Rząd Związkowy Ustawa Związkowa Konstytucyjna w sprawie ponownego zjednoczenia Austrii z Rzeszą Niemiecką z dnia 13 marca 1938 staje się ustawą Rzeszy Niemieckiej. Ma ona brzmienie następujące:
[…]
Na podstawie artykułu III punkt 2 Związkowej Ustawy Konstytucyjnej […] Rząd Związkowy postanowił:
Artykuł 1
Austria jest krajem Rzeszy Niemieckiej.
Artykuł 2
W niedzielę, dnia 10 kwietnia 1938 r. odbędzie się wolne i tajne głosowanie ludowe niemieckich mężczyzn i kobiet Austrii w wieku ponad 20 lat w sprawie ponownego zjednoczenia z Rzeszą Niemiecką.
Artykuł 3
W głosowaniu ludowym rozstrzyga większość oddanych głosów.
Artykuł 4
Przepisy potrzebne do wykonania i uzupełnienia niniejszej Związkowej Ustawy Konstytucyjnej będą wydane w drodze rozporządzenia.
Artykuł 5
1. Niniejsza Związkowa Ustawa Konstytucyjna wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
2. Wykonanie niniejszej Związkowej Ustawy Konstytucyjnej powierza się Rządowi Związkowemu.
Art. II. Prawa, obowiązujące obecnie w Austrii, pozostają na razie w mocy. Prawa Rzeszy wprowadza w Austrii Wódz i Kanclerz Rzeszy albo upoważniony przezeń do tego Minister Rzeszy.
Art. III. Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy upoważniony jest do wydawania, w porozumieniu z zainteresowanymi Ministrami Rzeszy, ustaw i rozporządzeń, potrzebnych do wykonania i uzupełnienia niniejszej ustawy.
Art. IV. Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
Źródło: Wiek XX w źródłach, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 112–113. Włochy w 1939 r. 6.11.1937 r., Rzym. Protokół o przystąpieniu Włoch do paktu antykominternowskiego
Rząd Rzeszy Niemieckiej, Rząd Włoski i Cesarski Rząd Japoński,
zważywszy, że Międzynarodówka Komunistyczna w dalszym ciągu zagraża stale cywilizowanemu światu na Zachodzie i na Wschodzie, zakłóca i niszczy jego pokój,
przekonane, że jedynie ścisła współpraca wszystkich państw zainteresowanych w utrzymaniu pokoju i porządku może ograniczyć i usunąć to niebezpieczeństwo,
zważywszy, że Włochy, które od pierwszych chwil istnienia Rządu Faszystowskiego zwalczały z nieugiętą stanowczością to niebezpieczeństwo i wytępiły na swym obszarze Międzynarodówkę Komunistyczną, postanowiły stanąć przeciw wspólnemu wrogowi ramię w ramię z Niemcami i Japonią, również ożywionymi taką samą wolą obrony przed Międzynarodówką Komunistyczną,
zgodziły się na następujące postanowienia, zgodnie z art. II układu przeciw Międzynarodówce Komunistycznej, zawartego dnia 25 listopada 1936 r. w Berlinie między Niemcami i Japonią:
Art. I. Włochy przystępują do układu przeciw Międzynarodówce Komunistycznej oraz do protokołu dodatkowego do tego układu, zawartego dnia 25 listopada 1936 r. między Niemcami i Japonią, którego tekst zawarty jest w załączniku do niniejszego protokołu.
Art. II. Trzy mocarstwa podpisujące niniejszy protokół zgadzają się, że Włochy uważane będą za pierwotnego sygnatariusza układu i protokołu dodatkowego do tego układu, wymienionego w poprzednim artykule, przy czym podpisanie niniejszego protokołu posiada tę samą moc co i podpisanie tekstu oryginalnego wymienionego układu i protokołu dodatkowego do tego układu.
Art. III. Protokół niniejszy stanowi integralną część wspomnianego układu i protokołu dodatkowego do tego układu.
Art. IV. Protokół niniejszy sporządzony został w języku niemieckim, włoskim i japońskim, przy czym wszystkie te teksty są autentyczne. Protokół niniejszy wchodzi w życie z dniem podpisania.
Na dowód czego niżej podpisani, dobrze i należycie do tego upoważnieni przez swe Rządy, podpisali niniejszy protokół i wycisnęli na nim swe pieczęcie.
Źródło: Stanisław Sierpowski, Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego, t. 3, 1935–1939, Poznań 1992, s. 248.
Na podstawie mapy opisz zmiany granic, do jakich doszło przed wybuchem wojny w wyniku ekspansjonistycznych działań państw faszystowskich.
Zapoznaj się z filmami i wykonaj polecenia
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1UTRSJC4KS94
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Droga do wojny — Niemcy i Włochy.
Wskaż najważniejsze plany faszystowskich Włoch, które przyczyniły się do wybuchu II wojny światowej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RKO8D5ZSDB5KS
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Droga do wojny — Japonia.
Wyjaśnij, w jaki sposób Japończycy prowadzili ekspansję w Azji przed wybuchem II wojny światowej.
Trenuj i ćwicz
Wypowiedź Josepha Goebbelsa na tajnej odprawie wojskowej w kwietniu 1940 rokuW 1933 roku francuski premier powinien był powiedzieć
(i ja, gdybym był francuskim premierem, to bym właśnie powiedział): 'Nowym kanclerzem Rzeszy jest człowiek, który napisał Mein Kampf [czyt.: majn kampf], gdzie można przeczytać to i to. Człowiek ten w naszym sąsiedztwie nie może być tolerowany. Albo on zniknie z horyzontu, albo my ruszamy'.
Tego jednak nie powiedział. Dali nam spokój, dali nam przejść przez strefę ryzyka i pozwolili na to, że opłynęliśmy wszystkie niebezpieczne rafy. A kiedyśmy dobrnęli do brzegu, kiedy jesteśmy uzbrojeni lepiej od nich, oni wszczynają wojnę'.Źródło: Wypowiedź Josepha Goebbelsa na tajnej odprawie wojskowej w kwietniu 1940 roku, [w:] Anna Radziwiłł, Wojciech Roszkowski, Historia 1871–1939. Podręcznik dla szkół średnich, Warszawa 2002, s. 262.
Na podstawie powyższego tekstu źródłowego, wyjaśnij kto według Josepha Goebbelsa jest odpowiedzialny za dojście Hitlera do władzy i jego dalsze sukcesy.
Pasywna polityka Wielkiej Brytanii i Francji wobec HitleraParyż przyjmował coraz bardziej zachowawczą postawę, czego symbolem była linia Maginota [czyt.: mażinota]. W społeczeństwie dominowały nastroje antywojenne, które będą miały znaczenie w momencie zaostrzenia się sytuacji międzynarodowej w 1938 roku. Po klęsce idei Francja coraz bardziej była skłonna oddać przywództwo w ręce brytyjskie.
Ani rząd L. Bluma […], ani późniejszy gabinet Daladiera
[czyt.: daladiera] nie były skłonne i nie umiały podjąć rękawicy rzuconej przez Hitlera. Francja, podobnie jak w połowie lat 20., nie była w stanie należycie wypełnić swoich sojuszniczych zobowiązań wobec krajów Europy Środkowej, w przeciwieństwie do Hitlera, który umacniał pozycję III Rzeszy w tym regionie Starego Kontynentu.Wielka Brytania również nie była skłonna podjąć ryzyka wojny z III Rzeszą. Wpływ na to miała zarówno słabość wojskowa (małe nakłady na zbrojenia i do maja 1939 roku brak stałej armii z poboru), jak i względy polityczne, zwłaszcza niechęć do angażowania się w sprawy Europy Środkowej i próby kokietowania Włoch, aby odciągnąć je od bliższego wiązania się z Niemcami. Taka polityka prowadziła w prostej linii do polityki appeasementu [z ang. ugłaskiwania], czyli ustępstw wobec Hitlera. Jej zwolennikiem był zwłaszcza premier brytyjski Chamberlain [czyt.: czemberlen], który w maju 1937 roku zastąpił na tym stanowisku S. Baldwina [czyt.: boldłina]. Nowy szef rządu obawiał się wojny, wiedząc, że Wielka Brytania nie jest do niej przygotowana. Ponadto nie był zwolennikiem łożenia ogromnych środków na zbrojenia, widząc inne potrzeby gospodarcze słabnącego imperium.
Źródło: Pasywna polityka Wielkiej Brytanii i Francji wobec Hitlera, [w:] Edward Czapiewski, Jakub Tyszkiewicz, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2012, s. 322–323.
Na podstawie powyższego tekstu źródłowego wyjaśnij, co według autorów miało wpływ na zachowanie Francji i Wielkiej Brytanii. Czy użyte w tekście określenie „appeasementu” [czyt.: epizment] oddaje właściwie problem? Odpowiedź uzasadnij.
Na podstawie własnej wiedzy przytocz dwa przykłady potwierdzające informację zawartą w źródle.
6.11.1937 r., Rzym. Protokół o przystąpieniu Włoch do paktu antykominternowskiego (fragment)[…] zważywszy, że Włochy, które od pierwszych chwil istnienia Rządu Faszystowskiego zwalczały z nieugiętą stanowczością to niebezpieczeństwo i wytępiły na swym obszarze Międzynarodówkę Komunistyczną, postanowiły stanąć przeciw wspólnemu wrogowi ramię w ramię z Niemcami i Japonią, również ożywionymi taką samą wolą obrony przed Międzynarodówką Komunistyczną […].
Źródło: 6.11.1937 r., Rzym. Protokół o przystąpieniu Włoch do paktu antykominternowskiego (fragment).
Układ monachijskiPrzedstawiciele obu stron są przekonani, że w wyniku niedawnych wydarzeń wytworzyła się sytuacja, wobec której dalsze utrzymywanie w granicach państwa czechosłowackiego okręgów zamieszkałych głównie przez Niemców sudeckich nie może trwać nadal bez narażenia na szwank samej Czechosłowacji oraz interesów pokoju europejskiego. W świetle rozważań oba rządy zmuszone są przyjść do wniosku, że zachowanie pokoju i bezpieczeństwa oraz żywotnych interesów Czechosłowacji nie może być skutecznie zagwarantowane, jeśli okręgi te nie zostaną natychmiast odstąpione Rzeszy.
Źródło: Układ monachijski, [w:] Wiek XX w źródłach, oprac. S. B. Lenard, M. Sobańska-Bondaruk, s. 114.
Wyjaśnij, w jaki sposób sygnatariusze aktu tłumaczyli konieczność oddania spornego terytorium Niemcom.
Słownik
pokój zawarty pomiędzy zwycięskimi państwami ententy a przegranymi Niemcami, podpisany podczas paryskiej konferencji pokojowej w Wersalu 28 czerwca 1919 r.; zakończył I wojnę światową
(z franc. entente – porozumienie, sojusz) sojusz pomiędzy Wielką Brytanią, Francją a Rosją; do jego powstania dochodziło stopniowo, a był odpowiedzią na trójprzymierze zawarte w 1882 r. między Cesarstwem Niemieckim, Austro- Węgrami a Królestwem Włoch
(ang. League of Nations, franc. Société des Nations) pierwsza w historii organizacja międzynarodowa o celach ogólnych, powołana w 1919 r. dla rozwoju współpracy oraz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa; powstała z inicjatywy prezydenta USA Woodrowa Wilsona podczas paryskiej konferencji pokojowej kończącej I wojnę światową; istniała do 1946 r.
(z łac. de – od, z + militaris – żołnierski, wojenny) proces polegający na usunięciu z danego terenu wojsk, budynków i maszyn o charakterze militarnym; demilitaryzacji podlegały Niemcy po obu wojnach światowych