Powstanie "Solidarności"
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Anna Zacharzyńska
Etap edukacyjny i klasa: szkoła podstawowa - klasa 7
Przedmiot: historia
Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.
Na lekcji uczniowie poznają okoliczności powstania NSZZ „Solidarność” w 1980 roku. Pracując z tekstem i materiałem ikonograficznym z e‑podręcznika, analizują czasy PRL i przyczyny niezadowolenia społecznego. W zespołach klasyfikują postulaty MKS według ich charakteru. Oglądają film edukacyjny i wykonują ćwiczenia utrwalające. Zajęcia rozwijają umiejętność współpracy, analizy źródeł i wyciągania wniosków. W podsumowaniu uczniowie reflektują, czym dla nich jest „solidarność”.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Dowiesz się, jakie były okoliczności i znaczenie podpisania Porozumień Sierpniowych.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji). Uczeń:
potrafi wskazać datę podpisania Porozumień Sierpniowych,
wymienia główne postulaty strajkujących robotników,
rozpoznaje kluczowe postacie związane z wydarzeniami sierpnia 1980 roku (np. Lech Wałęsa),
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji). Uczeń:
wyjaśnia, czym były Porozumienia Sierpniowe i dlaczego miały znaczenie dla historii Polski,
tłumaczy, jakie były przyczyny strajków w Stoczni Gdańskiej,
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu). Uczeń:
analizuje tekst źródłowy i odpowiada na pytania dotyczące treści Porozumień Sierpniowych,
przyporządkowuje wydarzenia do odpowiednich dat i miejsc,
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów). Uczeń:
ocenia wpływ Porozumień Sierpniowych na dalsze losy PRL,
formułuje własną opinię na temat znaczenia ruchu Solidarności dla przemian demokratycznych w Polsce,
tworzy krótką wypowiedź pisemną lub ustną na temat solidarności.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Na lekcji uczniowie poznają okoliczności powstania NSZZ „Solidarność” w 1980 roku. Pracując z tekstem i materiałem ikonograficznym z e‑podręcznika, analizują czasy PRL‑u i przyczyny niezadowolenia społecznego. Uczniowie dzielą się na 3 osobowe grupy i pracują z tekstem źródłowym – analiza fragmentów Porozumień Sierpniowych. W zespołach klasyfikują postulaty Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego według ich charakteru: politycznego, społecznego i ekonomicznego. Obejrzą film edukacyjny i wykonają na jego podstawie ćwiczenia sprawdzające zrozumienie prezentowanych w filmie treści. W rozmowie podsumowującej, uczniowie odpowiadają na pytania dotyczące powstania, solidarności i jej wpływu życie Polaków. Lekcja zakończyła się refleksją o tym, co dla nich znaczy „solidarność” i podsumowaniem zdobytej wiedzy.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
- zapoznanie się z materiałem, dostosowanie materiału informacyjnego modułowego e‑podręcznika do potrzeb uczniów,
- wydrukowane lub cyfrowe kopie postulatów MKS,
- film edukacyjny „Powstanie Solidarności”:
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R24WeqV31mDdV
Film wydarzenia z sierpnia 1980 r. Zawiera informacje o przebiegu wydarzeń na Wybrzeżu z lat 80.
- przygotowanie arkusza A1 na którym będą zapisywane numery, poklasyfikowanych postulatów porozumień sierpniowych,
- przygotowanie sali do pracy w grupach,
- słuchawki,
- opcjonalnie aplikacja np. Padlet lub Mentimeter.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
- dostosowanie treści z e‑podręcznika do możliwości uczniów z różnorodnymi potrzebami edukacyjnymi,
- wsparcie ze strony nauczyciela,
- proste i krótkie pytania,
- uproszczone teksty, piktogramy, nagrania audio,
- możliwość pracy w grupie wspierającej.
Przygotowanie uczniów
- Przypomnienie co to był PRL?
- Jak wyglądało życie codzienne w PRL‑u?
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel zaczyna od wprowadzenia uczniów w czasy PRL‑u. Już wiecie, że o przeszłości można opowiadać nie tylko słowami, lecz także np. muzyką, obrazami albo... budowlami z klocków. Wskaż pięć elementów rzeczywistości PRL, które wybrali autorzy tej rekonstrukcji ulicy. Nauczyciel w trakcie, kiedy uczniowie zastanawiają się nad odpowiedzią proponuje uczniom wysłuchanie ballady Jacka Kaczmarskiego pt. ” Mury”. Nauczyciel zadaje pytanie jakie jest przesłanie tego utworu? | Uczniowie wyszukują na zdjęciu, które przedstawia rekonstrukcję ulicy 5 elementów, które świadczą że są to czasy PRL‑u. Uczniowie odpowiadają na pytanie nauczyciela. | Nauczyciel może wyświetlić obraz rekonstrukcji Lego na dużym monitorze lub uczniowie mogą wykonać samodzielnie to zadanie na e‑podręczniku Można wykorzystać fragment utworu. |
3 min. | Przedstawia temat i cele lekcji. Zapisuje temat lekcji, cel i kryteria. Łączy uczniów w trzyosobowe zespoły. | Zapisują temat lekcji, tworzą zespoły. | Cel i kryteria stale widoczne dla uczniów. |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel zadaje uczniom pytania: - Co mogło być przyczyną niezadowolenia społeczeństwa polskiego na początku lat 80 XX wieku? - Gdzie i kiedy doszło do największych strajków? - Kto stał na czele protestów? - Czy protestujący mieli jakieś żądania? | Burza mózgów: uczniowie podają propozycje. Odpowiadają wykorzystując m.in. tekst i materiał ikonograficzny z e‑podręcznika. | Uczniowie mogą skorzystać z e‑podręcznika z fragmentu “Strajki w lipcu 1980 roku”, ze zdjęć przedstawiają‑cych miejsca protestów, postacie, które stanęły na czele protestów i postulaty MKS. |
10 min. | Nauczyciel prezentuje Tablice z 21 postulatami Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Przydziela każdemu zespołowi po 3 postulaty. Podaje polecenie: Nauczyciel kontroluje czas pracy. Pytanie nauczyciela: -Wyjaśnij, z którymi z tych postulatów się zgadzasz? - Jak oceniacie te postulaty ? | Uczniowie pracują w 3 osobowych zespołach. Przedstawiciel grupy podaje pogrupowane postulaty. Uczniowie z każdej grupy zapisują lub zaznaczają na dużym kartonie/lub na monitorze numery postulatów do odpowiednich kategorii; politycznych, ekonomicznych, społecznych. Uczniowie podają propozycje postulatów z którymi się zgadzają, chętni uczniowie odpowiedź argumentują. | Nauczyciel prezentuje postulaty, można wydrukować postulaty dla każdej grupy lub skorzystać z Ilość postulatów, którymi zajmuje się grupa zależy od ilości uczniów w klasie. Należy uwzględnić uczniów ze SPE. |
12 min. | Nauczyciel prezentuje z Nauczyciel informuje, że na podstawie filmu uczniowie wykonują zadania z e‑podręcznika m.in. nr 3, 4. Pytanie nauczyciela: - Jakie zmiany społeczne i polityczne zapoczątkowała solidarność? Propozycja dodatkowych pytań o charakterze problemowym; - Jakie postulaty mogłaby dziś wysunąć młodzież w Polsce? - Czym mógłby się różnić protest młodzieży w latach 80 i obecnie? - Jakie formy protestu są Twoim zdaniem skuteczne i bezpieczne? - Czy media społecznościowe mogą być narzędziem walki o ważne sprawy? - Za co Ty byłbyś/byłabyś gotów/gotowa protestować? | Uczniowie oglądają film, wykonują ćwiczenia z Odpowiadają chętni uczniowie. | Uczniowie oglądają film wspólnie lub samodzielnie korzystając ze słuchawek, wtedy pracują we własnym tempie. Wykonują zadania z Pytanie skierowane do uczniów, którzy wykonali wcześniejsze polecenie. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
7 min. | Na podsumowanie nauczyciel kieruje do uczniów pytania. Pytania są zapisane na tablicy. - Które wydarzenie lub fakt zrobił na mnie największe wrażenie? - Z którym postulatem „Solidarności” najbardziej się zgadzasz i dlaczego? - Dlaczego „Solidarność” była ważna dla historii Polski? - Oceń wpływ powstania „Solidarności” na Europę Środkowo- Wschodnią. | Uczniowie zapisują odpowiedzi na pytania, uczniowie czytają swoje odpowiedzi. | Można wykorzystać kartki, zeszyty lub aplikację typu Padlet / Mentimeter. |
3 min. | Czy cele lekcji zostały osiągnięte? | Uczniowie mogą pokazać kciuk w górę/środek/dół lub użyć skali 1–5. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy.
Refleksja ustna: uczniowie odpowiadają co dla nich znaczy solidarność.
Każdy uczeń kończy zdanie: “Solidarność dla mnie to…”.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Polecenia dla uczniów:
„Napisz 5 rzeczy, które zapamiętałeś z omawianej lekcji”.
„Czy uważasz, że ruch “Solidarność” miał wpływ na Twoje życie lub życie Twojej rodziny? Dlaczego”?
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Materiały na ZPE:
Długa droga do wolności
(Grafika “Życie codzienne w PRL w świecie klocków”, Źródło: K. Wojdon, domena publiczna)