Wazowie na polskim tronie.
Polacy w Moskwie. Walka o wpływy w Rosji
U schyłku XVI w. Rzeczpospolita znalazła się u szczytu potęgi. Zażegnano zagrożenie ze strony Moskwy dążącej do zdobycia dostępu do Bałtyku, a na południowym wschodzie, wprawdzie na krótko, bo w latach 1595–1601, udało się podporządkować Mołdawię i Wołoszczyznę. Mimo porażek na niektórych teatrach wojennych aż do połowy XVII w. Rzeczpospolita była podmiotem polityki międzynarodowej w Europie Środkowej. Wykorzystała m.in. kryzys w Rosji po śmierci ostatnich Rurykowiczów, aby podjąć próbę podporządkowania sobie państwa moskiewskiego.
Przeanalizujesz przebieg wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą z Moskwą w pierwszej połowie XVII wieku.
Opiszesz, czym była Wielka Smuta.
Scharakteryzujesz udział Polaków w wydarzeniach w czasie kryzysu państwa moskiewskiego.
Polecenie na przypomnienie
Postępujący kryzys państwa moskiewskiego
Po śmierci Iwana IV Groźnego władzę objął jego syn Fiodor I, lecz faktycznie rządził regent Borys Godunow. Po śmierci Fiodora w 1598 r. wygasła dynastia Rurykowiczów, a tron objął Godunow.
Państwo było osłabione kryzysem gospodarczym, głodem i epidemiami, co wywoływało niepokoje społeczne. W tej sytuacji pojawił się pretendent podający się za cudownie ocalałego carewicza Dymitra.
Dymitriady
Dymitr Samozwaniec pojawił się w Rzeczypospolitej i z pomocą polskich magnatów wkroczył do Moskwy. Po śmierci Borysa Godunowa w 1605 r. objął władzę, lecz już w 1606 r. został zamordowany. Carem został Wasyl IV Szujski. W kraju wybuchły bunty (m.in. pod wodzą Iwana Bołotnikowa) oraz pojawił się drugi Samozwaniec.
Wojna polsko‑rosyjska – początek
W 1609 r. Zygmunt III Waza rozpoczął interwencję w Rosji. Po zwycięstwie hetmana Stanisława Żółkiewskiego w bitwie pod Bitwa pod Kłuszynem obalono Szujskiego, a tron zaproponowano królewiczowi Władysławowi Wazie. Brak porozumienia i nadużycia wojsk polskich doprowadziły jednak do powstania rosyjskiego (Kuźma Minin, Dymitr Pożarski) i wyparcia Polaków z Kremla w 1612 r. W 1613 r. carem został Michał Romanow.
Rozejm w Dywilinie
W 1618 r. zawarto rozejm w Rozejm w Dywilinie. Rzeczpospolita uzyskała ziemie smoleńską, siewierską i czernihowską.
Źródło: domena publiczna, wikipedia.org.
Najjaśniejszego i Wielkiego Hospodara Zygmunta III z bożej łaski króla polskiego i wielkiego księstwa litewskiego […] wojewoda kijowski, hetman korony polskiej, […] ja Stanisław Stanisławowicz Żółkiewski, wiadomo czynię tym moim umownym, utwierdzonym zapisem.
Posłać i bić czołem do Najjaśniejszego Wielkiego Zygmunta króla, i do syna Jego Królewskiej Mości, do królewicza Najjaśniejszego Władysława Zygmuntowicza, żeby na moskiewskie i na wszytkie wielkie hospodarstwa rosyjskie, syna swego Najjaśniejszego Władysława królewicza dał […].
[Królewicz Władysław zobowiązuje się] chrześcijańskiej prawosławnej wiary […] ni w czym nie naruszać i nie urągać i inszych nijakich wiar nie wnosić […]. I rosyjskiego hospodarstwa prawosławnych ludzi prawosławnych chrześcijan od greckiej wiary w rzymską ani w która insza wiarę przymuszeniem i nijakiemi przyczynami nie odwodzić […]. A polskim i litewskim ludziom w Moskwie ni w jakich ziemskich sądowych sprawach i po zamkach wojewodami […] i w namiestnictwo i w starostwo zamków polskim i litewskim ludziom nie dawać […]. I przeszłych obyczajów i stanów, które były w moskiewskim hospodarstwie, nie odmieniać […]. O Smoleńsk mnie hetmanowi prosić i pisać do króla Jegomości, żeby do Smoleńska bić, i gwałtu żadnego czynić nie kazał. A hospodarowi Jegomości Władysławowi Zygmuntowiczowi królewiczowi pożałować, okrzcić się w prawosławną wiarę chrześciańską greckiego zakonu, i być w prawosławnej chrześciańskiej wierze greckiej […].
Pisan w obozie pod stołecznym miastem Moskwą dnia 27 Augusti anno [tj. 27 sierpnia roku] 1610.
Porozumienie Stanisława Żółkiewskiego z bojarami rosyjskimi pod Moskwą (27 sierpnia 1610).
Źródło: dostępny w internecie na: pl.wikisource.org.
Na podstawie danych załączonych do mapy oceń skutki wojny Rzeczypospolitej z Moskwą w latach 1609–1619.
Wyobraź sobie, że jesteś twórcą scenariusza serialu fabularnego o wojnach polsko‑moskiewskich w latach 1609–1619. Zaproponuj tytuł serii oraz tytuły pięciu odcinków serialu.
Wojna smoleńska i pokój w Polanowie
Po śmierci Zygmunta III Wazy w 1632 r. Rosja zaatakowała Rzeczpospolitą i obległa Smoleńsk. Odsiecz dowodzona przez nowego króla Władysława IV Wazę zmusiła wojska rosyjskie do kapitulacji.
W 1634 r. zawarto Pokój w Polanowie, który potwierdził wcześniejsze zdobycze terytorialne Rzeczypospolitej. Władysław IV zrzekł się pretensji do tronu carskiego, kończąc pierwszy etap konfliktów polsko‑rosyjskich.
Kalendarz juliański i gregoriański
Wprowadzony przez Juliusza Cezara w 46 r. p.n.e. kalendarz, zwany juliańskim, który mimo upadku cesarstwa rzymskiego przetrwał w całej chrześcijańskiej Europie, obciążony był niedokładnościami. W miarę upływu stuleci powodowały one odsuwanie się świąt Zmartwychwstania Pańskiego (Wielkanocy) od wiosennej równonocy, względem której wyznacza się ich datę. Astronomowie kościelni dostrzegli to już w IX w., a od XV w. wysuwano projekty reformy kalendarza. W 1582 r. opracowano nowy kalendarz, od imienia papieża Grzegorza XIII nazwany gregoriańskim. Najszybciej wprowadzono go w państwach katolickich (w Polsce już za Stefana Batorego), kraje protestanckie przyjęły go w XVIII w., Moskwa zaś w 1918 r. By uniknąć nieporozumień, przy datacji juliańskiej dodawano odtąd adnotację starego stylu, a przy gregoriańskiej nowego stylu. I tak, np. rewolucja październikowa wybuchła w 1917 r. w dniu 25 października starego stylu, czyli 7 listopada nowego stylu, zatem po przejściu na kalendarz gregoriański jej rocznicę obchodzono pod tą ostatnią datą. Po upadku komunizmu 7 listopada ustanowiono w państwie moskiewskim nowe święto – Dzień Jedności Narodowej – na pamiątkę odebrania wojskom polskim Kremla w 1612 roku. Kalendarz juliański obowiązuje do dziś m.in. w liturgii prawosławnej.
Trenuj i ćwicz
Wymienione wydarzenia ułóż w kolejności chronologicznej.
Rozstrzygnij, czy bitwa przedstawiona na mapie 1 została stoczona podczas kampanii wojennej przedstawionej na mapie 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu map.
Mapa 1
Mapa 2
Dopasuj opisy do obrazów, a następnie ułóż je w kolejności chronologicznej.
Rozstrzygnij na podstawie mapy lub jej opisu czy zamieszczona mapa przedstawia stan posiadania Rzeczypospolitej po zawarciu rozejmu w Dywilinie w 1619 roku.
Słownik
(ros. bojarin; by może od istniejącego na Rusi określenia bojarin - wielmoża) najwyższa warstwa społeczna w dawnej Moskwie
symbol władzy wielkich książąt moskiewskich i carów państwa moskiewskiego, pochodzący najprawdopodobniej z końca XIII lub początku XIV w.; według legendy została sprowadzona na Ruś z Konstantynopola przez wielkiego księcia Rusi Kijowskiej, Włodzimierza II Monomacha (1053‑1125)
(łac.) oszust, osoba podszywająca się pod kogoś, szlabierz
zmiana wyznania w obrębie wyznań chrześcijańskich lub przejście z innej religii na chrześcijaństwo; nawrócenie
(łac. rego - rządzę, kieruję), rządy opiekuńcze występujące w ustroju monarchicznym, polegające na sprawowaniu władzy państwowej przez osobę ustanowioną na okres małoletności, dłuższej choroby lub nieobecności panującego
(ros. – zamęt) termin, którym w dziejach państwa moskiewskiego określa się początek XVII w., okres walk wewnętrznych, częstych zmian na tronie oraz zbrojnych interwencji Rzeczypospolitej (tzw. dymitriad) i Szwecji