Koniec Wielkiej Wojny
Rewolucja lutowa w Rosji
Zima na przełomie 1916 i 1917 r. była bardzo ostra i dała się mocno we znaki mieszkańcom Piotrogrodu. Siarczysty mróz ściął Newę, a pociągi z powodu piętrzących się zasp nie docierały do miasta. Niektóre fabryki zamknięto i zwolniono dziesiątki pracowników. Brakowało żywności i opału. Wiele piekarni musiało wstrzymać wypiek chleba. Później raptownie temperatura podniosła się o kilkanaście stopni. Ludzie, którzy do tej pory nie wychylali się z nieogrzewanych domów, zaczęli wylegać na ulice i coraz głośniej wyrażać swoje niezadowolenie z nieudolnej polityki cara i rządów oraz przedłużającej się wojny. Gdyby zima nie odpuściła, wydarzenia roku 1917 mogłyby się potoczyć zupełnie inaczej…
Wyjaśnisz, jakie znaczenie dla wybuchu rewolucji miały zamknięte piekarnie, a jakie – anomalie pogodowe w Piotrogrodzie zimą 1917 r.
Ocenisz odpowiedzialność cara Mikołaja II za wybuch rewolucji lutowej.
Wskażesz, w którym momencie można mówić o rewolucji w Piotrogrodzie.
Troski cara Mikołaja II
Wysłuchaj nagranej treści telegramów pisanych przez cara Mikołaja II do żony Aleksandry Fiodorowny w lutym 1917 roku. Określ, jakie sprawy zajmowały władcę.
Zapoznaj się z nagraną treścią telegramów pisanych przez cara Mikołaja II do żony Aleksandry Fiodorowny w lutym 1917 r. Określ, jakie sprawy zajmują władcę.
Pod koniec lutego 1917 r. car Mikołaj II udał się w podróż do Stawki - w okolicach Mohylewa, około 650 km od Piotrogrodu, gdzie znajdowała się jego główna siedziba wojskowa. Stamtąd wysyłał listy do żony, Aleksandry, która podczas nieobecności władcy stanęła na czele państwa. W tym czasie w stolicy narastało rewolucyjne wrzenie.
Telegram. 22 lutego 1917 r.
Podróżuję dobrze. W myślach z wami wszystkimi. Czuję się samotny i smutny. Jestem bardzo wdzięczny za listy. Uściskaj wszystkich. Dobranoc. Niki
23 lutego 1917 r.
Dotarłem bezpiecznie. Jest czysto, zimno, wietrznie. Rzadko kaszlę. Czuję się ponownie stanowczy, ale bardzo samotny. Dziękujemy Tobie i Dziecku za telegramy. W myślach jestem zawsze z tobą. Jestem strasznie smutny. Całuję was czule. Niki
Stawka. 23 lutego 1917 r.
Jaki pech! Miałem nadzieję, że uda im się uniknąć odry. Serdeczne pozdrowienia dla wszystkich. Śpij dobrze. Niki
Stawka. 23 lutego 1917 r.
Moje Ukochane Słońce,
serdecznie dziękuję za drogi list, który zostawiłaś w moim wagonie. Przeczytałem to z zapałem przed pójściem spać. Było to dla mnie wielką pociechą w mojej samotności po spędzeniu dwóch miesięcy razem. Gdybym nie słyszał twojego słodkiego głosu, mógłbym przynajmniej pocieszać się tymi liniami twojej czułej miłości. Nie wyszedłem ani razu, odkąd tu nie przybyliśmy. Dzisiaj czuję się znacznie lepiej - nie mam chrypki, a kaszel nie jest taki zły. Dzień był słoneczny i zimny […], uporządkowałem swój pokój i dostałem twój telegram z informacją, że Olga i Dziecko mają odrę. Nie mogłem uwierzyć własnym oczom - ta wiadomość była tak nieoczekiwana. Zwłaszcza po jego własnym telegramie, w którym mówi, że czuje się dobrze. W każdym razie jest to dla ciebie bardzo męczące i niepokojące, moja droga. Może przestaniesz przyjmować tak wielu ludzi? Masz uzasadnioną wymówkę - strach przed przekazaniem infekcji ich rodzinom.
W 1. i 2. Korpusie Kadetów liczba chłopców chorych na odrę stale rośnie. Podczas kolacji zobaczyłem wszystkich zagranicznych generałów - bardzo im przykro z powodu tych smutnych wieści. Tutaj w domu jest tak spokojnie; bez hałasu, bez podekscytowanych krzyków! Wyobrażam sobie go śpiącego - wszystkie jego małe rzeczy, zdjęcia i bibeloty, we wzorowej kolejności w swojej sypialni i pokoju z okrągłym oknem!
Z drugiej strony co za szczęście, że nie przyszedł tu teraz ze mną, tylko po to, żeby się rozchorować i leżeć tutaj w naszej małej sypialni! Niech Bóg sprawi, że odra może przejść bez komplikacji; byłoby o wiele lepiej, gdyby wszystkie dzieci zachorowały na nią w tym samym czasie!
Bardzo tęsknię za moją półgodzinną grą cierpliwości każdego wieczoru. W wolnym czasie znów zajmę się domino. Spokój wokół mnie przygnębia, oczywiście, kiedy nie pracuję. Stary Iwanow był miły i uroczy na obiedzie. Moim drugim sąsiadem był Sir H. Williams, który jest zachwycony, że ostatnio spotkał tu tak wielu swoich rodaków.
Piszesz o mojej stanowczości - mistrzu; to całkiem słuszne. Zapewniam cię, że nie zapomnę; ale nie trzeba strzelać do ludzi w prawo i w lewo co minutę. Cicha, żrąca uwaga lub odpowiedź często wystarcza, aby pokazać osobie swoje miejsce.
Cóż, moja droga, robi się późno. Dobranoc. Niech Bóg błogosławi wasz sen… […]
Stawka. 24 lutego 1917 r.
Wielkie dzięki za oba telegramy. Nie przemęczaj się, biegając od jednego chorego do drugiego. Pociąg jest spóźniony z powodu burzy. Mój kaszel jest lepszy. Całusy dla wszystkich. Niki
Stawka. 24 lutego 1917 r.
Moje Ukochane, Drogie Słońce,
z całego serca dziękuję za twój drogi list. A więc mamy teraz troje dzieci […] chorych na odrę. Postaraj się, żeby Marie i Anastasia też zachorowały; tak jest łatwiej; lepiej dla nich wszystkich, a także dla ciebie. I to wszystko wydarzyło się, odkąd opuściłem dom, zaledwie dwa dni temu!
Sergiej Pietrowicz pragnie dowiedzieć się, jak rozwija się choroba. Uważa, że dla dzieci, a zwłaszcza dla Aleksieja, zmiana klimatu jest absolutnie konieczna po ich wyzdrowieniu - wkrótce po Wielkanocy. Na moje pytanie, gdzie, jego zdaniem, najlepiej pójść, doradził Krym. Powiedział mi, że ma syna (nigdy o nim nie wiedziałem), który złapał odrę, i przez cały rok chłopiec kaszlał nieprzerwanie, aż został wysłany na południe, gdzie szybko i całkowicie wyzdrowiał. Kiedy mi o tym mówił, w jego oczach były łzy. To naprawdę świetna rada, a jaki odpoczynek dla ciebie? Ponadto pokoje w Carskim Siole muszą zostać zdezynfekowane i najprawdopodobniej nie będziesz chciała jechać do Peterhofu - gdzie wtedy możemy mieszkać?
Zastanowimy się nad tym po powrocie do domu, co mam nadzieję, już wkrótce nastąpi!
Mój mózg odpoczywa tutaj - żadnych ministrów, żadnych kłopotliwych pytań wymagających myślenia. Uważam, że to jest dobre dla mnie, ale tylko dla mojego mózgu. Moje serce cierpi z powodu separacji. Nienawidzę tego oddzielenia, szczególnie w tym niespokojnym czasie […].
Stawka. 25 lutego 1917 r.
Właśnie otrzymałem twój poranny telegram. Dzięki Bogu, że nie ma żadnych komplikacji! Przez pierwsze dni temperatura jest zawsze wysoka i stopniowo spada pod koniec. Biedna Ania! Mogę sobie wyobrazić, jak się czuje i o ile jest gorsza niż dzieci.
Jest teraz 2.30. Przed pójściem na spacer pójdę do klasztoru i pomodlę się do Najświętszej Maryi Panny za was i dzieci. Ostatnie burze śnieżne, które zakończyły się wczoraj, postawiły armię w krytycznym położeniu wzdłuż naszych południowo-zachodnich linii kolejowych. Jeśli ruch pociągów nie zostanie natychmiast przywrócony, prawdziwy głód wybuchnie wśród żołnierzy za 3-4 dni. To jest okropne. Do widzenia, kochanie, moja droga mała Wify. Niech Bóg błogosławi ciebie i dzieci!
Zawsze twój najbardziej kochający mały mąż. Niki
Stawka. 25 lutego 1917 r.
Dziękuję za drogi list. Również Marie. Moje myśli nigdy cię nie opuszczają. Zimna, wietrzna, szarawa pogoda. Przesyłam wam i rekonwalescentom moje najserdeczniejsze pozdrowienia. Niki
Stawka. 26 lutego 1917 r.
Dziękuję bardzo za drogi list - także Anastasię - i za wiadomości. Cieszę się, że nie czują się źle. Serdeczne pozdrowienia dla wszystkich. Niki
Stawka. 26 lutego 1917 r.
Moja Ukochana,
wszystkie pociągi znów się pomieszały. Twój list przyszedł wczoraj po godzinie 5, ale numer 647 dotarł tuż przed lunchem. Wiele pocałunków za to. Proszę, się nie przemęczaj, biegając wśród chorych. […]
Wczoraj odwiedziłem ikonę Najświętszej Maryi Panny i modliłem się gorąco za was, moja miłości, za drogie dzieci, za nasz kraj […].
Poprzedniego wieczora poszedłem do kościoła. Stara kobieta - żona popa - podziękowała mi za pieniądze, które daliśmy. Dziś rano podczas nabożeństwa odczuwałem rozdzierający ból w klatce piersiowej, który trwał kwadrans. Z trudem mogłem dotrwać do końca nabożeństwa, a moje czoło pokryte było kroplami potu. Nie rozumiem, co to mogło być, ponieważ nie czułem kołatania serca; ale później zniknął nagle, kiedy uklęknąłem przed obrazem Matki Boskiej.
[...] Mam nadzieję, że Chabałow [Przypis 1] będzie w stanie powstrzymać te zaburzenia uliczne. Protopopow [Przypis 2] musi dać mu jasne i określone instrukcje. Gdyby tylko stary Golicyn [Przypis 3] nie stracił głowy!
Powiedz Aleksiejowi, że Kulic i Glina [psy] mają się dobrze, i pamiętaj o nim. Niech Bóg was błogosławi, mój skarb […]!
Wiecznie twój Niki
Stawka. 26 lutego 1917 r.
Dziękuję serdecznie za telegramy. Wyjeżdżam następnego dnia. Skończyłem tutaj ze wszystkimi ważnymi pytaniami. Śpij dobrze. Niech Bóg błogosławi was wszystkich! Niki
(W tym dniu Mikołaj otrzymał telegram od przewodniczącego Dumy Michaiła Rodzianko informujący go o wybuchu rewolucji w Piotrogrodzie).
Stawka. 27 lutego 1917 r.
Mój Skarbie,
dzięki za słodki list. To będzie mój ostatni. Jakże cieszę się na myśl, że zobaczymy się za dwa dni. Mam wiele rzeczy do zrobienia i dlatego mój list będzie krótki.
Po wczorajszych wiadomościach z miasta widziałem tu wiele przerażonych twarzy. Na szczęście Aleksiejew [Przypis 4] jest spokojny, ale uważa, że konieczne jest powołanie bardzo energicznego człowieka, aby zmusić ministrów do wypracowania rozwiązania problemów - zaopatrzenia, kolei, węgla itp. To jest oczywiście całkiem słuszne. Słyszałem, że zaburzenia wśród żołnierzy rodzą się w środowisku rekonwalescentów, według informacji, które otrzymałem. Zastanawiam się, co robi Paweł [Przypis 5]? Powinien wszystko mieć pod kontrolą.
Niech cię Bóg błogosławi, moje drogie Słońce! Wiele buziaków dla ciebie i dzieci. Pozdrów je ode mnie. Wiecznie twój Niki
Wiaźma. 28 lutego 1917 r.
Wyjechałem dziś rano o godzinie 5. W myślach jestem zawsze z tobą. Cudowna pogoda. Mam nadzieję, że czujesz się dobrze i jesteś spokojna. Wiele żołnierzy zostało wysłanych z frontu. Najserdeczniejsze pozdrowienia, Niki
Lichosławl. 28 lutego 1917 r.
Dzięki za nowości. Cieszę się, że wszystko z tobą dobrze. Mam nadzieję, że będę jutro rano w domu. Ściskam Ciebie i dzieci. Niech Bóg cię strzeże! Niki
Pociąg, którym car wracał z frontu do Piotrogrodu, by połączyć się z żoną i dziećmi, został zatrzymany w miejscowości Małaja Wiszera, niedaleko Nowogrodu Wielkiego, a stamtąd skierowano go do Pskowa. Stąd car zatelegramował do przewodniczącego Dumy Michaiła Rodzianko o swojej gotowości do "uczynienia pewnych koncesji" i rezygnacji z części swojej władzy. Otrzymał odpowiedź, że na takie propozycje jest już za późno. 2 marca car abdykował.
Przypisy (K. Stojek-Sawicka):
1. Siergiej Chabałow - rosyjski wojskowy, generał-lejtnant;
2. Aleksandr Protopopow - deputowany III i IV Dumy, minister spraw wewnętrznych od 1916 roku do upadku caratu;
3. Nikołaj Golicyn – ostatni premier Imperium Rosyjskiego za czasów Mikołaja II
4. Michaił Aleksiejew - generał rosyjski
5. Wielki książę Paweł Romanow - brat cara Mikołaja II, szef I Korpusu Gwardii
Wskaż fragmenty, w których znajdują odzwierciedlenie wydarzenia rewolucji lutowej. Określ postawę cara wobec rewolucji.
Przed rewolucją w Rosji
W 1913 r. obchodzono w rodzinie carskiej uroczystości związane z trzechsetletnią rocznicą wstąpienia dynastii Romanowów na tron Imperium Rosyjskiego. Nikt chyba nie przypuszczał, że nie miną cztery lata, a dynastia ta zostanie pozbawiona władzy. W rzeczywistości rewolucja, która wybuchła w lutym (wg obowiązującego w carskiej Rosji kalendarza juliańskiego) 1917 r., już od dłuższego czasu wisiała w powietrzu. Podstawami caratu zachwiały już wydarzenia mające miejsce w 1905 r., ale zmiany, które wówczas nastąpiły okazały się niewystarczające.
Rosja była krajem wielkich kontrastów. Panował tam autokratyczny reżim carski (samodzierżawie). 80 proc. ludności stanowili chłopi, którzy żyli podobnie do swoich średniowiecznych przodków i stosowali podobne metody uprawy ziemi. W konsekwencji rolnictwo nie było zbyt efektywne.
Ponad 25 proc. ziemi w Rosji należało do cara, jego rodziny i najwyższych dostojników. Stanowili oni zaledwie 1 proc. ludności. Pod koniec XIX w. nastąpił liczebny wzrost klasy średniej i warstwy robotników. Tych ostatnich nie było zbyt dużo i skupiali się głównie w większych miastach. Pracowali w fabrykach w bardzo ciężkich warunkach, byli nisko opłacani i nie mieli żadnych praw. Było to powodem różnych strajków.
Stopniowo, w ostatnich latach przed wybuchem rewolucji, wzbierała w imperium carskim fala ogólnego niezadowolenia. W czasach tak trudnych i pełnych nowych wyzwań rządził w Rosji człowiek, który w powszechnej opinii się do tego nie nadawał. Był nim Mikołaj II Romanow (1894–1917), monarcha, któremu brakowało silnej woli i umiejętności łagodzenia konfliktów, głęboko wierzący w swoją boską misję i świętość władzy carskiej.
„Najsłabsze ogniwo w łańcuchu państw imperialistycznych”
Przystąpieniu Rosji do I wojny światowej towarzyszył wybuch uczuć patriotycznych. Jednak już pierwsze tygodnie walk obnażyły nieprzygotowanie imperium do konfrontacji z nowoczesną armią niemiecką. Rosja poniosła klęskę w Prusach Wschodnich w pierwszych tygodniach wojny, a w 1915 r. ofensywa państw centralnych przerwała front. W 1916 r. carat zdecydował sie podjąć kontrofensywę pod przywództwem gen. Aleksieja Brusiłowa, ale i ona po początkowych sukcesach zakończyła się porażką. Gdy w 1915 r. car Mikołaj II osobiście objął dowództwo nad siłami rosyjskimi, klęski armii obciążały bezpośrednio jego osobę.
Długotrwałe działania wojenne przyniosły Rosji ogromną liczbę zabitych, rannych, zaginionych lub wziętych do niewoli, gigantyczne straty materialne (front wschodni przebiegał przez tereny należące do Rosji) oraz utratę dużej części terytorium europejskiego. Wszystko to potęgowało niezadowolenie ludności.
Zamknięte piekarnie
Gospodarka rosyjska była tak samo nieprzygotowana na długotrwałe działania wojenne jak carska armia. Przemysł – mimo kilku wcześniejszych dekad prosperity – wciąż znajdował się na niskim poziomie rozwoju i nie był w stanie zaspokoić najważniejszych potrzeb ludności i potrzeb armii. Dodatkowo narastały problemy w handlu, spowodowane zamknięciem dla statków rosyjskich przez państwa centralne portów bałtyckich i nad Morzem Czarnym. Koszty wojny pokrywano poprzez dodrukowywanie pieniędzy. Spowodowało to gwałtowny wzrost inflacji. Pojawiały się także problemy aprowizacyjne. Wojsko zarekwirowało większość wagonów kolejowych, dodatkowo wiele linii zostało zerwanych w toku działań wojennych i nie było jak przewozić zboża. Do tego doszły, zwłaszcza w stolicy, niedobory węgla. Efekt? Ludzie marzli w nieogrzewanych pomieszczeniach, a fabryki stanęły, bo nie było czym w nich palić. W lutym większość piekarń w Piotrogrodzie została zamknięta. Euforia towarzysząca wybuchowi wojny szybko zniknęła, a na jej miejsce pojawiło się zniechęcenie.
Zapoznaj się z wykresem i wykonaj polecenie.
Na podstawie: Peter Oxley, Russia 1855‑1991. From Tsars to Commissars, Oxford University Press, 2001, s. 81.
Wyjaśnij, dlaczego nastąpił tak dramatyczny wzrost cen w roku 1917.
Tekst do przeczytania: W latach 1914–1917 ceny towarów i żywności w Rosji rosły stopniowo. W 1914 roku ceny były na poziomie 100% (wartość początkowa), w 1915 roku wzrosły do 130%, w 1916 roku do 170%, a w 1917 roku nastąpił gwałtowny wzrost do 400% w porównaniu z rokiem 1914. Główne przyczyny tego wzrostu to: wojna, niedobory towarów, problemy z transportem oraz drukowanie dużej ilości pieniędzy przez państwo, co prowadziło do inflacji. Wyjaśnij, dlaczego ceny w 1917 roku wzrosły tak gwałtownie.
„Święty mąż z Syberii”
Klęski ponoszone na frontach przez armię carską nie były jedynym powodem obniżenia się prestiżu cara w społeczeństwie. Mikołaj II od początku znajdował się pod silnym wpływem swojej żony, Aleksandry. W czasie wojny, gdy car jako głównodowodzący armią często przebywał z dala od stolicy, to ona stanęła na czele państwa. Caryca była bardzo niepopularna z powodu swojego niemieckiego pochodzenia. Oskarżano ją nawet o sprzyjanie Niemcom. Najgorsze jednak było to, że zdawała się bezgranicznie ufać tajemniczemu chłopu z Syberii, cieszącemu się sławą świętego męża – Grigorijowi Rasputinowi. To on jako jedyny potrafił ponoć uleczyć chorującego na hemofilię następcę tronu – carewicza Aleksieja. Rasputin zyskał ogromne znaczenie na dworze w Petersburgu. Za jego radą caryca podejmowała decyzje polityczne, mianowała i dymisjonowała urzędników. Oszustwa Rasputina, jego ekscesy seksualne, a przede wszystkim jego pozycja na dworze carskim i wpływ, jakim się cieszył, silnie nadwyrężały i tak już mocno nadwątlony w społeczeństwie autorytet cara i jego rodziny.
Stolica płonie
Jesienią 1915 r. członkowie Dumy (rosyjskiego parlamentu) coraz głośniej zaczęli krytykować cara i jego sposób sprawowania władzy. Właściwie wszystkie grupy społeczne domagały się zmiany systemu, różniły ich tylko opinie co do wyboru rozwiązania, które miało do niej doprowadzić, i stopień radykalności proponowanych reform. Liberałowie (tworzący partię Konstytucyjnych Demokratów, w skrócie kadeci) żądali uchwalenia konstytucji i wprowadzenia parlamentu. Socjaliści‑rewolucjoniści (eserowcy) postulowali wzniecenie rewolucji i przejęcie władzy przez chłopów. Podobnie radykalne poglądy miała Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (utworzona w 1898 r.), nawiązująca do ideologii marksistowskiej, której odłamem byli bolszewicy pod przywództwem Włodzimierza Lenina. Ten wierzył, że zmiany w Rosji powinny być dokonane na drodze rewolucji, w imieniu robotników. Drugi odłam stanowili mienszewicy, którzy tez dążyli do przeprowadzenia rewolucyjnych zmian, ale na drodze ewolucji.
Krytyka rządów cara narastała nawet wśród ziemian i burżuazji, którzy pod przewodnictwem Jerzego Lwowa snuli plany przewrotu. Szansą dla reżimu byłaby próba porozumienia się, ale car Mikołaj II i jego żona głęboko wierzyli w samodzierżawie i nie byli skłonni pójść na jakiekolwiek ustępstwa. Działalność Dumy została zawieszona w 1916 r., a tym samym przekreślona próba znalezienia modus vivendi z opozycją. Gdyby wojna przybrała inny obrót, być może carowi udałoby się utrzymać przy władzy…
Jednak sprawy potoczyły się inaczej. W lutym 1917 r. doszło w Piotrogrodzie do masowego strajku w Zakładach Putiłowskich, jednej z największych w dawnej Rosji fabryk maszyn. Do strajkujących dołączyły osoby uczestniczące w marszu z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet. Żołnierze, których wysłano do stłumienia rozruchów, również przyłączyli się do demonstrantów.
Zapoznaj się z wykresem i wykonaj polecenie
Określ, którego dnia do rewolucji przyłączyli się żołnierze.
W lutym 1917 roku w Piotrogrodzie wybuchły masowe strajki i demonstracje robotników i mieszczan. Powodem były głód, złe warunki życia i niezadowolenie z wojny. W proteście wzięli też udział żołnierze, którzy odmówili strzelania do demonstrantów i przyłączyli się do nich. Wydarzenia te doprowadziły do abdykacji cara Mikołaja II oraz powstania Rządu Tymczasowego. Kto przyłączył się do protestów i kiedy?
Pod koniec lutego z inicjatywy członków Dumy powstał Komitet Tymczasowy (po zwycięstwie rewolucji zamienił się w Rząd Tymczasowy). Jednocześnie lewicowi działacze polityczni utworzyli Radę Delegatów Robotniczych i Żołnierskich. W ten sposób powstały dwa ośrodki władzy. Car w tym czasie przebywał w swojej siedzibie wojskowej, z dala od wydarzeń rozgrywających się w stolicy. Gdy wracał, jego pociąg nie został wpuszczony do Piotrogrodu. Na stacji w Pskowie, 2 marca/15 marca 1917 r. Mikołaj II został zmuszony do podpisania aktu abdykacji w imieniu swoim i swojego syna Aleksieja. Rewolucja zwyciężyła, ale Rosja stanęła przed ogromnymi trudnościami.
Trenuj i ćwicz
Przeanalizuj tekst źródłowy, a następnie posiłkując się wiedzą pozaźródłową, rozpoznaj w tabeli poniżej zdania prawdziwe i fałszywe.
Decyzja wielkiego księcia Michała Aleksandrowicza w sprawie tronu rosyjskiego, 3 (16) marca 1917 r.
Ciężkie brzemię włożyła na mnie wola brata mojego, który przekazał mi cesarski tron wszechrosyjski w godzinie bezprzykładnej wojny i zaburzeń w narodzie.Natchniony wspólną z całym narodem myślą, że dobro naszej ojczyzny stoi ponad wszystkim, podjąłem niezachwianą decyzję przyjęcia władzy najwyższej w tym tylko wypadku, gdy taka będzie wola wielkiego narodu naszego, który powinien w głosowaniu powszechnym przez swych przedstawicieli w zgromadzeniu konstytucyjnym ustanowić formę rządów i nową ustawę zasadniczą Państwa Rosyjskiego.
Dlatego też, wzywając błogosławieństwa bożego, proszę wszystkich obywateli Państwa Rosyjskiego, by podporządkowali się Rządowi Tymczasowemu, który powstał z inicjatywy Dumy Państwowej i obleczony jest całą pełnią władzy do czasu, gdy zwołane w możliwie najkrótszym terminie, na podstawie powszechnego, bezpośredniego, równego i tajnego głosowania, zgromadzenie konstytucyjne decyzją swą o formie rządów wyrazi wolę narodu.
Cytat za: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 34.
Przeanalizuj poniższą karykaturę. Odwołując się do elementów graficznych, określ jej przesłanie. Rozstrzygnij, w jakim środowisku ona powstała – zwolenników czy przeciwników cara.
Encyklopedia PWN podaje następującą definicję rewolucji: Rewolucja to gwałtowna zmiana ustroju politycznego i organizacji społecznej, odbywająca się przy stosunkowo szerokim udziale społeczeństwa i przy zastosowaniu środków pozaprawnych
. Uzasadnij, że wydarzenia lutego/marca 1917 r. w Rosji nosiły znamiona rewolucji.
Przeanalizuj fragment wypowiedzi carycy Aleksandry skierowanej do przebywającego na froncie cara Mikołaja II, zawierający opis sytuacji w Piotrogrodzie w lutym 1917 r. Kogo autorka czyni odpowiedzialnym za dalszy rozwój wydarzeń w Rosji? Wyjaśnij swoje zdanie.
Caryca Aleksandra do przebywającego na froncie cara Mikołaja II:To chuligański ruch, młodzież biega i krzyczy, że nie ma chleba, tylko po to, żeby wywołać wzburzenie, a robotnicy przeszkadzają innym pracować. Gdyby było zimno, wszyscy pewnie siedzieliby w domu. Ale to wszystko minie i uspokoi się, jeśli tylko Duma dobrze się zachowa.
Źródło: Caryca Aleksandra do przebywającego na froncie cara Mikołaja II:, [w:] P. Oxley, Russia 1855-1991. From Tsars to Commisars, tłum. K.Stojek-Sawicka, Oxford University Press 2001, s. 84.
Słownik
(łac. ad – do, providere – przewidywać) zaopatrywanie w artykuły pierwszej potrzeby
(gr. autos - sam, kratos - władza) system rządów polegający na skoncentrowaniu całej władzy w ręku jednostki
(ros. большевики; od ros. большинство (bolszynstwo) – większość), do 1903 r. frakcja Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji; domagali się radykalnej zmiany, obalenia dotychczasowego systemu na drodze rewolucji, ich przywódcą był Włodzimierz Lenin, przejęli władzę w Rosji w październiku 1917 r.
powołana przez cara Mikołaja w sierpniu 1905 roku z powodu kryzysu państwowego wywołanego rewolucją. Duma miała pełnić funkcję parlamentu, wcześniej w Rosji panował carski absolutyzm. Pierwsza Duma zebrała się w kwietniu 1906 roku
(ros. mienszewik - będący w mniejszości) frakcja Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, działająca w latach 1903‑1921. Mienszewicy sprzeciwiali się rewolucyjnemu kierunkowi, który reprezentował w partii Włodzimierz Lenin. Od 1917 r. odłączyła się od SPRR i zaczęła działać jako odrębna partia polityczna. Od 1921 r. zakazana w Rosji Sowieckiej
kalendarz słoneczny opracowany na życzenie Juliusza Cezara. Obowiązywał w Państwie Rzymskim od 45 roku p.n.e. Używano go w Europie przez wiele stuleci, w Polsce do 1582 roku, a w Rosji od 1700 do 1918 roku
(łac. sposób życia) ułożenie stosunków między stronami konfliktu na zasadach kompromisu z pominięciem kwestii spornych
(z łac. revolutio – przewrót) zmiana – często radykalna – która zachodzi w stosunkowo krótkim czasie, np. rewolucja francuska, rewolucje rosyjskie z 1917 r.
zryw społeczny, w wyniku którego został wydany przez Mikołaja II manifest powołujący w Rosji parlament (Dumę Państwową); w czasie rewolucji doszło do tzw. krwawej niedzieli, kiedy car wysłał wojsko przeciw pokojowej demonstracji
(z ros. samodierżawije lub jedinodierżawije, samowładztwo) – termin ukształtowany na przełomie XVIII i XIX wieku, oznaczający system władzy absolutnej sprawowany w Imperium Rosyjskim
Partia Socjalistów Rewolucjonistów, postulowali radykalną zmianę i przekształcenie Rosji w republikę demokratyczną, w której dominowałaby klasa chłopska