Koniec Wielkiej Wojny
Rewolucja październikowa. Rosja bolszewicka
W Piotrogrodzie wrzało od kilku miesięcy. 3 kwietnia 1917 r., tuż przed północą, na Dworzec Fiński wjechał pociąg. Legenda głosi, że był on zaplombowany i nikt nie mógł do niego wsiadać. Podróżujący nim pasażerowie byli w drodze od co najmniej tygodnia. Z Zurychu przez Niemcy i Szwecję dotarli do rosyjskiej stolicy. Gdy wysiadali, na powitanie zagrała im Marsylianka, a uliczny mrok rozświetliły reflektory. Przed dworcem stał przygotowany pancerny samochód, z dachu którego za chwilę jeden z pasażerów wygłosi przemówienie. Oto z emigracji powrócił przywódca bolszewików – Włodzimierz Iljicz Lenin.
Skomentujesz depeszę, którą niemiecki przedstawiciel w Sztokholmie wysłał do Berlina: „Powrót Lenina do Rosji udany. Działa dokładnie tak, jak pragniemy”.
Rozstrzygniesz, czy słuszne jest nazywanie wydarzeń październikowych w Rosji rewolucją.
Dwuwładza w Rosji
Na początku marca 1917 r. abdykował car Mikołaj II. W ten sposób dobiegł końca okres panowania w Rosji dynastii Romanowów. Władzę przejęła Duma, która po abdykacji cara wyłoniła Rząd Tymczasowy. Na jego czele stanął członek Partii Konstytucyjno‑Demokratycznej (kadetów), książę Gieorgij Lwow. Nie był to jedyny ośrodek władzy po zmianie ustroju. Na terenie całej Rosji spontanicznie, wskutek inicjatywy oddolnej protestującego ludu, tworzyły się rady (np. na Syberii w tym czasie powstało ich 67). Rady reprezentowały interesy robotników, żołnierzy i chłopów. Skupiały głównie działaczy lewicowych. Najważniejszą z nich była Piotrogrodzka Rada Delegatów Żołnierskich i Robotniczych, która obok Rządu Tymczasowego stanowiła przez kilka następnych miesięcy rzeczywistą władzę w Rosji. W kraju zapanował więc okres dwuwładzy.
Zapoznaj się z fotografiami i wykonaj polecenie
Wskaż na podstawie zdjęć różnice między obradami Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich a obradami Rządu Tymczasowego.Zwróć uwagę na liczbę uczestników, ich stroje, porządek na sali, charakter obrad. Oceń, który z tych organów władzy ma bardziej zachowawczy, a który bardziej rewolucyjny charakter
Wskaż na podstawie opisu zdjęć różnice między obradami Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich a obradami Rządu Tymczasowego.Zwróć uwagę na liczbę uczestników, ich stroje, porządek na sali, charakter obrad. Oceń, który z tych organów władzy ma bardziej zachowawczy, a który bardziej rewolucyjny charakter
Klęska wielkich nadziei
Abdykację cara i powstanie Rządu Tymczasowego przyjęto z wielkimi oczekiwaniami. Szybko jednak okazało się, że nowa władza nie była w stanie spełnić rozbudzonych nadziei społeczeństwa. Wybory, które zapowiadano wraz z dojściem do władzy, były kilkakrotnie przekładane i wreszcie postanowiono, że zostaną zorganizowane w listopadzie. Nie podjęto palącej kwestii reformy rolnej, w wyniku której wielka własność ziemska miała zostać rozparcelowana pomiędzy bezrolnych lub małorolnych chłopów. Jednocześnie Rząd Tymczasowy zadeklarował, że będzie kontynuował wojnę. Decyzja ta spotkała się z dużym niezadowoleniem społeczeństwa.
Położenia Rządu Tymczasowego nie poprawiło zniesienie przez niego kary śmierci, ogłoszenie amnestii ani wprowadzenie podstawowych praw oraz swobód obywatelskich, takich jak wolność druku, wolność zrzeszania się i działalności partii politycznych. Robotnicy domagali się ośmiogodzinnego dnia pracy i wyższych pensji. W miastach coraz bardziej odczuwalne stawały się niedobory podstawowych produktów, wiele zakładów było zamykanych. W armii następowało rozluźnienie dyscypliny, a żołnierze coraz niechętniej podporządkowywali się władzy oficerów. Wybuchały protesty, dochodziło do naruszeń prawa.
Tezy kwietniowe
Chaos w państwie i nieudolność Rządu Tymczasowego sprzyjały wzrostowi popularności partii radykalnych, z bolszewikami na czele. Na ich korzyść przemawiało wiele czynników, a jednym z najważniejszych był powrót Włodzimierza Iljicza Lenina, przywódcy partii, do Rosji. Od czasów rewolucji z 1905 r. z krótkimi przerwami przebywał on na emigracji. Jego powrót stał się możliwy dzięki pomocy wywiadu niemieckiego. Obalenie caratu i pogrążenie się Rosji w kryzysie wewnętrznym rozpaliło w Niemczech nadzieje na to, że kraj ten zmuszony do zajęcia się własnymi sprawami, zakończy swój udział w działaniach wojennych. Przebywające na froncie wschodnim siły niemieckie mogłyby zostać przerzucone na zachód, by tam przechylić szalę zwycięstwa na swoją stronę. Gdy stało się jasne, że Rząd Tymczasowy nie zamierza wycofać się z wojny, zorganizowano powrót do Piotrogrodu człowiekowi, którego działalność – jak wierzono – doprowadzi do destabilizacji stosunków w Rosji i zmusi ją do zawarcia separatystycznego pokoju. Lenin miał opinię zawodowego rewolucjonisty, wywiad niemiecki sądził, że nie zawiedzie pokładanych w nim nadziei. Dzień po przybyciu do ogarniętej rewolucyjnym wrzeniem stolicy imperium Lenin wygłosił tzw. tezy kwietniowe, stanowiące program polityczny bolszewików. Przedstawił w nich hipotezę, jakoby w Rosji w wyniku rewolucji lutowej dokonały się przemiany o charakterze burżuazyjno‑demokratycznym. Następnie Lenin postulował jak najszybsze wywołanie rewolucji socjalistycznej i obalenie Rządu Tymczasowego. Nawoływał do przejmowania władzy przez Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, czego wyrazem stał się slogan Cała władza w ręce rad.
Agonia państwa
W lipcu 1917 r. Rząd Tymczasowy podjął jeszcze jedną, ostatnią już ofensywę wojsk rosyjskich w Galicji, od nazwiska ministra spraw zagranicznych nazwaną ofensywą Kiereńskiego. Tak jak poprzednie i ta zakończyła się dotkliwą porażką. Jeszcze gdy trwała, w Piotrogrodzie doszło do licznych strajków i manifestacji antywojennych.
Nowy premier stanął w obliczu ogromnych problemów. Trwała I wojna światowa. Jednostki niemieckie posuwały się nieprzerwanie do przodu, armia rosyjska była na krawędzi zapaści, sytuacja ekonomiczna w kraju ulegała pogorszeniu z dnia na dzień. Większość fabryk zamknięto, a liczba osób wyrzuconych na bruk każdego dnia wzrastała. W lipcu 1917 r. miały miejsce zamieszki.
Kiereński nie radził sobie z narastającymi w kraju trudnościami. Jego nieskuteczne rządy wywołały niezadowolenie środowisk rewolucyjnych i konserwatywnych. We wrześniu dowodzący oddziałami kawalerii gen. Ławr Korniłow zamierzał dokonać wojskowego zamachu stanu, aresztować członków Rządu Tymczasowego i ustanowić dyktaturę militarną. Pucz zakończył się klęską, ale nie wpłynęło to na poprawę sytuacji rządu, który wciąż tracił na znaczeniu, akcja gen. Korniłowa wręcz obnażyła słabość rządzących. W społeczeństwie silnie radykalizowały się nastroje i następował wzrost popularności partii skrajnie lewicowych, głównie bolszewików.
Noc, która rozstrzygnęła wszystko
25 października (7 listopada wg kalendarza gregoriańskiego) zapadającą wieczorną ciszę rozdarł potężny huk. To stojący w porcie krążownik „Aurora” strzałem z działa dziobowego dał sygnał bolszewikom do ataku na słabo broniony i już niemal opustoszały pałac Zimowy, który od czasów rewolucji lutowej był siedzibą Rządu Tymczasowego.
Tej nocy zwolennicy Lenina opanowali wszystkie dworce kolejowe, magazyny żywności i paliw, centralę telefoniczną i telegraficzną, elektrownię i gazownię. Najważniejsze punkty strategiczne w stolicy znalazły się w rękach bolszewików. Zablokowali oni także mosty na Newie. Niewielu opowiedziało się po stronie upadającego reżimu. Wydarzenia te przyjęło się nazywać rewolucją ze względu na radykalizm zmian, jakie później nastąpiły, ale w rzeczywistości to, co się działo, bardziej przypominało zamach stanu. Dzień później (tj. 26 października) II Ogólnorosyjski Zjazd Rad Delegatów Robotniczych i Żołnierskich uchwalił powołanie nowego rządu rosyjskiego, na którego czele stanął Włodzimierz Iljicz Lenin. W ten sposób usankcjonowano przewrót, który wyniósł do władzy bolszewików. Ostatnim akordem przemian październikowych było uchwalenie dekretu o pokoju i dekretu o ziemi, w których sformułowano postulat niezwłocznego zakończenia wojny i nacjonalizacji majątków ziemskich.
Rewolucje w Rosji w polityce państw centralnych
Zapoznaj się z poniższym schematem, a następnie wykonaj polecenia.
Źródło: https://docplayer.pl/25583878‑R-dzial‑v-i‑wojna‑swiatowa‑trojprzymierze.html [dostęp: 08.03.2021], 2. Abdykacja cara Mikołaja II z 2 (15) marca 1917 r. W dniach wielkich zmagań z wrogiem zewnętrznym, który prawie przez trzy lata usiłował ujarzmić naszą ojczyznę, Pan Bóg raczył zesłać nowe ciężkie doświadczenia na Rosję. Wszczęte przez naród niepokoje wewnętrzne grożą fatalnym wpływem na dalsze prowadzenie wojny.
Los Rosji, honor naszej bohaterskiej armii, dobro narodu, cała przyszłość naszej drogiej ojczyzny wymagają doprowadzenia wojny do zwycięskiego końca, za wszelką cenę. […] W tych decydujących dla życia Rosji dniach uznaliśmy za obowiązek swego sumienia ułatwić narodowi naszemu ścisłe jego zjednoczenie oraz skupienie wszystkich sił narodu na jak najszybszym odniesieniu zwycięstwa i, w porozumieniu z Dumą Państwową, uznaliśmy za słuszne zrzec się tronu Państwa Rosyjskiego […], przekazujemy dziedzictwo bratu naszemu wielkiemu księciu Michałowi Aleksandrowiczowi i błogosławimy go na wstąpienie na tron Państwa Rosyjskiego.
Uroczyście nakazujemy bratu naszemu, by rządził sprawami państwa w całkowitej i nienaruszalnej jedności z przedstawicielami narodu w instytucjach ustawodawczych, na tych samych zasadach, jakie one ustanowią, składając na to nienaruszalną przysięgę w imię gorąco umiłowanej ojczyzny.
Wzywamy wszystkich wiernych synów ojczyzny do spełnienia świętego obowiązku wobec niej przez posłuszeństwo carowi w ciężkiej chwili próby ogólnonarodowej i by pomogli mu wspólnie z przedstawicielami narodu wprowadzić Państwo Rosyjskie na drogę zwycięstwa, pomyślności i sławy. Niech Bóg dopomoże Rosji.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 34., 3. Tezy kwietniowe Włodzimierza I. Lenina z 1917 r. 1. W naszym stosunku do wojny, która ze strony Rosji bezwarunkowo pozostaje wojną grabieżczą, imperialistyczną, również za nowego rządu Lwowa i spółki, na skutek kapitalistycznego charakteru tego rządu […]. Na wojnę rewolucyjną […] świadomy proletariat może wyrazić swą zgodę jedynie pod warunkiem:
a) przejścia władzy w ręce proletariatu i bliskiej mu biedoty chłopskiej;
b) wyrzeczenia się w praktyce, nie zaś tylko w słowach, wszelkich aneksji;
c) całkowitego, faktycznego zerwania ze wszystkimi interesami kapitału. […]
2. Swoistość chwili bieżącej w Rosji polega na przechodzeniu od pierwszego etapu rewolucji – który na skutek niedostatecznego uświadomienia i zorganizowania proletariatu dał władzę burżuazji – do drugiego jej etapu, który powinien oddać władzę w ręce proletariatu i biedoty chłopskiej. To przechodzenie cechuje, z jednej strony, maksimum legalności (Rosja jest obecnie, wśród wszystkich krajów wojujących, najbardziej wolnym krajem na świecie), z drugiej strony to, że nie stosuje się przemocy wobec mas, i wreszcie nieświadomość i łatwowierny stosunek tych mas do rządu kapitalistów, najgorszych wrogów pokoju i socjalizmu. Ta swoistość sytuacji wymaga od nas umiejętności przystosowania się do specyficznych warunków pracy partyjnej wśród niezmiernie szerokich mas proletariatu, które dopiero co obudziły się do życia politycznego.
3. Żadnego poparcia Rządowi Tymczasowemu, wyjaśnianie zupełnej kłamliwości wszystkich jego obietnic, zwłaszcza jeśli chodzi o obietnicę wyrzeczenia się aneksji. Demaskowanie – zamiast niedopuszczalnego, siejącego złudzenia, „żądania”, by ten rząd, rząd kapitalistów, przestał być imperialistycznym.
4. […] Wyjaśnianie masom, że Rady Delegatów Robotniczych – to jedyna możliwa forma rządu rewolucyjnego […].
5. Nie republika parlamentarna – powrót do niej od Rad Delegatów Robotniczych byłby krokiem wstecz – lecz republika Rad Delegatów Robotniczych, Parobczańskich i Chłopskich w całym kraju, od dołu do góry. […]
6. […] Konfiskata wszystkich gruntów obszarniczych. Nacjonalizacja wszystkich gruntów w kraju; prawo dysponowania ziemią mają terenowe Rady Delegatów Parobczańskich i Chłopskich. Wyłonienie Rad Delegatów Biedoty Chłopskiej. Stworzenie z każdego dużego majątku […] wzorowego gospodarstwa pod kontrolą delegatów parobczańskich i na rachunek społeczny.
7. Natychmiastowe połączenie wszystkich banków kraju w jeden bank ogólnonarodowy i wprowadzenie nad nim kontroli ze strony Rad Delegatów Robotniczych.
8. Nie „wprowadzenie” socjalizmu, jako nasze bezpośrednie zadanie, lecz natychmiastowe przejście jedynie do kontroli nad produkcją społeczną i podziałem produktów ze strony Rad Delegatów Robotniczych. […]
10. Odnowienie Międzynarodówki. Inicjatywa stworzenia Międzynarodówki rewolucyjnej, Międzynarodówki skierowanej przeciwko socjalszowinistom i przeciwko „centrum”.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 35–37. , 4. Dekret o pokoju uchwalony przez II Ogólnorosyjski Zjazd Rad Delegatów Robotniczych, Żołnierskich i Chłopskich w Piotrogrodzie 26 października (8 listopada) 1917 r. Rząd robotniczy i chłopski […] opierający się na Radach Delegatów Robotniczych, Żołnierskich i Chłopskich, proponuje wszystkim wojującym narodom i ich rządom niezwłoczne rozpoczęcie rokowań o sprawiedliwy, demokratyczny pokój. Za pokój sprawiedliwy, czyli demokratyczny, którego pragnie gorąco przytłaczająca większość wyczerpanych, znużonych i znękanych przez wojnę robotników i klas pracujących wszystkich krajów wojujących – za pokój, którego w sposób najbardziej wyraźny i uporczywy domagali się robotnicy i chłopi rosyjscy po obaleniu monarchii carskiej – za taki pokój rząd uważa natychmiastowy pokój bez aneksji (tj. bez zaboru cudzych ziem, bez przyłączenia przemocą innych narodowości) i bez kontrybucji. Rząd Rosji proponuje wszystkim narodom wojującym niezwłoczne zawarcie takiego pokoju, wyrażając gotowość podjęcia natychmiast, bez najmniejszej zwłoki, wszelkich zdecydowanych kroków, aż do ostatecznego zatwierdzenia wszystkich warunków takiego pokoju przez pełnomocne zgromadzenia przedstawicieli wszystkich krajów i wszystkich narodów.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 41. , 5. Deklaracja Praw Narodów Rosji z 3 (16) listopada 1917 r. […] W epoce caratu narody Rosji systematycznie podjudzano przeciwko sobie. Znane są następstwa takiej polityki: rzezie i pogromy […], niewola narodów […]. […]
W okresie imperializmu, po rewolucji lutowej, kiedy władza przeszła w ręce […] burżuazji, jawna polityka podjudzania ustąpiła miejsca polityce tchórzliwej nieufności do narodów Rosji, polityce szykan i prowokacji, maskującej się słownymi deklaracjami o „wolność” i „równość” narodów. […]
Należy położyć kres tej niegodnej polityce kłamstwa i nieufności, szykan i prowokacji. Winna ją odtąd zastąpić otwarta i uczciwa polityka prowadząca do pełnego wzajemnego zaufania między narodami Rosji. […]
Wychodząc z tych założeń Pierwszy Zjazd Rad w czerwcu bieżącego roku proklamował prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia.
Drugi Zjazd Rad w październiku bieżącego roku potwierdził to niezaprzeczalne prawo narodów Rosji w sposób jeszcze bardziej stanowczy i konkretny.
Wykonując wolę tych zjazdów Rada Komisarzy Ludowych postanowiła uznać następujące zasady za podstawę swej działalności wobec narodowości Rosji:
1. Równość i suwerenność narodów Rosji.
2. Prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia aż do oderwania się lub utworzenia samodzielnego państwa.
3. Zniesienie wszelkiego rodzaju przywilejów i ograniczeń narodowościowych i narodowo‑religijnych.
4. Swobodny rozwój mniejszości narodowych i grup etnograficznych zamieszkujących terytorium Rosji.
Wypływające stąd dekrety szczegółowo zostaną opracowane niezwłocznie po powołaniu do życia komisji do spraw narodowościowych.
W imieniu Republiki Rosyjskiej
Komisarz Ludowy do spraw narodowości
(—) Józef Dżugaszwili Stalin
Przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych Wł. Ulianow (Lenin)
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 42–43., 6. Erich Ludendorff o przyczynach decyzji o rozszerzeniu niemieckiej okupacji terytorium Rosji w 1917 r. Gdybyśmy wtedy opuścili okupowane tereny, to rosyjscy bolszewicy dawno już staliby z bronią w rękach na niemieckiej ziemi. Bolszewicy nie mieli żadnego interesu w prawie do samostanowienia, zmierzali do dalszego rozszerzenia swojego panowania. Stosowali politykę gwałtu i liczyli na to, że bezbronny kraj zaraz będzie pod ich piętą. Ale jednocześnie wyczuwało się w nich nacjonalizm, gdyż oddzielenie Kurlandii, Litwy i Polski, nie dostrzegając wszystkich praw do samookreślenia, uznawali za wrogie działania przeciwko Rosji.
Źródło: Dorota Michaluk, Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości, Toruń 2010, s. 218.
Źródło: https://docplayer.pl/25583878‑R-dzial‑v-i‑wojna‑swiatowa‑trojprzymierze.html [dostęp: 08.03.2021], 2. Abdykacja cara Mikołaja II z 2 (15) marca 1917 r. W dniach wielkich zmagań z wrogiem zewnętrznym, który prawie przez trzy lata usiłował ujarzmić naszą ojczyznę, Pan Bóg raczył zesłać nowe ciężkie doświadczenia na Rosję. Wszczęte przez naród niepokoje wewnętrzne grożą fatalnym wpływem na dalsze prowadzenie wojny.
Los Rosji, honor naszej bohaterskiej armii, dobro narodu, cała przyszłość naszej drogiej ojczyzny wymagają doprowadzenia wojny do zwycięskiego końca, za wszelką cenę. […] W tych decydujących dla życia Rosji dniach uznaliśmy za obowiązek swego sumienia ułatwić narodowi naszemu ścisłe jego zjednoczenie oraz skupienie wszystkich sił narodu na jak najszybszym odniesieniu zwycięstwa i, w porozumieniu z Dumą Państwową, uznaliśmy za słuszne zrzec się tronu Państwa Rosyjskiego […], przekazujemy dziedzictwo bratu naszemu wielkiemu księciu Michałowi Aleksandrowiczowi i błogosławimy go na wstąpienie na tron Państwa Rosyjskiego.
Uroczyście nakazujemy bratu naszemu, by rządził sprawami państwa w całkowitej i nienaruszalnej jedności z przedstawicielami narodu w instytucjach ustawodawczych, na tych samych zasadach, jakie one ustanowią, składając na to nienaruszalną przysięgę w imię gorąco umiłowanej ojczyzny.
Wzywamy wszystkich wiernych synów ojczyzny do spełnienia świętego obowiązku wobec niej przez posłuszeństwo carowi w ciężkiej chwili próby ogólnonarodowej i by pomogli mu wspólnie z przedstawicielami narodu wprowadzić Państwo Rosyjskie na drogę zwycięstwa, pomyślności i sławy. Niech Bóg dopomoże Rosji.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 34., 3. Tezy kwietniowe Włodzimierza I. Lenina z 1917 r. 1. W naszym stosunku do wojny, która ze strony Rosji bezwarunkowo pozostaje wojną grabieżczą, imperialistyczną, również za nowego rządu Lwowa i spółki, na skutek kapitalistycznego charakteru tego rządu […]. Na wojnę rewolucyjną […] świadomy proletariat może wyrazić swą zgodę jedynie pod warunkiem:
a) przejścia władzy w ręce proletariatu i bliskiej mu biedoty chłopskiej;
b) wyrzeczenia się w praktyce, nie zaś tylko w słowach, wszelkich aneksji;
c) całkowitego, faktycznego zerwania ze wszystkimi interesami kapitału. […]
2. Swoistość chwili bieżącej w Rosji polega na przechodzeniu od pierwszego etapu rewolucji – który na skutek niedostatecznego uświadomienia i zorganizowania proletariatu dał władzę burżuazji – do drugiego jej etapu, który powinien oddać władzę w ręce proletariatu i biedoty chłopskiej. To przechodzenie cechuje, z jednej strony, maksimum legalności (Rosja jest obecnie, wśród wszystkich krajów wojujących, najbardziej wolnym krajem na świecie), z drugiej strony to, że nie stosuje się przemocy wobec mas, i wreszcie nieświadomość i łatwowierny stosunek tych mas do rządu kapitalistów, najgorszych wrogów pokoju i socjalizmu. Ta swoistość sytuacji wymaga od nas umiejętności przystosowania się do specyficznych warunków pracy partyjnej wśród niezmiernie szerokich mas proletariatu, które dopiero co obudziły się do życia politycznego.
3. Żadnego poparcia Rządowi Tymczasowemu, wyjaśnianie zupełnej kłamliwości wszystkich jego obietnic, zwłaszcza jeśli chodzi o obietnicę wyrzeczenia się aneksji. Demaskowanie – zamiast niedopuszczalnego, siejącego złudzenia, „żądania”, by ten rząd, rząd kapitalistów, przestał być imperialistycznym.
4. […] Wyjaśnianie masom, że Rady Delegatów Robotniczych – to jedyna możliwa forma rządu rewolucyjnego […].
5. Nie republika parlamentarna – powrót do niej od Rad Delegatów Robotniczych byłby krokiem wstecz – lecz republika Rad Delegatów Robotniczych, Parobczańskich i Chłopskich w całym kraju, od dołu do góry. […]
6. […] Konfiskata wszystkich gruntów obszarniczych. Nacjonalizacja wszystkich gruntów w kraju; prawo dysponowania ziemią mają terenowe Rady Delegatów Parobczańskich i Chłopskich. Wyłonienie Rad Delegatów Biedoty Chłopskiej. Stworzenie z każdego dużego majątku […] wzorowego gospodarstwa pod kontrolą delegatów parobczańskich i na rachunek społeczny.
7. Natychmiastowe połączenie wszystkich banków kraju w jeden bank ogólnonarodowy i wprowadzenie nad nim kontroli ze strony Rad Delegatów Robotniczych.
8. Nie „wprowadzenie” socjalizmu, jako nasze bezpośrednie zadanie, lecz natychmiastowe przejście jedynie do kontroli nad produkcją społeczną i podziałem produktów ze strony Rad Delegatów Robotniczych. […]
10. Odnowienie Międzynarodówki. Inicjatywa stworzenia Międzynarodówki rewolucyjnej, Międzynarodówki skierowanej przeciwko socjalszowinistom i przeciwko „centrum”.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 35–37. , 4. Dekret o pokoju uchwalony przez II Ogólnorosyjski Zjazd Rad Delegatów Robotniczych, Żołnierskich i Chłopskich w Piotrogrodzie 26 października (8 listopada) 1917 r. Rząd robotniczy i chłopski […] opierający się na Radach Delegatów Robotniczych, Żołnierskich i Chłopskich, proponuje wszystkim wojującym narodom i ich rządom niezwłoczne rozpoczęcie rokowań o sprawiedliwy, demokratyczny pokój. Za pokój sprawiedliwy, czyli demokratyczny, którego pragnie gorąco przytłaczająca większość wyczerpanych, znużonych i znękanych przez wojnę robotników i klas pracujących wszystkich krajów wojujących – za pokój, którego w sposób najbardziej wyraźny i uporczywy domagali się robotnicy i chłopi rosyjscy po obaleniu monarchii carskiej – za taki pokój rząd uważa natychmiastowy pokój bez aneksji (tj. bez zaboru cudzych ziem, bez przyłączenia przemocą innych narodowości) i bez kontrybucji. Rząd Rosji proponuje wszystkim narodom wojującym niezwłoczne zawarcie takiego pokoju, wyrażając gotowość podjęcia natychmiast, bez najmniejszej zwłoki, wszelkich zdecydowanych kroków, aż do ostatecznego zatwierdzenia wszystkich warunków takiego pokoju przez pełnomocne zgromadzenia przedstawicieli wszystkich krajów i wszystkich narodów.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 41. , 5. Deklaracja Praw Narodów Rosji z 3 (16) listopada 1917 r. […] W epoce caratu narody Rosji systematycznie podjudzano przeciwko sobie. Znane są następstwa takiej polityki: rzezie i pogromy […], niewola narodów […]. […]
W okresie imperializmu, po rewolucji lutowej, kiedy władza przeszła w ręce […] burżuazji, jawna polityka podjudzania ustąpiła miejsca polityce tchórzliwej nieufności do narodów Rosji, polityce szykan i prowokacji, maskującej się słownymi deklaracjami o „wolność” i „równość” narodów. […]
Należy położyć kres tej niegodnej polityce kłamstwa i nieufności, szykan i prowokacji. Winna ją odtąd zastąpić otwarta i uczciwa polityka prowadząca do pełnego wzajemnego zaufania między narodami Rosji. […]
Wychodząc z tych założeń Pierwszy Zjazd Rad w czerwcu bieżącego roku proklamował prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia.
Drugi Zjazd Rad w październiku bieżącego roku potwierdził to niezaprzeczalne prawo narodów Rosji w sposób jeszcze bardziej stanowczy i konkretny.
Wykonując wolę tych zjazdów Rada Komisarzy Ludowych postanowiła uznać następujące zasady za podstawę swej działalności wobec narodowości Rosji:
1. Równość i suwerenność narodów Rosji.
2. Prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia aż do oderwania się lub utworzenia samodzielnego państwa.
3. Zniesienie wszelkiego rodzaju przywilejów i ograniczeń narodowościowych i narodowo‑religijnych.
4. Swobodny rozwój mniejszości narodowych i grup etnograficznych zamieszkujących terytorium Rosji.
Wypływające stąd dekrety szczegółowo zostaną opracowane niezwłocznie po powołaniu do życia komisji do spraw narodowościowych.
W imieniu Republiki Rosyjskiej
Komisarz Ludowy do spraw narodowości
(—) Józef Dżugaszwili Stalin
Przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych Wł. Ulianow (Lenin)
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 42–43., 6. Erich Ludendorff o przyczynach decyzji o rozszerzeniu niemieckiej okupacji terytorium Rosji w 1917 r. Gdybyśmy wtedy opuścili okupowane tereny, to rosyjscy bolszewicy dawno już staliby z bronią w rękach na niemieckiej ziemi. Bolszewicy nie mieli żadnego interesu w prawie do samostanowienia, zmierzali do dalszego rozszerzenia swojego panowania. Stosowali politykę gwałtu i liczyli na to, że bezbronny kraj zaraz będzie pod ich piętą. Ale jednocześnie wyczuwało się w nich nacjonalizm, gdyż oddzielenie Kurlandii, Litwy i Polski, nie dostrzegając wszystkich praw do samookreślenia, uznawali za wrogie działania przeciwko Rosji.
Źródło: Dorota Michaluk, Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości, Toruń 2010, s. 218.
Wyjaśnij, dlaczego Niemcy postanowiły wspierać bolszewików.
Przedstaw stosunek władz Niemiec do Deklaracji praw narodów Rosji.
Rewolucje w Rosji - poznaj film i wykonaj polecenie.
Przedstaw kluczowe różnice między rewolucją lutową a październikową.
Trenuj i ćwicz
Wskaż spośród podanych niżej poprawny chronologicznie ciąg wydarzeń związanych z rewolucjami w Rosji w 1917 roku.
Przeanalizuj poniższe fragmenty tekstów, a następnie wykonaj polecenia.
Źródło A
Źródła do historii okresu międzywojennego. 1917–19261) Prawo prywatnej własności ziemi znosi się na zawsze; ziemia nie może być ani sprzedawana, ani kupowana, ani oddawana w dzierżawę lub zastawiana, ani zbywana w jakikolwiek inny sposób.
Cała ziemia: państwowa, apanażowa, gabinetowa, klasztorna, kościelna, posesjonacka, majoratowa, prywatna, gminna i chłopska itd. zostaje wywłaszczona bez odszkodowania, staje się mieniem ogólnonarodowym i przechodzi w użytkowanie wszystkich tych, którzy na niej pracują. Osobom, które z powodu przewrotu w stosunkach majątkowych poniosą straty, przyznaje się jedynie prawo do pomocy społecznej na czas niezbędny do przystosowania się do nowych warunków bytu. […]
6) Prawo użytkowania ziemi otrzymują wszyscy obywatele Państwa Rosyjskiego (bez różnicy płci), którzy chcą uprawiać ziemię własną pracą, przy pomocy swej rodziny lub w zrzeszeniu i tylko dopóty, dopóki są zdolni do jej uprawiania. Praca najemna jest zakazana [...].
Źródło: Stanisław Sierpowski, Źródła do historii okresu międzywojennego. 1917–1926, t. 1, Poznań 1989, s. 27.
Źródło B
Historia powszechna 1789–1918. Wybór tekstów źródłowych2. Swoistość chwili bieżącej w Rosji polega na przejściu od pierwszego etapu rewolucji, który na skutek niedostatecznego uświadomienia i zorganizowania proletariatu dał władzę burżuazji – do drugiego jej etapu, który powinien oddać władzę w ręce proletariatu i najbiedniejszych warstw chłopstwa. […]
3. Żadnego poparcia Rządowi Tymczasowemu, wyjaśnienie zupełnej kłamliwości wszystkich jego obietnic, zwłaszcza co do wyrzeczenia się aneksji. Zdemaskowanie zamiast niedopuszczalnego, siejącego złudzenie żądania, aby ten rząd, rząd kapitalistów, przestał być imperialistycznym. […]
5. Nie republika parlamentarna – powrót do niej od Rad Delegatów byłby krokiem wstecz – lecz Republika Rad Delegatów Robotniczych, Parobczańskich i Chłopskich w całym kraju, od dołu do góry […].
Źródło: Historia powszechna 1789–1918. Wybór tekstów źródłowych, oprac. L. Jaśkiewicz, I. Rusinowa, red. T. Wituch, Pułtusk 1997.
Źródło C
Wiek XX w źródłachW dniach wielkich zmagań z wrogiem zewnętrznym, który prawie przez trzy lata usiłował ujarzmić naszą ojczyznę, Pan Bóg raczył zesłać nowe ciężkie doświadczenie na Rosję. […]
Okrutny wróg wytęża ostatnie siły i bliska już jest godzina, gdy dzielna armia nasza wspólnie ze wspaniałymi sprzymierzeńcami naszymi zdoła ostatecznie zgnieść wroga. W tych decydujących dla życia Rosji dniach uznaliśmy za obowiązek swego sumienia ułatwić narodowi naszemu ścisłe jego zjednoczenie oraz skupienie wszystkich sił narodu na jego najszybszym odniesieniu zwycięstwa i, w porozumieniu z Dumą Państwową, uznaliśmy za słuszne zrzec się tronu Państwa Rosyjskiego i złożyć z siebie władzę najwyższą.
Źródło: Wiek XX w źródłach, oprac. S.B. Lenard, M Sobańska-Bondaruk, PWN, Warszawa 1998, s. 33.
Zapoznaj się z poniższym fragmentem tekstu naukowego i wykonaj polecenie.
Kiereński choć pozbawiony wojskowego doświadczenia, wykonywał swoje obowiązki ministra wojny z niebywałą energią. Uważał, że los demokracji w Rosji zależy od ducha bojowego armii i że najlepszy sposób na jego podniesienie to udana ofensywa. […] Szesnastego czerwca rozpoczęła się ofensywa rosyjska. Główne uderzenie nastąpiło na froncie południowym, w Galicji. Jednak natarcie, podczas którego wyróżniła się 8 Armia generała Korniłowa, zatrzymało się, gdy tylko Niemcy przeszli na odsiecz Austriakom. Na widok niemieckich mundurów żołnierze rosyjscy uciekli w popłochu. Operacja czerwcowa była ostatnią oznaką życia konającej armii rosyjskiej.
Cytat za: P. Oexley, Russia 1855-1991. From Tsars to Commissars, Oxford University Press 2001, s. 104.