Klęska państw centralnych

Wychodzimy z wojny – powiedział Lew Trocki, przewodniczący delegacji Rosji bolszewickiej po zakończeniu rokowań z państwami centralnymi w Brześciu Litewskim w marcu 1918 r. Pokój, który został nazwany przez bolszewików „bandyckim”, zakończył działania wojenne na froncie wschodnim. Wojna wygasała też powoli na innych frontach. W ślad za Rosją wkrótce podążyła Rumunia, wycofując się z konfliktu. Na przełomie października i listopada zaprzestały walk Bułgaria, Turcja i Austro‑Węgry. Najdłużej z państw centralnych trzymały się Niemcy, lecz po wycofaniu się sojuszników ich kapitulacja była tylko kwestią czasu.

Fronty I wojny światowej

Polecenie 1

Przeanalizuj mapę przedstawiającą przebieg frontów w czasie I wojny światowej, a następnie rozstrzygnij, czy stwierdzenia w poniższej tabeli są prawdziwe, czy fałszywe.

RVT6CTT3NFPX9

Ilustracja przedstawia mapę Europy podczas pierwszej wojny światowej. Mapa przedstawia koalicje i fronty I wojny światowej. Zamach na arcyksięcia Austro‑Węgier Franciszka Ferdynanda 28 VI 1914 rok: Sarajewo. Państwa ententy w 1914 roku: Rosja, Litwa, Łotwa, Estonia, Serbia, Tunezja, Maroko, Francja, Wielka Brytania. Państwa, które przystąpiły do ententy w 1914 roku: Francja, ZSRS, południowo- wschodnia Polska, Serbia, Wielka Brytania, Algieria, Maroko, Tunezja. Państwa, które przystąpiły do ententy w 1916 roku: Rumunia, Gracja, Portugalia. Państwa neutralne: Albania, Szwajcaria, Holandia, Dania, Szwecja, Norwegia. Państwa centralne w 1914: Sojusznicy państw centralnych: Bułgaria, Turcja. Państwa ententy (koalicji): Rosja, Litwa, Łotwa, Estonia, Serbia, Tunezja, Maroko, Francja, Wielka Brytania. Państwa, które w czasie wojny przystąpiły do ententy: Rumunia, Włochy, Sycylia, Grecja, Portugalia. Państwa, które przystąpiły do ententy w 1915 roku: Włochy. Państwa neutralne: Albania, Dania, Szwajcaria, Hiszpania, Szwecja, Norwegia. Ważniejsze traktaty i rozejmy: 1918 Brześć Litewska, 1918 Hawr. Ważniejsze bitwy: Gallioli 1915, CPORETTO 1917, Gorlice 1917, Tannenberg 1914, Verdum 1916, Marna 1914, Somma 1916, Ypres 1914, 1915, 1917, 1918. Bitwa jutlandzka 1916. Bitwy morskie: bitwa jutlandzka 1916, Helgoland 1916, Gallipoli 1915. Miejsce użycia gazów bojowych przez wojska niemieckie w 1915 i 1917 rok: Ypres. Linia frontu w 1914 roku przebiegała przez: okolice Rygi przez Warszawę, Kraków, niedaleko Budapesztu prawie aż do Odessy. Linia frontu w 1915 roku przebiegała przez: okolice Rygi, potem Wilna, przez Warszawę, Kraków, niedaleko Budapesztu prawie aż do Odessy, oraz z Holandii przez Belgię do związku szwajcarskiego i do Austro‑Węgier. Linia frontu w 1917 roku przebiegała przez: Rygę, Wilno, okolice Lwowa, Odessy i Sewastopolu, oraz Księstwo Albanii, Związek Szwajcarski, i  Królestwo Belgii. Linia frontu w 1918 roku przebiegała przez: Królestwo Belgii, Związek Szwajcarski aż do Królestwa Włoch.

Rozstrzygnij, czy stwierdzenia w poniższej tabeli są prawdziwe, czy fałszywe.

REHC4T381H8CM

Wyjaśnij kluczowe pojęcia związane z tematem lekcji.

Wyjaśnij kluczowe pojęcia związane z tematem lekcji.

Rewolucja i klęska

RB4BFJRLZJ6U51

Ilustracja przedstawia mapę Europy Wschodniej z 1914 roku z zaznaczonymi granicami Rosji przed i po pierwszej wojnie światowej. Po wojnie granica przesunęła się z prawą stronę tworząc obszary dla nowych państw: Estonii, Litwy i Ukrainy. Tym samym stała się linią w czasie zawieszenia broni, grudzień 1917 rok.

W Rosji coraz głośniej zaczęto się domagać zakończenia działań wojennych. Nasiliły się nastroje rewolucyjne. W lutym 1917 r. obalono carat, a władzę przejął Rząd Tymczasowy, lecz i on nie podjął decyzji o wyjściu Rosji z wojny. Poniesione przez Rosję w tym samym roku kolejne klęski na froncie przypieczętowały los Rządu Tymczasowego. W wyniku rewolucji październikowej (6‑8 XI 1917 r.) do władzy doszli bolszewicy, z Włodzimierzem Leninem  na czele, których jednym z głównych haseł było zawarcie pokoju bez aneksji i kontrybucji.

Niemcy proponowali twarde warunki. Ale Lenin zdawał sobie sprawę, że kontynuowanie działań wojennych może doprowadzić do załamania rządów bolszewickich – społeczeństwo zbyt wyraźnie domagało się wyjścia Rosji z wojny. Negocjacje się przedłużały i prowadzone były w atmosferze groźby, że w razie niewyrażenia zgody na warunki niemieckie armia cesarska wznowi ofensywę. Pokój ostatecznie zawarto w Brześciu Litewskim 3 marca 1918 r. Na jego mocy Rosja bolszewicka wycofała się z wojny. Niemcy przejęły kontrolę nad ziemiami na zachód od linii Narwa – Rostów nad Donem. Rosjanie zobowiązali się ponadto do zerwania sojuszu z ententą, zdemobilizowania swojej armii oraz zapłacenia wysokich reparacji wojennych (na mocy dodatkowego traktatu). Dla Rosji udział w wojnie kończył się zatem nie tylko rewolucją, ale również bezprzykładną klęską oraz utratą ogromnych terenów, ważnych pod względem gospodarczym ziem na zachodzie kraju.

Na Bałkanach i na Bliskim Wschodzie

Wycofanie się Rosji z wojny miało wpływ na sytuację na Bałkanach. Rumunia – niepokonany dotychczas bałkański sojusznik państw ententy – została pozbawiona jedynego wsparcia w walkach z Austro‑Węgrami i Niemcami. Zmusiło ją to w maju 1918 r. do podpisania układu pokojowego z państwami centralnymi.

RGH7G1V79ZSZ7

Ilustracja przedstawia mapę z zaznaczonymi państwami: Austro‑Węgry, Rumunia, Bułgaria, Serbia, Albania, Grecja. za pomocą strzałek pokazano działania ofensywne Bułgarii w czasie pierwszej wojny światowej. Skumulowane były one na Serbii, Albanii oraz Rumunii.

Wystąpienie z wojny Rosji i Rumunii nie wpłynęło jednak na poprawę sytuacji państw centralnych na frontach I wojny światowej. Na przełomie października i listopada 1918 r. wszystkie kapitulowały. Pierwsza była Bułgaria. Włączyła się ona do wojny w 1915 r., szukając okazji do odwetu za upokorzenia ze strony państw ententy, jakich doznała w czasie wojen bałkańskich w latach 1912–1913. Dzięki wspólnej ofensywie połączonych sił bułgarsko‑austriackich udało jej się całkowicie opanować Serbię. Jednak przejście Grecji na stronę aliantów w czerwcu 1917 r. umożliwiło państwom alianckim przeprowadzenie ataków na pozycje bułgarskie. W 1918 r. armia bułgarska zaczęła przeżywać ogromne trudności związane z zaopatrzeniem w żywność i inne produkty pierwszej potrzeby. Pod naciskiem zjednoczonych sił angielsko‑francuskich rząd bułgarski zdecydował się na podpisanie aktu kapitulacji 29 września 1918 r.

R19OGLNVHZCHO1

Fotografia przedstawia mężczyznę ubranego w długie szaty i charakterystyczne arabskie nakrycie głowy, turban z długim materiałem. Do pasa ma przyczepiony sztylet z zagiętym końcem w zdobionym pokrowcu.

Miesiąc po Bułgarii rokowania pokojowe podjęła Turcja. Opowiedziała się ona po stronie państw centralnych pod koniec października 1914 r., a swój udział w wojnie rozpoczęła od zaatakowania rosyjskich baz na Morzu Czarnym. Państwa alianckie początkowo zlekceważyły zagrożenie z tej strony, co okazało się błędem. Wysiłek militarny Turcji koncentrował się na kilku frontach. Na Kaukazie Turcy walczyli ze zmiennym szczęściem z Rosjanami. Drugi front ukształtował się w rejonie Gallipoli, a klęska poniesiona tam przez aliantów była jedną z największych w czasie I wojny światowej. Walki toczyły się także w okolicach roponośnych pól Mezopotamii. Ostatnim teatrem zmagań turecko‑alianckich był Bliski Wschód (Egipt, Syria i Palestyna), skąd starano się wyprzeć Turków. Klęska pod Megiddo we wrześniu 1918 r. spowodowała wycofanie się Turków z wojny oraz ich kapitulację.

R1V6Q1M892K2A

Mapa przedstawia Palestynę 1917. Działania od 31 października do 30 grudnia 1917 roku. Trzecia bitwa o gazę zdobycie Jerozolimy. sytuacja z wczesnego 31 października i operacje przeprowadzone do 6 listopada. Większe miasta: Jerozolima, Gaza, Betlejem, Beer- Szewa.

Kolos na glinianych nogach

Przedłużająca się wojna ukazała też w całej pełni słabość monarchii Habsburgów i obnażyła skalę problemów, z którymi państwo to borykało się już od dłuższego czasu. Ogromna, ponadośmiomilionowa armia nie prezentowała zbyt wielkiej wartości bojowej i od początku musiała być mocno wspomagana przez oddziały niemieckie zarówno na froncie wschodnim, jak i włoskim.

R14QCOCUSNASA

Ilustracja przedstawia mapę Europy z zaznaczonym terytorium Austro‑Węgier.

R1D6V4DJB6S9E

Ilustracja przedstawia mapę Austro‑Węgier z opisanymi narodowościami zamieszkującymi to terytorium. Morawy i Czechy zamieszkiwane przez Czechów. Galicja, zamieszkiwana przez Polaków, Ukraińców, Rumunów. Austria, zamieszkiwana przez Niemców, Włochów. Tyrol, zamieszkiwany przez Niemców. Węgry, zamieszkiwane przez Węgrów, Niemców, Chorwatów, Serbów, Rumunów. Transylwania, zamieszkiwana przez Rumunów, Niemców, Węgrów. Bukowina, W Galicji, zamieszkiwana przez Rumunów. Chorwacja - Slawonia, Bośnia, Hercegowina, Dalmatia, zamieszkiwane przez Chorwatów, Serbów. Słowenia zamieszkiwana przez Słoweńców, Włochów, sorbetów, Serbów.

Problemem armii austro‑węgierskiej była przede wszystkim jej wielonarodowość. Starano się go rozwiązać w ten sposób, że pułki, w których większość stanowili np. Słowianie południowi, kierowano na front włoski, z kolei Niemcy czy Węgrzy walczyli na froncie wschodnim. Niewiele to pomogło. W ciągu ostatnich dwóch lat wojny wielkim problemem stały się masowe dezercje. Żołnierze różnych narodowości nie chcieli walczyć po stronie państwa, z którego interesami się nie utożsamiali, tym bardziej że ponosiło ono niemal same klęski.

RTRQG3HS38Z1U1

Fotografia przedstawia łysego, starszego mężczyznę z siwymi wąsami i bokobrodami. Jest ubrany w mundur z przypiętymi na piersi medalami.

Czynnikiem osłabiającym monarchię habsburską stała się również śmierć cesarza Franciszka Józefa pod koniec 1916 r. Odszedł człowiek, który symbolizował spoistość państwa i integrował różne narodowości wchodzące w jego skład. Jego następca Karol I podjął wprawdzie próby wdrożenia reform zmierzających do utworzenia federacji, ale bezowocnie. Sytuację pogarszały problemy gospodarcze. W wyniku blokady morskiej Austro‑Węgry zostały odcięte od dostaw surowców do produkcji zbrojeniowej, a także od żywności i innych artykułów pierwszej potrzeby.

Problemy gospodarcze spowodowały eskalację niezadowolenia społecznego i wzrost napięć narodowych. Narody wchodzące dotychczas w skład monarchii habsburskiej zaczęły ogłaszać niepodległość. W konsekwencji doprowadziło to do rozkładu państwa. W połączeniu z klęskami ponoszonymi na froncie włoskim zmusiło to armię austro‑węgierską do przerwania walk i rozpoczęcia rokowań pokojowych, zakończonych podpisaniem kapitulacji 3 listopada 1918 r.

Mapa interaktywna

Zapoznaj się z mapą interaktywną i wykonaj polecenia

Trenuj i ćwicz

Słownik