II wojna światowa.
Powstanie Wielkiej Koalicji i zakończenie walk
Kiedy latem 1940 r. ważyły się losy bitwy o Anglię, alianci mieli poważne powody do niepokoju. Po klęsce Francji w wojnie z Niemcami jedyną ich realną nadzieją na zatrzymanie ekspansji totalitarnych państw Osi pozostawała monarchia brytyjska. Dopiero pod koniec października sprzymierzeni mogli odetchnąć z ulgą. Brytyjczykom i ich sojusznikom udało się zatrzymać niemiecką inwazję na Wyspy.
Niemniej zwycięstwo nadal wydawało się niepewne, ponieważ trwała zacięta wojna na Atlantyku i w Afryce Północnej. Wielka Brytania, aby przetrwać, pilnie potrzebowała silnego wsparcia: militarnego i finansowego. Ze skuteczną pomocą Brytyjczykom przyszły Stany Zjednoczone. Od tego momentu rola USA w ramach koalicji antyhitlerowskiej znacząco wzrosła. Niespodziewanie okazało się również, że w wielu istotnych sprawach prezydentowi USA łatwiej porozumieć się z przywódcą ZSRS Józefem Stalinem niż z brytyjskim premierem Winstonem Churchillem.
Wyjaśnisz, dlaczego Wielka Brytania przestała być czołowym mocarstwem koalicji antyhitlerowskiej.
Opowiesz o przyczynach przyjaznych wypowiedzi prezydenta USA, demokraty Franklina Delano Roosevelta, na temat krwawego dyktatora – Józefa Stalina.
Ocenisz, czy słusznie podczas II wojny światowej Stany Zjednoczone zyskały miano „arsenału demokracji”.
Dowód szlachetnych intencji, przykład politycznej naiwności czy też nic nieznacząca propaganda – rozstrzygniesz, jakim celom służyły zapisy Karty atlantyckiej oraz Deklaracji Narodów Zjednoczonych.
Arsenał demokracji
Zwróć uwagę, że Churchill jako jedyny na fotografii występuje w stroju cywilnym.
Klęski kolejnych państw europejskich w wojnie z Niemcami umacniały pozycję Wielkiej Brytanii jako czołowego państwa koalicji antyhitlerowskiej. W Wielkiej Brytanii swoje siedziby znalazły liczne rządy emigracyjne krajów okupowanych przez Rzeszę. Tam też odradzały się ich siły zbrojne. Z brytyjskiej gościny korzystały m.in. władze polskie, czechosłowackie, belgijskie, greckie i norweskie. Zmagania koalicji antyhitlerowskiej przeciwko Niemcom z sympatią obserwowali Amerykanie. Wielu mieszkańców USA dobrowolnie wstąpiło do armii brytyjskiej. Natomiast w marcu 1941 r. amerykański Kongres upoważnił prezydenta Franklina Delano Roosevelta do sprzedaży i dzierżawy lub wypożyczania Brytyjczykom (oraz innym państwom koalicji antyhitlerowskiej) broni, surowców i żywności (Lend‑Lease Act). Prezydent Roosevelt porównywał tę pomoc do użyczania węża z wodą sąsiadowi, w którego domu wybuchł pożar.
Amerykańska propaganda wykorzystywała pomoc dla Wielkiej Brytanii, aby skutecznie propagować wizerunek USA jako „arsenału demokracji”. Jednakże wsparcie USA nie było bezinteresowne. Zwycięstwo Niemiec nad Wielką Brytanią poważnie zagroziłoby także pozycji USA na świecie. Zaopatrując w broń Brytyjczyków, Amerykanie – bez strat w ludziach – odsuwali niebezpieczeństwo od własnych granic. Ponadto w zamian za pomoc Stany mogły liczyć na ułatwienia handlowe z państwami Wspólnoty Brytyjskiej (Commonwealth). Brytyjczycy udostępnili również Amerykanom swoje osiągnięcia techniczne, m.in. radar, oraz przekazali im swoje bazy wojskowe na Karaibach. Churchill od tej pory musiał zacząć się liczyć z opiniami Amerykanów, gdyż bez pomocy materialnej zza oceanu Brytyjczykom trudno byłoby prowadzić skuteczne działania bojowe na wielu frontach.
Porównaj wartość pomocy udzielonej przez USA aliantom. Zwróć uwagę, że amerykańska pomoc nie ograniczała się jedynie do wsparcia militarnego, ale obejmowała także materiały przemysłowe, usługi (np. naprawy) i produkty rolne (mleko, jaja, warzywa i owoce).
W imię zasad
Kiedy 22 czerwca 1941 r. Niemcy zaatakowali ZSRS, Churchill zaproponował Stalinowi sojusz. Brytyjski premier liczył, że olbrzymi potencjał sowieckiego imperium przechyli szalę zwycięstwa na stronę aliantów. Jednocześnie Armia Czerwona przejęłaby ciężar walk oraz związanych z nimi strat ludzkich i materialnych. Churchill był wprawdzie wrogo nastawiony do totalitarnej ideologii komunistycznej, ale stwierdził, że dla zwycięstwa nad Hitlerem zawarłby pakt nawet z diabłem. Już 12 lipca Brytyjczycy podpisali sojusz ze Związkiem Sowieckim, a wkrótce podobne porozumienia zawarły emigracyjny rząd Czechosłowacji oraz niezależne od Niemiec władze francuskie (Wolni Francuzi gen. de Gaulle’a). Porozumieniu z ZSRS opierały się polskie władze na uchodźstwie ze względu na sowiecki atak na Rzeczpospolitą 17 września 1939 r. i dwuletnią okupację blisko połowy przedwojennego obszaru państwa. Jednak pod silną presją Churchilla Polacy doszli do porozumienia z ZSRS 30 lipca 1941 r. (tzw. pakt Sikorski–Majski). Jednocześnie silnego wsparcia udzielili radzieckim władzom Amerykanie, którzy objęli ZSRS pomocą w ramach ustawy Lend‑Lease. Już 12 sierpnia 1941 r. – a więc jeszcze przed oficjalnym przystąpieniem USA do wojny – na pokładzie pancernika „Prince of Wales” na Atlantyku, u wybrzeży Nowej Fundlandii, spotkali się przywódcy Wielkiej Brytanii oraz USA.
Wskaż element, który miał służyć „ociepleniu” wizerunku prezydenta oraz stworzeniu przytulnej, domowej atmosfery „pogadanki przy kominku”.
Rozpoznaj przynajmniej dwie inne flagi widoczne na plakacie.
Churchill i Roosevelt uzgodnili tam treść dokumentu zwanego od miejsca spotkania obu polityków Kartą atlantycką. Zawierała ona cele wojenne koalicji antyhitlerowskiej: walkę o pokój bez aneksji, prawo krajów do wyboru własnej formy rządów oraz budowę pokojowego, sprawiedliwego ładu powojennego. Karta atlantycka stała się podstawowym dokumentem, na którym alianci opierali odtąd swoje cele wojenne. Niedługo po jej podpisaniu, 7 grudnia 1941 r., doszło do jednego z najistotniejszych momentów przełomowych II wojny światowej: bez formalnego wypowiedzenia wojny Japończycy zaatakowali amerykańską bazę wojskową na Hawajach – Pearl Harbor. W rezultacie Amerykanie ponieśli poważne straty. Japończycy bez większych trudności zatopili 5 pancerników, a uszkodzili 3 oraz zniszczyli 260 samolotów. Po stronie Japonii natychmiast opowiedzieli się jej sojusznicy, Niemcy i Włosi, którzy wypowiedzieli 11 grudnia 1941 r. USA wojnę. Dla społeczeństwa amerykańskiego niespodziewany atak japoński był szokiem. Odwetowe nastroje wykorzystał Roosevelt, który bez większych problemów uzyskał wsparcie rodaków dla intensywnych i zdecydowanych działań wojennych przeciwko państwom Osi. W ten sposób Japończycy obudzili „śpiącego olbrzyma”, jak to określił dowódca ataku na Pearl Harbor, admirał Isoroku Yamamoto. Odtąd na czele Wielkiej Koalicji, liczącej w 1942 r. już blisko 30 państw, znalazły się trzy mocarstwa: Wielka Brytania, ZSRS i USA. Do przywódców tych krajów przylgnęło określenie Wielka Trójka, gdyż Churchill, Stalin i Roosevelt od tej pory we własnym gronie podejmowali kluczowe decyzje odnośnie do przebiegu działań wojennych oraz kształtu powojennego świata.
Niemcy najpierw!
Zasady przyjęte w Karcie atlantyckiej zaakceptowali pozostali uczestnicy koalicji krajów walczących przeciwko Niemcom, Włochom lub Japonii. 1 stycznia 1942 r. 26 rządów alianckich przyjęło Deklarację Narodów Zjednoczonych. Pod dokumentem podpisali się reprezentanci brytyjskich dominiów, liczne emigracyjne rządy europejskie (Belgia, Czechosłowacja, Grecja, Luksemburg, Holandia, Polska, Norwegia i Jugosławia), szereg państw amerykańskich (np. Nikaragua, Kuba i Honduras) oraz przedstawiciele zależnych od Wielkiej Brytanii Indii. W przekonaniu, że zupełne zwycięstwo nad […] wrogami jest rzeczą zasadniczą dla obrony życia, wolności, niepodległości i swobody religijnej i dla zachowania praw człowieka i sprawiedliwości w ich własnych, jak również i w innych krajach oraz że są one obecnie uwikłane we wspólną walkę przeciwko siłom dzikim i brutalnym, które dążą do ujarzmienia świata
sygnatariusze zobowiązali się do pełnego zaangażowania swoich sił militarnych przeciwko państwom Osi. Potwierdzili także chęć prowadzenia wojny do całkowitego zwycięstwa. Kartę atlantycką i Deklarację Narodów Zjednoczonych podpisały również władze sowieckie, jednakże nie bez zastrzeżeń. Stalin nie zamierzał rezygnować z podbojów, których dokonał na początku wojny we wrześniu 1939 r., gdy Sowieci w sojuszu z Hitlerem zaatakowali Rzeczpospolitą. Wówczas w granicach ZSRS znalazły się polskie Kresy, czyli blisko połowa przedwojennego obszaru II Rzeczpospolitej.
Zwróć uwagę, że budynek pozbawiony jest orientalnych ornamentów, co wskazuje na silne wpływy Francji na jej kolonie w krajach Maghrebu.
Scementowanie Wielkiej Koalicji wymagało spotkania jej przywódców, Stalin jednak odwlekał moment podjęcia rozmów, tłumacząc się koniecznością osobistego nadzorowania walk na froncie wschodnim. W rzeczywistości liczył, że ważne zwycięstwo wzmocni jego pozycję negocjacyjną. Kolejne rozmowy odbywały się więc w niepełnym gronie. Na przełomie 1941 i 1942 r., podczas spotkania w Waszyngtonie, Churchill i Roosevelt ustalili, aby wysiłki Wielkiej Koalicji ukierunkować w pierwszej kolejności na pokonanie Rzeszy (Germany first strategy – strategia „najpierw Niemcy”), a dopiero w drugiej – Japonii. Z punktu widzenia Amerykanów wojna na Pacyfiku była walką z agresorem, który bezpośrednio zagroził bezpieczeństwu państwa. Inaczej w przypadku działań wojennych w Europie, które Amerykanie traktowali jako misję wyzwolicielską. Ponadto dowództwo USA obawiało się konsekwencji podziału sił alianckich. Rosji i Wielkiej Brytanii, w ocenie gen. Dwighta Eisenhowera, groziłaby w takim wypadku bądź klęska, bądź, w najlepszym razie, nierozstrzygnięte zmagania z potężnym europejskim przeciwnikiem. Tymczasem zaś Ameryka, prowadząc wojnę z Japonią na własną rękę, musiałaby po zwycięstwie na Pacyfiku, rozprawić się z imperium Hitlera, mając u boku dwóch złamanych lub osłabionych sojuszników […]. Wreszcie – pokonanie europejskiej części Osi zwolniłoby wojska brytyjskie, które wówczas można by skierować przeciw Japonii
.
Indeks górny Cytaty za: Krzysztof Michałek, Amerykańskie stulecie. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1900‑2001, Warszawa 2004, s. 210. Indeks górny koniecCytaty za: Krzysztof Michałek, Amerykańskie stulecie. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1900‑2001, Warszawa 2004, s. 210.
Do kolejnego spotkania Roosevelta z Churchillem doszło w Casablance (w dniach 14- 21 stycznia 1943 r.). Zachodni alianci zdecydowali tam o bombardowaniach niemieckich miast oraz potwierdzili gotowość do otwarcia drugiego frontu w Europie. Domagali się tego Sowieci, na których spoczywał główny ciężar walk z Niemcami. Ostateczne decyzje w tej sprawie zapadły podczas pierwszego spotkania Wielkiej Trójki w Teheranie (28 listopada – 1 grudnia 1943 r.). Ustalono tam czas i miejsce przyszłej operacji (druga połowa 1944 r., Normandia w północnej Francji). Tym samym upadł brytyjski plan skierowania głównych sił zachodnich aliantów na Bałkany, nazywane przez Churchilla „miękkim podbrzuszem Europy”. Premier Wielkiej Brytanii bezskutecznie starał się przekonać Stalina i Roosevelta, że odcięcie Niemców od złóż rumuńskiej ropy naftowej znacząco przyspieszy klęskę Rzeszy. Ten plan miał drugie dno, z którego zdawali sobie sprawę radzieccy dyplomaci. Churchill liczył, że wojska alianckie uprzedzą Armię Czerwoną w wyzwalaniu Europy Środkowo‑Wschodniej i uchronią ją tym samym przed przymusową sowietyzacją.
Brytyjskiemu premierowi trudno było przekonać do swoich planów Roosevelta, któremu zależało, aby – po pokonaniu Niemiec – pozyskać ZSRS do walki przeciwko Japończykom. Na decyzjach tych zaważyła także osobista niechęć prezydenta USA do Churchilla, którego uważał za „niepoprawnego imperialistę”. Jednocześnie Roosevelt nabrał wielkiej sympatii i szacunku wobec Stalina i pomimo ostrzeżeń swoich doradców ignorował ekspansywne i antydemokratyczne cele polityki sowieckiej. Stalin nie miał więc trudności z przekonaniem Amerykanina do swoich propozycji dotyczących nie tylko drugiego frontu, ale również przebiegu granicy z Polską wzdłuż tzw. linii Curzona. Osamotniony Churchill musiał się pogodzić z utratą wpływu na kluczowe decyzje. Rezygnacja Wielkiej Trójki z ofensywy na Bałkanach oraz niekorzystne dla Polski postanowienia graniczne oznaczały w praktyce zgodę USA na przyszłą sowietyzację Europy Środkowo‑Wschodniej.
Zapoznaj się z materiałem filmowym, a następnie wykonaj polecenie poniżej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/Rd6dbc2rIRAxU
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Powstanie wielkiej koalicji, konferencja w Teheranie.
Wyjaśnij, dlaczego i w jakich okolicznościach doszło do sojuszu Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii z ZSRS.
Trenuj i ćwicz
Dopasuj wydarzenia do odpowiednich dat.
My, Prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki, Premier Wielkiej Brytanii i Premier Związku Radzieckiego, spotkaliśmy się w ciągu tych ubiegłych czterech dni w stolicy naszego sprzymierzeńca Iranu i określiliśmy oraz potwierdzili naszą wspólną politykę.. Tytuł: (tu wybierz) 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r., 2. Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1 I 1942 r., 3. Komunikat konferencji w Casablance z 26 I 1943 r., 4. Deklaracja trzech mocarstw na konferencji w Teheranie z 1 XII 1943 r.
Wyraziliśmy nasze niezłomne postanowienie, że nasze narody będą współpracowały podczas wojny i w czasie pokoju, który po niej nastąpi.
Co się tyczy wojny, to nasze sztaby wojskowe wzięły udział w naszej dyskusji przy stole narad i uzgodniliśmy nasze plany w celu zniszczenia sił niemieckich. Osiągnęliśmy porozumienie co do zakresu i terminu operacji, które będą podjęte od Wschodu, Zachodu i Południa
2.
Rządy podpisane na niniejszym, przyłączywszy się do współczesnego programu celów i zasad, zawartych w łącznej deklaracji Prezydenta Stanów Zjednoczonych i Premiera Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii […], w przekonaniu, że zupełne zwycięstwo nad ich wrogami jest rzeczą zasadniczą dla obrony życia, wolności, niepodległości i swobody religijnej i dla zachowania praw człowieka i sprawiedliwości w ich własnych, jak również i w innych krajach oraz że są one obecnie uwikłane we wspólną walkę przeciwko siłom dzikim i brutalnym, które dążą do ujarzmienia świata, oświadczają:. Tytuł: (tu wybierz) 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r., 2. Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1 I 1942 r., 3. Komunikat konferencji w Casablance z 26 I 1943 r., 4. Deklaracja trzech mocarstw na konferencji w Teheranie z 1 XII 1943 r.
Każdy rząd zobowiązuje się do użycia pełni swych zasobów przeciwko tym uczestnikom Paktu trójstronnego […], z którymi rząd ten pozostaje na stopie wojennej.
Każdy rząd zobowiązuje się […] nie zawierać z wrogiem odrębnego zawieszenia broni lub pokoju
3.
Połączone sztaby obradowały przez 10 dni na sesji ciągłej, spotykając się 2 lub 3 razy dziennie i komunikując co pewien czas Prezydentowi lub Premierowi osiągnięte postępy. Dokonano przeglądu wszystkich terenów wojny oraz wszystkich zasobów w celu bardziej intensywnego prowadzenia wojny na lądzie, morzu i w powietrzu. […]. Tytuł: (tu wybierz) 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r., 2. Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1 I 1942 r., 3. Komunikat konferencji w Casablance z 26 I 1943 r., 4. Deklaracja trzech mocarstw na konferencji w Teheranie z 1 XII 1943 r.
Zaproszono serdecznie Premiera Stalina na spotkanie z Prezydentem i Premierem; spotkanie odbyłoby się wówczas znacznie dalej na wschód. Nie mógł on opuścić Rosji w tym czasie ze względu na wielką ofensywę, którą kieruje osobiście jako Naczelny Dowódca
4.
Prezydent Stanów Zjednoczonych i Premier Wielkiej Brytanii podpisali poniższe oświadczenie […].. Tytuł: (tu wybierz) 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r., 2. Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1 I 1942 r., 3. Komunikat konferencji w Casablance z 26 I 1943 r., 4. Deklaracja trzech mocarstw na konferencji w Teheranie z 1 XII 1943 r.
Poddano dalszemu badaniu całokształt zagadnienia dostarczania amunicji wojennej dla sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych i tych krajów, które stawiają czynny opór agresji, zgodnie z postanowieniami o pożyczce i dzierżawie. Lord Beaverbrook, minister aprowizacji Rządu Brytyjskiego, przyłączył się do tych konferencji. Uda się on do Waszyngtonu w celu omówienia dalszych szczegółów […]. Konferencje te obejmą również zagadnienia dostaw dla Związku Radzieckiego
Rozstrzygnij, czy podane niżej stwierdzenia są prawdziwe, czy fałszywe.
Szlachetne intencje, polityczna naiwność czy też zwykła propaganda – rozstrzygnij, które z tych określeń najlepiej charakteryzuje cel powstania Karty atlantyckiej.
Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r. (fragment)Prezydent Stanów Zjednoczonych i Premier p. Churchill, reprezentujący Rząd Jego Królewskiej Mości w Zjednoczonym Królestwie, spotkali się na morzu. […]
Uzgodnili oni brzmienie poniższej deklaracji wspólnej […].Po pierwsze, ich kraje nie dążą do żadnego rozrostu ani pod względem terytorialnym, ani pod żadnym innym względem;
Po wtóre, nie pragną oni zrealizować żadnych zmian terytorialnych, które by nie zgadzały się ze swobodnie wyrażonymi życzeniami ludów zainteresowanych;
Po trzecie; szanują oni prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządów, pod jaką chcą żyć, i pragną oni, żeby przywrócono prawa suwerenne i autonomię tym, którym je odebrano siłą;
Po czwarte, […] będą oni usiłowali ułatwić wszystkim państwom wielkim i małym, zwycięzcom i zwyciężonym, korzystanie z dostępu, na równej stopie, do handlu i surowców świata, potrzebnych im dla ich pomyślności gospodarczej.
Po szóste, spodziewają się oni, że po ostatecznym załamaniu tyranii narodowosocjalistycznej, zapanuje pokój; […]
Po ósme, wierzą oni, że wszystkie narody, ze względów zarówno rzeczowych, jak i duchowych, muszą dojść do wyrzeczenia się stosowania przemocy.Źródło: Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r. (fragment), [w:] Wiek XX w źródłach, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 206.
Czy cel uświęca środki? Zapoznaj się z poniższym tekstem oraz rozstrzygnij ten etyczny dylemat. Uzasadnij swoje stanowisko.
Będziemy bombardować terytorium Niemiec dzień i noc, coraz bardziej zaciekle, miesiąc po miesiącu będziemy zrzucać coraz większą liczbę bomb, pogrążymy naród niemiecki w rozpaczy większej niż ta, w której pogrążył on całą ludzkość.
Słowa te, wypowiedziane przez Winstona Churchilla, premiera Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej podczas konferencji pokojowej w Casablance w 1943 r. zwiastowały początek nowego rozdziału w toczącym się od trzech i pół roku największym konflikcie zbrojnym XX wieku […]. Konferencja w Casablance była doskonałą okazją do przedyskutowania ofensywy powietrznej […]. Celem było zniszczenie przeciwnika i wywołanie paniki wśród społeczeństwa, zanim nadejdą wojska lądowe. Następne lata przyniosły rozwój taktyki, metod i środków, których używano podczas strategicznych bombardowań. […] Jednak bombardowania strategiczne stały się domeną aliantów. Naloty wykonywane przez Luftwaffe nigdy nie osiągnęły takiego poziomu, by w znaczny sposób wpłynąć na przebieg działań wojennych. Podsumowując, połączone siły RAF i USAAF w trakcie II wojny światowej zrzuciły na terytorium III Rzeszy i krajów okupowanych 2 697 473 ton bomb, z których większość spadła na linie komunikacyjne i ośrodki przemysłowe. Z celów cywilnych zaatakowano 41 wielkich i 158 średnich miast niemieckich, zabijając ponad pół miliona ludzi. Zniszczono Berlin, Hamburg, Kolonię, Dortmund, Essen, Frankfurt n. Menem, Norymbergę, Düsseldorf, Hanower, Bremę oraz Drezno. Kosztem tego była strata 48 379 samolotów bombowych i myśliwskich. W samym tylko RAF‑ie śmierć poniosło 44% personelu latającego.
Źródło: , [w:] Piotr Mleczko, Artykuł „Bombardowania strategiczne a Casablanca 1943. Przyczyny, przebieg i skutki konferencji”, infolotnicze.pl.
Oznacz kolorem konkretne słowa w tekście Johnsona, które niosą ocenę postaci Roosevelta. Następnie na tej podstawie stwórz katalog cech, którymi zdaniem Johnsona powinien się odznaczać prezydent USA. Rozstrzygnij i uzasadnij, czy słusznie Johnson całą odpowiedzialność za politykę USA w czasie wojny przypisuje osobie Franklina Delano Roosevelta. (Uwaga! Każde słowo należy zaznaczać osobno.)
Zapoznaj się z tekstem Paula Johnsona. Następnie na jego podstawie stwórz katalog cech, którymi zdaniem Johnsona powinien się odznaczać prezydent USA. Rozstrzygnij i uzasadnij, czy słusznie Johnson całą odpowiedzialność za politykę USA w czasie wojny przypisuje osobie Franklina Delano Roosevelta.
Opinia, że wielka koalicja zawiązała się w celach altruistycznych, była od początku złudzeniem. Stworzył ją głównie Roosevelt realizując częściowo swoje polityczne cele, z drugiej zaś strony wierząc w słuszność sprawy. Linii Roosevelta gorąco i desperacko sprzeciwiali się ci spośród jego rodaków, którzy mieli większe doświadczenie zawodowe we współpracy ze Stalinem i jego rządem […]. Roosevelt nie chciał o tym słyszeć i od chwili, gdy wypowiedzenie wojny przez Hitlera uczyniło z Rosji sojuszniczkę Ameryki, prezydent wymyślał sposoby pominięcia swego departamentu stanu i ambasady, by bezpośrednio rozmawiać ze Stalinem […]. Roosevelt chciał też pominąć Churchilla, uważając go za niepoprawnego imperialistę […]. Tę próżność (przypominającą przekonanie Chamberlaine’a, że tylko on sam może „dać sobie radę” z Hitlerem), pogłębiała jeszcze niewiarygodna naiwność. Roosevelt nie wierzył, że Stalin chce powiększenia terytoriów […]. O Stalinie mówił: „Sądzę, że jeśli dam mu wszystko, co będzie w mojej mocy, nie żądając niczego w zamian, to noblesse oblige*, nie będzie on usiłował niczego przyłączać i będzie pracował ze mną dla demokracji i pokoju światowego”.
* Noblesse oblige (franc.) – szlachectwo zobowiązuje (obliguje do szlachetnego postępowania); maksyma po raz pierwszy użyta przez pisarza francuskiego księcia de Lévis (1764–1830) w „Maksymach i refleksjach”.
Słownik
(z franc. alliance – przymierze) - państwa walczące przeciwko państwom Osi podczas II wojny światowej
(z łac. annexio – przyłączenie) zagarnięcie, przyłączenie przez jedno państwo aktem jednostronnym całości lub części terytorium innego kraju bez jego zgody, najczęściej przy użyciu siły lub w wyniku wygranej wojny
(British Commonwealth of Nations) historyczna forma więzi łączącej Wielką Brytanię (z jej koloniami i in. terytoriami zależnymi) oraz jej dominia
linia oddzielająca wojska polskie i bolszewickie opisana w nocie dyplomatycznej wystosowanej w lipcu 1920 r. przez brytyjskiego ministra spraw zagranicznych lorda George’a Curzona do Gieorgija Cziczerina, Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych RFSRR; faktycznym twórcą tego podziału był Lewis Bernstein Namier (właściwie Ludwik Niemirowski), ekspert ds. Europy Środkowo‑Wschodniej w brytyjskim ministerstwie spraw zagranicznych pochodzenia polsko‑żydowskiego; podczas konferencji Wielkiej Trójki w Jałcie i Poczdamie przyjęto ją jako podstawę do wyznaczenia powojennej granicy polsko‑radzieckiej
w taki sposób Winston Churchill określił Bałkany. Według Churchilla otwarcie drugiego frontu na Bałkanach przyspieszyłoby klęskę Rzeszy. Jednocześnie Brytyjczycy mieli nadzieję na uratowanie regionu przed sowietyzacją, która grodziłaby Bałkanom, gdyby przed zachodnimi aliantami dotarli tam Sowieci.
(ang. Lend‑Lease Act – umowa pożyczki‑dzierżawy) ustawa federalna z 11 marca 1941 r., zezwalająca prezydentowi Stanów Zjednoczonych „sprzedawać, przenosić własność, wymieniać, wydzierżawiać, pożyczać i w jakikolwiek inny sposób udostępniać innym rządom dowolne produkty ze sfery obronności”
kraje walczące przeciwko aliantom podczas II wojny światowej. Określenie „państwa Osi” formalnie zaczęło funkcjonować po podpisaniu paktu trzech przez Niemcy, Włochy i Japonię 27 września 1940 roku w Berlinie.
narzucenie rozwiązań gospodarczo‑społeczno‑kulturalnych Rosji sowieckiej, a następnie ZSRS, połączone z silną komunistyczną indoktrynacją ideologiczną
(z łac. signator – podpisujący, od signum – znak) zwykle oznacza państwo podpisujące umowę międzynarodową i zobowiązujące się w ten sposób do wypełniania postanowień zawartych w podpisywanym dokumencie; sygnatariuszami nazywa się też osoby podpisujące umowę w imieniu swojego kraju