RqCmFWFme35qc
Na czarno-białym zdjęciu znajdują się maszerujący wietnamscy żołnierze. Wszyscy z nich są ubrani w mundury, śmieją się i uśmiechają. W rękach trzymają swoje hełmy i machają nimi. W oddali widoczni są zgromadzeni ludzie i drzewa.

Europa i świat po II wojnie światowej. 

Wojska Wietnamu podczas parady zwycięstwa w Hanoi, 9 października 1954 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Dekolonizacja Azji

System kolonialny przetrwał II wojnę światową. Po 1945 r. koloniami wciąż dysponowały Australia, Belgia, Dania, Francja, Hiszpania, Holandia, Portugalia, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Południowej Afryki. Wojna jednak zapoczątkowała likwidację kolonializmu na świecie, przyczyniając się do poważnego osłabienia dotychczasowych mocarstw (zwłaszcza Francji i Wielkiej Brytanii), które nie były w stanie jednocześnie prowadzić walk i utrzymywać własnych posiadłości.

R1C9o9vUrOG6g1
Na linii chronologicznej zaznaczono następujące wydarzenia: od 1 września 1939 roku do 8 maja 1945 roku druga wojna światowa; 6 sierpnia 1945 roku zrzucenie bomby atomowej na Hiroszimę; 9 sierpnia 1945 roku zrzucenie bomby atomowej na Nagasaki; 1946 rok ogłoszenie niepodległości przez Filipiny; 1947 rok uzyskanie niepodległości przez Indie; 1948 rok zamordowanie Mahatama Gandhiego; 1946‑1954 pierwsza wojna indochińska; 1954 rok bitwa pod Dien Bien Phu; 1955‑1975 wojna wietnamska.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
  • Opiszesz przebieg dekolonizacji Indii.

  • Porównasz brytyjski i francuski model dekolonizacji.

  • Wskażesz państwa azjatyckie, które ogłosiły niepodległość po 1945 roku.

Dekolonizacja Indii

Po II wojnie światowej rozpoczęła się dekolonizacja na kontynencie azjatyckim. Jej najważniejszym aktem było wycofanie się Brytyjczyków z Półwyspu Indyjskiego w 1947 roku. Pokojowy przebieg tego procesu był możliwy nie tylko dzięki temu, że Wielka Brytania zapobiegała zazwyczaj ostrym konfliktom, lecz także dzięki wyrzeczeniu się przemocy przez Indyjski Kongres Narodowy i jego przywódcę, Mahatmę Gandhiego, na rzecz taktyki biernego oporu wobec Brytyjczyków.

RAxY9WU5gCxms1
Mohandas Karamchand Gandhi (1869–1948), indyjski polityk i działacz społeczny, jeden z twórców współczesnego państwa indyjskiego i jego przywódca (także duchowy); propagator pacyfizmu, twórca koncepcji biernego oporu. Gandhi ze względu na etyczne metody walki politycznej był ceniony nie tylko w Indiach. Od 1919 r. stał na czele Indyjskiego Kongresu Narodowego. Próbował zażegnać spory religijne między muzułmanami a hinduistami, prowadząc w latach 1946–1947 głodówki protestacyjne. W 1948 r. został zamordowany przez hinduskiego fanatyka. Jak myślisz, dlaczego strój Gandhiego zawsze był skromny?
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Mohandas Karamchand Gandhi, zwany Mahatmą (wielki duchem), stał się symbolem walki mieszkańców Indii o suwerenność. Początkowo był on zwolennikiem wprowadzenia w Indiach jedynie swobód samorządowych, później występował na rzecz pełnej niepodległości państwa. Sformułował zasadę satjagrahy (sanskr. – siły prawdy), która oznaczała domaganie się przestrzegania praw i opór wobec niesprawiedliwości, ale bez stosowania przemocy. Ważnym jej elementem było także bierne poddanie się prześladowaniom. Jako formę oporu propagował nieposłuszeństwo obywatelskie, które polegało m.in. na ignorowaniu rozporządzeń władz kolonialnych i bojkocie towarów sprowadzanych z Wielkiej Brytanii. Występował przeciwko działaniom odwetowym i przewodził demonstracjom przeciwko udziałowi Indii w II wojnie światowej. W 1947 r. kilkudziesięcioletnia walka o niepodległość Indii prowadzona pokojowymi metodami przez Mahatmę Gandhiego zakończyła się sukcesem.

Mimo wysiłków Gandhiego nie udało się jednak zachować jedności Indii. Powstały dwa odrębne państwa: zdominowane przez hinduistów Indie i muzułmański Pakistan. W czasie wytyczania granic i przesiedleń milionów ludzi dochodziło do aktów przemocy, a później – do wojen. Indie, choć formalnie neutralne, niejednokrotnie popierały Związek Sowiecki, Pakistan natomiast sympatyzował z Zachodem. U podłoża trwającego do dziś konfliktu leżą kwestie religijne i terytorialny spór o Kaszmir. Do początku lat 70. Pakistan składał się z części wschodniej i zachodniej, rozdzielonych terytorium indyjskim. Po krwawej wojnie wschodni Pakistan, już jako niepodległe państwo, przyjął nazwę Bangladesz.

RVZqAdW20nf0B
Nagranie filmowe dotyczące dekolonizacji Azji.
R1Sn1pvBhXiOp
Żołnierze pakistańscy podczas wojny z Indiami w 1947 roku. Pierwsza wojna o Kaszmir, prowincję graniczącą i z Indiami i z Pakistanem, toczyła się w latach 1947–1948. Miejscowy maharadża, pod którego zwierzchnością pozostawała ta prowincja, dążył do niepodległości. Kiedy jednak wkroczyły bojówki pakistańskie, zdecydował się na przyłączenie do Indii. Pakistan nie uznał tej decyzji, co zapoczątkowało długotrwały konflikt, który spowodował ogromne koszty, nie tylko materialne, lecz także ludzkie.Wyjaśnij, z czego wynikały konflikty między Indiami a Pakistanem.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Ciekawostka
Rb4TiyRKllqEF1
Flaga Wspólnoty Narodów
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Brytyjski i francuski model dekolonizacji
Proces dekolonizacji przebiegał zazwyczaj zgodnie z jednym z dwóch modeli: brytyjskim, wykorzystującym drogę pokojową, lub francuskim, wiążącym się z walką zbrojną. Wielka Brytania przygotowania do dekolonizacji rozpoczęła jeszcze przed 1945 r., wprowadzając w większości swoich kolonii rządy autonomiczne. Tak rozpoczął się proces odzyskiwania niepodległości przez Indie. W ten sposób metropolia chciała zachować pokojową współpracę z uzyskującymi niepodległość obszarami. Już w 1931 r. powstała Brytyjska Wspólnota Narodów (ang. British Commonwealth of Nations), obecnie działająca jako Wspólnota Narodów (ang. Commonwealth of Nations). Zrzesza ona Wielką Brytanię oraz jej byłe kolonie i dominia. Na czele Wspólnoty, do której należą m.in. Australia, Kanada i Nowa Zelandia, stoi królowa Wielkiej Brytanii Elżbieta II. Francja dla integracji swoich kolonii utworzyła w 1946 r. Unię Francuską. Ceną za członkostwo w niej miało być jednak ograniczenie ich autonomii. Napięcia polityczne między metropolią a koloniami prowadziły z reguły do konfliktów zbrojnych. Francja nie uznała niepodległości Wietnamu, czego efektem była wojna w Indochinach (1946‑1954).

R6eAfbzKsLF5z1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Wspólnota Narodów
    • Elementy należące do kategorii Wspólnota Narodów
    • Nazwa kategorii: Europa
      • Elementy należące do kategorii Europa
      • Nazwa kategorii: Wielka Brytania
      • Nazwa kategorii: Cypr
      • Nazwa kategorii: Malta
      • Koniec elementów należących do kategorii Europa
    • Nazwa kategorii: Ameryka Północna
      • Elementy należące do kategorii Ameryka Północna
      • Nazwa kategorii: Kanada
      • Nazwa kategorii: Jamajka
      • Nazwa kategorii: Trynidad i Tobago
      • Nazwa kategorii: Barbados
      • Nazwa kategorii: Bahamy
      • Nazwa kategorii: Grenada
      • Nazwa kategorii: Dominika
      • Nazwa kategorii: Saint Lucia
      • Nazwa kategorii: Saint Vincent i Grenadyny
      • Nazwa kategorii: Antigua i Barbuda
      • Nazwa kategorii: Belize
      • Nazwa kategorii: Saint KittsNevis
      • Koniec elementów należących do kategorii Ameryka Północna
    • Nazwa kategorii: Ameryka Południowa
      • Elementy należące do kategorii Ameryka Południowa
      • Nazwa kategorii: Gujana
      • Koniec elementów należących do kategorii Ameryka Południowa
    • Nazwa kategorii: Afryka
      • Elementy należące do kategorii Afryka
      • Nazwa kategorii: Republika Południowej Afryki
      • Nazwa kategorii: Ghana
      • Nazwa kategorii: Nigeria
      • Nazwa kategorii: Sierra Leone
      • Nazwa kategorii: Uganda
      • Nazwa kategorii: Kenia
      • Nazwa kategorii: Tanzania
      • Nazwa kategorii: Malawi
      • Nazwa kategorii: Zambia
      • Nazwa kategorii: Gambia
      • Nazwa kategorii: Botswana
      • Nazwa kategorii: Lesotho
      • Nazwa kategorii: Mauritius
      • Nazwa kategorii: Eswatini
      • Nazwa kategorii: Seszele
      • Nazwa kategorii: Namibia
      • Nazwa kategorii: Mozambik (jeden z dwóch członków, który nie należał do imperium brytyjskiego)
      • Nazwa kategorii: Kamerun
      • Nazwa kategorii: Rwanda (jeden z dwóch członków, który nie należał do imperium brytyjskiego)
      • Koniec elementów należących do kategorii Afryka
    • Nazwa kategorii: Azja
      • Elementy należące do kategorii Azja
      • Nazwa kategorii: Indie
      • Nazwa kategorii: Pakistan
      • Nazwa kategorii: Sri Lanka
      • Nazwa kategorii: Malezja
      • Nazwa kategorii: Singapur
      • Nazwa kategorii: Bangladesz
      • Nazwa kategorii: Brunei
      • Nazwa kategorii: Malediwy
      • Koniec elementów należących do kategorii Azja
    • Nazwa kategorii: Australia i Oceania
      • Elementy należące do kategorii Australia i Oceania
      • Nazwa kategorii: Australia
      • Nazwa kategorii: Nowa Zelandia
      • Nazwa kategorii: Samoa
      • Nazwa kategorii: Tonga
      • Nazwa kategorii: Fidżi
      • Nazwa kategorii: Papua‑Nowa Gwinea
      • Nazwa kategorii: Wyspy Salomona
      • Nazwa kategorii: Tuvalu
      • Nazwa kategorii: Kiribati
      • Nazwa kategorii: Vanuatu
      • Nazwa kategorii: Nauru (1999)
      • Koniec elementów należących do kategorii Australia i Oceania
      Koniec elementów należących do kategorii Wspólnota Narodów

Dekolonizacja w Azji Południowo‑Wschodniej

W 1946 r. niepodległość ogłosiły Filipiny (za zgodą Stanów Zjednoczonych, które nie chciały dopuścić do rozwoju partyzantki komunistycznej na tym terenie). Dwa lata później Brytyjczycy wycofali się z Birmy. W 1949 r., po czteroletniej wojnie z kolonistami holenderskimi, niepodległość zdobyła Indonezja.

RRedYnCwdAn2O1
Bitwa pod Dien Bien Phu, 3 kwietnia 1954 r., francuski patrol obserwuje pozycje wroga.
Zastanów się, z czego mogła wynikać klęska Francuzów w dążeniach o utrzymanie władzy w Indochinach.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Francuzi przez dziewięć lat walczyli o utrzymanie swojej zwierzchności nad Półwyspem Indochińskim. We wrześniu 1945 r. wojska francuskie zostały wyparte z północnego Wietnamu przez siły komunistyczne, które utworzyły Demokratyczną Republikę Wietnamu ze stolicą w Hanoi. Wietnam Południowy ze stolicą w Sajgonie pozostał jednak w ich rękach. Dążąc do utrzymania wpływów w regionie, Francuzi zajęli znaczną część Wietnamu Północnego. Komuniści, wsparci przez Związek Sowiecki, odzyskali straty.

W 1954 r. Francuzi zostali ostatecznie pokonani pod Dien Bien Phu przez wietnamskich komunistów. W latach 60. niepodległość otrzymały Malezja i Singapur, a w 1971 r. wojska brytyjskie opuściły bazę w Singapurze.

RI4dpIVmGBeY41
Dekolonizacja Azji. Które państwo azjatyckie zyskało najwięcej na uniezależnieniu się europejskich posiadłości kolonialnych? Odpowiedź uzasadnij.
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ciekawostka

Skutki dekolonizacji, neokolonializm

Kolonializm, cechujący się rabunkową eksploatacją surowców naturalnych, odcisnął piętno na gospodarkach krajów zależnych. W trakcie rozpadu imperiów kolonialnych tereny dawnych kolonii były uzależnione – zarówno gospodarczo, jak i politycznie, od kraju metropolitarnego. Dodatkowo na skutek polityki kolonialnej, m.in. rolnej, znalazły się na skraju nędzy, nękane klęskami nieurodzaju oraz głodu. Rozpad kolonii niewiele zmienił. Dawne mocarstwa kolonialne opuszczając kraje zależne, zachowały z nimi związki, przede wszystkim ekonomiczne i polityczne, na przykład zachowując swoje kadry wojskowe i urzędnicze, czy inwestując w gospodarki krajów zależnych i podporządkowując je swoim interesom. Miało to wpływ na rozwój gospodarczy byłych kolonii – opóźniało go i pogłębiało nierówności między krajami zależnymi a metropolią. Ten rodzaj praktyk, polegających na wyzysku i zależności, określa się terminem neokolonializm.

Zapoznaj się z prezentacją, a następnie wykonaj polecenia.

RZea48VlziCYV1
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Polecenie 1

Wyjaśnij przyczyny różnic w powojennych losach Wietnamu i Korei.

R1NU8MYFDyuJH
Wyjaśnij przyczyny różnic w powojennych losach Wietnamu i Korei. (Uzupełnij).
Polecenie 2

Przedstaw stanowisko Stanów Zjednoczonych wobec kolonialnych aspiracji potęg europejskich.

R1Fh1SoRy4rox
Przedstaw stanowisko Stanów Zjednoczonych wobec kolonialnych aspiracji potęg europejskich. (Uzupełnij).

Zapoznaj się z materiałem filmowym, a następnie wykonaj kolejne polecenia.

R1YPotHuOiV1y
Film opowiadający o koloniach azjatyckich przed wybuchem drugiej wojny światowej.
Polecenie 3

Scharakteryzuj sytuację w Indiach tuz przed wybuchem II wojny światowej.

RH31Ykzr9bB37
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
R17ALLhZVP74m
Film opowiadający o dekolonizacji Azji.
Polecenie 4

Wymień mocarstwa, które przyczyniły się do dekolonizacji Azji i wyjaśnij, dlaczego upadek kolonializmu w Azji był dla tych krajów korzystny.

RH31Ykzr9bB37
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Polecenie 5

Wskaż i omów problemy, jakie pojawiły się w trakcie dekolonizacji Indii.

RH31Ykzr9bB37
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Trenuj i ćwicz

1
Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj proces dekolonizacji Azji.

RH31Ykzr9bB37
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Ćwiczenie 2

Wskaż zdania prawdziwe i fałszywe.

R8kAhRzC1jGZQ
Łączenie par. . Indonezja odzyskała niepodległość w wyniku zwycięskiego powstania zbrojnego.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Bitwa pod Dien Bien Phu zakończyła się klęską wojsk francuskich.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Przywódcą Koreańskiej Republiki Ludowo‑Demokratycznej został Kim Ir Sen.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z poniższymi tekstami źródłowymi. Rozstrzygnij, które z cytowanych źródeł odnosi się do przyczyn wydarzeń opisanych w tekście A. Uzasadnij swój wybór.

Źródło A. Fragment artykułu popularnonaukowego

Generał [...] nienawidził Francuzów, odkąd zabili bądź uwięzili najbliższych członków jego rodziny: pierwszą żonę, dziecko, dwie siostry i ojca. [Ten] doświadczony wojownik, który szlify bojowe zdobywał jeszcze w latach 40. w chińskiej partyzantce Mao Zedonga, długo czekał na taką okazję. Po powrocie z Chin w 1943 r. walczył [...] przeciw Japończykom, a po ich kapitulacji przeciw Francuzom, którzy powrócili do Hanoi w 1945 r. Wielokrotnie pokonał okupantów w mniejszych bitwach i potyczkach. [...] W 1950 r. [...] postanowił stanąć do konfrontacji w otwartej bitwie. Jednak mimo wsparcia ze strony Chin jego wojska poniosły w dolinie Rzeki Czerwonej sromotną klęskę. Od tego czasu czekał na okazję do odwetu. I teraz właśnie się nadarzyła. Generał [...] i jego sztab rozpoczęli gigantyczną operację koncentracji ponad 50 tys. żołnierzy [...]. Ponad 80 tys. cywilów głównie na rowerach przemierzało dziesiątki kilometrów, transportując zdemontowane ciężkie uzbrojenie na niedostępne, pokryte dżunglą wzgórza. W podziemnych bunkrach magazynowano broń, amunicję, lekarstwa i żywność. [...]. Jednocześnie przeprowadzano operacje dywersyjne, nawet w odległych częściach kraju [...]. Po klęsce w delcie Rzeki Czerwonej [...] postanawia więc rozpocząć oblężenie, powoli zdobywać teren i cierpliwie zaciskać obręcz. Dopiero wtedy poprowadzi rozstrzygający atak.

CART10Cytat za: Fragment artykułu popularnonaukowego [...], Historia, 2019, dostęp: rp.pl [28.01.2022].

Źródło B. Porozumienie podpisane w Hadze (fragment)

Fragment umowy zawartej [...] w 1949 roku

Artykuł 1.

1. Królestwo Holandii przekazuje bezwarunkowo i nieodwołalnie pełną suwerenność nad Indonezją republice Stanów Zjednoczonych Indonezji i tym samym uznaje wspomnianą Republikę Stanów Zjednoczonych Indonezji za niepodległe i suwerenne państwo.

2. Republika Stanów Zjednoczonych Indonezji przyjmuje tę suwerenność na podstawie przepisów swej Konstytucji, której projekt podano do wiadomości Królestwa Holandii.

3. Przekazanie suwerenności nastąpi najpóźniej do dnia 30 grudnia 1949 r.

CART11 Źródło: Fragment umowy zawartej [...] w 1949 roku , [w:] Wybór tekstów źródłowych do historii powszechnej po II wojnie światowej, 1945-1955, t. 1, oprac. A. Basak, T. Marczak, wybór A. Basak, T. Marczak, Wrocław 1989, s. 286–290.

Źródło C. Wspomnienia Vo Nguyen Giapa

Vo Nguyen Giap Początek wojny narodowowyzwoleńczej w [...]

W listopadzie 1946 r. sytuacja uległa pogorszeniu. Kolonialiści zaatakowali Hajfong; kolonialiści masakrowali ludność cywilną, zajmowali niektóre urzędy administracji państwowej, ultymatywnie żądali rozbrojenia naszych oddziałów samoobrony i pozbawienia ich prawa utrzymania porządku w mieście. W końcu przez nieustające prowokacje doprowadzili do wybuchu konfliktu zbrojnego.

19 grudnia ruch oporu ogarnął cały kraj. Następnego dnia prezydent Ho Chi Minh w imieniu partii i rządu wezwał naród do powstania przeciw wrogowi, godzącemu w niepodległość kraju, do walki aż do ostatniej kropli krwi i do całkowitego wyzwolenia z niewoli (…)

CART12 Źródło: Vo Nguyen Giap, Początek wojny narodowowyzwoleńczej w [...], [w:] Wybór tekstów źródłowych do historii powszechnej po II wojnie światowej, 1945-1955, t. 1, oprac. A. Basak, T. Marczak, wybór A. Basak, T. Marczak, Wrocław 1989, s. 147–150.

Źródło D. Wybór maksym i uwag z pism jednego z najważniejszych przywódców dekolonizacji w Azji

  • Przed kobietą i pożądaniem chroni Bóg.

  • Łamanie prawa, nawet jeśli uważamy je za złe, jest oszustwem.

  • Bez kompromisu nie ma prawdy.

  • Można polegać na obietnicach, ale nie wtedy, gdy w grę wchodzą pieniądze.

  • Najlepszą drogą do poznania Boga jest służenie innym.

  • Religia i moralność to pojęcia tożsame.

  • Znacznie łatwiej osiąga się sprawiedliwość, jeśli druga strona traktowana jest sprawiedliwie.

  • Działalność społeczna to zmuszanie innych do pracy.

  • Trzy zasady związkowe: nie prześladuj łamistrajków, w czasie strajku zarabiaj na życie inną uczciwą pracą, nie przyjmuj dotacji od obcych, zwłaszcza z zagranicy.

  • Nie uzależniaj swojego postępowania od korzyści, jakie może ono przynieść.

  • Człowiek i jego czyny to dwie różne sprawy. Czyny budzą aprobatę lub litość, natomiast do człowieka trzeba podchodzić z szacunkiem.

  • Nienawiść kieruj przeciwko grzechowi, a nie grzesznikowi.

  • Krzywda wyrządzana jednostce ludzkiej wyrządzana jest całemu światu.

  • Szczęście jednostki jest zawarte w szczęściu ogółu.[...]

  • Ci, co sądzą, że religia nie ma nic wspólnego z polityką, nie wiedzą, co to jest religia.

CART13Cytat za: Artykuł [...], Krzysztof Mroziewicz, 2008, dostęp: polityka.pl [28.01.2022].
R1OFYyLxr5yHZ
Rozstrzygniecie: (Wybierz: Tak, Nie). Uzasadnienie (Uzupełnij).

Słownik

autonomia
autonomia

(gr. autonomia – samorząd) w prawie państwowym najszersze uprawnienia samorządowe jakiegoś terytorium w obrębie państwa, łącznie z własnym prawodawstwem

bojkot
bojkot

(z ang. boycott) częściowe lub całkowite zerwanie stosunków z firmą, organizacją, państwem czy nawet osobą w celu wywarcia nacisku lub wyrażenia protestu; tu w znaczeniu protestu przejawiającego się w postaci powstrzymania się od kupowania pewnych produktów 

dekolonizacja
dekolonizacja

powojenny proces wyzwalania się narodów z zależności kolonialnej i tworzenia niepodległych państw w dawnych terytoriach zależnych

dominium
dominium

była posiadłość brytyjska, która po uzyskaniu autonomii wchodziła nadal w skład imperium brytyjskiego
(definicja na podstawie Encyklopedii PWN)

Indyjski Kongres Narodowy
Indyjski Kongres Narodowy

(hindi Bharatija Rasztrija Mahasabha), organizacja założona 1885 z inicjatywy funkcjonariusza brytyjskiego administracji w Indiach A.O. Hume’a, w celu zwiększenia poparcia dla rządów brytyjskich i udziału w nich wykształconych Indusów
(definicja na podstawie Encyklopedii PWN)

Półwysep Indochiński
Półwysep Indochiński

półwysep w Azji Południowo‑Wschodniej między Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim na zachodzie a Morzem Południowochińskim na południowym wschodzie
(definicja na podstawie Encyklopedii PWN)